Acta Aragonensia
Quellen
zur deutschen, italienischen, franzosischen, spanischen,
zur Kirchen- und Kulturgeschichte
aus der diplomatischen Korrespondenz
Jaymes 11. (1291-1327)
Herausgegeben
von
Dr. Heinrich Finke
0. Professor der Gescliichte in Freiburg i. B.
Band U
Berlin imd Leipzig
Dr. Walther Rothschild
1908
A f
IX. Bericlite aus Toscana.
Verliandluiigeii wegen Sardinien.
1305 1316.
340. Herzog Robert voii Calabrien aii Jayiiie II: Belagerimg
Pistojas. Hungersiiot daselbst. Erfolg dureli Eingreifen des
Papstes Yerbindert. Yor Pistoja (1305) SeptenO^er 14.
Civitas Pistorii, quani diu tenuimus et adhuc tenemus
obsessam, ad tantam famis molem deducta est, quod homiues
ibi morantes necessitate cohacti cum familiis eorundem in-
differenter exeunt terram ipsam et penis, quas eis infligere
volumus, tamquam ad extremam necessitatem deducti, volun-
tarie se supponunt. Ad quani terram habendam aut per
modum insultus vel per quemcumque alium, qui ad hoc
habiliter se obtulerit, nisi iiiipediatur hoc nobis per dominum
summum pontificem, quem super hoc, qua forma nescimus,
nobis audivimus fore scripturum, intendimus toto posse . . .
Dat. in campis in obsidione Pistorii die XIIII. Septembris IIII.
indiccionis.
CRD 9862. Or. Pap. Ssp. Die Indiktion ist also hier wie so oft die
griechische. Dass kein Verschreiben vorUegt, zeigt CRD 9863 vom 11. Septeinber,
wo ebenfalls .IIII. indicc. sich findet in obsidione Pistorii. Dariu heisst es: de
partibns Tuscie undique nobis prospera succedunt. Vgl. Eitel S. 17.
341. Dinus Silvestri an Jayme II: Interesse fiir die Sardinien-
fahrt in Toscana, besonders bei den Guelfen. Kardinals-
ernennung durch Cleniens V. Reiseplane Cleniens V. Ge-
sandtschaft aus Roni und Toscana, die Clemens V. zur Riick-
kelir nacii Roni auffordern soll. Sonst werden die Ronier
einen Kaiser ernennen. ~ Verbot des Kanipfes vor Pistoja
durcli den Papst. Barcelona (1305) Deceniber 29.
Er hat einige Male geschrieben a un cusi germa de mon senyor pare,
qui es dels .1111., qui son pus poderoses en la ciutat de Luccha. In Lucca und
ganz Toskana erziihlt man sich, dass der Papst dem Konig Sardinien und den
— 512 —
Zehnten des Kleriis auf zwei Jahre gegeben.^) De la qual comferraacio tota
la part Guelfa es molt pagada e alegra ... Si vos \-uliets a enprar de servuiy
la part Guelfa, queus servirien lionorablement. Xach einem Briefe seines
Bruders aus MontpelJier hat der Papst 12 KardiniUe ernannt.^j
Encara ma fet saber lo dit frare iiien, ques comtava en
Muutpesler, quel sant pare deu estar en Auiuyo e eu les en-
contrades Dauinyo entro en guaresma e puys, que deu veuir
a Montpesler e teiiir guaresma e puys deu sen anar a Tolosa
e aqui tenir cort, e quel rey de Franca ses partit del papa-').
Item ma fet saber lo dit frare meu, que de Eoma e de
Toscana venen enbaxadors al sant pare, per dir a el, que deia
anar a Roma a la sua sedia, et que teugra aqui cort. E
si nou vol fer, quels Romans faran emperador.'^) Item ma
fet saber, senyor, lo dit frare meu, que lo sant pare ha Aedat
et tolt'"') . . . a totes los osts, qui eren sobre Pistoya'^). E
per asso son sen levades la ost de Sena e de sent Menat,
mas los Lucheses ne los Florentins no sen son volguts levar,
ans han reffor(jades lurs osts . . . Dat. Barchinona IIII. ka-
lendas Jauuarii anno domini MCCC[V].'')
CRD 2539. Dinus Silvestri ist Biirger in Barcelona wie so manche
Italiener. Ygl. CRD 10871, wo ilim schlimm mitgespielt wird in seinem alberch.
Seine Familie kommt uach freundheher Mitteilung erst Ende des 14. Jahrh. in
Lueca auf. Danach muss der .cusi germa' eineu andern Namen gefiihrt liaben.
Er torrespondiert ofter mit dem Kouige. So findet sicli CRD 10324 ein Bericht
des Homodeo Fiadone aus Lucca an ihn.
342. Toscana usid die sardiiiische Frage iii deii Jalireii 1305-1307.
Schou im Jahre 1297, als Jayme von Bonifaz VIU. Sardinien und Corsica
erhalteu, sandten die Pisaner Botschaft nach Aragonieu, um mit J. sich zu ver-
biinden und so den Yerlust Sardiniens abzuwenden. Am 3. Dezember 1297
schrieb er nach Pisa, indem er die zwei ersten Kapitel Liebe und Freumlschaft
usw. annahm, zum dritten: Quod ecclesia Romana regimm Sardinee, (^uod ad
ius et proprietatem ipsius spectabat, contulit absque aiicuius preiudicio ipsi regi,
de quo comuue . . . non admirari set gaudere debe[ret] magis, quam si reguum
341 a) Ein Wort. Ich lese: . . . obtisme. Belageraug? ^) Loch im Oj-.
341 1) Bezieht sich auf die Huldigung fiir Sardinien bei Clemens V.
2) Kardinalskreierung vom 15. Dezember. Die hier weggelassene Auf-
zahlung ist richtig.
3j Unrichtig. Allerdings w'ollte Phiiipp d. Sch. friiher abreisen. Ygl.
Fiuke, Papsttimi und Uutergang des Templerordens II, 10.
*j Vgl. Eitel, D. Kirchenstaat imtor Klemens V. S. 37. ( )b die Gesaudt-
schaft aber tatsachlich abgegangen ist?
5) Vgl. Eitel S. 18 ff.
— 513 —
ipsum alicui alteri Romana ecclesia contulisset, qai non tantum comune predictum
diligeret, quantum diligit rex predictus.
Mit der "Wahl des neuen Papstes und der Huldigung Jaymes 11. fiir
Sardinien setzen auch die Bestrebungen des Konigs, seiner sardinischen An-
hanger .und der Gegner Pisas 'wieder eiu.
Prokurator Johannes Burgundi berichtet am 28. Januar 1306 (dat. Lugduni).
dass der Kardinalbischof Petrus von Sabina ihm gesagt, dass bei seiner Durch-
reise durch Tuscien (zur Kronung Clemens' V. in Lyon) ihm ein Erzbischof
gesagt : quod ipse archiepiscopus vexLIluui vestrum regium ibidem erigeret [in
Sardinia]; jetzt habe dieser geschrieben, dass er auch fernerhin bereit sei: Est
autem predictus archiepi.scopus Torretanus et Tedicius nominatur, oriundus est
de civitate Pisana. CRD 10629.
Im Jahre 1306 schrieb Vannes Gattarello miles exul civitatis Pisarum
an Jayme II. und suchte ihn zur Eroberung Sardiniens anzuspornen. Auch
Kardinal P. von Sabma arbeitet dafiir, anscheinend im Interesse eines amicus.
(Keg. 236 f. 204.) Vannes iibermittelte u. a. einen Brief des nobilis et prudens
vir Jacobus Gathani de Pisis. Ihm daukt J. am 31. August (Reg. 341 f. 48),
ebenso am 15. September der Stadt Florenz. deren Gesinnung und Eifer fiir
seine sardinische Sache er durch Vannes erfahren (Iveg. 341 f. 48).
Nach CRD 9906 (Dezember) ist Vannes bei ihm gcwesen.
Es folgen Briefe an die Malaspini, Vannes, Bologna (1306)7 Januar 10
(Reg. 341 f. 48 V f.). Zu Anfang des Jahres 1307 schreibt auch Rogerius
Tallaferre terre de Plonbine an den Konig einen Brief, der auf die sittlichen
Zustiinde der Insel ein grelles Licht wirft (s. f.):
In terra Sardinie est magna discordia . . . Yenire non
tardetis, quia barones, milites, rustici, mulieres, iuv[en]es cum
senioribus vestram dominacioneni habere desiderant et cupiunt
dicente de die in diem: Quando veniet rex noster Aragonie?
. . . Isti Pisani ita nos destruunt, quod nos non habemus ali-
quid, quod commedamus. Iteni notum vobis facio, quod, si
velletis per procuratorem vestrum manentem in curia domini
pape, quod ipse inpetraret pro dicta insula Sardinie litteram '
unam ex parte doniini pape, quod omnes homines dicte in-
sule legitimarentur, magnum es.set vobis commodum et eciam
lionor maxiirius. Ad minus, si non potestis inpetrare pro om-
nibus, ad minus inpetraret pro tribus hominibus, qui multiim
vos diligunt, scilicet canonicum deMamilla, dominuniRobertum
de Kerge et arcliipresbiterum de Torre: scientes, quod isti
.sunt maiores tocius insule, et nullum filium liabent, nisi sint
bastardi . . .
Schreiber iiat absichtlich kein Siegel angehiingt. Sigillum vestmm non
apponatis an der Antwort.
Finke, Acta Aragonensia. 33
— 514 —
J. dankt fur das Schreiben am 20. April (Reg. 341 f. 49 ^).
Pisa schickte wiederholt Gesaudte nach Barceluna, um auszuhorchen und
Vor.schlage zu macheu. So im Juni 1307 (Reg. 341 f. .51) und wohl zu Eude
des Jahres. Auf die Yorschliige, die ich nicht gefimden, antwoiiet Jayme am
31. Dezember (Reg. 341 f. 52): Die Gesandten Raynerius Samperatis (?) iuris
peritus, Johannes Rossus de Gualandis miles und I[l]debrandinus Guascappa notarius
hatten ihm dio AViinsclie der Pisauer vorgetragen: Quia exposita et petita per
eos uon videbantur cedere honori ecclesie Romane sacrosancte neque nostro seu
corone regni, . . . non expedivit nec decuit ad ea coudescendere.
343. Ziir Oeschichte Johaimes yoii Gallura, Gemahliii Ricardos
de Cainiiio (1305?)— 1310.
Beider gedenkt Dante.:
Quando sarai di la dalle larghe onde
Di a Giovanna mia, che per me chiami
La dove agl' innocenti si risponde. (Purgatorio VIII. 70 ff.)
Und: E dove Sile e Cagnan saccompagna
Tal signoreggia e va con la testa alta,
Che giii per lui carpir si fa la ragna. (Paradiso IX, 49 ff.)
Ricardo wurde 1312 ermordet.
Johanna hatte ti-otz ihrer Jugend politische Bedeutung wegen ihres grosseu
sardinischen Erbes. Die aragonesischen Staatsmanner interessierten sich fiir
Dir Geschick; sie konnte je nach der "Wahl ihres Gatten die sardinischen Plane
Jaymes fordern oder liinderu. Ich gebe die Notizen in moglichst chrono-
logischer Reihenfolge.
1. Guillelinus de Recuperantia de Vicecomitibus de Pisis regis Karoli
consiliarius an Jayme IT. ; Sunt vera, que per nobilem virum dominum Guili-
bertum de Scintellis vobis sunt dicta. Sum enim paratus super dicto facto parentele
vobis dicte per eum et omnibus aHis placitis vobis facere posse meum. Verum
quia Jouai-na. comitissa Gallurie, est filia suroris illustris et magnifici viri domini
Acf-onis inarchionis Estcnsis et Ferrarie, Mutine ac Regii domini, et est penes
eum et eias terram tenet magnificus vir dominus Gaddeus comes de Monteor-
gialia), sine quorum voluntate ipsa puella maritari non posset, nisi sciretur persona,
cui puellam illara in uxorem dari velletis, factam ipsum tractare nequirem.
Dignetur itaiiue vestra maiestas ipsam michi significare personam et ego dictam
parentelam tractabo et iuxta posse curabo effectni demandare. Super facto
tractatus per me facti cum communitatibus Elorentie et Luce aliisque GueLfis de
Tuscia aliud vobis uon scribo, nisi quod vestre maiestati, ut possum, suppUco
reverenter, quatenus, quamcitius esset comoditas, dignetur vestra sacra maiestas
dehberare et procedere ad negocium Sardinie prelibatum. Ego autem credo. quod
capitula corrigerentur predicta, secundum quod viam et facta maiestas crederet
convenire. . . . St-ript. Xeapoli die III. mensis Julii. (AVegen der Envahnung
des von dera Schreiber veranlassten Veilrages vom Sommer 1304, iiber den er
343 a) Su Or.
— 515 —
anscheinend dem Konig noch. sonst nicht gesclirieben, ist die Zeit dieses Briefes
wohl nicht allzuweit davon zu riicken. Ich mochte 1305 annehmen.) CRD
Juli 1139G.
2. Vannes Gattareilus an den Kouig: In questo poghi di passati il com-
mune di Luccha et di Fiorensa per loro anbasciadors ano fatto pregare il detto
marche^e [d' Este] per una promessione, che gia si fe di dare la detta figliuola
. . . a Curradino dei sopradetti marche^e Malaspina per moglie; che quel paren-
tado piaccia al detto maiche^e. Lucca 5. December. (1306?) CRD 13224.
3. Comune civitatis Lucane an Jayme II.: Illustris domiua, domina Jo-
hanna filia quondam bone memorie domini Ugohni iudicis Gallure et tercie
paitis regui Callaritani domini matrimonio coUocatiu- cuidam magnati Januensi,
quod seusimus alias ad vestram serenitatis notitiam peiTenisse, quodque suspi-
camur fore preiudiciale intencioni celsitudinis vestre, nam cum hoc tractata
. . . Pisanorum contra vos nodus fortior alligatur . . . Dat. Luce die vigesima
sexta Apiihs quinie indictionis. CRD 9S96. (1307 AprU 6.) — Ebenso betont
Vaimes GattareUus die Schwierigkeiten bei einer Ehe der Johanna mit dem
Sohne Bernabo d'Aurias; der Marchese von Este will sie ihni geben. Lucca
27. April (1307). CRD 11329.
4. Jayme dankt den beiden Warnern (1307 IX. kaloudas Junii), will sich
vorsehen und sendet an Karl 11. Guilelmus de Scintillis mit folgender "Weisung:
Es sei ihm gescbildert worden, vne die Ehe mit dieser en poder del march.
Deste befindlichen Johanna sehr ■wichtig sei; andere wieder meinten: Nein! Zwei
ihrerOheune seien Ghibellinen und herrschten im Land. (Sardinieu.) Darum
habe er an den Markgrafen von Este gesandt, er solle das Madcben nicht weg-
geben, bis er Botschaft geschickt. Jetzt sei ihm mitgeteilt, dass sie den Sohu
Bernabo Donas von Genua heiraten solle. Karl II. moge an den Este eine
sekrete uud diskrete Gesandtschaft senden, das nicht zu tuu und empfehleud
auf einen Mann aus dem Reiche Karls oder der Lombardei, dessen man sicher
sei, hinzuweisen. Der Konig nennt: barons, qui son de la terra e del sanch
sua: uii dels germans del marches de Saluzo oder den noble en Jaome Dayerbe,
Sohn Peters, emes natiirlichen Sohnes Jaymes T. (Reg. 341 f. 50 f.)
5. 1308 im Sommer sendet dagegen der Konig seine Eloreutiner Ge-
sandten (vgl. unten) nach Genua an Brancha und Bernabo Doria. Er will einem
ihier nebots oder amichs die Johanua verschaffen. (Reg. 341 f. 52v.j
6. Guillabert de Sen(ellys an den Konig: La filya dol juti!;e de Galyor
ere en poder del niarques Dest, con mori, et con lo marques moii, romas en
poder duu seu fyl bort. Ara, seynor, fem vos a saber, quel coinuna de Florenza
et de liUcha an ieit tant, que es vengnda en lur ])oder et aus, seyor, quen
P. Boil partis . . . jo [pregjava ab lo seynor rey Karles et ab lo seynor duch,
queis enviassen als cumuns damuut dits et feessen (?) e maiiau, que la douzella
viugues en vo&tre ]ioder Et axi seyuor fo ordenat, que aquels n-ie.ssatges del
saynor rey Kaiies et del s. duch, qui vaii a vos ab en P. Boil onseir.s, passen
per Florenza et per Lucha et aquels [manjassen, que la donzella vinges en
vostre poder . . . Serie gran adrezament . . . al feit de Serdeuya . . . Segons que
hom diu deza, amor ni pau no sera enfre eis seyors rey Karles el rey Frederich,
.si doncs, seyor, per vos noi es, que totes desamors et males volentats sc ciexen
33*
— 516 —
enfre els tots dies . . . Napols . . . dia de sent Michel. Or. Pap. (bescliadigt).
CRD s. f. 531. Da Azo von Este als gestorben bezeichnet wird (gestorben 1808
Jamiar) i;nd audererseits 1309 Jobanna verbeiratet und Karl gestorben ist, so
kann nur Ende September 1308 in Betracht kommen.
7. Jayme II. an Rieardus de Camino: hat seine Vermahlung mit Johauna
gehort. Da er weiss, dass er in der sardinischen Angelegenheit fiir ilui sei, so
freut er sich sehr dariiber. Beglaubigt Yannes Gattarellus bei ihm. Bei der
Belagerang Almerias (1309) idus Nov. Reg. 341 f. 62.
8. Sereiiissimo . . . domino J. Dei gracia regi Aragonum . . . R. de
Camino civitatum Taruis^ie, Feltri et Belkmi capitaneus gcnerahs excelsse mag-
nitudinis vestre tota cum reverencia. Tante benigne dominacionis vestre aniorem
et vere condigne, quem ad ilhistrem dominam ^uanam, conjugem meam et me
geritis, suscepi litteras inter cetera continentes, b) quibus auditis per singulla di-
hgenter altipotencie vestre presenti paaina sic duxi breviter respondendum, quod
in brevi actore concedente ad exeleuciam vestram meum secretum nuncium
proposui destinare etc. iutcntu meo plenius informatum . . . Dat. Taruisii die
X. men^is Jiilii octavo indiceionis. (1310 Juli 10.)
Aus der Zeit nach dor Ermordung Ricardos stammt dann ein Memoi-iale
zweier ilonche an einen Ordeusgenossen, worin -wieder ein Gatte fiir die jmige
Witwe gesucht wird, diesmal unter den Sohnen oder Yerwandten Jaymes. Dieses
hiibsche Stiick wird von befreuudeter Seite veroffenthcht werden. Uber die
spatere Geschichte Johannas finde ich noch folgende Notiz: Johanna, comitissa
Galkire et tercie partis regni Kalleritani, an den Konig: da sie von seinemr Zuge
nach Sardinien gehort, bittet sie um Riickgabe des ihr vou den Pisanern Ge-
nomnienen. Bon. X. Januarii. [Leider ist mir die Nr. des CRD verloren ge-
gangen.] Hier kann es sich doch wohl nur um den wirklich ausgefiihrteu Zug
des Jahres 1323 handeln.
344. Vaiiiies tlattarellus aii Jayme II: Kaiiipfe im G!ell)iete
von Arezzo. Erwartiiiig- einer Solilaclit. (^iargonza (1:^07)
Jimi 23.
Fatta nell oste dei Fiorentiui uel campo a Gargosai)
veuardi a di XXIII di Giuguo.
Le uovita-) di (|ua sou queste: II comuue di Fioreusa
et di Lucclia cliou de le loro auiista souo ad oste sopra gli
Aretiui chou MM D houiiui a cliavaUo et cou XII "" pedoni de
la buoua gieute, che, gia e grau tenpo,* si raunase iu Tos-
.S43b) Der Inhalt folgt aber nicht!
:j44 )) Gargonza, eiije Burg der Ubertini bei Monte San Savino.
■^) Yorher driickt Yannrs seine Yerwuuderung aus, dass ihm der Konig
auf seine vielcn Schreiben nicht geantwortet habe. Nur den Bericht iiber die
Erbin von Gallura habe er einer Antwort gewiirdigt. Yannes Berichte sind
allerdings vollstimdig unbedeutend.
— 517 —
clmna et hanno fatto nel contado Daresso gran danno dar-
dere et di diffare molte chastella et ville. In xVresso e messer
Napoleone cliardinale-'^) et da raunate, ([uanta potnte, de le
sue amista e dei Ghibellini de la provincia et da intorno a
MDC homini a chavallo et DCCC™^) pedoni. Chrediamo certa-
mente, che battaglia sara, de la quale non*) sarenio vincitori.
Clion questa nostra giente sie messer Diego de hi Ratta
mariscalco del duga con CCC homini a chavallo Ragonesi et
Chatalani et chon D. mugavari, li quali si portano gagiiar-
damente.
CED 11908. Or. Pap. Ssp. Aucli dem Dinus Silvestii hat A^annes ge-
sctirieben, wie dieser au den Konig am 28. Juli berichtet: Misser Yanno . .
ma fet saber, que Lucha e Florensa e la part Guelfa son sobre Aren e ]ian 11
talats e cremats entre viles e casteyls be XY, e pensas hom, que entrels haura
batayla. CED Juli. Zum Ganzen Del Lungo, Dino Compagni 11, 322 uiid
Eitel S. 27.
345. liistruktion fiir die Luccheser Gesaiidteii Yainies Gatta-
reilus micl Ser Bernardus Ronchinus notarius civitatis Lucane
an Jaynie II. Lucca 1308 April 2.
Commune Lucanum et universitas Guelforum Tuscie valde
miratur, quod ipse dominus rex iuxta seriem litterarum
suarum communibus Florentie et Luce directarum et secun-
dum compositionem habitam cum eodem per ipsum dominum
Vannem ambaxatorem et nuntium suum^) ad partes Tiiscie
non transmisit^) . . .
Exponant diligenter immenses introytus, redditus et
]»roventus, qui percipiunter de insula Sardinee et Corsice per
Pisanos ... et (lualiter ipsam insulam . . . fortiticant ad
ipsorum Pisanorum securitatem. Dicant, . . . quod ad reha-
bendam . . . insulam de manibus Pisanorum omnis dilacio
. . . est noxia. Exponaut Pisanorum machinaciones . . . et
quod placeat ei non confidere in eoruni verbis. . . . Accessum
suum non retardet.
SU n) go unsinnig Or.
344 3) isfapoleon Orsini auf seiner italienischen Legation.
*) Wohl verschrieben fiir noi, denn Yannes hofft doch auf den Sieg?
34-j 1) Diese Abmachungen. wohl Ende 1307, habe ich nicht.
2) Es folgt dann die Erklanmg, dass sie aus Liebc zu Karl II., seiner
Familie und Jaymes fiir ihn wirken wollen.
— 518 —
Dat. Liice secnndo Aprilis sexte indiccionis, anno nacti-
vitatis"*) dominiee millesimo trescentesimo *) octavo.
CRD 3233. itr. Pap. Ssp.
346. Fortiniins Uartiiii miles, Petrus de Tilla rasa leq^um
(loctor et iudex curie uud Dinus Silvestri, Oesandte Jaymes
nach Toscana, an diesen: Yerhandlungen in (xenua und Lucca.
Besonders freundliclie Aufnahnie in dieser Stadt. Scliilderun.^
einer Abstisjimuni? iiber die Vertreter, die mit den Oesaudten
verliandeln sollen. In Florenz vorsicliti^e Erlvlarun^. Tiitis^-
keit des Kardinals von Ostia. Florenz (1308) Septemher 18.
Dimecres 28. Augiist waren .sie in Genua und am folgenden Tage sprachen
sie mit Branca Doria und seinem Sohne Bernabo; beide sind willig. Dann in
Lucca am 3. September. Sie wurden so gut wie kaum ein Mensch wegen der
Anhanglichkeit Luccas an Jayme IL aufgenommen. Am dimecres (4. September)
sprachen sie mit Yaimes und dann mit dem Podesta, Capitan und Sindich iind
baten um eine Versamrahing zur Mitteilmig ihrer Auftrage, was jene gern zu-
sagten. Yannes riet, um die Lucchesen nicht zu sehr abzuschrecken, statt der
100000 geforderten Gulden Unter.stiitzung, nur 20 — 30 000 zu nennen. Sie
sprachen dann auch ganz aligemein von Hiilfe. Der Podesta lobte vorher den
Konig sehr. Am Freitag wurden im gran couseyll die Manner gewahlt, die mit
ihneu wegen der Hohe der Beihiilfe reden sollten.
E lendema, que fon divendres, agren gran conseyll sobre
(^o, que elegissen certs persones, qui tractassen ab nos en-
semps la qnantitat del servi, e que fos ferm per tots, (;o que
aquels farien ni ordinarien. E de ben CCCC, qui hi foren, no
desviaren si no II, los quals nos pogreu trobar, quals foreu.
E dixeren la potestat e capitani e sindich e priors, que, si
els podien saber, qui eren estats aquels .II., que hir farien
toh'e lo cap. Car en manera o fan els, que nos pot saber,
qual diu oc, ni qual diu [no], que els han .11. borces de di-
verses colors. E la una es de no e la altra es doc. E donen
a cascu de conceyll .1. diner ja seynalat per els e puys
cascu met cascuna de les mans en la borssa e met lo diner,
en qual se vol.
Zuniichst wurden 13 gewahlt, dann noch 12. Sodann lange Yerhandlungen
wegen der Beisteuer. Yorschlag bis zu 50000 Gulden. Endlich Beschluss: die
Gesandten sollen zuerst nach Plorenz gehen, wo auch die Luccheser Gesandten
sich einfinden wiirden. Auch in Florenz bitten die Prioren, nicht gleich die
Hohe sagen zu wollen. Sie bekommen zalilreiche Briefe. Kardinal von Ostia
345 a) So Or.
— 519 —
hat den Pisanern mitgeteilt, dass sie als Gesandto kamen, aber ohne Vollmacliten
znm Abschliessen. Die Luccliesen wundem sich, woher der Kardinal das weiss.
Hitze und schlechtes Wetter setzten ilinen an der Eiviera sehr zu. Verwandte
des Dinus in Lucca waren ihnen sehr gefallig. Dat. Fiorentie die mercurii
XVIII. die mensis Septembris.
CRD 12636. Or. Pap. Stark durchlochert. Degus de la Ratta, der be-
kanuto FekUierr Karls 11. in Toscana, fiihrte nacli eigener Mitteilung die Ge-
sandten, die am Freitag 13. September in Florenz ankamen, zu den Prioren
und zur Commune, und dort haben sie ibre Aiiftrage erzahlt. Die Stadt nahm
sie freundlich auf ; asserentes dominacioni vestre in omnibus complacere. 19. Sep-
tember. CRD 12631. — Auch Vannes Gattarellus schildert die Aufnahjne in
Lacca und Florenz. Die Malaspini stehen ganz auf des Konigs Seite. Brancha
und Bernabo Doria berichten ilirn iiber die LTnterhaltung mit den Gesandten.
Die Pisaner machen grosste Anstrengungen, sie kaufen in Sicilien Getreide auf.
El chardinale Dostia scrisse al chomun di Pisa ansi lavenuta dei vostri anbas-
ciadori in Toschana, chome li anbasciadori veniano sansa mandato da poter
fermare alchuna chosa. Di che i Pisani . . . preseno gran chonforio. Chome
el chardinale Dostia sappia li vostri segreti, non so. Facta in Fiorensa . . . adi
XMII. Settenbre. CRD 12644.
347. Die drei (jesandten an Jayme II.: Bericlit iiber die Ver-
li.indlungen in Siena; Zogern der neun Prioren. Aucli von
Florenz bekomnien sie erst spjiter in Yerbinduni;' mit Lucca
und Siena Antwort. Riiclvkelir nacli Lucca, Yerhandlungen
mit den Malaspina und den Doria. Ausfiilirliclie Darstellung
des von Corso Donati erregten Aufstandes. Loslassung eines
Lowen, um besser den Aufrulir zu fordern, Misslingen des
Planes, Versclianzung im Hause Corsos, Kampf, Flucht Corsos,
sein Tod. Teilnahme der Katalanen. Nutzen fiir das arago-
nesische Unternehmen. Bemiiliungen Pisas. Lucca (1308)
October 9.
Entrami) tots ensems en Sena, digoiis derrer^) del mes de
Setembre. E fo deliberacio de tots, qiie dixessem la nostra
missatgeria devant los IX priors tan solament, e qne nola
volgnessem dir davaut lo gran conseyll, per (,'0 que no seu tor-
bas lo nostre feit, cor la major part del poble es Gebili. Ea^o
metex nos conseylaven los IX priors, qui regen la terra. E
fom diveures segueu devaut los dits IX priors . . . Respo-
•^? 1) In Lucca und Florenz war bestimmt, dass mit den aragonesischen die
beiderseitigen Gesandten nach Sinna gingen.
^) Der letzte Donnerstag im September ist 26,
- 520 —
seren nos ben e covinentment en aixi, que els hanrien Inr
acort e quens farien tal resposta, que vos ne seriets pagat.
E sobraquest acort tengren molts conseyls e a la perfi, com
nos los congexassem, quens retessen resposta, com hij agu-
essem estat tro al diluns ^) seguents, feeren nos resposta, clien,
que, com la dita cosa fos aels molt novela e non aguessen
oyt parlar e fos hir ordenament, que molts conseylls savien
a tener, can tractaven de moneda a donar o a despendre, en
axi qne entre cascun conseyl enti-eposaveu II. o III. dies e
puis elegien certs prohomens, qui deguessen examinar h') feit:
e puis daquels meteis elegien ne alscuus, qui havien plen
poder de tots e en aco afer eren ben mester de XII a XY
jorns. E puis elegirien hirs ambaxadors, Cjuis veurien ab los
ambaxadors de Lucha e de FloreuQa, e cpie no era lur enteni-
ment de partir se de la volentat del comun de Florenga e de
Lucha. E nos dixem lurs, cjuens donassen la resposta per
escrit e els dixeren, cpie per tal cor iio ha\ien plener acort
ni cert, C|ue no o podien fer, mas ans Cjue nos partissem de
Toscana, que lans farien e lans trametrien . . . Partim uos
de Seua dimarts seguen e fom en Floren(,ta dimecres a vespre.
E lo digous^) seguen los lurs ambaxadors e de Lucha dixeren
lur co, que aviem feit e qo cjue ha\den respost los de Sena.
E sobre ago tengren conseyll, que tramesessen letres a Sena,
que els los pregaven, cpie, com abans poguessen, tenguessen
lurs eonseyls e que ordenassen lurs ambaxadors, c|ui ab els
ensems e ab aquels de Lucha parlassen e ordenassen la
resposta, quens Iiavien a fer. E nos pregam los priors de
FIoren(,'a, cjuens feessen resposta, (pie molt hij haviem estat.
E apres moltes requestes resposeren nos (jue nons=') . . .
lestar de Toscana e cjuels ambaxadors de tots III. les lochs
savien hi ajustar e parlar ensems del dit feit. E axi nos
aguem nostre acort ab micer Yann[o], quens entornassem en
Lucha, e mentre els haurien lur acort, parlariem ab los
nuirqueses de Malespina e ab lo procurador de micer Brancha
Doria e de son fijU e encontinent tramesem .1. missatge als
a) Durchlochert; ob enugs oder almHch : laugTveile.
3) Am 30. September.
*) Am 3. Oktober.
— 521 —
marqiieses, qi 3 iiOR seriem en Lncha climenge segnen. E axi
qnels pregavem, f[ue la fosseii. E axi metex tramesem micer
Vanno a micer Brancha e a son fijll.
Sie sollten Boten mit der solange erwarteteii Antwort sendon. Montag
sprachen sie mit micer Rotlando Malapresa und micer Nicbolau Machijj . . . i
imd micer Enrigo Beruaducxo: qui son ordenats per a parlar e tractar ab no.s
lo dit feyt. E aquests son daquels, aqui vos, seynor, escrivis per vostres cartes . . .
Els resposeren nos, quel nostre feyt era axi kir coni nostra e que trametrien
liu-s cartes ab comun de Fiorenca e ab comun de Sena. JDie Luccheser zeigen
einen soichen Eifer, dass sie, wenn sie Eure Untertanen waren, einen grosseren
nicht betunden konnten. Wahrscheinlich werden sie (die Gesandien) sich in
Fixich 0 a Empuli, que son a XVI e a XX mylles de Floreiira, aufhalten und
etwas warten.
Sapiats, seynor, qnel dijons matin, qui fon .III. dies del
mes Doctubre la .1. dels leons del comun de FlorenQa sexi
del locli, on estava: co es que de nits arrencha hom la cla-
vadura de hi porta, hon esta [el] e lo leon vench sen tot dret
ala placa de sent Johau, assats prop de la nostra posada.
E no feu mal a nuyll hom mes a .1. roci, que troba en la
carrera, que afohi, e') . . . quaix tota Florenca, que ne[gun'^) . . .
pjendre e puis donaven II. florins a .1. ril^alt, quis aventura,
(piel liga, e noli feu negun dan. E diu hom, que a(;o feu fer
e tracta mi(;er Corso Donati, .1. cavaler bou e prous de
Floren(;a, e es estat lo major cap de la part Gelfa de Tos-
chana, ab la sus part, qui vulia anar, mentre tota hi gent
corria al leon, ales cases de sos enemichs e enderrotar e
afogar aqueles, c^o es a saber contre micer Rosso de la Tosa
e micer Geri Spina e sos frares e micer Passino e micer
Beto cavalers e sos valedors e encara contra micer
Diego dala Rat menescal e la sua compayua. Cor lo dit
micer Corso ach feit venir alscuns homens a caval e a
peu e encara, (jue devien venir CCCC Iiomens a caval e
ben .IIII. milia homens a peu. E devien entrar en
Floren(,'a per fer (,;o que lo dit mi(;er Corso manas. E puis
los feits no vengren, axi con el se cuidava. E la part de
micer Rosso de la Tosa sabe tot lo tractament e dix, que
nos vulia venir per si, si no ab la cort e sobre aqo tengren
conseyll, que citassen micer Corso cavaler e micer Gerardo Bordo
popolar e los altres do la lur part. Los quals citats no volgren
h)Drci(?) Buchstaben fehlen. cjOb amusc;asi: vergntigte sich? '1)2 W.fehlen.
— 522 -
comparer. E encontinent lo dit Gerardi Bordoni be ab XL homens
anassen a casa de micer Corso e cridaren: Yiva la parte
Giielfa e lo poble de Florencja ! E entraren sen ben cc. homens
en la dita casa en ajnda dels. E aQO fo lo dissapte a vespre
seguen e en lo dicmenge niatin els agren embarrerada tota
la lur carrera e lalberch de micer Corso ben establit. E los
priors e la part contraria sabe aco e van tocar la campana
del poble. E volta vohit van sen al alberch de micer Corso
e combateren la molt fortment e dura hi bataylla de dimenge
hora de tercia tro al vespre. E micer Corso veen, qne nos
podia tenir, per .1. portela, que havie derrere lo seu alberch
exissen ab XVI homens a cavals e fogia; e seguiren lo .1., qui
ha nom Talano del Enbassoli, a consegui micer Gerardo Bor-
doni e degolalo e tolt li lo puyn, per tal cor aquel lavia feit
tolre a I seu ])arent. Puis lo comun feu cridar, que, si alcun
podia o[ci]ure micer Corso, que hauria mil florins dor e quil
amenave pres, quen haurie D. E dien, quen CarroQ,^) ab la
sua compayna, qui era eutrat lo dissapte ab L homens a
caval e ab .C. homens a peu, qui era exit de Uolterra, <)n
havia servit son temps, segui raicer Corso e a conceguil e
pesseiaren lo ab .L seu fijll o germa.^) E puis aportaren lo
soterrar ab molt gran honor^) e fo molt plant, cor era lo
myllor hom de tota FloreuQa e de Toscana e pus apoderato
damichs. E son hij, seynor, molts daltres morts. E lo feit,
seynor, vostre no sen peiore, per tal cor alscuns daquels, qui
son morts, eren contraris al vostre feyt, jatsie a(,'0 que eis
fossen ben Guelfs, nias fayen ho per mala volentat de micer
Rosso, lo qual vehyen, que venie volenteros ab la sua part
ab vostre feit. E, seynor, dien, que aQO fayen els per torbar
lo vostre feit per diners, quen ha\den preses del comun de
Pisa. E aqo semblarie assats ver, segons traslat duna cart^),
lo qual nos vos tramesem per en P. Bohil^). En la bataylla,
c) So Or.
^) Vgl. oben Abschnitt iiber Heinrieh YII.
6) Dante, Purgatorio XXIV, 82 ff. Quei che piu nha colpa Veggio a
coda d"una bestia tratto Verso la valle . . .
^) Dagegen ViUani: picciolo honor.
^) Leider nicht aufgefunden.
— 523 —
qne agneren en Florenva, foren alscuns Catalans e Aragoneses
nafrats, mas non lian negun peryll. E fo mester, que mi(jer
Dego hi fos ab la sua compayna e en Carros ab la sua, sino
laltra part agre apoderat. E per aquest contrast creen tots,
quel nostre feyt venra a myllor acabamen. E can la dita
bataylla fo estada, tota FioreuQa estech en aixi, com si res
no fos estat feyt. E quescu pensa de fer ses faenes. E
creem, seynor, qne serem desembargats de Toscana per tot
lo mes Doctubre o YIII jorns dins Nouembre, empero encara
dago no podem esser certs. Lo comun de Pisa dien, que ha
trameses sos ambaxadors en Genoua, per acompaynar se ab
els, e alscuns dien, que han trames per lo fyl del comte de
Montifeltri per cap e per .CC. homens a caval Todeschs. La
pahor es tan gran, que dien, que han, que no saben, cj[ues
facen. Altres noves, seynor, no hic ha . . , Dat. en Lucha
YU. idus Octobris.
CRD 12823. Or. Pap. Ssp. von drei Siegeln. Zur Donati-Geschichte vgl.
Dirio Compagui 1. UI c. 20 f. (ed. del Lungo II, 333 ff.); Villani 1. VIII c. 96
(Mui-atori Rer. Ital. SS. XIII, 432 ff.). Nun ist in ohiger gleichzeitiger Dar-
steUuug die Lowengeschichte. Merkwiirdig auchj, dass Talano del Enbassoli
deni Gerardo Bordoni die Gurgel durchsticht und dann die Hand ahhackt; uach
Dino Compagni war es Bocaccio degli Adimari, Talano de E. ist R, Davidsohn
nicht bloss unbekannt, der Name klingt auch ganz unflorentinisch. Sonst ist
die Vendetta so genau iibereinstimmend bei beiden. Uberhaupt (neben einigen
nicht so M'ichtigen Abweichungen) stimmt in allen wesentlichen Punkten Dinu
Conipagni mit unserm Bericht. Christian Spiuula schreibt am 14. Oktober
(CRD 12861), dass eiue Pisaner Gesandtschaft, die mit Genua wegen Sardinien
aTikniipfeu wollfe, zurlickhaltend aufgeuommen sei, imd fiigt dann bei: Floren-
tini autem hiis diebus elapsis insimul certaverunt, ita quod domiuus Bonacursus
Donati et quamplures alii eius sequaces et boni homines de Florentia mortui
extiterunt. Causa fuit, ut dicitur, eo quod erant in concordio cum Pisanis et
ab eis mouete acceperant quantitatem . . .
348. Die drei Oesandteii aii Jayme II.: Bediiigungeii der
.Malaspina lur Beihiilfe in Sardinien; die Gesandten lehnten
sie zuni Teil ah; seitdem gahen jene nach. Schlimnie Lage
der Malaspina auf Sardinien. Lucca (130S) Noveniber 6.
Die 25 prohomens in Lucca und die Marchesen besprachen sich; dann
sandten uns die Malaspina einen ,cavaler' namens micer Guido de Viano und
einen escuder P. Eoba ,e son los pus secrets homens, que els agen', dass die
Malaspina folgende vier Kapitel tun oder fordern: a) wird Jakob Konig von
- 524 —
Sardinicn, so liuldigon sie ihm fiir ihre sardinischon Giiter; b) dass sie mixt e
mer imperi in ihrem sardinischen Besitz hehalten; c) dass der Konig ihnen Sold
fur 100 Reirer geben solle; d) dass der Konig ihnen die Stadt Sassari mit all
ihrem Gebiet oder, will er das nicht. ein Kastell gebe.
Antwort der Gesandten: der erste Punkt wird angenommen. Zu den
folgendcn haben sie gar keinen Auftrag. Helfen sie dem Konig, so wird er sie
entschadigen. Micer Vanues gab ihnen zu verstehen, die Stadt Sassari sei
gran cosa e vale molt de renda. Das Kastell sei eines der starksten ; v.-er Herr
desselben, sei Herr von Sardinien.
Dann gingen jene. Sie plauderten mit den 25 prohomens und meinten,
diese Forderungen zeigfen keine bosondere Geneigtheit fiir den Konig. Die
Malaspina berieten sich mit den 25 und nach vier Tagen erklarten sie durcli
dieselben Gesandten, dass sie bereit seien fiir ihre Besitzungen Jaj-me als dem
Konige von Sardinien zu huldigeu. Die tibrigen Pmikte liessen sie auf sich
beruhen. La qual resposta nos ab alegre coragte reebem.
Die Marchesen haben Krieg mit Sassari, Capita Espinola riet Fraucechi,
einem von ihnen, der seine neta hat, dass sie sich mit den Pisanern verbiinden oder
ihnen ihren Besitz verkaufen. Die Malaspina fiirchten, wemi ihre Vereinbaining
mit dem Konige bekannt wird, dass die Pisaner deuen von Sassari mit deu
Genuesen helf en. Der Konig solle ihnen ihre Kastelle Boso und HucsohC?) schiitzen
helfen. Der jiingste, unverheirate , 23]alirige Marchese Konrad wili mit 100
Reitern und 200 Mann Fusstruppen nach Sardinieu. Micer Morroel, der eiue
Schwester des Kardiuals Lucas Fieschi hat, will ebenfalls Jayme dienen. In-
zwischen haben die von Sassari eines ihrer Kastelle (Osoli) gewonnen uud ver-
brannt ; die Malaspina baten Lucca um Hiilfe und sind bereit dem Konig, wenn
er ihnen hilft, sofort zu huldigen, (wie besiegelter Brief angibt). Am Samsrag,
2. November, reiste Corradi ab; er fiihrt Truppen auf geuuesischen , aus Ro-
manien kommenden drei Galeeren. Ganz geheim sagt Micer Morrouel, dass er
den Konig liesuchen will. Die Gesandten von Lucca kommen von Florenz und
Sicna: die Floreutiner wollen, was die Lucchesen. Aquels de Sena an respost
per altres paraules; aber die Luccheseu sagten, sie trennten sich nicht voii
ihnen. Die Vertreter dor drei Stiidte sehen sich in Fixicho o a EmpuU ani
7. Nov. . . . Dat. Luce VIII. idus Novcmbris.
CRD 41 OG. Or. Pap. Ssp. Nr. 3393 Original des Vertrages zwischen
deu drei Gesandten einerseits. Morrouellus und Conradus Malaspina, genannt
von Villa francha fiir sich mid fiir FrancescMnus coudam domini Morrouelli
Malaspina andererseits. 1308 die sabbati secundo iSrovembris. Notar. Instr.
Pap. mit Zeichen und Spui-en von ftinf Siegeln.
349. Die drd Gesaiidteii nn Jayuie II.: UiiniO£;lk'1ilveit eiiie
bestiiiimte Aiiwort zu belioiiinicsi; Floreiiz i.st iu BeweAuii!?
seit (leiii Toile Corso Doiiatis; Liicea wi]l iiiclit oliiic Floreiiz;
sic seiuleu uacli Florcuz uiul belvoniiucu sie jetzt kciue
-- 525 —
Entsclieiduiii,', so lassen sie eine Urkunde dariiber aufsetzen.
Yorgiing:e in Genua. Lucca (130S) Deceni?)er 3.
Seynor, noiis maraveyllets, . . . no podem aver resposta
de Floren(,'a per ralion dels grans trebaylls e de les grans
parts e grans diversitats, ([ne son entre els, de pnix que micer
Corso Douati mori. El cDnmu de Luca uons volie fer res-
posta sens la comun de Floren(,'a . . . Entre tant trametem
nostre missatge al comun de Floreuca, sins vol fer resposta
a la ambaxada, que nos, seynor, li dixem per vos; e si en-
continent uons vol fer resposta, mauam ne fer carta pnblica
a perdurable memoria e a escusaciou de uos e carrecli dels.
Per que, seynor, creem de tot eu tot, que YIII dies dins lo
mes de Deceuibre partirem daquesta terra.
Uljer die Marcheses haben sie geschrieben-, sie glauben, dass jene dem
Yerlangen des Konigs gehorchen werden. In Genua hat Capita Espinola den
Capita Doria, 90 es saber inicer Bernabo, herausgeworfen, Brauca ist im Kastell
Leriri und wd vou den Genuesen belagert. Die Pisaner riisten eine Gesandt-
schaft au Jajine. Dat. Luce III. nonas Decembris.
CRD zu 13301. Or. Pap. Ssp. Auf Zettel berichten sie: Ankimft von
Florentiner Gesandten, aber nicht ihretwegen, sondern wegen eines Streites mit
Lucca iiber die taylla de cavalers. Sie drangen in die Lucchesen, ihnen Antwort
zu verschaffen. Sie warteten mehr als drei Monate und werden vertrostet.
Dat. Luce die beate Lucie.
350. Die drei Gesaiidten aii Jaynie TT.: Antwort der beiden
Siiidte Florenz und Lucca; Hotfnung, dass der Tionig damit
zufrieden sein wird; sie bringen die sclirifiiiche Zusage niit.
Lucca (1308) Deceniber 16.
Divendres primer passat XIII. dies anats del mes de
De[ceni]bre e lo dissapte segueu a liora de vespres los aui-
baxadors de Floreu(,'a, qui ereu eu Luclia, e lo comun de
Luca, trameseren uos missatges, quens pregaven, que auassem
al pala[uj, que farieu uos resposta. E nos encoutinent anam
la e los ambaxadors de Floreuga, per nom del dit comu e lo
comun de Luca, amdos ensems feereu uos tal resposta, que
creem, seyuor, que vos ue serets pagat per cert. La (pial,
seyuor, uos vos direm, si a deu jdan, embreus de dies e laus
aportarem segelada dels dits coumus. Cor uos, seynor, 0 de-
raanam, que lans douasseu per escrit. E els manaren o a .II.
— 526 —
savis, que lans donassen la dita resposta per escrit. ^) . . .
Dat. Luce XVI. die mensis Decembris.
CRD 13301. Or. sehr stark durchlochert. Pap. mit Spviren von drei
Siegehi. So schreiben dann am seiben Tage (CRD 10009) Johannes Rustichelii
index, Slettus Behocti und Verins Rondinelli de Florentia ambaxatores et sindici
communis et populi Florentini und die Gemeinde Lucca an den Koniii: Sie haben
ehrfiirchtig seine Gesandten: Fortunium Martini mihtem. Petrum de Villa Easa
legum doctorem et mague cui"ie iudicem et Diiium Silvestri civem Barchello-
nensem empfaugen. Die Gesandten gehen nach Erledigung cum respousioue
nostra, quam laturi sunt Lucani communis sigillo munitam et plicatam manu
Johannis Bosse caucellarii Lucani communis heute von Lucca ab. Gesandte von
Florenz, Lucca und der marchiones Malaspini folgen gieich. Lucca XVII. kaleudas
Jauuarii VIL iudictioais. Or. Pap. Ssp. Die Antwort fanJ ich nicht.
351. Vorsclilage der Konnnuiien Florenz und Lucca (niit den
Malaspini und Grafin Jolianna von (jallura) zur Eroberuny:
Siciliejis: die beiden Stiidte bieten 50000 Oulden, Aninsclien
schleuni^ste Inancfrilfnalinie und verLingen, dass Jaynie II.
keinerlei Verbindung niit Pisa, dessen Vernichtun^ sie an-
streben, eingeiit. (Ende 1308 Anfan^ 1309.)
Infrascripti siiut articuli ambaxiate deferende ad illiistrem
principem et domiuum, dominum regem Aragonum pro parte
comuniiim Florentie, Luce per ambaxiatores comunium.
Primus articulus est, quod dicta comunia Florentie etLuce
pro parte Guelfa recommendant se, ipsam partem Guelfam
exititiorum^) Pisarum et dominos marchiones Malaspinas filios,
nepotes et lieredes condam comitis Ugolini, et nobilem do-
minam .Johannam comitissam Gallurie domino regi et quod
dignetur regia celsitudo eos recii^ere in recommendatos, de-
votos et charos amicos.
Secundus articulus est super subventione petita, quod
offerant pro parte dictorum comunium pro subventione ad
recuperationem insularum Sardinee et Corsice tlorenos auri
quinquagiuta milia, scilicet'') florenos auri viginti milia pro
quolibet comuni in duabus prestationibus, quibiis coniode
lieri possit, et, si regio culmini placet, in tertiam prestationem
dividere.
351 ^) exitictiorum Kop. ^i) silicet Kop.
350 1) Am Montag reisen sie mit der Antwort ab. Sie versucben auf der
Reise mit dem in Leriyi von den Genueseu belagerten Branca Doria zu sprechen.
— 527 —
Tertius articulus est, quod dingiietur regia celsitudo
accellerare possibilitate et modo . . . sue potentissime gentis
adveutum ad occupandas insulas supradictas . . .
Quartus articulus est, qualiter dicta comunia Florentie
et Luce excitaiit regiam celsitudinem ad predicta in regiam
gloriam et in depressionem et mortem civitatis Pisane et
partis Gibelline et Blanchorum de Tuscia, inimicorum regie
maiestatis, providentes sibi, ut potentia regia et etiam civi-
tatum Florentie et Luce civitas Pisana et pars pre[dict]a per-
eat et nunquam resurgat, et timent et provident, ne aliquo
tempore hec predicta, que providerunt, possint ad periculum
et mortem dictarum civitatum Florentie et Luce devenire,
(jnod esset, si quo tempore obteuta Sardinea et Corsicha ci-
vitas Pisana reciperetur, etiam via subiectionis, vel quavis
alia via per regiam maiestatem, quia potentia regia unita
civitati Pisane afferret°) tantam superbiam comuni Pisano,
quod dicta comunia, si hoc contingeret,'^) congnoscerent sibi
m[or]tem propriam procurasse, quod durum regio cuhnini
debet videri, considerata fide [et dejvocione dictorum
comunium. Quare suplicant dicta comunia regie maiestati,
ut super hoc suo beuigno responso rescripto dicta comuuia
a dicto timore ponat in tuto, quia bene vident, quod oppor-
tebit Pisanam civitatem per hec tractata ad nichilum de-
venire, que est per sua vitia resurgere consueta.
Securitatem autem et fidem de predictis prestare ding-
netur regia celsitudo, quam sui maiores et sua domus sunt
facere consueti.
CRD 1833 s. f. Gleichz. Abschr. Pap. Auf einem angehefteten Blatte
— das aber nicht sicher urspriingUch dazu gehSrt — stehen Adressen zahl-
reicher guelfischer Stadte und Personlichkeiten (que ad partem Guelfam re-
guntur). Z. B. aus Florenz: dominus Kubeus de la Tosa, dom. Gerius de
Spinis, dom. Pazzinus de Pas.sis, dom. Bernadus de Rubeis (''e Florentia milites,
maiores et maiorem locum obtinentes in terra.) — Das Stiick gehort wohl
sicher in diese Zeit. Nach 1314 kann es nicht fallen, denn seitdem ist Lucca
ghibellinisch. Von 1308/9 bis 1314 haben keiue grosseren Verhandlimgen
stattgefunden. Zudem passen die Genannten gauz gut in diese Zeit. Vielleicht
sind es die Artikel der Gesandtschaft des Orlaudus Mariui iurisperiti und sei
Johannes Benedieti notarius, sindici, die am 11. Januar (1309) von Florenz ab-
c) afferet Kop. J) contigeret Kop.
— 528 —
gesandt worden. CRD 9978. CRD 10413 empfiehlt am 17. Januar Rogerius
Spina miles, cives Florentinus, die beiden dem Kunig. — • Vgl. aucli Zurita,
Anales I 1. 5 c. 87.
352. Zwei Briefe des Karrtiitalbiscliofs vom Ostia (NiliOlaus
voii Prato) aii Jayme 11.: Enipfielilt eiigste Verhiii(Uiiii>: mit
Pisa, Beri'icltsie]itigTiiii4' seiuer Bitteii, seiidet zur Forderuug
der Pisauer (^esaudtscliaft eiueu Boteu, warut vor Verbiuduug'
uiit den tiiscischeu Stadteu. (1309) Jauuar 28 uud Februar 27.
1) . . . [Pisani]!) lionori vestro et predecessoram vestrorura
sunt absque diibio semper inter singulos excellentie vestre
devotos inventi. Regalem auimum velitis eorum iustis et con-
venientibus petitiouibus flectere et velle potius ipsos fideles et
devotos amicos in antiquata et experta devotione per viam
concordie conservare at((ue onmem cum eis sedare discordiam
quam extraneorum confederationibus contra ipsos regalem ac
diu iaudabilem constauciam inclinare. Si vero reperiretur
aliquis pro ipsormu parte defectus, quo facti executio ledi
possit, volumus iuxta posse ])ro beneplacito nostro cuin omni
sollicitudine })artes nostras apponere . . . Dat. Pruviani
Tiiolosane diocesis iu Romana curia Y. kalendas Februarii.
2) . . . Quantum vero unitas, pax et concordia inter
dominationeni vestram ex parte una et civitatem Pisanam ex
altera in augmentum regie dignitatis possit accedere, quan-
tumve exiude valeat vobis fortune uberioris ac letioris accres-
cere, utinam ])0ssemus vestre sereuitati sic describere litteris
ant oraculo vive vocis exprimere, sicut mente concipimus et
previa consideratione clare videmus! Set quia neutrum nobis
conceditur, timeutes, ne ambaxiatores civitatis eiusdem, qui
pro boc tractaudo negotio ad vos missi sunt, non sint satis
providi ad videndum, que et (j[uauta boua iilis ex amicitia et
domiuatione vestra obveuiant: mittiuuis ad celsitudinem vestram
discreium virum magistrum Berardum plebanum de IMacerata,
dilectum capellauum uostruin . . . Inter liec auimadvertat
vestre prudeutie fauiosa claritas, quod compositio ((uevis inter
vos et alios Tuscos cedere quideui potest iu l^isanoruin graudia
') Er verwcist auf seine friibern Sclireiben, die ich niclit kenne.
— 529 —
dampna, set maiestati regie parum honoris. nichil utilitatis
afferret . . . Dat. in Montepesulano teiiio kalendas Martii.
CRD 10505 und 4270. Or. Pap. Ssp. Schon am 3. Januar hatte er J.
die Gesandten der Pisaner empfohlen, die immer besonders fdr seine und
seiner Vorfahren Etre gewirkt hatten. CRD 4295. Eine Charakteristik des
sonst vielgenannten Kardinals. der aber iu der Korrespondenz Jaymes, abgesehen
von diesem Jahre. wenig hervortritt, gibt am 28. Februar (1309) der abbas
Fux^nsis (CRD 10824):
Dominus Hostiensis . . . est magis providTis et discretus et oculatus
homo de toto collegio et diligit vos plus quam aliquem principem de mucdo
Et est potentissimus in coUegio et in ecclesia Romana et homo, qui multum
potest in collegio propter multos amicos et secaces, quos habet inter cardinales.
353. Honio Deo Fiadone an niesser Dino Siluestri: Kardinal
yon Ostia fiherzeuirte die Pisaner. dass der Konij; von Ara-
j^onien ernstlich fiir Sardinien riiste; die Pisaner sandten
Trnpiten nach Sardinien, Botschaft an den Papst. uni. wenn
moirlich. mit Oeld den Feldzug zu hintertreiben. und wollen
zu^leich in Ara^onien die Absicht des Koui^s ausspionieren
lassen. Lucca (1309) Miirz 6.
. . . Le novellH. che son di qua. son queste: Sappiate,
che ai Pisani pare esser cierti*;, chel re Daragona sia fermo
del passare in Sardignia sansa grande indugio et cio e loro
dato a intendere per lo chardinale da Prato. 1m (piale a
niandato a Pisa un suo fhappelano. per lo quale a lor man-
dato, chorael detto re ciertamente fa appareccliiaraento per
far lo detto passaggio. Unde li detti Pisani sapparecchiano
di mandare in Sardi^nia giente da chavalli.» et da pie. Ano
mandato a chorte di papa segretamente loro anbasciadori a
prochacciare, se per moneta potessero stroppiare lo passagio
del dettn re. Anrhor li detti anbasiiadari deno^ mandare in
Chatalognia et in Naragona per espiare quello, chel re intende''^
de fare sopral detto passaggio . . . Lucha luneddi a di VL
di Marso.
Or. Pap. 4262.
354. Tidal de Tillanoya an Jayme II.: Bericht iiber seine
Audienzen bei Clemens V. wegen der Unterwerfung Pisas
unter Aragonien. Sympathiebezeugungen ffir den Konig.
Mitteilung. dass in der apostolischen Kamnier die Rechte
aWaj So Or. ^) indende Or.
Finke, Acta Aragonensia. «»4
— 530 —
der Kirche iii Italien gepriift uihI gefiiiulen sei, dass vieles
der Kirche eiitfrenidet worden. Ob Pisa der Kirche gehore
oder das Reich dort Rechte habe, wisse er noch nicht. Wenn
letzteres, halte er es schwer, fiir den Konig- etwas zu tun, da
die Kirche wohl Um*echt leide, aher nicht wissentlich zuf iige.
Jedenfalls werde der Papst sein nioglichstes fiir Jaynie tun.
Yidal schliigt Gelieimhaltung: der Verliandlungen vor den Kar-
diniilen, mit Ausnahme Raimunds del (xot und Arnalds de Pela-
grua, vor. Charakteristik der italienischen und franzosischen
Kardinale durch Vidal mit Zustimmung Clemens' Y. Der Papst
hiilt es f iir eine starke Sache, so folgenschwere Angelegenheit
ohne die Kardinjlle zu beraten; er rat Yidal, den Kardiniilen
nur seme Beg:laubig-ungsschreiben zu g:eben, sonst nichts zu
erwJihnen. Spater wiinscht er, dass sein Kammerer, der
Bischof von Albi, in das Greheimnis zu ziehen sei. R. Ath de
Aspello iibernahm im Yertrauen die Ordnung der den Kar-
diniilen vor Auslieferung: der Bulle zu zahlenden Servitien:
R. del Oot erhalt 1000 M., Pelagrua 500, der Kiimmerer
400 M. Der Papst will oline Yidals Zustimmung keinen
Kardinal benachrichtigen; geschieht es, so miissen auch sie
ihr servitium haben: denn an der Kurie geschieht nichts
ohne Servitien! Daruni bittet er dring:end um 3000 31. Aber
grosstes Creheimnis! — Kann der Papst des Reiches wegen
Pisa niclit weggebeu, so hat Kardinal von Ostia Yerhand-
lungen vorgeschlagen. Bekommt der Kiinig: Pisa, so verlangt
Clemens Y. einen Ceusus (trahut). Riickreise der aragone-
sischen Gesandteu mit der Zehntbulle. Dringrende Bitte, ihn
nicht mit anderen Dingen zu beauftragen, wenn die kasti-
lischen Oesandten kommen, und ihm keine Suppliken zu geben:
die g:r6sste Langeweile hat man von solchen an der Kurie, die
den ganzen Tag hinter einem lierlaufen. Zudem erbitte der
Konig zu viel: er schreibe allein mehr an die Kurie als alle
anderen Fiirsten! Erbittet Sendung- fiir Trinkg:elder: un-
verschiimt fordert man. Avignon (1309) Miirz 23.
Senyor, yo Vidal de Vilanoua . . . fas a saber a la
vostra molt alta senyoria, que dimartz ans del ram^) fuy a
*) Am 18. Marz.
— 531 —
Auiuyo e foray .1. dia abans, sino que agui a laguiar per lo
contrast del pas del Rosa.2) En aquell dia matex viu lo
senyor papa, e fiu reverencia al seu peu e comane en la sua
gracia vos e madona la reyna els infans e els regnes e terres
vostres, axi con acustumat es de fer. E sapiatz, senyor,
que, quant yo entre devant ell, eren aqui en sa presencia totz
los cardenals, qui estaven ab ell en consistori. E tantost
devant ells totz lo papa demanam molt de la vostra salut e
del vostre estament e de madona la regina e dels infans. E
dix, que, si Deus li ajudas aytant, amava e vulia lo bon
estament de la vostra persona con dela sua. E demanam,
yo si venia per lo fet, que aquests altres missatges eren
venguts? E yo respus li, que no; ans era trames per vos,
senyor, sobre altres affers als peus de la sua sanctitat. E
aquell dia matex, senyor, presente li la letra vostra, la qual
yo li portava de creen^a sobre la mia missatgeria. E el
dimecres seguent apres dormir ell volch, que yo vengues a
la sua presencia. Eu la qual ora el bisbe de Leyda e en Fo-
noUar e yo fom devant ell e en la cambra, on ell era, no
lexa romanir neguna persona sino nos .III. E abans que yo
li comensas a proposar mes paraules, nos estaus ajonolatz
devant ell, dix molt de be de la vostra persona, senyor, tant
que en veritat, senyor, quaix a plasenteria tornava. Pero el
bisbe de Leyda e en Fonollar vos ho recomtaran, que larch
seria descriure. E con ell se lexa destes paraules, yo comen^e
ma proposicio, segons que nostre senyor me ach appareylat
a be e a profit de vos, senyor. E el senyor papa les mies
paraules ohi de gran plaer segons semblant e respos hi molt
be. E entre les altres paraules nomenan me per mon nom
dix axi: En Vidal, yo vuU aytant con persona, qui viva, la
honor e la exaltacio de la corona Darago e especialment de
la persona, qui vuy la te. E 90 que yo dire ara, no entenatz,
queu diga per resposta ni per als, sino per enformar me de
vos daquest punt. Poch de [temps?] ha passatz, que nos
avem regonegut en nostra cambra, la esgleya de Roma quals
lochs avia en YtaUa sotzmeses a nos. E trobam be, quen
hi avia molt mes en temps passat, que vuy no ha per [rjaho,
^) tjbergang iiber die Rhone.
34*
— 532 —
con lo*^) an desobeyda. Mas no sabem be, si es lo comu de
Pisa entre aquestz, e si la esglesia hi ha res; a allo be
porem nos dar conseyl.'') Mas yo he entes algu[nes] vega
des, quel emperi hi ha dret. E si era a[x]i asso, veig yo
molt fort a nos de consentir; que be es ver, que la esgleya
costuma soven pendre tort per moltes partz del mon, mas
no ha acustumat, quel fassa sientraent. Pero yo vull, que
vos sapiatz, que yo hi sercare'*) totes aquelles maneres, que
puga, quel rey Darago aja son enteniment e que la esgleya
cobre qo que es seu. Encara, senyor, me dix, que fort li
plauria, que en aquest fet vos, senyor, no fossetz dessebut,
qo es, que vos naguessetz lo nom e la honor, els Pisans lo
profit. Cor ell vulria, que la honor e el profit naguessetz.
E yo, senyor, respus li, que axi era, que vos naviets la houor
e el profit e specialment, que, pus ell v[ol?]gues dispensar,
que vos, senyor, aguessetz la senyoria de Pisa, honor e profit
tot ho avrietz; sau que a alguns Pisans romandria en feu qo
que jas tenien per lur patrimoni. E ell lavors dix: ayom
plau, que ell . . .^) honor e profit e per axo*^) . . . pus vo-
lenter to[t en?]dressament. Per queus dich, senyor, que
aytant, con yo pugui entendre e presumir, lo senyor papa es
molt volenteros [a] aquest fet.
E sobre aquestes paraules yo, senyor, dix li : Sant pare
aquest negoci si*^) . . . gran secret e breu deliberacio! E
encara, si a la vostra sanctita plahia, que la deliberacio fos
solament en vos e sens acort dels vostres frares cardenals.
E si per aventura acort navietz aver de negu, plassiaus,
quey aiatz monsenyor en R. del Got e monsenyor Narnau de
Pelagrua per tal, con aquests son persones, de que yo so cert,
que amen mon senyor lo rey e son duna nacio ab nos.
E ell me respos a asso : Segurament, vos podetz molt fiar en
aquexs dos, cor la .1. es mon nabot e laltre mon cusi germa.
E amen el rey Darago carament, axi con yo lam e noes per-
sona del mon, qui mes vulla sa honor e son be que yo. Apres
asso, senyor, yo li dix : Sant pare, en vostre collegi ha moltz
cardenals, Ytalians e Franceses e daquestes dues nacions
a) So Or. b) Hier fehlt doch: nicht? c) Ein Wort fehlt. d) Es
fehlt: bedarf oder hat notig.
— 533 —
mes viares, ques deia guardar la vostra sanctitat sobre
aquests affers. Cor los Ytaliaus son horaens molt de part,
segons que vos, pare sant, sabetz mils que yo. Los Fran"
ceses no vulrien negun effors de la corona Darago ni negun
crexinient. Per go, sant pare, cor lo rey Darago ab aquest
poder, que vuy ha, ses deses'') totz temps be dells els ha im-
pugnatz en aquell temps, que avien afer ab ell. Per que,
pare sant, ells no voh'ien, quel rey Darago agues mes poder,
sis covenia, que alguns affers aguessen aver ab ell. E con
asso ohi de mi el senyor papa, comenca a riure e respos
axi: Yerament te dich, que creu, que tu dius veritatl Mas
es be fort cosa a nos, que en tan gran fet con aquest, nos
puxam enantar sens conseyl de nostres frares els cardenals.
Empero tum daras per escrit qo que as proposat devant mi
e tota la demauda, que fas per ton senyor. Eyo acordar me
sobre allo e pensar hi be. Eyo respos li, que mera semblant,
que dixes be. x\pres asso, senyor, yo li dix: Sant pare, yo
agui manament de mon senyor lo rey, que dixes a vos, sius
plahia, que yo donas als cardenals letres Cjuals aport de mon
senyor de creenga a mi comanada per ell sobre aquest fet,
ni sils parlaria daquest fet. Digatz men qo que a la vostra
sanctitat ne plaura. E ell dix me axi: Yisita los, mas nols
dons carta neguna, nils parles daquest fet, sau quels salutz
de part de ton senyor e digues lus. que ell los prega, que
en quals que affers ell aia en la cort, que li ajuden e li sien
bons amichs. Empero, senyor, volch, que an R. del Got e
an A. de Pelagrua ne parlas en dixes mon enteniment. Eaxi
ho fiu. E ells resposeren me molt be e be riguament e dLxeren
me, que ia navia parlat lo papa ab ells. Puys el divendres
a anant lo papa volch, que yo parlas daquest fet ab lo seu
camerlench, qui es bisbe Dalbi^) e molt familiar seu, plus
que negun cardenal ne altre, sau an R. del Got e Narnau de
Pelagrua, e es hom, en qui el papa molt fia, e es Guasch. E
avia dabans servit el papa be per XYIII ans, que no sera
partit dell entre^) . . . aquest temps, segons que ell matex
me dix de sa bocha, .111. meses entre totes vegades. E aquest
reebe mes paraules molt be es proferi molt al fet, em dix la
3) Bertrand des Bordes, 1310 Kardinal, gestorben 1311.
— 534 —
bona volentat quel papa, qui ia lin avia parlat, avia en aquest
fet. Eix'') done a ell per manament del papa la escriptura,^)
que yo avia feta de ma proposicio e suplicacio de les coses,
qui toquen al fet e que a vos, senyor, fan mester. La qual
escriptura, senyor, fo be ordonada e la loha molt lo camer-
lench, qui aquella ohi devant mi. Encara, senyor, done
aell translat dels capitols dels Pisans^). Car lo papa volch,
que yom reteugues kiriginal per tal, que nos perdes e es
comprovat per lo camerlench ab en Bernat sa Font. Eaxi,
senyor, yo ara estaig sobre asso, que esper resposta del senyor
papa. E segous que yo he entes per los cardeuals del Got
e de Pelagrua e encara per lo camerlench yo creu, senyor,
que la resposta sera aytant, con vos la voletz. E plassa a
Deu, que axi sia. Senyor, en R. At Daspell^) es persona,
quim par molt devota e volenterosa al vostre serviy. E dels
serviys a prometre als cardenals, (;o es an R. del Got e an
Pelagrua e encara al camerlench, en fet parhir a ell, qui es
gran familiar e gran secretari hir, sotz sagrament, que pres
dell, que fos secret, que ab neguna persona ell non parlas
ara ni avaut sino ab ells. E fiu li prometre los serviys en
esta manera: qo es, que ell lus dixes, que ell era en gran
privadea e familiaritat ab mi per raho de la vostra casa, on erem
nudritz eusemps, e quell era cert, que qo que yo diria, queu
faria attendre e complir per raho, con ell sabia, que yo era molt
familiar de vos, senyor, e fetes en manera, que peragues, que dell
mogues. E axi ses fet: E semblam, senyor, que mils se sia fet a
honor e profit vostre, que, si you mogues neu parlas de mi a ells.
E sia cert a vos, senyor, que yols atrop pus avinentz e pus
liberals de tot <^o que dir lus vuU. Empero, senyor, sapiatz,
que yo he sentit per en R. At, que, si tant es qo que ell
cuyda, quel fet venga a acabament, quells volran aver los
serviys dins en Auinyo, ans que la bolla sic partescha. E
axi ma dit en R. At, quels ho ha promes, que ia mes yo no
pendre la bolla, entro ells agen los serviys. E los serviys son
*) Sie findet sich nicht in Archiv.
^) Auch die Kapitel der Pisaner habe ich nicht gefunden.
^) Raymundus Athonis de Aspello ein Verwandter Clemens' V. Aber
wohl nichl der 1313 in Itahen ermordete Statthalter, sondem wohl Raymundus
Athonis de Aspello canonicus Valentinus.
— 535 —
aquests, qiii ades son promeses: qo es au R. del Got M. marchs
dargent per tal, cou es pus acostada persoua e ab mes poder,
quel papa aja eu la sua cort. E an A. de Pelagrua D. marchs,
e al camerlench CCCC marchs. E axi son los serviys, que
ades yo he promeses M. DCCCC marchs. E, senyor, sapiatz,
quel papa dix a mi axi: Yot dix e prom[es], que yo en
aquest fet no metre neguns cardenals sino aquestz 11, menys
de licencia de tu. E si mes ni volre metre, yo acordare ab tu
abans, quals hi tendras per bons ala part de ton senyor.
E asso fo a m[i?] dit en presencia del bisbe e den FonoUar.
E ells e yo tenguem ho fort eu bo senyal, cor veem, (jue ell
se movia de bon enteniment. Per que, senyor, si per aven-
tura el papa elegira altres cardeuals en [ajquest fet, es
mester, que yo mantinent lus [prome]ta serviy aquell, que mi
parra, cor mellors men seran e pus favorables als vostres fets.
Que cert siatz vos, senyor, (jue en la cort, no sic fa res, que
de pes sia, si el serviy no es de laltre part, que aytal es la
cort, e axiu atrobaretz, sin demanats a persones, que yc sieu
estades, ni sapien res en los afters de la cort. Per que, senyor,
a vos es de gran necessitat, si voletz, quels fetz venguen a
acabameut be e tost, que vos trametatz sens tota tard[ansa]
a mi a Auinyo tanta de moneda, (jui almenys cumpla a III.
milia marchs dargent. E a asso, seuyor, per neguna manera
no vingatz menys, si voletz, quels fets veuguen a acabament.
E encara, senyor, que seria gran vergonya, si per defaliimeut
de la moneda era tardada la bolla. E darietz cuyd[a] en la
cort, que no fos en vos (;o quey es, e de que avetz gran
fama en la cort e per lo papa e per los cardenals [e] per
totz altres: (jo es de gran recapte e de gran seu^) pus que
princep, qui el mon sia. S[enyor], a(,'0 dels serviys fa gran mester,
que sia fort secret, quen R. At ma dit, que, si fer se poguts,
la una ma nou sabes de la altra, per tal con los cardenals
serien fort torbats e agreviats, si era sentit, e sen poria
torb[ar? el?] fet, per que fa mester, que vos vullatz, que tots
nou sapien de vostre conseyl, non parletz sino ab aquells,
ab qui de necessitat nauretz a parlar. E a aquells encara
fassats espres manament, queu tenguen fort'0 . . . Aqo,
^) Sonst galt doch J. nicht fiir reich.
— 536 —
senyor, deliuratz breument, que cert <jo que per tost, que mo
envietz, ans aure yo recapte dels fetz. Cor veig, que fort en
bona manera son reeebutz. Si empero, senyor, el fet del
imperi embargava, quel papa clarament nons pogues atorgar
QO que li demanam, auem acordada .1. manera, la qual es
estada a mi conseylada per lo cardenal Dostia^), (;o es, que
yo diga al papa, que dispens ab vos, senyor, en esta manera,
que, si podetz aver lo regne de Sardenya e de Corsega per
via de tractamens, pugatz, no contrastan aquella clausulai*'),
posado en la carta de la donacio del dit regne, fer tot con-
trat ab qualsque persones e e[n] qualque manera, per que lo
dit regne de Sardenya e de Corsega venga a la vostra ma
pacificament e poderosa. E esta manera, madit lo cardenal
Dostia, que bastararia assatz al vostre enteniment, si als fer
no^) . . . da. E axi lio par a mi, que, segons que yo creu,
als no embarga a vos, senyor, si no la dita clausula, jassia,
senyor, que yo ho^) . . . nyare daver, con pus clarameut puxa,
e a mellor fermetat de vos. Senyor, Dat m[e fa?] sentir, quel
senyor papa, si us consent la senyoria de Pisa, volra, quel
trahut li sia [po]scut. E yo he respost, que si fassa qo que
a la sua sanctitat sera vist. Con a asso venga, yo punyare,
que sia menys^) . . . e encara dementre, que vos, senyor, tin-
gatz la senyoria de Pisa, segons (jue ja vos, senyor, des a mi
per escrit en .1. capitol. E a asso, senyor, es mester, que
vos menvietz al pus tost, que fer se puga, una carta vostra
de procuracio be bastant e larga, que yo puxa prometre,
crexer e atorgar lo dit trahut e aqael fermarii) . . .
Senyor, bon sera, que tremetatz una letra vostra al
cardenal del Got e altra al cardenal de Pelagrua e altra al
camerlench, en les quals lur fassatz gracies de la bona affec-
cio, que han mostrada a mi en los ditz fetz e quels pregetz
sobre les pregaments, o almenys que tremetatz aytal letra
al camerlench per tal, con encara no li avetz escrit.
') Also muss dieser Freund Pisas doch etwas wissen.
10) In der Scheniomgsbulle heisst es: In Urbe, Urbisque districtu sea in
circumposita regione aut in provinciis, civitatibus, terris seu locis ecclesie Ro-
mane subiectis non recipietis vel assumetis aut acquiretis domiiiiutn . . . fiay-
naldi annales ad ann. 1297 No. 13.
") Vgl. Schluss dieses Schreibens.
— 537 —
Senyor, viares me seria, que fos fort bo, que alongassetz
alguns dies lo couseyl, que avetz manat a Leyda^^) . . . Los
missatgers de Pisa, qui vengren par terra, son a Mont-
pestler ... Lo bisbe de Lerida e en Fonollar vos rectifica-
ran deles paraules, que ells ohiren, quel papa dix ami . . .
Dijous de la cena partitz seran de la cort, e en Fonollar a
gran jornades enten sen anar, quel bisbe no poria tant caval-
car, per tal, que tost sia ab vos per certificar de totz los
fetz; e porten sen la carta de la dispensacio e encara la carta
de manament al bisbe de Yalencia e al abat de Foix, queus
liuren la decima, la qual tenen. Senyor, clam vos merce, per
be eper enantament dels vostres fetz, per los quals yo so assi:
que, si missatgers del rey de Castella venien a la cort, que
no menpatxetz ab aquells ni me mesclatz en res. Lexatz me
trebaylar e entendre en aquest fet tan solament, per que yc
so, que yo he fe en Deu, quel vos adure a bon acabament.
Encaraus clam merce, senyor, que vos no mescrivatz, que yo
fassa prechs per vos en la cort, ans menvietz carta, que yo
non fassa negu per null hom; quel major enuig es, que hom
ha en la cort daquells, qui tot dia van hom detras per lurs
affers. Encara sia cert a vos, senyor, quel papa e els car-
denals prearien mes vosti'es prechs, si nols a\den tan soven
e nou tenen en be, ans, se diu clarameut en la cort, que mes
hic escrivitz vos, senyor, tot sol, que entre tots los altres
princeps del mon. Ed asseu diran la veritat del fet el bisbe
e en FonoUar, queyc han ohit so, qui sen hic diu. E espe-
cialment vos placia, queus en vullatz guardar del papa.
Encara, senyor, sia la vostra merce, que per la mia messio
e per les messions de les cartes, que son molt majors en la
cort, que no solien esser, e per altres serviys, que auvre a fer
en la cort, axi a porters con a cavallers de la cambra del
papa, qui tot desvergonyadament ho domanen, menvietz breu-
ment qo que vos tingatz per be. Car, senyor, siatz cert, que
yo guardare, on ho metre, e si res ne sobra, tornar sa a vos.
Del fet dels missatges de Florenga e de Lucha nous en dich
res, cor vos, senyor, sabretz, quey auretz a fer. Senyor, per
") Bittet dringend den Konig, sich nicht weit von Baicelona zu ent-
femen, damit er stets seinen Eat einholen kann.
— 538 —
Qo he fetes tan largues noves, con ara en comensament vos
he vulgut largament informar de totz los fetz, axi con estatz
son . . . Scrita en Auinyo lo dia dels rams.
CRD Ap. 19. Or.(?) Pap. Ohne Ssp. Grosse Locher ira Papier. Vidal
war am 27. Febi-uar (1308)9 beim Papste beglaubigt(Reg. 335 f. 268). Eine In-
striiktion steht nicht dort. Jayme schreibt am 11. Marz: Super negocio
Pisanorun), pro quo vos ad domini pape presenciam nuper transmisinlus, vobis
significamus nos cum venerabih Bertrando priore Cassiani eonsanguineo et con-
siliario nostro per sedem apost. ad nos pro Templariorum negocio pridie desti-
nato coUoquia habuisse. Der woUte die Sache fordern, Jayme ernaunte dann
auf obiges Schreiben hin 2. April (f. 270 ^) Vidal zu seinem Prokurator beim
Papst: ad conveniendum cum eo super tributo, quod nos et successores nostri
prestemus et prestare teneamur dicto domino summo pontifici et successoribus
suis racione dominii civitatis Pisarum et eius districtus, cum eorum dominiam
acquisiverimus et possessionem adepti fuerimus predictam . . . Et eciam ad
recipiendum nomine nostro in feudum dictam civitatem et eius districtum a
dicto domino summo pontifice et eius successoribus et ad faciendum inde ei
fidelitatis et homagii et cuiuslibet alterius generis iuramentum.
355. Yiclal de Tillaiiova aii Jayme II.: Kardinal voii Ostia
eriiinert an tJberlassung: einer jiihrlichen Rente an die Kar-
dinale del Got und Pelagrua; der Papst wiinsche, dass bei
allen grossen Geschiiften au der Kurie heide etwas verdienten.
Auch der Marquis erinnert daran. Der Kardinal (von Ostia)
will ihn iiber die geheinien Konsistorien unterrichten. (1309
nach Marz 23.)
Senyor, apres que esta letra fo feta, lo cardenal Dostia
me tremeses a dir secretament per frare P. de Biescasa, que
an R. del Got et au A. de Pelagrua promeses part^) lo ser-
viy alguna renda, ({ue tenguessen de vos de lur vida cadahu
dells, que los fetz ne vendrien mils, cor lo papa vulia, que
de totes grans fetz, qui a la cort venguessen, aquestz .II. se
mellorassen. Encara el marques son frare fetz me saber, si
voles, que a aquestz .II. cardenals prometa yo renda part lo
serviy.
Der Kardinal (von Ostia) bemiiht sich eifrig fiir die Sache. Zweimal
war er (abends spat) iu dessen Herberge. Er hat ihm gesagt, dass er ihm sofort
nach dem Vorkommen in den Konsistorien geheim daruber berichten werde.
Empero, senyor. [si] per aventura el papa voUa, que vos tengaessets ia ciutat et
el destret de Pisa en feu de la esglesia?
1) So steht hier und unten. In dem Briefe Jaymes heisst es oltra el
serviy. Ich finde aber nirgends angegeben, dass part diese Bedoutung haben konne.
- 539 —
CRD 1407 s. f. Ein Papierzettel. Er gehort sicher hierhiu und muss
von Vidal stammen. Da die Rentenfrago schon im Briefe Jaymes vora 2. April
erwiihnt wird, so muss das Fragment zum Briefe Vidals vora 23. Marz oder
einem der niich&ten Tage gehoren.
356. Jayme II. an Vidal de Yillaiiova: billifi^t seine Yerhand-
lungen niit deni Papste wegen Pisa; iibersendet die VoU-
niachten und Dankesschreihen; wundert sich, dass er so viel
Oeld verlangt, da er noch gar nicht gewiss ist, ob Pisa ein-
wilUgt und er wegen anderer Angelegenheiten das Oeld
braucht. Er wii*d, wenn Pisa einwilligt, vor Ausfertigung
der BuUe seinen Thesaurar senden. Den Kardinalen del Got
und Pelagrua kann er eine Rente fiii* Lebenszeit von 800
bis 1000 Gulden zusagen und sie an beide verteilen. Barcelona
1309 April 2.
Don Jayme etc. al aiiiat conseyler nostre en Vidal de
Vilanova etc. Avem reebudes vostres lettres . . . Plaii nos
la manera, que vos avets tenguda . . . E es nos viares, que
neguna via no pugats meylor ne pus clara tenir en aquests
fets ne pus leygeria al senyor papa, con aquesta es, qo es
asaber: que no contrastan aquela clausula, posada en la
carta dela donacio a nos feyta del regne de Cerdenya et de
Corqeg-a, per lo senyor Bonifaci, que nos pugam enquerir e
aver senyories en aqueles partides, qui son en la dita clau-
sula vedades,!) e fer tots contrats ab totes persones, per
que los dits regnes venguen ala nostra ma pacificament e
poderosa. EaQo creem nos, que poria fer lo senyor papa per
si matex sens tota repreliensio. EaQO bastaria assats a nos.
Nos trametem a vos tres cartes de procuratio : En la
una deles quals es contengut, que vos pugats manlevar
aqueles quantitats, que a vos sia viares, que sien mester a
espoegament^) dels dits negocis : altra, en queus donam poder,
quens pugats avenir sobre el trahut, que nos deviam fer al
senyor papa per raho dela ciutat de Pisa e de son destret,
si ell dit senyor papa ne volia trahut. E encara altra, en-
queus donam aquell masex poder e encara mes, que reebats
a) So Reg.
1) Vgl. S. 536.
— 540 —
per uom nostre en feu la dita ciutat e son destret. ^) Empero
no volem , que aquesta mostrets , si per altra manera podets
passar, cor nos dubtam, quels Pisans consentisseu, quel papa
ne la esglesia agues en ells neguna senyoria ne que res ne
tenguessen per ell a feu. Encara es niester, que vos, si po-
dets acabar, que nos aiam sens trahut. Empero si trahut
. . . a donar, que sia, on menys pugats e que no pug la in-
formacion, que jaus navem feyta. Encara vos trametem
aquelles cartes, que demauats esser trameses als cardenals e
al camerlench. 3) Quant ala quantitat, que vos demanats de
moneda, queus trametam ades a Auinyo, nos maraveylam per
dues rahons: la primera, cor be sabets vos, que encara nos
no som certs, sil comu de Pisa consintra, que nos aiam la
ciutat de Pisa e son destret; e sil dit comu no hi conseutia,
nos no volriem perdre la dita quantitat. E la altra cor sa-
bets, que nos avem tals afers, per que nos no podem aver
a ma axi la dita quantitat. Empero vos percassats, quel
senyor papa consenta a la dita donacio, segons la forma da-
montdita, e si el comun de Pisa consintra a la dita donacio,
nos, ans que la carta hisca de la bula, trametrem nostre tre-
sorer a Auinyo . . . Quant al violari^), de quens avets escrit,
que tenguessen en R. del Got en A. de Palagrua^) dalcuua
renda nostra oltra el serviy, quels avets promes, plau a nos,
que vos los pugats prometre e donar en nom de nos de
DCCC a mill florins a lur vida de renda e que vos quels
partescats entre ells, segons queus sera vigares. Dat. Barchi-
nona IIII. nonas Aprilis auno domini M^CCC^ nono.
■ Reg. 335 f. 270.
357. Jayme II.anTidaldeyillaiiova: lehnt die vom Kardinal von
Beziers Yidal vorgelegte Frage, was er dazu sagen wiirde, wenn
der Papst Sardinien, Corsica und Pisa fiir ein von der Kii'che
zu Lehen gehendes Reich erklare, entschieden ab; Sardinien
hesass er durch Schenkung Bonifaz' YIIl., es diirfe nicht
^) Die Urkunden angegeben oben Nr. 354 am Schluss S. 536.
3) Keg. 335 f. 271.
*) Vgl. vorige Nr.
— 541 —
mit der Pisaner Frage verbunden werden. Pisa nahme er
als Lehen der Kirche. Barcelona 1309 April 11.
. . . Ad id eciain, ^) quod significastis nobis de verbis
habitis inter reverendum patrem cardinalem Biterrensem et
vos et quod inter cetera dixerat vobis, ut, si dominus papa
diceret, quod civitas Pisarum et Sardinia ac Corsica essent
idem et unum regnum et quod tenerentur per ecclesiam, quid .
vos ad hoc responderetis, et quod ipse cardinalis dixerat
vobis, ne vos ad hoc contradiceretis, et quod finaliter vos
respondistis ei, quod staretis consilio suo, vobis taliter res-
pondemus : quod nos nullo modo volunms neque aliquatenus
consentiremus, ut adunacio fieret de civitate Pisarum et Sar-
dinie et Corsice regno, quod fierent idem regnum. Non enim
esset nobis expediens, ut dictum Corsice et Sardinie regnum,
quod nos iam obtinemus, ut scitis, ab apostolica sede in feu-
dum, conmisceretur seu adunaretur civitati Pisarum, Placet
autem, quod civitatem Pisarum cum districtu suo recipiamus
in feudum et sub servicio, prout iam de hoc estis a nobis
plenarie informatus . . . Dat. Barchinone III. idus Aprilis
anno domini M^CCC^ nono.
Reg. 335 f. 271.
358. Yidal de Tillanova an Jaymell.: Clemens V. hezeichnete
ihn, im Besitz von Sardinien, Corsica, Pisa als den niach-
tigsten Konig, weil ilim das Meer gehore; Genua miisse dann
Tribut zahlen. Die Kirche miisse davon profitieren: sie ver-
lange Census und Sicherheit gegen Schiidigung ihrer Rechte.
Bariiber sollten einige Kardiniile, da er abgearbeitet sei, mit
Yidal verhandeln: die Kardinale von Beziers, von Paliistrina
und R. del Got; wenn der von Palastrina auch gut franzosisch
spreche, sein Herz sei nicht franzosisch, als Liniousiner ge-
hore er beinahe zu ihrer Nation. Die Kardiniile erlilJirten
olfen, Pisa und sein Gebiet gehore unmittelbar der Kirche:
ganz Italien gehore der Kirche. Der Papst meinte: Elba
und viele Kastelle des Pisaner Territoriums, siclier; ob die
1) Empfang seines Briefes vorher — ; Bitte uni Geld kann er nicht er-
fiillen. Den Brief Vidals fand ich nicht.
— 542 —
Stadt, werde er iii einigen Tagen sagen. So versprach Vidal
Huldigung und 500 M. Census. Sie wollen im Namen des
Papstes mehr. Er sagte 1000 M. zu, wenn die Pisaner zu-
stimmten. Sie verlangen es schriftlich und die Unterhandlung
mit Pisa lehnt der Papst fiir sich ab. Charakteristik der
Kardiniile von Beziers und del Oot durch den von Palastrina.
Avignon (1309) April 21.
Senyor, yo Yidal de Vilaiiova besan vostres mans et
vostres peus . . . Apres les letres, queus tramis sobre aquests
fets, lo senyor papa appella mi devaut la sua presencia dis-
sapte V. dies anatz Dabril e . . . demostra molt gran volen-
tat . . . Dix, que ell veya be, que, con vos aguessets la senyoria
de Sardenya et de Corsega et de la ciutat de Pisa et de son
destret, que ne rey de Franga ni altre princep del mon no
auria tan gran poder, con vos, ans seriets dels majors prin-
ceps del mon. E que aQO avia ell be reconegut. Encara
dix, que be veya ell, que el comu de Genoua en nulla manera
no posa viure, menys de trahut, que fassa a vos, senyor.
E la especial raho per que dix, que per lo gran poder, que
aurietz en la mar; cor dix, que lo mayor poder de la mar,
que sera dom chri[stian], sera lo vostre . . . E entre aquestes
paraules, senyor, lo papa dix a mi, que covenia, que la es-
glesia se profitas daquest fet e que li fos per vos, senyor,
fet trahut e encara segurtat, que per vos ne per los vostres
no vengues mal ni dan a la esgleya. E sobre aquestes coses
dix me, que volia, que alguns cardenals tractassen ab mi;
cor ell era molt affaenat per diverses fets e no podia a tots
personalment entendre. Encara que dix, que dasso avia ell
pres exempli de vos, senyor, qui per tractadors avietz fetz
vostres affers ab los Pisans. Eaxi vullia ell aytanbe per semb-
lant via anar ab mi. Los tractadors, senyor, me dona de ma
volentat, qo es lo cardenal de Besers, lo qual ell dix, que era
hom, que amava molt vos, senyor, e la vostra casa, el car-
denal de Penestre, lo qual dix, que, si bes parlava fran(^es,
nom fees reguart, quel cor nel cos no avia fran^es, ans era
natural de Limoges, et era quax una nacio ab nos et que
era molt savi hom et del qual ell confiava molt. E torna a
dir altra vegada, que nom fees reguart, si bes parlava franges,
— 543 —
que ell me feya a saber, que bo me seria als fets. El tercjer
volch, que fos en R. del Got, lo qual dix, que era son nabot,
e qui ja sabia en los affers e qui molt amava vos. Aquests
tractadors . . . dixeren me, que enteniment era del senyor
papa et lur, que vos, senyor, fessetz trahut a la esgleya per
aquest fet e encara, [que] en fos fet homenatge et vassallatge
enaxi ques tengues a feu per lesgleya . . . Dixeren, . . . que
la esgleya non consintila neguna cosa de tota Ytalia, sens
que nos tengues en feu per ella. Encara dixeren, que yo
nols proferia negun serviy de cavallers ni domens de peu
ni de galers; per que dixeren me, qne convenia, si yo volia,
quels fets venguessen a acabament, que proferis mes a avant,
que no avia profert. E especialment, senyor, dixeren, que
per co cor lo senyor papa aquest fet avia a posar en con-
sistori e sabia be, que moltz dels cardenals hi contrasterien.
Covenia, que ab color del profit, qui dasso vendria a la es-
gleya, lo senyor papa pogues atorgar lo fet contre volentat
dels contrastadors.
Empero, senyor, sapiatz, quels ditz tractadors dixeren et
dien, boca oberta, et pertot cert, que Pisa e son destret per-
tany sens tot mija a la esglesia. E yo a asso lus conti-aste.
Mas finalment dixeren, que en asso no avia questio, que ells
ho avien atrobat per moltes rahons e especialment per moltz
decretz et per molts ligs, los quals dien, que tota Ytalia se
pertany a ]a esglesia. Eaxi con Pisa sia en Ytalia, dien, que
sens tot dupte es de la esglesia. Et ells la an per lur. E daquesta
raho, senyor, me fcoca lo papa lo dia damunt dit, con yo
parle ab ell, que dix, que cert era a ell, que la ylla de la
Elba et moltz castells del territori de Pisa eren propriament
de la esglesia. Mas de la ciutat dix, que encara non era
be cert, empero creya, que era de la esgleya et que dins HI
0 ini dies yon auria respost. Lo qual, senyor, me sembla,
quem deren los ditz cardenals, cor segons que dit he, dixeren
et dien, que sens tota questio la dita ciutat et son destret
es dela esgleya. Apres aquestes coses, senyor en laltre dia
yo veen, que a asso no podia fugir per altre escrit, proferi
als ditz cardenals axi matex ensemps ajustatz per esta raho
homenatge et vassallatge, si empero los Pisans hi consentien
— 544 —
et D. niarchs traliut, axi empero del trahut, que per (?o, con
ells avien ja dit, que nol reebrien tau poch**) . . . que, si ells
fort ho volien, quel lus crexeria dalguiia cosa. E encara,
senvor, ells nos tengi*en per pagats asso e resposeren, que el
senyor papa volria homenatge tot soltament^), que ell no era
en res dels Pisans ni de lur cousentiment. Encara que vulria,
quel trahut fos mayor. E sobre asso dixeren moltes par-
aules, entre les quales dixeren, que Pisa ab son destret valia
molt mes de renda que [tota] Sardenia et Corsega"^); . . . Elba
dixeren, que valia mes de L, milia florins de renda. E a
totes aquestes coses, senyor, yo lus respos*^) . . . donar lus a
entendre lo contr[ast] de la lur oppinio e especiahnent lus
done a entendre, que Pisa ab son destret no valia la XX part
de renda del regne de Sardenya, e moltes altres rahons lus
dix, qui serieu molt largues a descriure. Puys, senyor, apres
la mia resposta, ells agren acort et dixeren me simplement,
que yo ab tota veritat lus dixes lo j^oder, que yo avia de
profer re sobre asso . . . Temen me fort, que, si yo nols obria
del tot ma volentat e ma**) trobaven en varietat ni en merca-
deries, los fets no poguessen menys valer e que ells, qui son
de les pus notables persones del colegi, e qui cascun dia sa-
justaven per aquest fet tots altres lexats e si proferien molt
ey mostraven bona volentat, nos agreviasen per mon lagui,
mes desviassen de la assiduitat, que avien en lo fet, feri mi
volentat e dix lus: Veus ho, senyors, tot lo poder, que yo
he, es aquest, yous fare de part de mon senyor homauatge^)
et vassallatge per la ciutat et per lo destret de Pisa. Axi
empero quels Pisans hi consenten, cor daltra guisa mon se-
nyor lo rey nou poria fer bonament. Eus dare m. marchs
de cens. E siatz certz, que altre poder no he quant en acjo
ni creu, que mon senyor lo rey vos fees nius atorgas als. E
sobre asso, senyor, ells ahut lur acort dixeren axi, que yo
dasso fees .1. escrit et quen parlarien ab lo papa et puys yo
sabria lur ardit. Empero ells volgren, que quant al consen-
timent dels Pisans vos, senyor, ne tractassetz ab ells; cor
dixeren, quel papa no sentrametria de tractar sobre asso ab
los Pisans. E asso lus atorgue yo, que vos, senyor, ne trac-
a) Zwei Worter fehlen. b) So Or. c) Mehrere Worter fehlen.
— 545 —
tarietz ab [ells] (?) ey farietz vostre poder, quey consentissen . . .
Encara, senyor, me dixeren, que^) . . . que el papa volria,
que yo senyor men'^) . . . sobre algunes coses, que ell'') papa
volria saber de vos per raho daquests tets. E yo, senyor,
respus lus, que yo far<^) . . . anar. Empero si ells veyen, quel
meu aturar fos necessari per la venguda dels Pisans, qui
devien esser assi, que en FonoUar sen iria en breu, por^)
. . . ell'") . . . (,-0, que dir volguessen a vos. E ells dixeren, que,
con aguessen parlat ab lo papa, yo sabria dells qo que ell
papa ne vulria. Ara, senyor, yo estaig esperan esta resposta
del papa. E creu, que la aguera ja ahuda, si no fos, quel
papa ha ahut cadara et no ha entes per alguns dies passatz
en nuUs affers.
E, senyor, apres les dites coses yo fuy al cardenal de
Penestre, lo qual, senyor, segurament es molt prohom et
mostra tanta de bona volentat en aquest fet, que maior no
poria. Eyo parlan ab ell daquest fet dix me axi, quel
cardenal de Besers, quis altava dargent, demanas, sis volia
argent, et el cardenal del Got, qui era bon mariner et hom
darmes, demanas, sis volia galees o gens darmes: que ell de
tot asso no avia cura, niu volia res demanar, que solament
li bastara lomenatge, que vos, senyor, fossetz hom de la es-
gleya et la esgleya agues segurtat de vos. Eaxi dix, quen
diria [e]ll al papa, que asso li bastava e que no agues cura
de demanar als. Per que, senyor, creu, que, quant al serviy
de cavallers o de galeres ni en major trahut quels m. marchs,
noy fara gran forza el papa . . . Feta en Auinyo diluns dies
ala exida Dabril.
CRD Ap. 20. Or. Pap. Ssp. Mit gi-ossen Lochern. In einem Nachtrage
wird iiber das Abwarten der Pisaner Gesandten gesprochen. Die Namen der-
selben seien (nur teilweise leserlich): Ganus Chiccolus de Lanfrancis miles,
Gerardus Fazelus (?) professor . . . contis index, Bonacursus Gambacurta. Lo
cardenal de Hostia es tan volenters a aquest fet, que no poria pus . . . De vuy,
que es diluns de la data desta letra, en XV dies seran compliez los LX dies,
que foren donatz als Pisans de tomar a vos . . .
359. Zwei Berichte Vidals an Jayme II. iiber die Pisaner
Frage. Avignon (1309) April 28 und 29.
1. "Weitere Yerhandlungen mit den drei Kardinalen. Heute liess ihn der
Kardinal von Ostia durch fr. P. Biescasa rufen und sagte, dass die Pisaner
F i n k e , Acta Aragonensia. 3 5
— 546 —
Gesandten itun zwei Briefe, dariinter einen fiir Vidal gebracht. Der Kardinal
habe ihm viel gesagt. Die Gesandtschaft von Lucca und Florenz solle der
Konig vorlaufig zuriickbehalten (dejats retenir), bis der Konig seine und der
Pisaner Ansicht wisse. Aber die Gesandten von Lucca und Florenz diirfen
nichts erfahren. Diliins derrer del April. CRD 11356.
In der Beilage fiigt er das Schreiben des Pepo de Ugoroggerus (?) de
Senis capitaneus und der Ancianen von Pisa bei, wonach die Gesandten mit
dem Vertragsentwurf nach Pisa gekommen und jetzt cum addicionibus et de-
claracionibus ibi additis zuriickgekehrt seien. Pisa XY. kalendas Ma[dii].
2. Den Brief sendet Vidal mit dem einen der Pisaner Gesandten; der
andere ist mit einem Schreiben des Kardinals von Ostia nach Pisa. In Pisa
herrschte erst grosse Zwietracht; aber jetzt an atorgat de esser perpetualment
sotz la vostra senyoria. Auch algunes companyies, que ha assi, haben solche
Briefe erhalten. Der Kardinal von Ostia rate ihm wohl : que alarguets lo temps . . .
Siatz cert, que aquest cardenal ve ab tan gran volentat en aquest fet, que no
poria ab major en neguna guisa. E siatz cert, senyor, quels Pisans, tot quant
an fet ab vos, tot ho an ahut de conseyl seu. E ell es de volentat de fer los
venir a la vostra volentat ... Es hom molt preat et molt notable en la cort.
Die drei Kardinale hatten Sitzung, zu der er beigezogen wurde. Ein Punkt
war dubios, iiber den sie den Papst fragen miissten. Heute dimartz konnte er
noch nichts horen, da Konsistoriimi war. Apres dormir hort ers. Dimartz derrer
Abril. CRD 4243. Beide Or. Pap. An dijous apres Sinquagesima (25. Mai)
schreibt Vidal noch einmal iiber den Ostiensis und bittet zu warten. CRD s. f . 47.
Am 31. Mai vereinbarten die drei Kardinale und Vidal die Schenkung des
comitatus Pisanus und Elbas an Jayme fast uuter denselben Bedingungen wie
bei der Schenkung Sardiniens; giiltig sollte das Dokument nur bei Zustimmung
der Pisaner sein und sie bheb aus. Raynald ann. ad ann. 1309 Nr. 24 zitiert
das Schriftstiick aus vatikanischer QueUe.
360. Jayme 11. aii Tidal de Tillaiiova: billigt die Abniachung
mit den pjistliclien Unterhandleru, wonach er Pisa als Leheu
erhalt uud 1000 M. Ceusus zahlt; eine Yerbindun^ vou Pisa
uud Sardiuien soll uicht eiutreteu; eine Huldigung: fiir den
Fall der Ubergabe ohue vorherige EiuTdllia^ung der Pisauer
sei uicht passeud. Da die weiteru Yerhandlungeu mit den
Pisauern besser iu Barcelona als iu Aviguon zu fiihreu seieu,
zumal hier eine Kardinalsopposition sich finde, lelint Jayme
die Uberseudung der Briefe f iir die Pisaner ab uud wunscht
ihre Aukuuft iu Barceloua. Erorteruug der Erage, ob Pisa
ohue die Zustimmung der Pisauer zu uehmeu sei; die Guelfeu
iu Toscaua wiii-deu es uicht uugern seheu. Entschluss: Wolleu
— 547 —
die Pisaner es nicht mit uns, so machen wir es mit den
Guelfen von Toscana. Barcelona 1309 April 29.
. . . Reebiida vostra letra ara derrerament a nos tra-
mesai) e aquella entesa complidament responem vos, quens
plau so que tractat avets et tractats ab lo senyor papa e
ab los cardeuals, queus ha donats a tractadors, que nos reebam
eu feu de la esglesia Pisa e son destret e entenem ho axi,
quel senyor papa lons do elons atorch a nos e als nostres en
feu sots lo tribut de M. marchs dargent, de que vos nos
avets escrit, queis pagas, com aguessem la possessio . . .
Aquest feu de Pisa e de son destret ne sia mesclat ne ob-
ligat en res ab lo feu de Serdenya e de Cor^ega ne aquest
ab aquell, ans cascu sia per si. Si per aventura percebiets o
enteniets, quell senyor papa no enteses affer a nos donatio
de Pissa, mas que fos sa intencio, que nos o vos per nos 11
feessem homenatge, que, quant quel aguessem, que la ten-
guessem en feu de la esglesia, nons es semblant, que aQO
poguessem fer a nostre honor sens consentiment dels Plsans.
E axi sla per aquesta manera, con . , . sia semblant a nos,
que nos ab tot nostre conseyll tractarem a^i mils ab los
Pisans dels fets quant als condlcions, qul toquen a nos e
aells, per qo majorment, con la aura e ha alguns cardenals
e altres e qul per aventura, segons que vos nos avets escrit,
lo fet desplaura e quU porien enbargar o tolrre, desconsellan
ho als Plsans, que les condlcions ne serlen pus greus a nos
QO quens sera a^i tractant els a(jl ab nos o ab aquells de
nostre conseyll: avem acordat de no trametre avos la letra,
que vos demanavets, als Plsans, que romanguessen ab vos,
ans tenlm per be , que venguen assl. E si els per
aventura venien acort, nols hl retenguessetz, ans reebuda
Instrucclon del cardenal Dostia, qul deyts, que ha bon ente-
niment als fets, los lexassetz venlr a nos . . . Anos e a
nostre conseyll es vist, que, sl els Pisans no vulrlen consentir
a la donaclo de Plsa en feu segons la prlmera forma damunt
dlta, lo fet de la conquesta de Serdenya e de Corsega ne
vendria pus greu a nos, si prenlem Pisa sens volentat dels
Pisans. E encara la part Guelffa saben, que nos aurlem Pisa
1) Brief vom 21. April vgl. Nr. 358.
35*
— 548 —
presa, no sen seria coutraria, segons que uos eutenem per los
capitols, que los missatgers de Lucha e de Floreuga nos han
donats, en los quals es conteugut, que nos no prengam Pisa
per manera de subiecio ne en neguna altra manera. On en
totes maneres, si els Pisans no consenteu, seria melor aquesta
carrera, que la condicio damundita fos solta. E encara que
nostre entenement es, qiie, si els Pisans no fau ab uos, eaxi
nos avien menats per noves, que fariem ab la part Guelifa
de Toscana. Dat. Barchinone .III. kaleudas Madii anno domini
MCCCO .1X0.
Reg. 335 f. 271^. f. 272 J. an Vidal: Empfang seines letzten Briefes
(vom 28. April Nr. 359). Die Kommune Pisa habe auch ihm den Brief gesandt,
dessen Kopie er mitschicke. Sicque providimus Guelfos nuncios, ut poterimus,
retinere, et nos in civitate Barchinona moram protrahere usque ad adventom
vestrum. Dat. Barchinone III. nonas Madii a. d. MCCC nono. Der Brief Vidals
wird also sieben Tage nach seiner Ausfertigung in Avignon in Barcelona be-
antwortet.
361. Jayme II. auClemeiisV.: Daiik fiir seiue Bemiilmngen;
Ruckkehr Yidals, Aukuuft der Pisauer Gesaudteu; Frage
derselbeu, ob Vidal eiu papstliches Schreibeu tiber die
Scheukuug der Stadt Pisa au Jayuie mitgebracht. Als der
Kouig dies verueiute, wurdeu die Verliaudluugeu iiber die
Scheukung der Stadt Pisa ganz falleu gelasseu. Die Gesaudteu
brachten Vorschliige iiber Sardinieu mit, die ftir den Papst
wie Jaynie durchaus unannehmbar waren. Uui zu zeigen,
dass er den Friedeu vor alleui wolle, saudte Jajine Vidal u. a.
uach Pisa zu ueueu Verhandluugen. Bei Barceloua 1309
Juui 14.
. . . A beatitudinis vestre presencia providum Vitalem
de Villauoua militem consiliarium et familiarem nostrum
dilectum ad nostram recepimus redeuutem, qui nobis, queque
facta fueruut iu negocio, pro quo eum ad pedes sanctitatis
vestre transmisimus, seriose explicavit. Et quia per euudem
expresse collegimus, quantum vestra sanctitas erga promo-
cionem et exaltacionem nostram et domus regie ferventi
animo favorabiliter ducitur, quantumque ad id ferventer inten-
dit bonitate sua non regiis meritis hoc appetentibus, clemencie
vestre graciarmu, non quas debemns, set quas possumus,
— 549 —
exsolvimus acciones. Sane, sanctissime pater, per dies aliquos
ante dicti Yitalis adventum solempnes ambaxiatores et nuncii
Pisani communis ad nos venerant, super tractatis nejs^ociis
destiuati, a nobis specialiter postulantes, ut de eo, quod pre-
scriptus Vitalis super facto tractatus donacionis civitatis
Pisane habende a nobis ab apostolica clemencia obtinuerat
et de rescripto apostolico, si quod inde factum fuerat, certos
faceremus eosdem. Nos autem eis respondimus, quod a dicto
Vitali certum receperamus arditum, vestram beatitudinem
rei huic benivolum et utilem prestitisse assensum, de quo
credebamus sufficere, et nos tenebamus assimili contentatos;
set non aliter apostolicum habuisse rescriptum. Interim autem
veniente dicto Vitali, scientes ambaxiatores prefati, nos super
assensu vestro rescriptum apostolicum non habere, licet alias
de hiis, que dictus Vitalis fecerat phirimam certitudinem non
haberent, presencientes de eo, quod credebant in dicto negocio
a vestra sanctitate esse concessum, fuit tam a nobis quam
a prefatis ambaxiatoribus a dicto tractatu donacionis civitatis
Pisane omnino discessum. Nobis autem extunc eos interro-
gantibus, si tractandi et expediendi nobiscum super alio facto
Sardinie et Corsice regni suum commune eis tradiderat pote-
statem, responderunt eis ab eo super hoc limitatam comissionem
esse comissam, quam in capitulis ostenderunt, que adeo in-
equalia esse conspeximus, quod absque manifesto ac ingenti
sedis apostolice et vestro ac nostro dispendio non poteramus
procedere super eis. Denique vero nos, qui pacis et concordie
amenitatem diligimus et eis in agendis nostris viam dirigimus
et ianuam apperimus, volentes per illarum semitas ambulare,
et ut Deo ac vobis ac omnibus hominibus ostendamus, quod
non nos set commune Pisanum culpa tenebit, si hoc negocium,
quod absit, pervenerit in adversum, speciales et solempnes
nuncios nostros, inter quos dictum Vitalem de Villanoua, ut-
pote intencionis vestre et nostre et rei status plurimum con-
scium ad dictum Pisanum commune e vestigio providimus desti-
nandos: tractaturos et facturos cum illis, ut dictum Sardinie
et Corsice regnum, sicut est iuris ecclesie et vestri ac nostri,
possimus alsque guerrarum et aliorum dampnorum discrimi-
nibus obtinere. Et siquidem, reverentissime pater, in quan-
- 550 —
tum absque manifesto preiudicio ecclesie et vestro ac nostro
possumus, Pisauorum condescendimus premissis racionibus
voluntati . . . Dat. in mari ante civitatem BarcMnone XVTTT.
kalendas Julii anno domini MOCCC^ nono.
Reg. 337 f. 272. Nachricht erhalten auch die Kardinale von Palestrina
und von Beziers. Der Bischof von Ostia erhalt ein Schreiben (f. 273) mit be-
sonders herzlichem Danke fiir seine Bemiihungen. Eingeschoben wird, dass J.
besonders nach seinen Bitten mit den Pisanern moglichst friedhch verhandeln
wolle. Selbes Datum. f. 273^ an Petrus von Biescasa de ord. Pred. d. pape
penitenciario. Er sendet den Skriptor P. de Solerio an den Papst.
362. Torschlag-e Pisas f iir den Fall der Ubernahme Sardiiiieiis
uud Corsicas durch Jayuie II. uud Autwort des Kouigs.
(Letztere 1309 Juui 14.)
1 . Pisa verlangt Castellum castri in f eudum mit Umgegend, ohne census
imd Kriegspflicht. Antwort: Non esset racionabile nec honor ipsius domini
regis. Dagegen gesteht J. freie A.usfuhr von granum et ordeum nach Pisa und
Anstellung von officiales Pisani ini Castellum, die den Pisanern schworen.
2. Der Konig soll kein Bilndnis mit den Feinden Pisas schUessen. Concedit.
3. Freier Handel in Sardinien. Concedit. (Einige Ausnahmen.)
4. Freie Ausfuhr von granum et ordeum aus ganz Sardinien. Concedit.
5. Hierfiir AnstelUmg eines Pisaners im CasteUum. Concedit.
6. Die Officiale miissen scbworen, dass sie, wie friiher, das Getreide
nach CasteUum bringen lassen. Concedit.
7. NuUus portus fiat . . . in iudicata KaUaretano . . . quam in CasteUo
castri et in portu Bagnarie CasteUi castri. Antwort: Non est conveniens,
quod dominus rex se astringat.
8. Freier Besitz der Pisaner. Concedit.
9. Pisa wiU 600 bis 800 Pferde herausziehen. Concedit.
10. Quod possint habere consules in locis maritimis. Concedit.
11. Die Grafen Donoratico soUen bei ihrem Besitz bleiben. Antwort:
Sie wie aUe andern; nur Anerkennung der Herrschaft.
12. Die de" Basso soUen bei ihren Rechten verbleiben. Ja.
13. So soUe es gehalten werdeu, sonst werde Pisa Sardinien zuriick-
erhalten. Antwort: Der letzte Punkt passe nicht.
14. Den genannten Pisanem soU ihr Besitz dort verbleiben. Ja,
imter Anerkennung der aragonesischen Hoheit.
Redeimtibus dictis nunciis negocio imperfecto Bernai'dus de Abbacia restituit
dicta capitula, que ipsis nunciis fuerunt tradita, et nunc fuerunt lacerata.
Reg. 341 f. 58^ bis 61. Gesandte waren der Vizekanzler Bemardus de
Abbacia vmd Yidal de Villanova maiordomus . . . Blanche regine. Ygl. die
Inhaltsangabe bei Zurita, Anales 1 1. V c. 77. Damit schloss die eigenartige
Pisaner Episode ab. Die Chronisten kennen Gesandtschaften, aber den Kern
der Verhandlungen gar nicht, oder nur dunkel. Vgl. z. B. ViUani (Muratori
— 551 —
SS. Xlll, 438 ff.) und nach. ihm Antonin. Ueld soll J. vom Pisaner Kriege
abgehalten haben; die Cronica di Pisa (Muratori SS. XV, 984) sagt: Li Toscani
con li usciti di Pisa mandorno allo re di Ragona a pregarlo, tantoche lo ditto
re fece ima grande armata, e li Pisani li profersono darli Pisa. EUi mandoe a
Pisa due suoi ambasciadori per ricevere li Pisani e la ditta armata mando contra
li Saracini in Granata. 1310 seien die Gesandten mit denen von Pisa in Santo
Pietro a Grado zusammengekommeu , mit grossen Ehren empfangen, da sei
Heinrich VII. gewahlt und bestatigt und seine Gesandten an der Kurie: vie-
tonno loro, che non si dessino ad alcuno, befahlen den Toskaneru Pisa nicht zu
kranken und so reisten die aragonesischen Gesandten ab, Pisa blieb frei. —
Hier ist viel Unrichtiges mit einigem Tatsiichlichen gemischt. Der Zug nach
Almaria war schon langst vorbereitet. In Roncioni, Istorie Pisani (Arch. storico
Italiano Ser. I, VI, 1, 671) wird der Zug gegen Granada der Bered.-5amkeit der
Pisaner Gesandten vor Konig Jayme zugeschrieben. — Kardinal Xikolaus von
Prato scheint noch im Sommer auf die Moglichkeit einer Verstandigung ge-
rechnet zu haben. Er sandte : pro complimento initi f ederis inter ipsam [maiestatem]
et commune Pisarum den fr. Lapus, promotor ord. Pred. an der Kurie, antiquum
familiarem et secretarium nostrum, nach Pisa. Als er dorthin kara, war Vidal
de Villanova infecto cum Pisanis negotio abgereist. Dat, Auinione kalendis
Octobris. CRD 4145. Mit den Bemiihungen des Kardinals von Ostia, ein Ein-
vernehmen zwischen J. uad Pisa zu stiften, diirfte folgender Zettel zusammen-
hangen. der wohl irrig CRD Ap. 41 an den Brief des Bischofs Antonius von
Florenz an J. II. angeklebt ist (vgl. z. Jahre 1316): Postquam literam ipsam scripssi,
reseravit michi dom. Ostiensis perssonam, quam mitit Pisas, qui fuit in magna
perplexitate invenire virum fidelem, secretum et pnidentem, qui sciret omnia
pertractare. Es ist dann eine sehr diskrete Person gefunden. Ubi Pisani re-
sisterent literis domini cardinalis, istius persuasionibus condescenderent. Das Stiick
gehort einer Zeit an, wo J. mit Pisa verhandelte, das war nicht 1316 und der
Bischof von Florenz wiinschte solche Einigung nicht. Ich halte Vidal de Villanova
fiir den Schreiber.
363. Memorial Koiiig Robert iiber seine Stelluiig zur Sardiiiien-
fahrt. (Ende 1309?)
Memoria deu esser an G. de Lacera, dass er dem Konig von Aragonien
sage, dass nach Mitteilung verschiedener und speziell Guilaberts de Santeyles
Jayme gesagt worden, ihm sei die Eroberung Sardiniens unangenehm. La qual
cosa es gran monssonega; cor aldit senyor rey de Sicilia no fo no es greu,
ans li plau molt. Der Konig von Aragonien weiss, dass sein Vater Karl II. und
er arbeiteten et percassareu ab acabament, dass die Stadte Toskanas Jayme hierbei
heKen: Et quel rey Darago apres dasso fo avinenssa ab los Pisans, la qual
avinenssa fo contra lo tractament, que les siutats de Toscana havien ab lo rey
Darago. De la qual cosa les dites siutats de Toscana se tengren molt per enga-
nades et per enginyades et que asso lus era vengut sots ma et sots tractament
del senyor rey et del senyor duc, qui ara es rey, et que sen clamaven fort dels
amdos, de la qual cosa els, so es assaber lo rey Karles et senyor Robert, qui
— 552 —
ai-a es, agren alcua desplaer, per sso cor lo ]'ey Darago, res dasso, que feya,
nols fo assaber . . . Sonst wiinscht er naturlich. die Eroberung durch den, der
ihm der Kebste Bruder auf der "Welt ist.
CED 1035 s. f. Pap. Gleichzeitige Ausfertigung. Wahrscheinlich ist
1309. Nach der ganzen Ausdrucksweise gehoren die Vorgange der nachsten
YergangerLheit an und ist Eobert noch nicht lange Konig.
361. Nikolaus Oria an Jayme II.: glaiizeiider Sieg der Pisaiier
iiber Florenz bei Monte Catini. Reise der aragonesischen
Konigin. Genna (1315) September 1.
Sacre regie maiestati Aragonum Nicolaiis Aiirie cimi
omni devotione se totum. In die decolationis beati Johannis
Baptiste, die veneris summo mane, existentibus exercitibus
Pisanorum et Floreutinorum valde prope, ut inter se sepius
sagitarent, princeps et Florentini, exercitu murmurante, motum
velle facere osteuderunt, quod hostes de proximo sencientes,
ordinatis agminibus contra illos, bellum habita deliberatione
penitus commitere decreverunt. Unde prima acie Teutoni-
corum irruente in Florentinorum exercitum tanto impetu tam-
que terribili aggressu hostes nudis ensibus oppresserunt, ut in
subito ad pugnam omnibus excitatis omnes viriliter decerta-
rent. Factum fuit bellum acerrimum inter eos et breviter
Florentinorum exercitu suffocato interfecti sunt frater et filius
principis. Quid sit de principe, ignoratur. Et asseritur, quod
ultra XXX '"^) exercitus Florentini inter cesos et captos ad
manus hostium pervenerunt. Sic divino iudicio Pisani campum
obtinentes nimicis conflictum perpetuum contulerunt. Qui
videlicet Ugucio, Teutonici et Pisani de hostibus viriliter
triumphantes victorie gloriam'') consecuti reputant, sibi conces-
sam celitus altissimo disponente, quod etiam nonnulli modo simili
suspicantur. De partibus Achaie audivi nuper galeis venien-
tibus, quod soror domini regis Cipri consors vestra^) est in
Moltono castro Venetorum , que Deo comite cito perficiet
viam suam . . . Dat. Janue die primo Septembris.
CRD 12446. Or. Pap. Ssp. J. dankt am 24. September und bittet um
weitere Nachrichten. Eeg. 336 f. 47.
a) Vielleicht statt 3000. b) giorie Or.
*) Die zweite Gemahlin des Konigs.
— 553 —
362. Nikolaus Oria an Jayme II.: Sieg der Pisaner iiber die
Florentiner bei Monte Catini unter Fiihrung PMlipps von
Tarent, dessen Sohn gefallen, dessen Bruder noch niclit auf-
gefunden ist. Schwere Forderungen des Fiirsten an Florenz.
Grosse allg^enieine Verwirrung in Toscaua. — Die Scliwester
des Konigs von Cji^ern war in Sicilien hei Friedrich. —
Listen der Gefang^eneu und Gefallenen. Genua (1315) Octoher 7.
Sacre regie maiestati Aragonum suus humilimus et de-
votus Nicolaus Aurie cum omni famulatu se totum ad omnia
genera mandatorum. Reverencia debita nupei- recepi litteras,
quas michi vestra serenitas destinavit, quibus visis et lectis
sic duxi breviter respondendum super certificatione habenda
de ipsis, que dicte littere continebant ; vestra noverit magni-
tudo, quod in conflictu illo acerrimo, quem Pisani et Teutonici
contra inclitum baronem dominum principem Tarentinum,
Florentiuos et universos Tuscie Guelfos ex diversis partibus
congregatos in ruinam rebellium graviter intuUerunt, cedes
vullnera et mortis pericula successeruut. Ex parte principis
et Florentinorum multa miliai) ceciderunt, arma, animalia et
commeatus et multa bona Pisani et Teutonici ex dicto prelio
paucis mortuis portaverunt. Veritas est, quod dominus
Karolus principis filius cecidit in bello et honorifice a Pisanis
sepulturam habuit.2) Dominus Petrus creditur inter corpora
mortuorum interfectus'*) remansisse. De cuius vita vel sepultura
omnino noticia non habetur.3) Princeps quidem belli tem-
pore in campo febribus laborabat, qui vulneratus tunc in gesta-
torio apud Florentiam delatus ibi vitam redemit, licet adhuc
morbo teneatur nec oportunam sumpserit sospitatem. Fertur,
quod habito in Florencia consilio generali Guelforum princeps
a Florentinis tria specialiter requisivit, emendam filii, O^
florenos pro restitutione aliorum dampnorum et mille milites
tempore vite sue. Dicitur Florentinos breviter respondisse,
primo quod virtutem divinam non habebant, qua possent
a) interfectum Or.
^) Ubertrieben ; angeblich fielen 2000.
2) Ugucio della Faggiola liess ihn mit dem eigenen Sohn, der auch ge-
fallen, im Campo Santo zu Pisa bestatten.
8) Der Leichnam Peters scheint nicht gefunden zu sein.
— 554 —
filium mortuum suscitare, verumtamen pro illius assumenda
vindicta sese et omnia, que habent, liberaliter offerebant.
C™ flor. gratis concesserunt eidem, de militibus obtulerunt ei
numerum requisitum, quandocunque vellet'') sumere (?) de
gentibus Florencie vel Tuscie, non quod possit alios ad stipendia
convocare. Novissime vestra claritas habeat pro constanti,
quod ex utraque parte ad tempus nova maxima pertractantur
et hinc inde fiunt coniurationes, conminationes et tractatus
multiplices : finem novit Deus.
De sorore serenissimi regis Cipri vestra excellencia fir-
miter recognoscat, quod die XXYI. Augusti in Siciliam appli-
cuit apud Messanam. Die XXVIIII. Augusti excelleutissimus
germanus vester dominus rex Fredericus illam visitavit honore
debito et ea comple\dt, que sua serenitas postulabat. Die
Yin. Septembris dicta domina recessum statuerat et ad suum
regressum penitus intendebat.
Nomina mortuorum nobilium iu prelio supradicto et
nomina aliorum Pisis in carcere detentorum hic in quadam
inclusa ceduhi continentur. Recomendo me totum ad pedes
vestre regie maiestatis: supplicans, quantum possum, quatenus
michi racionem facere dignetur et iusticiam exhibere de
domino Giraberto de Centiges vestro subdito pro MCXLY
libr. Jan., de quibus rex Robertus nuUo modo michi iusticiam°)
respondere dignetur. Et si placet, proprium nuncium destinabo.
Dat. Janue die YII. Octobris.
Nomina nobilium captorum in prelio et in carcere deten-
torum Pisis sunt hec:
Dominus Manfredus de Monte imperiali de Scorcialupis con-
dam domini Bernardini
dom. Bertoldus de sancto
Miniate
dom. Raynaldus de Gerardinis
Stricha de Sagnibene
Cardelinus de Tornagiis
dom. Pinus de la Tosa
Dinus de Bardis
Yalentinus de Sorianis
b) velet Or. c) iusticia Or.
Branchaleo Auansi
Grifi^us Griffi
Bindus de Aldimaris
Latinucius de Ressis
Peraltus de Mettis Perusinus
dom. Robertus de Alneto de
Francia comestabilis equi-
tum
— 555
dom. Nicola de Sconditis
Addenetus de Picardia
Pandus Argonia
Raynerius Organus de Cala-
bria
dotn. Guillelmus Rolandi mari-
scalcus principis
dom. Johannes Beccarius de
Rossis de Florenc
Petracius Cedaldi Florentinus
Borgarucius comes de Mar-
ciana
Pannochia de Bruolo de Senis
dom. Bernardus de Calatagi-
orone
magister Nicolaus de Regio
Calabrie fixicus
Jannes Torstelletus de Analdo
Petrus de Senis olim Petri
Catalani
Ciones Stancuccii de CoIIe.
Et isti omnes generosi sunt et viri famosi. Sunt eciam
alii in magno numero, quorum nomina non scribuntur, sicut
viri medioeres, equites et pedites.
Nomina mortuorum in campo:
Primo dominus Karolus filius principis
dominus Petrus regis frater, vel detentus oculte
comes Karolus filius comitis de Bathefole
dominus Guilelmiuus Spiua cum CXL nobilibus Florentinis
duodecim nobiles de Vulterris
dominus Bonafidanza cum V nobilibus Arecii.
De Luca de Opicis duo.
De Salamoncellis unus.
De Carincionibus unus.
De Beruarduciis unus.
De Arecio tres nobilissimi
dominus Nicolaus de Buscolis
dominus Astoldus de Testis
d. Manfredus de Clusio.
De Perusio duo ex maioribus.
Sunt Pisis in carcere MCCCXLII
CRD 12799. Or. Pap. Ssp.
366. Zwei Briefe des Bischofs Aiitoiiius von Floreiiz 1. an
Jayme II.: Freude iiber die Vereinbaruug zwischen Florenz
und seinen Gresandten und Aufforderung zum Kampfe gegen
die Feinde (Pisa). — 2. an Bischof Poncius von Barcelona:
Bitte, ihn und sein Bistuni dem Konig zu empfelilen. Florenz
(1316) Januar 15 und 14.
1. Serenissimo domino, domino Jacobo Dei gracia regi Ara-
gonie . . . Antonius miseratione divina episcopus Florentinus
. . . Considerans, quod quedam tractata novissime pro parte
— 556 —
vestre maiestatis cum comuni Florentie et ad initium executionis
laudabilis iam deducta in honorem et exaltationem regie celsi-
tudinis redundabant: ego unus inter alios, qui regios ^elantur
honores, ut liec secundum regium beneplacitum grato effectu
subderentur exercere, quod potui, per me et alios non cessavi,
reputans michi in graciam specialem, iu hiis, que altitudini
regie placeant exerceri. Sane possum in verbo veritatis
asserere, quod ad consumationem premissorum vota Floren-
tinorum omnium cum vestris benephicitis se conformant,
grandi fiducia preconcepta, quod in hoc potissime pateat
iactura'') inimicorum comunis ipsius ac per consequens quies et
condittio prospera devotorum regie maiestatis. Exurgat regia
celsitudo ininiicorum insolentia'') propulsata contra temerarios
ausus invadencium et occupancium regnum etc.'^^), conterat
quoque superbiam eorundem et ad id regii honoris intuitu
accendatur . . . Dat. Florentie die XV. Januarii XIIII in-
diccionis.
CRD Ap. 41. Or. Pap. Ssp. Aiif der Euckseite von der Hand des
Bernardus de Aversone: Littera missa, quando Manfredus Noctis misit literam
Petro Alarchi de factis comunitatiun paiiis Guelfe. Ygl. Brief Nr. 365. Am
22. Februar dankt der Konig f iir den Brief ; da er von Manf red noch nicht ge-
niigend infonniert ist, kann er noch nichts Bestimmtes schreiben. Bestandig
denkt er an den Zug nach Sardinien. Reg. 341 f. 64v.
2. Reverendo in Christo patri, domino Pon(;'0 Dei gratia
Barcinonensi episcopo Antonius eadem gratia episcopus Flo-
rentinus salutem et sinceram in domino caritatem. Cupientes,
quod honor et gloria domini regis Aragonum exaltetur quod-
que hostium regie maiestatis temeritas eUdatur, in hiis, que
honorem ipsius maiestatis inspiciant et dampna inferant hostium
predictorum, libenter operam et studium impertimur: stautes
semper parati ad omnia ipsius mandata et beneplacita pro-
sequenda. Et quia pro magno munere reputamus apud eius
celsitudinem recommendatos haberi, paternitatem vestram
affectuose rogamus, quatenus nos eidem sepius recommendare
dignemini et nos et episcopatum Florentinum offerre paratos
ad omnia, que mandabit regia celsitudo. Yestra quoque pater-
nitas nos requii^at ad omnia, que vobis placuerint, confidenter.
Dat. Florentie die XIIII. Januarii.
a) iatura Or. b) insolentiis Or. c) So kann nur die Abkiirzung gelesen
werden.
— 557 —
CRD 4218. Or. Pap. Spur eines roten spitzovalen Siegels auf der Riick-
seite. Eine Charakteristilv dieses eigenartigen Bischofs findet sich ziim J. 1323.
367. Orlandus Martini an Jayme II.: Rede seines Gesandten
Manfredus begeisterte alle; infolge der furchtbaren Schick-
salschlage, die die guelflsche Partei und Florenz hetroifen,
kann letzteres nur wenig leisten; bittet das freundlichst an-
zunelimen. Florenz (1316) Januar 17.
. . . Ciiius uarratio pro\T.da et sollicitudo di.screta animos
auditorum omnium vivificavit in spiritu fortitudinis . . . Et
licet comune Florentie suique cives et ceteri partis Guelfe de
Tuscia erga regiam maiestatem suique beneplacitum prompti
existant in animo, tamen diversis ac immensis afflictionibus
fatigatum non potest, ut optat, et ut ac ceteri consuevit vota
regia inplere ad plemim . . . Set quantum est sibi posibile, in
presenti offert . . . Quocirca . . . dingnetur vestra maiestas,
que ofert comune Florentie, acceptare beningne, non tantum
parvam oblacionem considerans, quantum profunditatem et
amplitudinem pure devotionis et fidei offerentis. Nam legitur
in Catone: Et exiguum munus, si(?) dat tibi pauper amicus,
accipito placide. Et in proverbiis antiquorum : Debile princi-
pium melior fortuna sequetur . . . Dat. Florentie die XVII.
Januarii XIIII indictionis.
CRD Ap. 43. Or. Pap. Ssp. Auch er erhielt am 22. Marz einen konig-
lichen Dankbrief, ebenso Gerius Spini, der also auch geschrieben haben muss.
Eeg. 341 f. 64 V.
368. Manfredus Noctis an den Thesaurar Petrus Marchi: Zwei
Briefe hat er ihni bereits gesandt. Seine schlechte Auf-
nahnie bei den Prioren in Florenz. Besuch bei den Hiiuptern
der Guelfenpartei und dem Bischof, denen er alles erzahlt
und die den Prioren Torwiirfe machen. Da diese bei ihrer
Ansicht beharren, vertrosten jene ihn auf die neuen Prioreu
Ini Deceraber. Bessere Aufnahme bei diesen, aber Zuriick-
haltung, weil der Konig den friiheren Tertrag nicht gehalten.
Entschuldigung 3Ianfreds. Erscliwerend mrkt, dass die ka-
talanisclien Soldnerfiihrer in Tuscien wegen ilirer Feigheit
missachtet sind: Deglius dela Ratta usw.; dass Roberts Herr-
schaft wegen des Oeizes verhasst ist; dass Florenz durcli
— 558 —
die letzten Schliige tief in Schulden steckt. In vielen Con-
siglien ist die Sache verhandelt; die Florentiner konnen nur
wenig zahlen; endlich ist der Yertrag zustjinde gekoninien,
um dessen Aunahme er dringend hittet. Er will jetzt Oeld
bei Bologna, Siena, Pistoja suchen. Von Neuigkeiten be-
richtet er die Riistungen der Guelfenpartei: Florenz u. a.
Stadte erbitten in Frankreich Soldtruppen. Florenz 1316
Januar 18.
Data in Firensa a die XVIII. gienaro MCCCXVI i)
Nobili viro domino Petro March'') Manfredus Noctis de
Maiolica ambaxiator . . . Jacobi . . . regis Aragonum cum
sui recomendatione se totum. Per me vestre nobilitati fuerunt
due littere destinate, videlicet una, que facta fuit XV. mensis
Nouembris per Johannem de Comitata'') Aritii cursorem, cui
Johanni pro viatico dedi flor. quinque auri et in ipsis litteris
inter alia continebatur, qualiter vos eidem Johanni dare debe-
retis in terra Barsellonie flor. decem auri et qui Johannes
cursor cum predictis litteris coram vobis comparere debebat
infra XV dies a die dicte littere*^^) date et in totidem diebus
ad me cum responsiva dictarum litterarum reversurus esse
debebat: alie vero littere, que facte fuerunt die VI. Decembris
per Symonem Buoni de civitate Castelli cursorem vobis per
me transmisse fuerunt^) . . . Et ecce, quod vobis sub brevi-
loquio scribere procuravi^) ea, que per me facta et tractata
sunt in civitate Florentie usque hodie, hoc modo videlicet:
quia fui die X. Novembris in civitate Florentie et statim,
sicut ipsam introyi civitatem, litteras domini nostri dominis
prioribus ci^dtatis Florentie presentavi, a quibus responsivam
non habui michi gratam. Volens"^) eam in scriptis recipere,
cognoscens eorum pessimam voluntatem et intentionem, in-
a) Das i von der Hand dessen, der die Uberscbrift scbrieb, hinzugefiigt
t) coitata mit Abkiirzung. cj litteris Or. d) Vorhergeht iiberfliissig: quam
') Dieses von anderer Hand. wohl von der Manfreds, der am 17. Mai
schreibt: Sum laycus nec htteras scio. floc dico, quod, quia in Latino scribi
facio, hoc per me facere nescio. Set me opportet aliis, qui sciant, committere
tamen fidehbus et secretis. Das Italienische wird er gekonnt haben.
2) Angabe derselben Zeit und 5 und 9 Gulden. Wenn Petrus M. ab-
wesend, jeden Wartetag 2 Tur. grossi de argento.
3) Yon den beiden Briefen habe ich keine Spur gefunden.
— 559 —
stanter fui cum capitaneis partis Guelfe civitatis predicte et
cum domino episcopo Florentino et cum aliis bonis hominibus
civitatis prescripte. Quibus notum esse feci causam, ob quam
ego eram in civitate Florentie cum litteris, quas ego presen-
taveram pro parte domini nostri prioribus Florentie, et res-
ponsivam, quam habueram a predictis prioribus eisdem, de
dictis prioribus me fortiter conquerendo. Qui capitanei partis
Guelfe et dominus episcopus Florentinus et boni viri civitatis
predicte euntes ad predictos priores [iur]gantes(?)®) eosdem,
quatenus deberent adimplere intentionem domini nostri, et
circha hec plurima fuerunt nan^ata et multe menciones assin-
gnate, que per predictos priores ad nichilum deducta fuerunt,
asserentes se nolle intendere michi alias dare responsivam,
quam alias micbi per eos data foret. Qui capitanei partis
Guelfe et dominus episcopus Florentinus et boni viri civitatis
Florentine, quibus adlocutus fueram, congnoscentes intentionem
pessimam predictorum priorum, instanter me deprecaverunt,
quatenus michi placeret expectare novum officium priorum,
quod incipi debebat in medio mensis Decembris et quod eorum
intentionis erat, quod per ipsos novos priores mea adim-
pleretur intentio. Quod ego congnoscens esse pro meliori
eorum adesi consilio et ipsum ottinere curavi.
Post hec iam dicti novi priores intraverunt officium in
medio mensis Decembris preteriti. Et comparendo coram eis
fuit per me expositum negocium, quare eram, qui me gra-
tanter viderunt et audierunt, respondentes, quod, antequam
michi in aliquo respondere vellent, intendebant habere eorum
consilium in predictis. Et habitis per eos circha predicta
plm-ibus consiliis, fuit michi durissimum et acerbum eos inducere
ad velle meum, eo quod dicebant, quod per dominum nostrum^
primum tractatum per eum conditum cum Tuscanis partis
Guelfe non fuit ad effectum perdnctum, ut extiterat ordinatum.
Et circha hec excusavi dominum nostrum adeo, quod predicti
Florentini de ipsa excusatione contenti fuerunt. In predictis
dominus Deghus della Rata(?) marischalchus domini regis
Roberti et dominus Ferrandus de Lune et plures alii milites
de Catalouis et de Aragonia non videntur aliquid choagiuvare
e) Kur etwas erkennbar. f) quod dominus noster Or.
— 560 —
set potiiis Docerc propter \ilitatem,s) qiiam osteuderunt in
partibus Tuscie ab adventu domini imperatoris citra, ob
quam causam Florentiui non libenter vident aliquem de par-
tibus Catalonie et Aragonie. Et nisi prodesset bonitas domini
Caroccii et domini Blaschi et domini Simonis Bellochi et
Bernardi Monsorii, ipsi Florentini nollent videre aliquem de
rengno domini nostri propter eorum vilitatem, eo quod pre-
dictus dominus marischalchus et socii nolunt videre vultum
inimici. Set totius dicte vilitatis sunt capud, medium et finis
dominus Deghus*^) . . . cum aliis Nauarrensibus. Alia autem
est causa, quia prefati Florentini non bene^) contentantur de
dominatione domini regis Roberti propter avaritiam, que in eo
rengnat. Multa possem vobis circha predicta enarrare. Sub
breviloquio dico, quod Florentini non adciuiescunt dominationi
prefati domini regis Roberti. Unde si dominus noster erit,
ut actenus esse consueverit, cum executione emandabit illud,
quod per me sui vice et nomine extitit promissum et ordina-
tum, ut, inferius vobis declarabo ipse. Dominus noster adeo
adquiret et lucrabitur mentes et corda Florentinorum Guel-
forum, quod perpetuo suam gratiam et amorem habere
cupient . . . Alia causa est, quod comune Florentie eiusque
cives sunt adeo oppressi dispendio et gravamine a die con-
flictus citra, qnod ingnorant nec vident, quomodo possint
predicta sustinere. Quia dicunt dictum eorum comuue habere
dispendium CCC"' florenorum auri per annum et ultra. Tan-
dem in omnibus agendis bonum dant studium cum effectu
viriliter tanquam gentes, que desiderant eorum dispergere yni-
micos. Ego autem narrando de bonitate et fama bona et
legalitate domini nostri eorum prioribus et capitaneis partis
Guelfe civitatis prefate et etiam in pluribus consiliis civitatis
iamdicte habitis per eos,^) in quibus omnibus fuit obtentum et
reformatum, quod executioni mandarentur omnia et singula,
que per me pro domino nostro petita et postulata fuerunt.
Verum tamen dicunt Florentini, quod, cum ipsi ob causas
iam dictas sunt adeo oppressi, quod placeat regie maiestati
eos circha pecuniam solvendam eidem habere respectum,
s) Eher utilitatem, aber vgl. unten. ^) Leider zwei Worter weg. i) bone Or.
k) Fokt wieder: habitis consiliis.
— 561 —
habita consideratione eorum dispendii. Tandem dicunt et
oflferunt se paratos solvere pro eorum portione, ut continetur
in scriptura pactorum inter me vice et nomine domini nostri
et comune Florencie habitorum, quam vobis trasmito presentibus
interclusam. Est etiam intentio Florentinorum in aliis
occurrentibus multo magis, quam supra dictum sit, nostro
domino complacere . . .*)
Ego autem intendo presentialiter equitare ad civitates
Bononie, Senarum et Pistorii. Et credo taliter hoperari, quod
ab hiis tribus civitatibus adipiscar flor. XXV °^ auri et plus,
si plus potero . . . Habetis presencialiter procurare, quod
dominus noster suas describat litteras domino regi Roberto
inductivas ipsum dominum regem Robertum, quod ipse suas
litteras describat et transmittat civitatibus Tuscie Guelfis con-
tinentes, qualiter dictus dominus rex Robertus contentus est
et vult, quod tractatus factus per me pro domino nostro
roboris firmitatem obtineat . . .
Nova, que habentur in hiis partibus vobis scribo. Ecce,
quod comune Florentie et comune Bononie et comune Senarum
miserunt in Franciam pro mille bonis militibus ad gaggium
flor. XX pro quolibet milite pro quolibet mense. Et comu-
nia Perugii et civitatis Castelle et Eugubii et Urbiveteris
simmter miserunt in Franciam pro CCCC bonis mUitibus.
Dicitur in partibus istis firmiter, quod dominus rex Francorum
iu auxilium et iuvamen domini regis Roberti et partis Guelfe
Tuscie transmittit mille bonos milites ad gaggia et stipendia
dicti domini regis Francorum. Et omnes predicti milites esse
debent et expectantur in partibus Tuscie in subsidium Guel-
forum in isto vere. Tuscani autem Guelfi se parant viriliter
cum magno exfortio super faciendo exercitum contra Pisanos
et Gibellinos eorum inimicos^) . . .
*) Bittet dringend in zahJreichen , nichtssagenden Wendtmgen, dass der
Konig den Yertrag genehmige.
5) Auch gegen Lucca. Dringend bittet er, dass der Konig den Frieden
vermittle zwischen Robert und Friedrich, wie er (Schreiber) es den Guelfen
versprochen.
J. soll verhandeln mit Brancha Doria imd Bernabo, mit den Malaspini
wnd ihnen Frieden mit Kardinal Lucas Fieschi vermitteln. Der Konig soU eine
feierliche Gesandtschaft schicken und ihn als Mitgesandten bezeichnen. Wo er
F i n k e , Acta Aragonensia. 3g
— 562 —
CRD 5637. Or. Pap. Spuren eines kleinen runden und eines spitzovalen
Siegels. (Das eine vielleicht, als das Sehriftstiick dem Konig gesandt wurde.)
Adresse: Messer Pietro Marcho tesorieri domini regis Aragonie. Manfred Noctus,
oriiindus Lucanus, civis Maioricensis , wurde am 30. September 1808 bei ver-
scliiedenen beglaubigt. Eeg. 341 f. 63.
369. Manfred de Nocte schliesst im Nameii Jaymes n. mit Flo-
renz einen Vertrag zur Eroberung Sardiniens. (1316 Januar?)
In Dei nomine amen. Infrascipti*) sunt tenor et forma
pactorum initorum et factorum inter discretum vii*um Man-
fredum del Nocte de Maiolica ambaxiatorem illustris principis
et domini, domiui Jacobi Dei gratia regis Aragonum ex parte
una et comune Florentie ex parte altera.
Imprimis quidem dictus Manfredus ambaxiator obtulit^)
et prom[isit], quod prefatus dominus rex cum honorabili et
potenti exfortio et exercitu, qualem videlicet decet regiam
maiestatem, personaliter ingredietur hinc ad kalendas Octobris
proxime venturas insulam Sardinee et ibi ti^ahendo moram
procurabit pro viribus suis ipsam insulam sue dictioni sub-
mitttere et ipsam auferre de potestate et manibus Pisa-
norum.
Item convenit et obtulit dictus ambaxiator cum comuni
Florentie, quod dictus dominus rex armari faciet decem
galeas ipsasque mittet versus dictam insulam, ut hostiliter
discurrant contra Pisanos et Sardos eorumque bona diripiant
et transitum impediant de ci\itate Pisarum ad predictam
insulam. Et predicta faciet et procui-abit ita et taliter, quod
predicte galee erunt ad predicta facienda [in] kalendis Junii
proximis ventmis.
Item quod tenebit et tractabit amicos et socios comunis
Florentie Guelfos tanquam suos amicos.
a) Infi-ascripte Ausf. b) octulit immer.
sich mit ihnen treffen wird, will er bestimmen. Besonders soll der Konig an
Orlandus Marini iudex de Florentia schreiben, der schon bei der ersten Gesandt-
schaft war: Est vigil et prontus tanquam homo, qui se reputat famiharem nostri
domini. Konig Friedrich soll angebheh mit Pisa ein Schutz- und Trutzbiindnis
schJiessen, woriiber die riorentiner und alle Guelfen sehr traurig sind. Bittet
um Sendung von 50 Gulden durch Vermittlung von Mitghedern der Florentiner
GeseUschaft Comacchini.
— 563 —
Item quod se non intromittet aliquo tempore, ullo modo
de civitate Pisarum nisi in faciendo ei guerram, nec ipsam
civitatem sub suo dominio, accomandigia, protectione, regimine
vel administratione recipiet nec ullo alio modo iuris vel causa
se de ipsa intromittet nisi tanquam eius inimicus.
Item quod firmatis his pactis cassabuntur alia pacta
olim inita inter comune Florentie et dictum dominum
regem.
Item quod procuratur^) ipse rex possetenus, quod refor-
metur pax vel fiat tregua inter serenissimum principem
dominum Robertum Dei gratia lerusalem et Sicilie regem ex
parte una et dominum Frederichum ex parte altera.
Item suspendet et suspendi faciet omnes represalHas,
quas ipse vel sui regnicole habent contra comune Florentie
vel Florentinos cives per tempus et terminum decem annorum.
Item obtulit dictus ambaxiator, quod, si dictus dominus
rex non venerit hinc ad dictas kalendas Octobris proxime
venturas, promitet, secundum quod superius dictum est, quod
omnia pacta alias inita inter comune Florentie et dictum
dominum regem et etiam suprascripta et infrascripta sint
cassa et irrita, ita quod ex eis comune Florentie non teneatur
ad aliquid dandum vel faciendum, salvo tamen, quod etiam
in dicto casu dictus dominus rex teneatur non facere cum
comuni Pisarum aliquam conventionem, pacem, concordiam
vel tractatum.
Item quod habita et reducta in suam dictionem insula
Sardinee tractabit et tractari faciet mercatores Florentie in
pedagiis et gabeUis et aliis huiusmodi prestationibus tan-
quam suos regnicolos^).
Pro parte vero comunis Florentie predicta acceptata
fuerunt et infrascripta promissa et oblata.
Imprimis quidem offert comune Florentie pro predictis
contra Pisanos et Sardos melius et potentius exequendis se da-
turum dicto domino regi Aragonie viginti quinque milia
florenos de auro, infrascriptis tenninis et modis, videlicet
duodecim milia et quingentos florenos de auro, postquam
ipse dominus rex in dictam insulam suprascripto modo et
c) So Or.
36*
— 564 —
termino intraverit et ibi steterit per unum mensem. Et alios
duodecim milia et quingentos florenos auri a die facte prime
solutionis tempore predicto infra teniiinum trium mensium
vel prius, si prius dictam insulam subiugaverit. Et dicte
solutiones pro ipso comuni fient in Montepesulano.
Item faciet comune Florentie guerram contra civitatem
Pisarum pro posse et viribus suis et maxime tempore, quod domi-
nus rex erit in insula Sardinee suprascripto modo. Nec faciet
dictum comune Florentie cum comuui Pisarum pacem, treguam,
concordiam vel pactum vel aliquem tractatum hinc ad duos
annos proxime venturos sine consensu dicti domini regis.
Item si contigerit, quod comune Florentie occuparet
civitatem Pisarum, destruet et dissipabit eam iusta suum
posse.
Item in principio, medio et fine omuium predictorum
actum fuit et expresse dictum et cautum inter dictum am-
baxiatorem et comune Florentie, quod omnia supra scripta
pacta valeant et teneant ita demum, si per serenissimum
principem et dominum, dominum Robertum Dei gratia leru-
salem et Sicilie regem fuerint approbata. Et quod aliter
comune Florentie non intelligatur esse nec sit aliquo modo
obligatum.
CED 1738 s. f. Gleichzeitige Abschrift. Pap. Dieser Vertrag, cedula
papirea mit einigen capitula nermt sie Jayme, wurde von diesem sehr imfreundlich
aufgenommen. Magnam admiracionis sumpsimus causam, quod tu pro nostra
parte aiiqua obtuleris seu promiseris, cum nullam tibi commiserimus potestatem.
Du weisst, dass du aus eigenem Antriebe dich angeboten hast uns zu dienen
und der Guelfenpartei imd nach Florenz zu gehen. Sicque non debuisses fines
mandati excedere pro nostra parte ad aliqua promittenda, set debebas solummodo
iniciare tractatus, qui . . . essent ad nostram noticiam defferendi . . . Prescripta
autem capitula vidimus nimis inconveniencia et nimis difficilia continere, sowohl
beziigUch der Zahlung der 25000 Gulden wie anderer Punkte. Das Geld sollen
wir also nur haben, wenn wir in Sardinien sind und das iibrige per tempora!
TJnd doch miissten wir es vorher haben. Und dann wenigstens C mill. flor.,
sicut tu idem dicis, te credere adimplere, in httera secunda (die nicht erhalten
ist). Die von dir erbetenen Briefe an die Guelfenhaupter non vidimus esse
mittendas, bis die Angelegenheit erledigt. Doch fiigen wir einen Brief an die Guelfi
extrinseci Lucani bei (fehlt), die uns nach Eintritt in ihi-e Stadt mit 25000 Gulden
helfen wollen. Den Frieden zwischen den Konigen Robert und Friedrich mochte
er ebenfalls: set tu super hiis . . . nichil debuisses promisisse . . . Dat. Dertuse
IX. kalendas Marcii a. d. MCCCXV. (Reg. 341 f. 63 v.) Am selben Tage muss
— 565 —
der Konig auch an die Kommunen geschrieben haben; denn Orlandinus de
Gallucziis de Bononia ^icarius, priores artium, vexillifer . . . comune civ. Florentie
erinnern daran und erklaren, weil Konig Eobert ihnen neulich geschrieben, sie
sollten sich den Wiinschen Jaymes fiigen, so tun sie es. Am 19. Mai. Ap. 42.
Aber am 17. Mai (CRD 1024.3) klagt Manfred: die Florentiner wollen nicht be-
stimmt antworten, ohne Zustimmung Eoberts: infinite quasi sunt cause, occa-
siones et ratioues zum Ausweichen. Auch in Siena konnte er am 16. Mai nichts
erreichen. Die Pisaner verhandeln mit den tuscischen Guelfen, am meisten mit
riorenz. Darum kommt er bald zuiiick. — Darum niitzte das Wohlverhaltens-
zeugnis des capitaneus partis Guelfonim fiir Fredi de Luca nichts (XXI. Madii
CED 10245). CED 10247 erklart sich die Commune von Bologna ganz ein-
verstanden mit dem Vernichtungsplan Manlreds Noctis gegen ihre Feinde, be-
sonders der rebellium Pissanonmi. Am 3. Jimi 1316. Das ist wohl die letzte
Spur der latigkeit Manfreds.
370. Nikolaus Oria an Jayme 11.: Pisas Gescliicke koiinte er
niclit schildern, weil Ugucio de Fagiola die Korrespondenz
verbot. Jetzt ist der Tyrann gestiirzt; Lucca ist mit Pisa
yerbiindet. Die Lucchesen schlugen vor kurzem die Floren-
tiner. Die Pisaner wollen ihr Staatswesen reformieren und
ilini dann antworten. Traurige Lage in Oenua. Sieg Ferrards
von Mallorca. Genua (1316) Mai 5 (?).
Vestre magnitudinis excellencia non miretur, si super
facto Pisanorum non rescripsi, quia Ugucio de Fagiola, qui
dominus Pisanos acriter compescebat, inhibuit, ne Pisani missis
litteris responderent. Qui Ugucio propter sui onerosam super-
biam et grave dominium, quo illos servitutis iugo inextima-
liter agravabat, expulsus fuiti) et privatus dominio, Pisanis
et Lucanis statim ipso exule confederatis et tranquilitatis ocio
roboratis. Contingit p[ost] hec brevi temporis intervallo,^)
quod Lucani contra Florentinos exercitum dirigentes, qui
numero CCCXX milites et pedites DCCC ex parte Lucanorum
insultantes DC milites et III™ peditum ex parte Florentinorum
dictos Florentinos gladio consumpserunt, paucis evadentibus
fuge remedio. Noverit insuper altitudo vestra, (luod a nostris
1) Sein Sturz erfolgte am 11. Aprii 1316.
*) Also nach dem Sturze Ugucios noch im April muss dicses Gefecht
stattgefunden haben. Es kann sich nur um die Wegnahme des Kastells Vinci
handebi, das Castruccio mit Pisaner und Luccheser Truppen am 26. April den
Florentinem entriss. Vgl. F. Winkler, Castruccio Castracani (1897) S. 44.
— 566 —
caris Pisanorum amicis suscepi, quod bre^dter super aliis
memoratis intendunt solempniter celebrare consilium et facta
debita reformatione civitatis michi super ipsis breviter respon-
debunt. Episcopus Bosanus^) de Sardinia michi nuper retulit,
quod Sardi summo cordis desiderio vestre dominatiouis titulum
prestolantur. De civitate Janue cognoscatis, quod terra
nostra propter nostrorum civium rebellionem immensis(?)
guerre periculis commovetur: et nos et Pisani multis adversi-
tatibus conquassamm\ Noverit insuper maiestas regia, quod
dominus FeiTandus^) . . . in Achaia cum CC equitibus et
MMM peditibus nuper feliciter triumphavit et comitem Zifa-
lonie adversarium et resistentem sibi cum DCC equitibus et
V"" peditibus Grecorum viriliter prosti-avit^) . . . Dat. Janue
V(?) ^ladii.
CRD 11426. Or. Pap. Ssp.
371. Henricus Beruaducius, verbamiter Lucchese, an Jayine n.:
TVeclisel seines Geschickes hindert nicht seine Begeisterung
f iir Jaynie. Lucca ist ghibellinisch, Florenz und die Ouelfen
erlitten hJirteste SclilJige. Handwerker und Idioten herrsclien
in den guelflschen Stiidten. Darum niuss der Konig die
Florentiner entschuldigen. Hiitte er nicht so bestinimt durch
seinen >efFen Manfred yerlangt, hiitte er yiel erlangt. Ja, viele
sagen, nicht die Guelfen niiissten ihni, sondern er niiisse den
Guelfen init Geld helfen; denn er habe den Nutzen. In der
Notlage siiid ^iele zu Frieden eher geneigt, aber unbedingt
hatte festgesetzt werden miissen, dass mit Pisa kein Frieden
zu schliessen sei. Der Konig soUe Toranmachen. Kamen
die verbannten Guelfen nach Lucca zuriick, so ^nirden sie
ihn unterstiitzen. Alfiano (1316) Mai 26.
Sacre regie Aragonum . . . maiestati . . . Henricus de
Bernarduciis, nunc Lucanus exul, cum omni reverentia et
subiectione se ipsum. Maiestati vestre regie potest esse
memorie,!) quemadmodum alacriter voluntarie et libenter me
370 a) Ein Wort fehlt.
370 3) Er hatte sich. auch. schon 1304 gemeldet.
*) Noch im Juli 1316 starb der Infant.
371 1) Er wird bei den Yerhandlimgen 1308 genannt.
— 567 —
vobis exhibui fidelissimum et devotum in omni promptitu-
dine serviendum, dum miclii vite prosperitas alludebat. Et
fortuna tunc ut filium me fovebat. Et licet de matre contra
me se mutuaverit in novercam, eadem affectio in me viget
nec in me deficiet, donec vivam. Et quamvis ad presens
michi posse deficiat, voluntas tamen eadem est et erit . . . Et
quia Manfredus Noctis fidelis nunptius vester et nepos meus,
si scire voletis de mei status mutatione et essentia, vos pote--
rit declarare^), ad presens nil aliud inde scribo. Ad hec cum
cordi michi fuerit et sit, vestram maiestatem ad ipsius votum
comodis et honoribus fecundari et iugiter in omnibus prospe-
rari, de materia, pro qua Manfredus predictus venit iu Tus-
ciam, nequivi, quin'^) inde vestre maiestati scriberem, abstinere.
Et quia Manfredus meus, ut predixi, est nepos, de sua devo-
tione suaque promptitudine^) et sollicitudine non describo.
Set dico vobis quod gauderem, si plenam inde notitiam
haberetis. Ad hec cum omni reverentia, devotione et subiec-
tione supplico, ut verborum meorum prolixitas vos non gravet.
Nam licet prolixitas sit vitanda, tamen scio, quod nec est sic
lingua frenanda, ut a dicendis necessariis et utilibus debeat^^)
restringi. Et ante omnia dico, quod in vestre maiestatis iu-
dicio inesse debet consideratio, quod civitas Lucana nunc
regitur sub titulo Gebellino.2) Comune Florentie inevitabiliter
est gravatum et gravatur continue personarum laboribus et
oneribus expensarum. Et idem est de aliis civitatibus et
comunitatibus partis Guelfe Tuscie, que cum communi Florentie
sunt ad idem. Et non humanum debet censeri iudicium set
divinum. Fortuna a duobus maxime annis proxime preteritis
usque modo fuit et adeo est adversa predictis circha damp-
num personarum et rerum, quod adeo sunt turbati e angha-
riati, oppressi et afflicti, quod nequeunt oculos attollere ad
lumen perspicue veritatis. Et quasi dici potest, quod sint in
reprobum sensum dati. Preterea ille pastor,^) qui salubriter
a) declare Or. b) quim Or. c) pronpti tutudine Or. »i) Folgt iiber-
fliissig ut Or.
2) Seit dem Jahre 1314.
3) Der Papst kann es doch nicht sein; seit 1314 war der papatUche Stuhl
erledigt. Ob Konig Robert?
— 568 —
huiusmodi debet et debuit merito gerere curam gregis, nomen
pastoris deseruit et nomen sibi sumpsit experimentis operum,
quod tacetur. Preterea mechanici et non prudentes, ydiote
et reprobi in disponendis negotiis civitatum et comunitatum
Guelforum Tuscie optinent principatum. Propter que et ex
causis aliis, quas non scribo, vestra maiestas debuisset et
deberet ipsos Florentinos et alios habuisse et habere aliquali-
ter^) excusatos, si in votis vestris plenarie non fuerunt, que
deberent. Set et in comunitatibus viles quam probi, avari
quam largi, ingrati quam grati, invidi quam liberales, fatui quam
sapientes, multipliciter et multiformiter adeo phis abundant,
quod probi et virtuosi, que vohint et vellent, nequeuut in
consiliis optinere. Nec est modus ipsos improbos ad viam . . .
cum expedit, posse reducere veritatis. Et vere dico vobis,
quod, si per vestras htteras non sic precise scripsissetis
Manfredo predicto de quantitate et de soluticionis modo et de
aliis in vesti^is Htteris contentis, credo, nisi fallor, quod multa
utilia essent et fuissent tractata et ordinata tam cum ipso
comuni Florentie quam cum aliis comunitatibus, que fuissent
super negotio requisite. Nec abstineo, quin vobis dicam, set
cum reverentia dico, quod multi dixerunt, instant et dicunt,
quod vos non deberetis a Guelfis Tuscie pro vestro negotio
exequendo pecuniam facere petere set offerre, cum principahter
in vestri honorem et comodum hec agunt. Dico etiam vobis,
quod tum ob pastoris defectus multiplices, tum et quia ipsos
Guelfos Tuscie tedet, in tanta anxietate stare et . . . variis
atque multis, pro maiore parte^) apti sunt ad pacem vel
treuguam quam ad guerram. Et illi, qui volunt et appetunt,
et vellent et appeterent, quod vota vesti^a deberent plenarie
adimpleri, voluissent et vellent, quod per vos super hoc
negotio fuisset provisum, ut saltem ad presens fuisset firma-
tum, quod per comunia partis Guelfe Tuscie non posset nec
deberet fieri cum Pisanis aliqua pax vel treugua sine vestre
celsitudinis conscientia et consensu. Supplico etiam vobis, ut
michi dinguemini parcere, si cum confidentia ultra forte, quam
deceat, scribo vobis . . .*)
e) qualiqualiter Or. f) parti Or,
*) Folgen langere Erortenmgen allgemeiner Art ohne historisches Interesse.
— 569 —
Redolere unguenta nesciunt, nisi lacius sint coniuncta(?).
Et cum incenduntur aromata, fraganciam suam spandunt. Uva
cultibus^) tunditur et in saporem vini liquatur. Oliva contri-
tionibus expressa amurrim suum defecit (?) et in olei licore
. . . Per trituram aree grana a paleis separantur et expur-
gata ad orreum perducuntur. Terra, quanto melius fuerit
exarata, uberius fructum reddit. Rosa, que redolet, quiescit(?)
cum spina, que pungit. Et flores prodeunt inter spinas. Con-
sideret maiestas regia, qualiter, quod non incipitur, non
finitur. Pro veritate dico et dicere possum vobis, . . . quod,
si Lucani exules quocunque modo recuperarent statum, ita
quod in ipsa civitate dominium optinerent, tunc ipsam civi-
tatem et cives possetis merito pro vestro precipuo peculio retinere
. . . Scripta in abbathia de Alfiano prope Senas XXVI. Maii.
CKD 4232. Or. Pap. Ssp. AuffaUend kleine Schrift. Der Brief soll
unzweifelhaft den Verwandten entschuldigen.
g) So Or.
X. Berichte yon der Kurie zur
Zeit der Eroberung Sardiniens.
1323 1326.
372. Bischofe imd Mouche uncl die Eroberuug Sardiuiens.
Schreibeu au Jayuie 11.: 1. Bischof Nikolaus tou Bosa.
2. Erzhischof Thedisius vou Torres. 3. Federicus de Fulgiueo,
Beichtvater des ludex vou Arborea. 4. Bischof 0. vou S.
Giusta. (1312—1323?)
Die Gesandteu zum Vienner Konzil ^) iibersandten dem Konig nacMolgendes
Gutachten eines Bischofs (voq Bosa) iiber Land und Leute in Sardinien. Der
Bischof von Bosa hat gesagt: quel mo\*ia aaquest fet e principalment bon esta-
ment de la terra, haven fe, que. si venia en vostres mans, qiie si tendiia iusticia
e quels serien conservats lurs drets e que aquestes rahons havien mog-uts aayo
los altres bisbes de la sua provincia . . . Scrita en Yiana kalendis Febraarii.
1. Nicolaus episcopus Bosanus describit vobis, domine epis-
cope Valentine, modum et viam, per quam possit dominus
rex acquirere terram Sardinie. Intendit taliter ordinare et
facere, quod omnes episcopi provincie Turritane una cum
archiepiscopo consentient in tradendo seu dando terram
Sassari. Et etiam, quod plus est, quod homines consiliarii
et maiores huius terre predicte mittent litteram sigillatam
sigillo ci^itatis de consensu ipsorum de recepcione regis . . .
Mittat unum bonum capitaneum et sapientem cum sexgentis
militibus et cum tribus milibus peditum tam balistariorum,
tam lanceariorum . . . Et veniat unus legatus . . . Gentes
illius insule multum timent excommunicacionem . . .
2. ... Faciente^) divina gracia predictum negotium ad
finem deduximus perobtatum: Est enim per me et sufifra-
ganeos predictos adeo procuratum, quod vobis venientibus in
Sardineam dabimus aliquas terras, quibus habitis, ut firmiter
*) Vgl. zu diesem Schreiben vom 1. Februar 1312 Fiuke, Papsttum und
Untergang des Templerordens II, 275 f.
^) Schreiben des Erzbischofs Thedisius von Torres.
— 571 —
credimus, . . . habebitis magnam partem Sardinee sine bello
. . . Dat. Sasari die XV. Februari.^)
3. Fr. Federicus de Fulgineo ord. Pred. . . . Celsi-
tudini maiestatis vesti'e nunc quidem scribo, ne populus
ille Sardicus tot iam annorum curriculis insultibus con-
quassatus volendo suo domino naturali tam optime contra
iura resistere in dampna peiora prioribus prolabatur. Nove-
ritis igitur, o serenissime regum, me nuper fuisse confessorem
domini iudicis Ai'boree et ab eo beneticia mee condicionis
parvitatem excedencia recepisse. Quare iu Sardinia diutius
conversatus extimo quedam, ut regia maiestas vestra fa-
cilius et comodius dictam insulam consequatur. Sunt enim
modo Sardi velut oves non habentes pastorem et quamvis
inter eos siut quidam principaliores, in quos respicit populus
universus, tamen illi iuexperientia et iuvidia operante ne-
queunt dictum popuhini Sardicum sine divisionibus et emu-
lationibus gubernare. Ergo \ident, quod oportet eos ad aliud
dominium devenire . . . Subicerent se libentissime maiestati
vestre set retrahuntur timore propter iniurias hinc inde
illatas. Quamvis ergo bonum sit, bellorum timorem eis in-
gerere, tamen puto, in principio non esset melius magno
apparatu armorum; eos amplius deterreret, quia credunt,
quod, si bello subiugarentur aut se Sardinia expellendos aut
se onmes necis gladio morituros. Set optimus modus esset,
si predictos principaliores posset aliquis homo prudens . . .
per blanditias et pacis promissionem alicere, quia reliquus
popukis illo fertur, quo hii principaliores eos deducunt . . .
Verumtamen nimium ad intentum . . . obstare posset tarditas
et dilacio . . . Melius est eos provenu-e, autequam se muniant^)
. . . Dat. Fisis die XXV. Junii.
4. Fr. G. de Montegranato in Aruernya ord. Pred. epis-
copus sancte Juste in Sardinea . . . Jnestimabile gaudium in-
traxit et penetravit viscera^) cordis mei . . . Tota patria
a) \-icera.
3) Eine sichere Datierung dieses Stiickes ist unmoglicli. "Walirscheinlich
ist es in die nachsten Jahre nach 1312 zu verlegen.
*) Andere Wege will er dem Erzbischofe von Sassari (d. h. von Torres)
angeben.
— 572 —
Sardinie vos expectat. Sicque expectabaut antiquitus prophete
adventum Christi salvatoris nostri. Et parvus populiis, quando
ibi ego eram, modo est annus, michi vestro episcopo dicebat
et sepe narrabat^) : Domine episcope, videbimus illum diem,
quod dominus rex Aragonie veniat? Putas , videbimus?
Putas, durabimus? Putas, sustinebit Deus tot flagella con-
tinue et assidue super nos, quin misereatur nostid? Item
appetunt nobiles. Set illi magis occulte propter timorem
dominorum, <=) qui hodie nequitia alicjua i-eguant ibi . . . Item
prelati affectant . . . Dat. Auinione XX. mensis Madii.^)
CRD 10548, 10681, 4198, 11574. Or. Pap. Ssp. Auch mag. G. de Plano
driickt von Oristano 1323 iiberschwenglich die Sehnsucht der Sarden nach ihrem
Eetter aus: Offeret Sabba thus, Arabia aunun ministrabit usw. (CRD 4272).
Andere Kleriker gaben die Griinde ihres Yerlangens direkt an, so fr. Yitalis
Adyacensis episopus, der rite zu der Kirche von Ajaccio promoviert und ihren
Giiterbesitz bekommen hatte. Set obstantibus michi . . . quibusdam scelestibus
et discolis tirampnis ilHus insule Corsice, non possum pacifice predictam ecclesiam
possidere et per insulam Sardinee opporteat me, Hcet sit absurdum dicere,
curialiter meudicare panem meum: inde est, quod benignitatem et clementiam
vestram, que consuevit ecclesias et personas ecclesiasticas defensare, fusis pre-
cibus exoro humiliter et devote, quatenus officialibus . . . in regno Sai"dinee
et Corsice constitutis et constituendis iniungere debeat, ut michi . . . adsistere
debeant favoribus et auxiliis oportunis . . . Dat. Saxari die X. Julii. Das Stiick
ist wohl vom Jakre 1324. Ende 1322 wui'de er emannt. (CRD Juli.)
373. Gutachten des Corradus Lancea de Castromaynardo f ur
Jayme n. iiber die Eroberung von Castellum de Castro.
Lage uud Bewohner; uotAvendige Ejriegsmaschiuen; Zahl der
Truppen; Terpflegung. — Yerhaltnisse in Pisa uach dem Tode
Heinrichs A1I.; deutsche Soldlinge; Bedriinguug Luccas und
Friedensschluss. (1314) Mai 31.
De situ: Situs alicjualiter montuosus et casteUus^) funda-
tus est super saxum aliciuantulum moUem versus portum, sic
quod iam facta fuit ex iUo latere cava, ex qua captus fuit
dictus casteUus. In circuytu est quasi rocca taUata, set
competentis altitudinis. Bene est munitus muris et tmTibus,
372 b) dicebant-narrabant. c) dominiorum. 37.3 a) So Or.
372 5^ -gei Eubel erscheint unter S. Giusta seit 1318 September der friihere
episc. Cvmauiensis Guileknus. Es steht aber nicht dabei, dass er Dominikaner
und wie sein Beiname war.
— 573 —
sic quod est quasi inpugnabilis^), quantum ad scutum et lan-
ceam, caret criptis et voltis. Cisterne sunt in castello in
magna quantitate, amia et vescibilia habundant. Sunt in eo
habitancium masnate circa duo milia et fere totidem in bm-gis
seu viridariis et ortis, que in circuytu sunt ad miliare, qui
omnes habent introyre castellum ipsum, si casus superveniet.
In ipsis locis extra reponitur quasi totum vinum, quod extra
apportatur. In circuytu castellii) a longe duo miliaria usque
ad viginti, in diversis casalibus sunt habitancium masnate ultra
viginti milia . . . Mares quam femine sunt delicati et in maiori
parte pingues carnibus et rebus . . .
De expugnatione: Expugnaretur enim locus iste ex
oppressura multorum bricolarum seu trabuccorum proicien-
cium de quindecim rotulis usque ad sexaginta et quanto maior
quantitas tanto celerior \dctoria. Haberetis enim, domine, ordi-
nare taliter gentem vestram iuxta numerum veniencium, quod
tam maguates, milites, armigeri et pedites quam marinarii per
certas et competentes vicissitudines die noctuque deservirent
bricolis seu trabuccis ipsis, sic quod nullus remaneret immunis.
Eciam trabuccos seu bricolas predictas oporteret portare iam
factas et eciam lapides proiectorios in maxima quantitate . . .
De gente necessaria: Pisani post mortem imperatoris
habuerunt multas victorias de Luccensibus.2) Habent enim
stipendiarios equites Theothonicos circa C^^. Cum Luccensibus,
ut fertur, devenerunt ad istam pacem, videlicet quod Luccenses
restituunt eis omnia castra, que duduni abstulerant seu ac-
quisiverant ab eis, quedam vero diruta et quedam integra.
Et ad provisionem certorum hominum utriusque ci\itatis sexa-
ginta domine de Pisis debent nubi Luccensibus sexaginta et
e converso. Et sunt in pace cum tota alia parte Guelfa. Et
firmaverunt stipendia illis Theotonicis ad sex menses. Castellum
illum muniunt sepe sepius.
Essent necessarii . . . equites cum equis armatis circa
C^ni, pedites circa M"", galee cum thurmis earum cii-ca tri-
ginta, que intrarent palazatam.
1) In quo pendet totum robur insularum vestrarum Sardinie et Corsice.
2) Vgl. Chronica di Pisa bei Muratori SS. XV, 993. Die Damengeschichte
■steht dort nicht. Ritenendo della sua gente a soldo da settecento uomini da
cavallo.
— 574 —
De modo veniendi et obsidendi . . . De modo vi-
vendi seu morandi . . . Ueber die Sache hat er weitlaufig
verhandelt mit dem sacrista Alaioricarum.^) Scriptum Melacii
ultimo ]Madii XII. indictionis.
CRD 10198. Or. Pap, Ssp.
374. Christian Spinula aii Jayme 11.: Johaiins XXn. Polltik
gegeniiber den Konigen Rohert und Friedrich. Roherts
Plane auf die Lombardei uud Toscana. Des Papstes Un-
willen gegen Pisa und Lucca wegen Beraubung des piipst-
lichen Schatzes. Konig Robert und deutsche Soldner. Finario
(1317) Miirz 26.
Nova igitur talia de versus curie hic narrantur, videlicet
quod summus pontifex ad dominum regem Robertum et
dominum Karolum de Francia totaliter sit, qui fore dicuntur
unanimes et unius simplicis voluntatis. Papst argwohne, dass
die Rtistungen des Konigs fiir Sardinien zu Gunsten seines
Bruders Friedrich geschehen: Tamen ipse dominus papa bene
cogitavit et invenit viam obviandi predictis. Jetzt Verhand-
lungen der beiden Konige angefiihrt, was er von Leuten seines
Neapeler Hauses hort: Rex Fredericus vellet pacem aut tre-
guam longam et dominus rex Robertus vult treguam brevem.
Konig Robert richtet sein Sinnen auf Lombardei und Toskana;
und hatte der princeps gewonnen, statt verloren ^) : totam Lom-
bardiam et Tusciam ad suum dominium subiugasset. Nam
omnis homo pro firmo scapulas porrexisset. . . . Sunmius
pontifex versus Pisanos et Lucanos magnum fert hodium at-
que velle, eo quod thesaurum ecclesie^) abstulerunt, et dicitur,
quod intendit procedere duriter contra ipsos et de ipsis vin-
dictam assumere. Intendimus etiam excellenciam vestram
requisitam fuisse aut firmiter requiretur tamquam vexillarium,
ammiratum et capitaneum generalem sancte Romane ecclesie
in debendo procedere contra ipsos . . . Insuper in hiis parti-
373 3^ Johannes Bivrgundi war 1314 am 23. ilarz an Konig Friedricli gesandt.
Reg. 337 f. 211.
374 1) In der Schlacht von Montecatiui 1315 August.
3) Vgl. Ehrle im Arch. f. Litt. u. Kirchengesch. I, 235 ff. Der Schatz
hefand sich in S. Frediano in Lucca imd wurde 1314 gepliindert.
— 575 —
bus enarratur diutiiis, quod dominus rex Robertus intendit de
Theotonicis se munire et quod miserit ad dacem Austeriche
pro mille Theotonicis habendis. Nuper enim dicitur, quod
iam quingenti transierunt citra montes in partes Lombardie
et post ipsos alii sunt venturi . . . Dat. Finari die XXVI.
Marcii.
CRD zu 5614. Or. Pap. Ssp,
375. Stimmung desPapstes JohannesXXn. und Konig Roherts
gegeniiber dem sardinischen Projekt. (1320 — 1322.)
1. . . . Simoni de Beloloco . . . Contineturi) ibidem,
quod dictus summus pontifex dixit dicto nobili, quod mira-
batur, quare nos sic processeramus ad faciendum ^dagium
Sardinie et quod primo debuissemus id sibi notificasse, ut
ipse mitteret suos nuncios et litteras ad partes Sardinie, ut
nobis obedirent. De quibus quidem summi pontificis verbis
vehementer mii^amur, quia bene scitis, qualiter vos pro parte
nostra in alia legacione^) notificastis ei voluntatem et propo-
situm nostrum super dicto viagio et supplicastis eidem de
concedendis dictis litteris et aliis subsidiis . . .^) Dat.
Barchinone 1322 pridie nonas Julii.^)
2. Lo senyor papa, qui vuy es, be ha prec anys passats,
com ell li parlas de la conquesta del dit regne. Lo papa
li dix, quel pregava el requeria, que allongas la dita conquesta
de fer, tro ell li ho fees saber, per go car entenia haver obs
lo dit rey Darago en altres grans affers, qui tocaven tota
la christiandat.
3. B. de Sorria : Divendres Vn. dies del mes de Marc;
vench .1. leyn dun Genoves per nom Felippo Paxin de Saona.
En lo qual leyn vengren Catalans alscuns en Palerm e parti-
ren dimartz im. dies del mes demont dit de Napols e diu,
375 1) J. sendet diesem an der Kurie -weilenden Gesandten einen Brief, den
Otho de Monteeathano vom Papste mitgebracit.
») Yom J. 1321. Reg. 338 f. 52 ff. Leider fand ich diese Berichte
Simons nicht.
2) Soll den Papst daran erinnem.
*) Or. hat 1321, muss aber 1322 heissen; denn damals war Otho an der
Kurie gewesen. Zudem der Hinweis auf die friihere Gesandtschaft Simons, die
1231 stattfand.
— 576 —
que el dicmeuge passat a avant II dies del uies de Marz se
leva lestaudart del rey Kobert e dels Pisaus en la lotge
de Pisa en Napols. E aua la crida geueralment per la ciutat
de Napols, ana cridan, que la pau era feyta per tots temps
eutre lo rey Robert els Pisaus e encara eufire los Toscans
els Pisans, quels procuradors dels Toscans eren aqui, qui a-
vien feiTuada la pau ab voleutat e ab couscentimeut e maua-
ment del rey Robert^) . . . E axi, senyor, eu asso podetz
conexer, con lo rey Robert vos vol teuir la covineuQa, que
ha abvos, e cou v^os ajudara eu la couquesta de Serdeya . . .
Scrit en Palerm VII. dies del mes de Marc^.^)
4. B. de Sorriano : Domiuus rex Robertus uou dormit
nec cessat vestrum propositum impedire. Et de novo ad
dominum summum pontificem misit duos embaxiatores, ut
cum eo procureut, quod vestra intencio vel toUatur vel aUquo
tempore suspeudatur. Et quautumvis aUi embaxiatores dicti
domiui regis Roberti hoc procuraverint vel procurent et modo
etiam cum aUis duobus, qui de novo mituutur, efficaciter
procurabaut, credo tamen, maiestatem vestram immobUem
peiTuanere et quod incepit prosequi cum effectu . . . Dat.
Mezane YIII. kalendas MartU auni presentis. '^)
CRD 6775, Templarios (ohne Nr.), 10900, 4269. Im J. 1322 wurde
Vidal de Villanova um seine Ansicht iiber den sardinischen Zug befragt. Er
wiinscht dringend die Eroberung: sens tota aiuda de la eglesia de Roma. Denn
sonst niitze der Emerb nicht viel. Freilich scheut er die kolossalen Ausgaben.
Bieten die Pisaner einen Vertrag an imd iiberlassen dem Konig das dominium,
wie sie es haben, so moge man zugreifen. Der Papst wird keine grosse Neigung
dafiir haben; Konig Robert dafiir sein, schon damit der Infant, mit der Flotte
so beschaftigt, nicht nach Sicilien gehen kann. Sil papa pot esser gitat, que
5) Bedingungen: Robert verteidigte Pisa gegen alle Herrscher der Welt
in Pisa, Sardinien und Corsica. Robeit stellt 300 Reiter zur Verfiigung; Pisa
ihm 5 Galeeren.
^ Nach den wiederholt angegebenen Tagesdaten kann das Jahr nur 1320
sein; damals war B. de Sorriano in Sicilien bei Friedrich. Die Cronica di Pisa
erzahlt schon zu 1317 Frieden mit Robei-t und Florenz (Mui-atori SS. XV, 997.)
'') Das muss 1323 sein. Denn von Oristano schreibt am 15. Februar
mag. Guilelmus de Plano, dass er bei B. de S. gewesen, dass Robert suche,
quod vester adventus impediatur totaliter vel ad tempus. Wenn der Konig mit
Robert verhandeln wolle, solle er schleunigst schreiben. CRD 4271. Hierauf
antwortete J. am 17. Miirz 1323, Napoleon Orsini arbeite in Avignon fiir das
Projekt. Reg. 341 f. 90 ^.
— 577 —
no sia entrels tractamens, sils feyts aa^o venen, creu, que vos, senyor, ne mey-
lorarets grossament vostra condicio . . . Que cert es ami, quel [der Papst] no
. . . volria vostre creximent. Monquada diluns VHI. dias de Mar^, CRD 4215.
376. Prokurator P. de Abbacia an Jaynie II.: Verhandlungen
niit deni Papst wegen Urgel; Eigenart des Papstes. Ver-
handlungen zTvischen Pisa und den Intrinseci in Oenua unter
Zustimmung des Papstes, der heimlich den Riistungen des
Konigs entgegenarbeitet, >yie Napoleon Orsini sagt. Zwei
Genuesen der Extrinseci liamen vom Konige von Frankreich
zum Papst. Der Pisaner Syndicus wollte durch Vermittlung
Napoleon Orsinis Pisa und Jayme versohnen; die Stadt bote
soviel Geld, dass der Konig ein grosseres sarracenisches
Reich erwerben konne als Sardinien. Ansichten des Kardinals
und des Proknrators dariiber. Konig Robert rustet fiir die
Lombardei, Castruccio hat Postremo genommen, Venedig
Fano. (1322) Februar 25.
Hodie, que fuit secunda dies Marci, habui ingressum ad
dominum papam et presentavi sibi litteras dominationis vestre
super facto paragii, quod tractabatur inter ecclesiam Urgel-
lensem et nobilem comitissam Fuxensem, quibus presentatis
mox ipse dominus papa interrogavit me, si aliqua habebam
sibi dicere verbo et si haberem, quod dicerem sibi breviter,
quia ipse multa habebat facere. Et cum cepissem exponere
dampna, que vobis, regno vestro et ecclesie Urgellensi possent
ex ipso paragio, si fieret, evenire, in continenti truncavit michi
verba et festinans, sicut ipse loquitur, dixit michi: Non dubi-
tet rex, quod nichil fiet, nichil fiet! Et ego replicavi, qua-
liter ipse pridem dixerat michi, quod mandaverat aliquos
personas ad dictam ecclesiam Urgellensem ad inquirendum
de hoc, et ipse respondit michi, quod fuit verum, set quod ad
aliud non fuit processum nec procederet et quod non dubita-
retis, quia nichil fieret. Item ego dixi sibi, quod placeret
sanctitati sue de hoc scribere vobis et ipse respondit michi,
quod bene scriberet; rursum ego dixi sibi, si placeret sanc-
titati sue, quod de hiis, que michi dixerat, scriberem magui-
ficencie vestre et respondit michi, quod sic. Et nichilominus
fatiam posse meum, quod ipse rescribat vobis, ut dixit michi.
Finke, Acta Aragonensia. 37
— 578 —
Nova sunt, ut comuniter hic fertur, et penes magnates,
quod tractatur de confederatione inter Januenses intrinsecos
et Pisanos et omnes isti tractatus fiunt de connivencia domini
pape, qui, etsi non palam, clam dabit quodcunque impedimen-
tum armate vestre, quam facitis. Hoc dixit michi dominus
Neapoleo in secreto, set quod non facerem ipsum actorem.
Set quia serenitatem vestram nichil debet latere, ideo hoc
curavi significare, supplicando magnificencie vestre, hoc nulli
alii comunnicare intuitu dicti domini Neapoleonis amici vestri
cordialis.
Ttem noverit vestra regia celsitudo, quod duo Januenses
de parte extrinsecorum videlicet Simon de Oria et Nicolaus
de Spillula venerunt noviter de rege Francie ad dominum
papam et alter eorum scilicet Simon de Oria remansit hic et
me presente intravit bis ad dominum papam et, ut fertur,
ti^actat cum domino papa, quod placeat sibi providere de
remedio oportuno, quod tam honorabilis civitas, sicut est
Janua, et tam necessaria et utilis passagio Terre sancte, si
fieret, non sic amplius destruatur. Alter vero scilicet Nico-
laus de Spillula hinc recessit et secundum aliquos direxit
gressus suos ad dominationem vestram, secundum vero alios
ivit ad dominum Mateum Viccecomitem Mediolanensem.
Item dixit michi dominus Neapoleo, quod sindicus seu
procurator Pisanus, qui est hic, venit ad eum et dixit sibi
rogando, quod ipse, qui erat amicus vester et etiam Pisanorum
tractaret vobiscum de pace inter vos et ipsos Pisanos, et
quod ipsi Pisaui darent vobis tantam pecuniam, quod possetis
maiorem terram Sarrecenorum acquirere, quam sit Corsica et
Sardinea. Et quod respondit sibi, quod ipse non intromitteret
se, verumtamen dixit michi postmodum, quod, si ego scirem
aliquem bonura tractatum, qui cederet in honorem vestrum,
ipse libenter laboraret, alias non. Ego autem dixi sibi, quod
non videbam alium bonum tractatum, nisi quod dimitterent
vobis insulas et quod submitterent se gracie vestre. Dixi
etiam sibi, quod nullo modo consentiretis tractatui dicti
procuratoris, quia, cum a longis retro temporibus vos intitula-
veritis regem Corsice et Sardinie more progenitorum vestrorum,
volebatis aucmentare titulum et nuUatenus minuere.
— 579 —
Item dominus rex Robertus revocavit omnes stipendiarios
suos Catalanos, qui erant in Janua, et intendit eos mittere in
Lombardiam. Jam multi venerunt, qui sunt Aquis, ubi dictus
dominus rex nunc degit. Item fertur, quod quidam nomine
Castruxo de parte Gebelina cepit quoddam castrum domini
Luche de Flisco cardinalis in Ripparia Janue sito et vocatur
dictum castrum „Postremo". Item Veneti ceperunt in Marchia
Anconitana quandam civitatem, que vocatur Fanum. Si dictus
dominus Matheus Vicecomes Mediolanensis comparuit XXV.
die mensis Februarii preteriti ad locum de Burgulo sibi assig-
natum per legatum vel non, adhuc nichil certum scitur . . .
Dat. ut supra.
CRD. Or. Pap. Ssp.
377. Schilderung des Aufstaudes iii Pisa nach dem Tode
Gaddos (dei Gherardeschi). Regiment des Nerius; sein Griinst-
ling Lippus de Caprona. Verschworung des Corbinus dei
Laufranchi und Ermordung des (xuido de Caprona. (1322 Mai.)
Dissensio Pisanorum ortum habuit ex eo, quod, vi-
vente comite Gaddo, quidam ipsius amici et sequaces domina-
bantur in civtate Pisana. Set mortuo dicto comite Gaddo
comes Nerius eius patruus electus fuit capitaneus stipendiario-
rum. Et cepit adherere quibusdam, qui tempore comitis Gaddi
nichil habebant in civitate facere. Et inter ceteros elegit sibi
in consUiarium quendam militem Pisanum vocatum dominum
Lippum de Caprona, cuius consilio omnia agebat et agit
dictus comes Nerius. Et paulatim cepit ipse comes Nerius
consilio dicti domini Lippi removere ab offitiis civitatis Pisane
omnes, qui tempore comitis Gaddi gubernabant civitatem
Pisanam, ita quod iam est annus'') et ultra, quod illi, qui
tempore comitis Gaddi regebant civitatem, nichil habuerunt
ibi facere. Et inter ceteros, qui exclusi fuerunt, sunt nobiles
de domo Lanfrancorum'') et Gualandorum. Predicti autem
exclusi videntes, quod consilio dicti domini Lippi de Caprono'')
comes Nerius ducitur et quod illius consilio et providentia sunt
exclusi, tractaverunt dictum dominum Lippum occidere et
exinde, si possent inruere in comitem vel alios regentes, facere
377 a^ anus Or. b) Lafrancorum Or. ^ c) So liier Or.
37*
— 580 -
contra eos idem. Et deputarunt ad hoc quendam hominem
Corbinum de domo Lanfrancorum'') cum certa comitiva arma-
torum. Qui Corbinus cum dictis armatis insidias posuit ad
occidendum dictum dominum Lippum et eum adhuc inten-
derent.*^) Non ocurrit eis dictus dominus Lippus set filius eius
dominus Guido, qui erat miles, nobilis moribus et \T.rtute et erat
generalis admiratus Pisanorum et ipsum dominum Guidonem
fiJium dicti domini Lippi interfecerunt. Facto ex hoc in civd-
tate magno tumultu, ita quod tota coucurrit ad ainna et
captus fuit dictus Corbinus, qui statim fuit decapitatus. Capti
fuerunt etiam plures de dicta domo et multi timore fugenint.
Post hec detecta est coniuratio predicta et creditur, quod multa
scandala orientur exinde, quia dictus dominus Lippus, cuius
filius occisus fuit, suo consilio . . . ducit dictum comitem, et
per consequenciam ci\dtatem et commotus occisione filii cupiet
satiari sanguine®) illorum, qui conscii fuerunt de dicta morte,
et nichil inde temperamentum in iudicando tenebit. Unde
creditur, quod ex predietis gravia scandala orientui' Pisanis.
CRD Ap. 62. Or. Pap. Ssp. Ygl. zu dieser Darstellung Yillani IX, 151
(Muratori SS. XIII, 516). Hier eine viel klarere Darstellung.
378. Tidal de Villaiiova an Jayme II.: Bericht iiber seiue
Audienzen. Am 26. Februar erkliirte ihm Johaun XXII.,
dass, da Kouig Robert gleich komme, er sicli mit ihm uicht
heschiiftigeu kouue. Zwei Tage darauf erziihlt ihm Robert
deu luhalt seiuer Uuterreduug mit Joliauu XXII. Er lehute
die Zehutverleihuug zur Bekampfuug der Christeu ab; wollte
auch keiu Mittel, Jaymes Wiiusche zu befriedigeu, ausfludig
macheu, da er das Geld fiir die Eroberuug Sardiuieus ver-
wende. Am 1. Marz ist Tidal bei Johauu XXII., der fragt,
ob er die Beihlilfe ffir deu Kouig uicht ini Kousistoriuni
beautrageu wolle. Aidal verlaugt ErklJirung, ob iliui der
Papst dauu Hoffuuug gebe; das lehut Johauu ab, da er die
Meiuuug der Kardiuiile uicht keuue. Yidal erkljirt, dass im
Fiirsteurat des Fiirsteu Ausiclit deu Aussclilag gebe. Johauu
weist solches fiii's Kousistorium zuriick; iu seiuem Rate gebe
es welche, die mit Freudeu alles sageu, was ihueu gut scheiut.
Yidal: Legitimerweise kouue der Papst alleiu iiber die
STJ d) So Or. Ob intendit? e) saguine Or.
— 581 —
Kirclienguter verfiigen. Der Papst bleibt dabei, dass er aus
sich keinen Zehnt gegen Christen gabe, gegen Sarracenen
wohl; darauf Wortstreit, ob der Papst nicht aucli diesen
friiher verweigert habe. Tidal erbittet wenigstens einen
Legaten und enipfehlende Schreiben. Johann XXII.: Nicht
ohne Kardinale und ohne vorherige Vernehniung der Pisaner.
Yidal erinnert an den Inhalt der Huldigung fiir Sardinien
und die Zitation der Pisaner (im Jahre 1316); Johanu weiss
nichts niehr davon, bis ihm die Daten vorgefiihrt werden.
Johann schliigt ilim dann Yortrag iiber die Sache bei den
schon friiher seinetweg:en versammelten sechs Kardiniilen vor.
Vidal lelmt ab; diese (erste) Audienz habe doch nur statt-
gefunden, damit einia:e Kardiniile seine Vorschlag:e den
Pisanern hinterbriichteu, was der Papst zugibt. Bei einem
Besuche riit der Kardinal von Tusculum zur Geduld und
Nachgibigkeit , wiinscht aber kein Konsistorium , denn der
Papst bringt nur ins Konsistorium, was er nicht ausf iihren
will. Ani 4. Miirz kommt Joliann auf seinen Vorschlag zuriick,
erkliirt aber vertraulich, dass kein Kardinal f iir Jaymes 11.
Wunsche zu haben sei! Vidal priift die Griinde dieses Hin-
ziehens seitens des Papstes. Er bringt dann bei der Unter-
reduug die Ernennung des Infanten Joliann, Erzbischofs von
Toledo, zum Kardinal oder Erzbiscliof von Narbonne vor.
Johann will keine Kardinale aus Fiirstenhiiusern; Karl II.
habe die Ernennung seines Sohnes, des h. Ludwig, auch nicht
erreicht. Bei der Erorterung der Versetzung fragt der Papst
entriistet: ,,Will der aragonesische Konig sich in die fran-
zosischen Kirchenangelegenheiten mischen?" Er versetze
keinen Priilaten ohne dessen Willen. Fiir keines der Ver-
setzungsprojekte ist Johann jetzt zu haben. Avignon (1323)
Miirz 6.
Senyor. Yo Vidal de Vilanova besan vostres mans me
coman en vostra gracia. Senyor, apres la letra, que us he
tramesa, que fo feyta disapte XXVI. dias de Febrer ^), vos fag
saber (;o que ses continuat en les affers. Disapte daraunt dit
hora del lum ancendre yo fuy en presencia del senyor papa.
^) Leider habe ich trotz vieleii Suchens dieses wie friihere Schreiben
nicht gefunden.
— 582 —
Eel tantost, ans que yo res li pogues dir, dixme : Lo rey de
Sicilia devia esser aquesta vesprada davant nos, e tro ab el
ajam parlat, no podem entendre en vosti-e deliurament. Mas
nos havem per bo, que vos vos deliurets. Ego li respus :
Pare sant, sobre aQO vinch yo ala vostra sanctitat, suplican
a vos, que ab la vostra gracia yo me[n] pusqua tornar a
mon senyor, quel mun romanir daci avant uo ha loch. E el
respos: Ben veem, nos tenim per be vostre tornar. E en
aquesta vista no ac mes paraules entre el e mi.
Diluns XXVin. dias de Febrer yo fuy davant lo rey
Rubert, e ans que yo res li dixes, el me comencj a dir: Pus
nous veem, nos fom ensems ab lo senyor papa. E es ver,
quey [erem] estat lo digmenge tot dia e parlamli sobrels
affers, per que vos sots vengut. E es nos vigares, que el se
declina mes, que no sol fer, al camby, que nos dehim, que
darem als Espitalers per los bens, qui foren del Temple, asso-
ciats en la terra del rey Darago. E trobam lo de meylor
volentat, que no feem laltre jorn, que vos hi erets. Apres
li parlam de la ajuda quel rey^) Darago demana de la
decima, e escusau molt fort, dieu, que aQO no seria obra
sua, que el des ajuda de decinia ni dals contra Cristians,
jasia quel rey Darago demana ajuda sobre feyts, qui son
raonables e justs! E dix lo rey, que el li respos: Pare sant,
placia ala vostra sanctitat cerquar altra manera, per quel
rey Darago de la decima se pusqua ajudar, pus vos assenya-
ladament en ajuda daquests affers no la li volets dar. E
dix, quel papa respos : Neguna manera nos poria trobar, que,
pus el lagues, que de tot en tot no la meses en la conquesta
de Sardenya. E diu lo rey, que el li respos : Poria hom trobar
altra rao, per que la li atorgassets a prestar. EI papa diu,
que li respos: ToUet'') vos daquexa manera que la decima,
no la metriam nos en aquex affers. E sobre ago dix lo rey
Rubert a mi en Yidal : No veem, que de la decima res pus-
quats haver. Eyo li respos : Senyor, lo rey mon senyor ell
infant son fiyll faran los affers sens la decima be e compli-
dament ab la volentat de Deul^) . . .
a) Doppelt Or. b) So steht deutlich da.
2) Vidal wamte dann den Konig. Er moge im eigenen Interesse fiir den
Zehnten wirken. Denn der Infant konne viel zu seiQem Nutzen und zum
— 583 —
Puxes diinarts primer dia del present mes de MarQ hora
baxa yo fuy en presencia del senyor papa e comenceli adii':
Pare sant, yo he molt estat a(^i en vostre cort e no veig, que
en los affers, per que yo vinch enant, en res nom par, que
vengan caiTera, que mon senyor linfant do[n] Alffonso per tot
lo present mes de Mar^ enten esser partit de Catalunya, el
meu romanir aci en vostra cort uon par, que fa(;a fruyt ni
aja loch; per que, ab la vostra gracia, vos placia, que yo
pusqua tornar al rey mon senyor; que ami fa ops, que sia en
la terra ab mon senyor lo rey e ab linfant son fiyll, ans que
el partesqua de la terra, e en tom a^o dix hi moltes paraules.
El papa respos: Quant al vostre deliurament, gran res na
en vos. E yo li dix: Pare sant, que na en mi, quem'') . . .
volenter ab queu fa^a de licencia e volentat vostra. E el
respos: E no acordats vos de proposar en consistory daquesta
ajuda, quel rey Darago enten, que nos li facam de la decima?
E yo li respos: Pare sant, ja daltres vegades voshe respost
a a^o, si vos me dats esperan^a, que algun profit sen
seguesqua a mon senyor, yo so apareylat de proposar, com
vos \Tiylats. E el respos: Equenya esperanga vos puix yo
dar? Damose ans esperancja, que no aia haut conseyl dels
cardenals e que senta hu' volentat. E yo li respos: Pare sant,
salva la reverencia dela vostra sanctitat, conseyl aui*etz
aquell que vos volrets, que segons quel conseyl veu la volentat
del senyor, lo conseyl o la major partida seguex lo voler del
senyor. Ea^o presumesch yo del <;onseyl vosti'e per lo con-
seyl que he \dst, e en que so estat dalguns princeps del mon.
E el respos: No va axi del nostre conseyl, com daqueys, que
en lo nostre conseyl son tals, qui volen e gosan dir tot qo
c) Ein paar Worter fehlen.
Schaden seiner Feinde wirken. Vidal hat starken Verdacht auf die Partei in
Genua, die er, der Konig, beherrscht. "Wie er ihm schon einmal gesagt, beide
Parteien in Genua schaden seit 2 Jahren sehr den Katalanen. Da werde der
Inf ant abhelf en ! Der Konig antwortete : Der Inf ant werde durch seine Schuld
keinen Schaden haben. Er habe strengsten Befehl gegeben, dass seine Partei
in Genua dem Prinzen nicht das geringste in den "Weg lege ; wer das tue, musse
biissen. Nach allem, was wir wissen, arbeitete Eobert doch im Geheimen gegen
den Zug.
— 584 —
quels par!3) E yo li respus: Pare sant, salva la reverencia
de la vostra sanctitat, que pus leu es dacordar vos ab vostre
conseyll, que no es negun princep del mon ab lo seu, quel
vostre conseyl se deifenex'') tot segons vostra volentat en los
feyts, qui a vos plaen. El conseyl del[s] princeps del mon no
va axi quel conseyl los dira ab reverencia be e abrivadament
90 quels paria, e ha costums e pri\ilegiis en les terres, que
nos poden toquar sens los princeps ab assentiment dels
sotmeses e sera fort be allegat al princep per aquells que
dir 0 volran. E a vos, pare sant, no pot esser allegat, que
no pusquats fer raonablement e leguda qo que a vos paria
dels bens dela eglesia de Deu^). Per que la mia proposicio
no veig, que aia loch, salvant quen daria desonor a mon
senyor e a mon semblant carrech a vos. E axi pare sant,
si aquesta decima no volets donar a mon senyor, prestatlali
0 si no la li volets prestar tota, prestat ne partida! E el dix:
Daxo nous cal parlar, que nou fariam sens conseyl dels carde-
nals. La decima es coUita contra Sarrahins; e sil rey Darago
la vol metre contra los Sarrahins, be la li darem. E yo li
respos : Pare sant, per diverses vegades vos es estada demana-
da per lo rey mon senyor, que li fos dada per fer guerra
als Sarrahins; e nuylls temps vos no la li volgues atorgar,
ans la li escusas tota hora. E el respos: Nuylls temps no
lans demana, que el en guerra de Sarrahins la volgues metre,
que la li denegassem. Mas la demanda de la decima se
f[e]ya e nos no erem certs, quels feyts se seguissen. E yo li
respus: Pare sant, lexem aquestes paraules, que Deus e vos
sabets la veritat sobre a^o, com es! Pus a vos no plau altra
ajuda fer al rey mon senyor a la conquesta del regne de Ser-
denya, qui tota aquesta conquesta es honor e creximent da-
qnesta sancta mare esglesia^) . . . li legat e letres vostres
favorables, que ago no par, que degats escusar.
E el respos e dix: Nos podem respondre a acjo dues
rahons : la primera, que no devem atorgar ago sens consistory,
i) Ein "Wort fehlt: Gebt, oder ahnlich.
3) Darin liegt doch wohl mehr als eine sachliche Angabe. Kurz vorher
waren die Konsistorien gegen Ludwig d. B. gewesen.
*) Der aragonesische Staatsmann erkennt also die Theorie an, dass der
Papst frei iiber alles Kirchengut verfiigeu tann.
— 585 —
la segona, que contra los Pisans nos no devem procehir en
neguna cosa, que no sian abans requests per nos e hoyts.
E yo li dix: Pare sant, aquesta paraula mavets dita daltres
vegades. E y[. .] respost a vos e maraveyl me molt de la
vostra gran savieha, quel dia, que vos reebiets (?) del rey
mon senyor vassallage, homenage e sagrament de feeltat, foren
los Pi[sans] citats e requests per vos, axi que en aquell dia
ent[. .]ats, quel regne de Serdenya e de Corcega sesguardava
al rey Darago, axi com a aquell quiu tenia en feu de la es-
glesia de Roma. El papa respos : E quant reebem nos home-
nage ni sagrament de feeltat per Serdenya? Nuylls temps nou
reebem gens! E yo comencem a maraveylar molt fort,
dien: 0 sant pare, que es qo, que vos dehits, no menbra
a vos, ciuel bisbe de Barchinona e yo ab bastant poder,
que de mon senyor lo rey Darago naviam, vos feem
homenage e sagrament de feeltat en loch e en nom del rey
Darago per lo regne de Serdenya e de Corcega, e acjo fo feyt
dins lan dela vestra creacio e dins aquest vostre palau en
consistorij publich, que vos tingues en aquella casa, on vos
ara mengats!^) E el respos: E es verdat, que axi fos, que
nons acorda! E yo li dix: Pare sant, aQO es notory el procu-
ratory, quel dit bisbe e yo haviam sobre a^o del rey Darago,
trobarets en vostra cambra. E monsenyor lo rey Darago te
carta bullada vostra, en que reconexets lo dit homenage e
sagrament de feeltat haver reebut. E el respos: Nons men-
brava, mas be creem, que axi es. E yo li respus: Pare
sant, gran oblit seria aquest! E el torna a dir: Acordats, si
volrets preposar®) en consistori ; o si volrets preposar davant
aquells VI. cardenals, que laltra vegada agues en nostra pre-
sencia. 6) E yo li respus: Pare sant, yo volenter macordare
sobre a^o, mas be sabets vos, que tots aquex VI. cardenals
no loren en vostra presencia per esser amichs ni favorables
e) So ofter Or. Ebenso preposicio. Dagegen spater mos.
*) tJber die Gesandtschaft Vidals und des Bischofs von Barcelona vgl.
unten. Die papstliche Bekundung datiert vom 20. November 1316. Vgl.
Eaynaldi ann. ad ann. 1316.
^ Also bei den Erorterungen, die Vidal in seinen anderen Briefen be-
riihrt. Vgl. Anm. zu diesem Schreiben.
— 586 —
al feyt de mon senyor, e especialnient al feyt de Serdenya;
que vos meteix nordonas alcuus, quey fossen per quels em-
baxades de Pisa sabessen qo que yoas suplicaria de part de
mon senyor! E el respos : Ver es (?o que vos dehits, mas ab
tot ac^o bo e, que aquex matex hi aiats, que peraontats^)
sentendrian, si ells ne gitavets e alti-es ni haviats.
E yo viu, que les sues paraules nos seguien esser profitoses
al enteniment, que yo havia, e no volen me escandalizar ab
el en la sao dara dixli: Pare sant, yom acordare.
Dimecres apres, II. dias del present mes de Mar^, yo fuy
davant lo cardenal TosclanS) e dix li qo quel papa ma\da dit
de preposar en consistory o davant aquells VI. cardeuals, dels
quals el nera lau. E el respos me axi: Mosenyor en Vidal,
si vos volets guardar la honor del rey Darago, vos no pre-
posarets en consistory; que per cert sapiats, quel papa no
met res en consistory, si no 90 que no vol fer. El preposar
presens aquells VI. cardenals en sa cambra nous acabara res
en vostres affers, que el noy ha la volentat ordenada. Mas
be conseyl a vos, queu facats, que el vos ho poria tornar en
carrech vostre, si vos no preposavets en sa cambra. Segons
que el ha posat en vos, si fer ho volrets, quant al consistory
no conseyl, quel ne creats.
Eyo repus alcardenal: Senyor, mol[t] m[e grejuga lestar
da^i, pus res no fa^, que a gran dampnage torna . . . per
la partida del senyor infant, per gran res de mos^) amichs,
quey van, e plauriam partir ab gracia del senyor papa. E
dubtem, queu pusqua fer, per que el es axi laguios e yo no
hic puix adurar. EI cardenal respos: mosenyor en Vidal,
yous conseyl, que al tenips dara vos partesquats be del papa.
E com que vagan los affers, en tot mostrat paciencia, que no
es temps ara, quel escandaliQasets!
Divenres IV. dias de Marg hora de completa, yo fuy
davant lo senyor papa. E dix li: Pare sant, yom auria ops
a deliurar de vostra cort, e que ab gracia vostra men pogues
tornar [ves] mon senyor. E el respos: E no acordats vos
^) aontar ist konfrontieren.
8) Das war noch immer Berengar Fredoli, der friihere Bischof von
Beziers; er starb im Juni 1323.
— 587 —
daver aquells cardenals, queus dixem [en] nostra presencia?
E que preposets a nos, presens ells (;o que demanats, que nos
facam a vostre senyor? E yo li respus: Pare sant, lacort
meu es aytal, que, si yo havia algun assentiment de vos,
quen degue[s] alguna cosa profitar acjuesta prepositio, que vos
volets, que yo fa^a, be la faria volenter. E suplich vos, que
vos me digats alguna cosa de vostre enteniment sobre aco.
E el respos: E queus puix dir yo? Hau[t] lo conseyl dells e
puix de tots los altres vos aur[e] a respondre. Mas be
vuyl dir ago familiarment a vos, que al temps dara, que noy
ha cardenal, que prohom sia, quins conseylas, que nos vos
dessem ajuda ni favor en aquexa conquesta e especialment,
con lo rey conti*a nostre conseyl o fa.^) E yo li respus:
Pare sant, aquem profitara aquest prepesar ami, pus als
segur no sen pusqua, non par, [que] yom dega metre en ago.
E el respos: Encara volem, queus acord[et]s sobre aQo! E
digmenge als vespres siats davant nos.
E yo, seuyor, serey e si fort o vol, yo preposa[re] davant
los VI. cardenals, jasia que negun fruyt no fara la vostra
part. Per que, senyor, es me vigares, quel papa me mena per
allongamens, no puix presumir per que: que per lo meu
aturar en la cort nos laguiaria la partida del senyor infant,
e pens me daltra part, que el pensa, quel senyor infant saga
allaguiar, pus el no atorga la ajuda de la decima, e yo al
temps dara non volria partir del, sino ab sa gracia e ab sa
volentat.
E en aquesta dia complida la rao damunt dita yo, segons
lo manament, quen havia de vos, senyor, per vostra carta
dix al senyor papa 90 que segueix : Pare sant, la vostra sanctitat
sab, en quanta diversitat e fort e greu estament es lo regne
de Castella per la malicia deles gens e per raon da^o larque-
bisbe de Toledo es perdut entre aquelles gens, que no pot
fer negun fruyt, ans viu, e esta ab molta desconsolacio ; axi
que mon senyor lo rey son pare es dago molt desconsolat;
eaxi com rao natural vol el ama carament aquest fiyl, qui
es axi apte e covinent, com vos, pare sant, sabets. Per que
') Das ist sicher unrichtig, denn Napoleon Orsini war fiir den Zug.
- 588 -
lo rey mon senyor supliqua a la vosti^a sanctitat, quel dit
arquebisbe vos plagues promoure a dignitat de cardenal.^^^) E
vos e la sancta esglesia de Roma poriats vos servir del en
moltes coses, que no podets fer de negun altre, majorment,
que papa Clement^) de sancta memoria havia atorgat de fer
cardenal algu de la terra del rey Darago. ii) EaQO seria cosa,
on vos satisfariats molt ala sancta eglesia e al rey Darago
e encara a tota Espanya, qui es gran provincia e regio e
noy ha negun cardenal. E en torn a^o dix moltes daltres
paraules inductivas a aquest feyt.
El papa respos : En Vidal, nostre Senyor los seus apostels
e deciples nols pres dels reys ne dels majors del mon, ans
los elegi els pres de simples presones. E nos devem seguir
la manera sua e no creem, que nos trobassem de conseyl de
nuyl hom, qui la honor el bon estament daquesta eglesia
vuylla, que fiyl de rey nos feessem cardenal. El rey Carles
ere aytal rey e aytal senyor, com vos sabets, e aquesta
eglesia ere pus tenguda a el que a princep del mon: E el
feu tot son poder, que sent Loys fos feyt cardenal e nuylls
temps nou poch obteniri^). Per que aquexa es cosa, de que
no cal parlar.
E apres a^o yo dLx: li: Pare sant, si aeo fer nos pot,
lo rey mon senyor vos supliquaria, quel dit arquebisbe, fiyl
seu, fos posat en la eglesia de Narbona e quel arquebisbe
de Narbona fos posat en la eglesia Daux e seria entrels
seus. El papa respos : Yol se metre lo rey Darago a ordonar
deles eglesias del regne de Franga? E yo li respus: Pare
sant, lo rey mon senyor no sentremet da^o, salvant entant,
que sopliqua a la vostra sanctitat per son fiyl, qui es en
aquella necessitat, que yo dita voshe e mostrous vias, on
vos li pogues [donar rjemich a a^o.
E el respos : Entenets vos, que fos honor nostra ney
feessem com a presona conexent, quel arquebisbe de Narbona,
f) Clament Or.
*°) tJber die Verhaltnisse in Toledo und die schwierige Stellung des In-
fanten-Primas liegen eine Anzahl merkwiirdiger Briefe im Ajchiv zu Barcelona.
") Eine bestimmte Zusage Clemens' V. existierte wohl nicht.
**) Diese Bemiihungen Karls II. sind nicht bekannt geworden.
— 589 —
qui fo nebot de papa Climent,!-^) lo qual feu nos cardenal, e
apres Deu el es estada rao de tota nostra honor, gitassem
e mudassem de sa eglesia contra sa volentat? E nos nou
fariam per res, ne encara no creem, com nos fossem en
volentat, queu feessem, que al rey de Fran^a plages! E dix:
E que faria larquebisbe de Narbona o Dauxi^) a Toledo, pus
aquest, qui es fiyl de rey e de gran senyor, dehits, que noy
pot fer negun fruyt ni be, e ha parens en la terra dels maiors,
quey son axi con don Johann Manuel, qui ha sa germana
per muyler. Com ho farian negun daquests? E dix encara
algunes vegades : Mes estat parlat, quel arquebisbe de Toledo
fos posat a Saragoga e aquell de Sarago§a a Toledo, e a§o
no fariam nos, si al arquebisbe de Sarago^a no pla[u]ra ; que
no ha prelat el mon, que nos mudassem de sa eglesia sens
sa volentat. E yo li respus: Pare sant, lo rey mon senyor
confian dela vostre gracia e amor, axi com devot e reve-
rend fiyl deu e pot fer de son bon pare, suplique a la
vostra sanctitat per son fiyl larquebisbe, que solament sots
vos, qui ales necessitats daquell podets dar conseyl. Per
que placia a la vostra sanctitat peusar alguna manera, qui a
proffit e a consolacio del dit arquebisbe torn. E el respos :
Noy veem neguna via, quant a de present. Senyor, sobre ago
parlarem yo ab los cardenals Tosclan e ab en Napolio, segons
que v[os] manats. Feyta en Auinio digmenge VI. de MarQ.
CRD 10884. Or. Pap. Ssp. Mit vielen Lochem. Vor Vidal war Simon
de Belloloco zur Erlangung eines Zehnten fiir den sardinischen Feldzug nach
Avignon gesandt. (Reg. 338 f. 52 ff. 60. 110.) Zuerst 1321. Da hob J. die
Schwierigkeiten der Erlangung eines Zehnten hervor, Er habe Um friiher
fiir Granada erbeten, aber der Papst habe so harte Bedingungen gestellt, dass
er sich nicht darauf einlassen konnte. Dann wieder 1322. Simon begegnete immer
neuen Schwierigkeiten, kehrte bald darauf heim und starb. Post reditum ante-
fati Simonis de Belloloco et eius obitum fueiunt sequentes legaciones comisse
Vitali de Villanova militi ad dominum papam et regem Robertum. Erster Brief
an den Papst damber am 30. November, an Robert 13. December. (f. 115 ff.)
Vidal soilte u. a. in Avignon ein Kreuz und zwei Kandelaber fiir die konigliche
Kapelie kaufen und erhielt nach und nach folgende Auftrage: (f. 122 ^); Ad
iUud autem, quia dominus rex non obtulit se pape pro gerra, nichil loquatui-
*3) Bernardus de Fargis, friiher Erzbischof von Rouen.
**) Auch war seit 1318 erledigt und wurde erst im August 1323 neu be-
setzt. Vgl. Eubel, Hierarchia catholica unter Auxitan.
— 590 —
VitaJis pape, nisi ipse fuerit sibi loqutus. Et si fuerit, dicat ex se, se non
credere nec scire, quod dominus rex sciret vel audiverit, quod gerra ecclesie
vel domini pape nisi regis Roberti et partis Guelfe, et quod solum dominus papa
faveret eis. Et si dominus papa vellet aut intenderet habere auxilium a rege
Aragonum, qui est officialis ecclesie, bene potuis.set significasse sibi, qualiter et
in omnibus vellet servicium suum . . .
Item loquendum de facto regis Romanorum (vgl. Abschnitt iiber
Friedrich d, Sch. Nr. 253).
(f. 124 v) Am 22. Februar 1323 verlangte der Konig, dass Vidal dem
Papste iiber den Erzbischof von Toledo, den Infanten Johann, spreche imd
iiber: condiciones et mores gencium . . . Cum idem filius noster, considerata
vite sue claritate et regali, a qua procedit, prosapia, sit hodie quoddam ecclesie
luminare et sic faetus tanquam margarita inter porcos nec posset in partibus
Uis fructum ahquem facere propter gencium maliciam, ipsum erigere dignetur
ad cardinalatus dignitatem, refferendo sibi, quomodo dominus papa Clemens
concesserat facere de regno nostro aliquem cardinalem. Et ubi hoc non possit
fieri, quo ad presens, pro quo tamen primo efficaciter insistatis, quod saltim
transferat eum ad ecclesiam Narbonensem transferendo archiepiscopum Narbo-
nensem ad ecclesiam Auxitanam, ubi erit inter suos et in domo sua. Super
hiis autem conferatis cum reverendis cardinalibus Tusculano et Neapoleone.
Am 19. Februar bekundet J. Empfang mehrerer Briefe iiber Unterreduug
mit Papst, Kardinalen imd Konig Eobert. (f. 124.)
Am 24. Februar erhielt der Konig einen Brief Vidals imd Napoleons,
sowie die Kapitel, die der Kardinal mit dem Erzbischof (von Arborea) hinsicht-
Hch der Stellung des Jutge di Arborea iibermitteln. Hugo Vicecomes de Basso
behielt sein Gebiet gegen Huldigimg, einen Census von 3000 Gulden und
80000 Goldgulden, die er jetzt zahlen musste. Er liess sich das Schreiben von
Bernard Davereo vorlesen und erklarte seine Zustimmung. Ebenso der Infant
Alfonso. Deswegen wurde G. Oulomar an den Kardinal mit einem Dankschreiben
geschickt (1322/3 Februar 27. f. 125^.) f. 128 bekundet J. Empfang obigen
Briefes und zweier (verlomer) Zettel. Er habe daraus die Gesinnung des Papstes
und Konig Roberts erkannt. Vidal soll sich von der Kurie ganz femhalten
und nur mit dem Kardinal Napoleon verkehren. (1322)3 Marz 21. "Wenige
Tage nach Ostem gehen Konig imd Infant Alfonso nach Port Fangos. Am
28. Marz kehrte Vidal schon heim (f. 129). Wie erwahnt, Uegt mir trotz
vielen Suchens nur obiger Bericht Vidals vor. Darin erwahnt er einen andern
iiber die prinzipielle Stellungnahme des Papstes und Konferenz mit dem Papste
und den sechs Kardinalen (s. oben S. 585) Dieser Bericht ist nun von Zurita,
Anales II I. 6 c. 43 inhalthch, und wir diirfen hei der DarsteUungsweise Zuritas
annehmen, in allem Wesenthchen und richtig wiedergeben. Nicht unmogUch
ist, dass der Bericht durch Zurita selbst verloren gegangen ist. Darnach fand
die Audienz Vidals am 21. Januar statt. Anwesend waren die Kardinale von
Tusculum, Napoleon Orsini, Lucas Fieschi, Peter Colonna, die als Freunde
des Konigs bezeichnet werden sowie Petrus de Arreblayo und Bertrandus de
Montefaventio, die wahrscheinlich die oben charakterisierten Spionendienste fiir
die Pisaner tun sollten, Vidal fiihrte geschichtlich die Schenkung Sardiniens
— 591 —
vor: Bonifaz YIU. habe Jayme eigenhandig als Konig von Sardinien gekront
und zum Zeichen des Besitzes ihm eine ,copa de oro' gegeben und erklart, die
Schenkung geschehe nicht auf Bitten des Konigs, sondern -weil er ihn fiir den
tiichtigsten Fiirsten hielte jenes Land wieder der Kirche botmassig zu machen.
Ausserdem sei ein Hauptgrund fiir den Papst gewesen: castigar y reprimir
aquelJa ciudad y comun de Pisa, que siempre avia sido enemiga de la iglesia y
la cabeca y amparo de la parte Gibelina. Dann gedachte Vidal der Bestatigung
dui-ch Benedikt XI., Clemens V. und Johannes selbst. Endlich habe der Herr
dem Konig eine giinstige Gelegenheit zur Ausfiihrung der Eroberung gegeben.
Da das Untemehmen ein wesentHch kirchliches sei, so moge der Papst einen
Zehnten, Legaten und Indulgenzen gewahren, wie dereinst Bonifaz Ylll. Y si
el fuesse tan duro e inexorable, que no quisiesse socorrer en tan justo negocio,
las cosas avian Uegado en tal estado, que se rematarian cumplidamente y se
sustentarian en tanto, que a Dios pluguesse, que se conservassen: y su santidat
quedaria con grande cargo de no averse inclinado a hazer algun socorro en los
negocios, que tan principalmente tocava ala sede apostolica. Johannes XXII.
antwortete, dass Yidal ihm da eine grosse Yerantwortung zuwalze, die er fiir
sehr klein halte; denn der Konig wisse recht gut, dass er gegen seinen Rat und
Willen zu dieser Zeit das Untemehmen begonnen habe. In der Christenheit
sei so viel Krieg, dass ein neuer Streit wenig notwendig sei; der Konig habe
freilich so grosse Yorbereitungen getroffen, dass er nicht zuriickkonne. Aber
die von der Kirche erbetene Hiilfe miisse eher dem Konig von Armenien zu-
gewandt werden, der vor dem Ruin stehe. Dann folgte die scharfe Ausserang
iiber Friedrich den Schonen. (Ygl. oben Nr. 253). Yidal berichtet dann weiter,
dass Kardinal Jacob Gaetani imd andern Kai-dinale meinten, Sardinien miisse nicht
mit den Waffen sondem durch friedHche Unterhandlungen gewonnen werden.
Der Konig solle sich mit dem grossten Teile der Insel begniigen. Sie wiesen
dann auf die Schwierigkeiten der Unterwerfung einer fremden Nation, der
schlechten Luft, auf das Geschick Koberts vor Trapani und sein eigenes vor Almeria
hin. Yidal meinte, im Kriege miisse man immer wagen imd Aragoniens Konige
und Untertanen: muy acostumbradas estavan de aventurarse en sus empresas.
379. R. (Ferrariiis de Apilia) an Jayme II.: Geuuesische
Ohibelliueu verhaudelu uiit Kouig Robert. Aufreguug des
Papstes im Kousistoriuui iiber die Rebelliou iui Bezii-k Gallura
und Unterhaltung mit dem Erzbischof vou Arborea dariiber;
Augst, dass Jayme uach Italieu hiniibergreife. Nieder-
gesclilageuheit des Papstes uud Roberts. Torsicht mit deu
Boteu. Begeisteruug iu Sardiuien fiir Ai-agonien. Aviguon
(1323) Mai 23.
. . . Itemi) venerunt no\iter ambaxiatores Januensium
Gibillinorum, qui sunt Saone, ad regem Robertum; non qui-
ij Yorher geht: die Eolgen der Hinrichtung des Jordan de Insula. Vgl.
Frankreich.
— 592 —
dem inter ipsos ambaxiatores sit^) aliquis illorum de Auria.
Et^) dicitur, quod venerint tractare pacem cum interioribus
civitatis et cum dicto rege Roberto. Jamque creditur, quod
illi de Spinula firmaverint dictam pacem secrete, tractante et
operante papa predicto. Item venerunt noviter rumores in
curia, quod mayor pars iudicatns Gallurie, quem Pisani tene-
bant, rebellavit^) eidem fuitque dictum in consistorio, de quo
papa minus se contentum ostendit, ita ut diceret verbis preg-
nantibus hec verba: Amodo rex Aragonum habebit indubie
votum suum de Sardinia! Posthec autem misit papa pro
archiepiscopo Arborensi^) et presente rege Roberto petivit ab
ipso, si ex rebellione iudicis Arboree vos poteratis habere
intentum de Sardinia, non exprimens quicquam de rebellione
scire(?) Cui idem archiepiscopus sic se aseruit respondise:
Pater sancte, inquit, sine rebellione huiusmodi rex Aragonie
habuiset obtatum de Sardinia, considerato magnifico appa-
ratu, quem fecit. Tamen propter dictam rebellionem nullum
dubium est, quod de plano totimi habebit, exponens eidem
domino pape condiciones particulariter insule. Cui papa sic
dixit, quod alii non sic tenebant, prout ipse archiepiscopus
referebat. A quo tunc papa petivdt presente dicto rege
Roberto, si crederet, quod vos intenderetis et posetis alibi
percutere, nam dubitant aliqui, quod papa et rex timeant
multum de Janua. Cui idem archiepiscopus respondit, quod
nullo modo credebat, quod intenderetis ad aliud, nisi ad com-
plendum principale negocium, quod cepistis; ita quod in
omnibus, que regium honorem respiciunt idem archiepiscopus
se libenter exercet. Videtur propterea amico, quod esset
curialitas scribere dicto archiepiscopo, quia, quantum ipse
potest cognoscere, satis legaliter \idetur se gerere in hiis, que
respiciunt decus regium et perfectum. ^^)
Sciat preterea regia celsitudo, quod amicus, postquam
fecerat sigillari litteras, quas in presenciarum dirigit ex-
a) So Or. b) Es folgt iiberflussig ut.
^) Dieser Aufstand oben. erwahnt bei Frankreich.
3) Der oft als Yertreter der aragonesischen Sache und als Vermittler
genannt wird: Guido ord. Praed.
*) Es finden sich formelhafte Dankbriefe.
— 593 —
cellencie regie, didiscit per archiepiscopum supradictum, quo-
modo Montanerius familiarius et nuncius dicti iudicis Arboree
receserat de Marcilia Xni. die Madii, ita quod credebat,
quod iam esset cum predicto iudice domino suo.
Tandem sciat exceilencia regia, quod papa et rex
Robertus post perceptas predictas rebelliones Sardinie et
propter apparatum, quam vident sic feliciter prosperari,
sunt mii-abiliter consternati in animo et quasi de remedio
desperati, videntur a multis, quibus utebantur prius, magnis
comminationibus siluisse.
Insuper gratisimum gesit amicus de litteris, quas celsi-
tudo vestra misit eidem. Et ecce respondet^) ad illas;
placuit autem sibi, quod ego de presentibus duxerim sereni-
tatem regiam informandam. Item consuluit amicus, quod ex-
pediret omnino habere duos cursores in curia, viros discretos,
non portautes bustiam, qui continue venirent et reportarent
responssa; et non irent ad domum amici set directe venirent
ad hospicium meum, quasi missi ab amicis et consanguineis
meis, non a vestra regia magestate. Itaque, dum hec littere
perficerentur, festine fecit me vocari amicus dixitque michi,
quod ipsa eadem hora exibant ab eo ambaxiatores GebeUi-
norum de Janua, qui dixerant sibi, quod erant in tractatu
pacis^) cum rege Roberto et cum intrinsecis civitatis predicte
Janue. Verumtamen quid fiet in posterum, nesciebant, quia
hucusque non habuerant nisi verba ab ipso. Credit tamen
amicus, quod huiusmodi concordia non sorciatur efi^ectum pro
eo, quod Grimaldi, qui sunt de mayoribus interioribus Janue
talem concordiam non acceperant et dicunt aperte, quod, si
id fiat, adherent illis de Auria et uniant se cum eis. Dixerunt
insuper ambaxiatores prefati, quod rex Robertus dixerat eis,
quomodo habuerat certos rumores, quod tres naves vestre
aplicuerant in Sardiniam, et antequam gentes descenderent ad
terram, levaverunt laudes vestras atque dixerunt: A la roba
dels Pisans et dels Genoueses et del rey Robert! Vos estis
sapientissimus princeps-^) et cognoscitis, quid inportant huius-
modi verba ... Dat. Auinione die martis XXIII. Madii.
c) pascis Or. d) princips Or.
^) Vgl. folgende Nr.
Finke, Acta Aragonensia. 38
— 594 —
Placeat^) magestati vestre mandare cursoribus, quos ad
curiam destinabitis, quod nuUam ab aliquo recipiant litteram
sive veniendo ad curiam sive redeundo ad serenitatem vestram;
nec hic in curia ostendant se tamquam per vos misos, set
recta via debeant ad me venire iuxta hospicium amici, ubi
sum hospitatus.
CRD 4234. Or. Pap. Ssp. Auf der Riickseite hatte Schreiber den Brief
begonnen mit . . . benefactori suo frater Fer. de, dies aber dann durchstrichen.
Er beginnt seinen Brief mit R. Amicus ist natiirlich Napoleon OrsLai.
380. Napoleon Orsini an Jayme II.: Sardinische Angelegen-
heiten. Seine Anhangliclikeit an den Konig. Bemiihungen
fiir Ferrarius. Avignon (1323) Mai 23.
Brief des Konigs erhalten. Gaudeamus . . . tam de celeri succurssu
transmisso per magnificenciam regiam ad peticionem nobilis viri domini Hugonis
vicecomitis de Basso iudicis Arboree, quam eciam de properata expedicione feHcis
stolii vestri. Er glaubt, dass ihm sein Rat Guilleknus Oulomarii wahrhaft iiber
seine Zuneigung zum Konige berichte : Set in veritate caritas et sincera af fectio
cordis nostri ad omnen honorem et exaltacionem regie corone vestre et domi-
num infantem plus flagrant in corde nostro quzm possimus exterius opere de-
monstrare. Er schreibt dem iudex Arboriensis, dass er das in Gegenwart des
Erzbischofs von Arborea, Vidals von Villanova, Wilhehns Oulomai'ii und Mun-
tanarii Beschlossene auszufiihren trachte und bittet den Konig ihm alles Zuge-
sagte zu halten. Nam primite adhesiones corone regie et resistencia, quam
primo fecit contra Pisanos, magnum locum obtinet meritorum. Er schreibt das
nicht fiii' den Konig, sondem zur Information fiir den Infanten Alfonso.
Circa negocium reUgiosi viri fratris Ferrarii de ApiHa fecimus, quod
potuimus, et in futurum sine negHgentia faciemus, quia, quicquid serenitas
regia nobis cum tanto recomendat affectu, non possemus negHgere. Tamen
sciunt nuntu vestri, quod sanctissimus pater dominus noster est in aliquibus
stricti iuris. Speramus tamen cotidie meHora, maxime si arriseiint prospera in
assumptione predicta, ut iam grata initia manifestant . . .
CRD 4223. Or. Pap. Ssp. Gedruckt aus imserer QueUe iu Mon. hist.
patrie X, 662. Dieser Brief ist Antwort auf Schreiben Jaj-mes vom 8. Mai.
Reg. 341 f. 132.
381. R. au Jayme 11.: Eintreteu Napoleon Orsiuis fiir ihn
ini Konsistorium. Bitte mu hessere Inforniation desselben.
Warnt dringend zur Torsicht. Infant Alfous soll Iglesias
hahen. Avignon (1323) September 10.
Sacre regie magestati R. humiHs factura vestra.
379 6) ^uf angefiigtem Zettel.
— 595 —
. . . In consistorio, videlicet die quinta mensis Augusti. cum ageretirr de conce-
dendo decimis regni sui regi Portugalie, statim amicus respondit, quod similem
peticionem vos feceratis in casu eciam, ubi favorabilius et iustius vobis concedi
debuerat, et vobis tamen negate! Schreiber wundert sich deshalb iiber unge-
niigende Information des amicus ; die Krone konne Schaden leiden. Schon hat
ihn ein angesehener Mann um seine Yermittelung ersucht, per que ad regiam
excellenciam reduceretur comune Pisarum. Er glaubt, dass es von den Pisaner
Gesandten ausgeht. Napoleon hat ablehnend geantwortet, er (Schreiber) hat
ihn gebeten ihnen nicht alle "Wege zu sperren. Er scheint aber konigliche Weisung
zu wiinschen. Wamt dringend, vorsichtig zii sein, als der Fiirst, qui hodie
singularis reputatur prudencie iater omnes principes huiusinundi. Die Pisaner
erhielten durch Boten in einer sagicia in 6 Tagen von Pisa Nachricht, dass der
Infant Villam ecclesie habe. Auch ihm hats ein rehgiosus Pisanus zugefliistert
. . . Dat. Auinione die X. m. Septembris.
CED 4114. Or. Pap. Ssp. Jayme hatte Napoleon am 6. Jimi die Abfahrt
des Jnfanten gemeldet, am 23. Juli und 8. August ihm sardinische Nachrichten
gesandt Reg. 341 f. 137 ^, 141, 143. Jaymes Antwort lautet: Cognovimus et
aperte videmus intencionem vestram laudabilem et nobis gratam. Et circa hec
scribimus pluries dom. cardinali, . . . cum quo loqui poteritis. Reg. 341 f. 164
vom 12. Oktober.
382. (Ferrarius de Apilia) an Jayme II.: was der Freund den
um Rat fragenden Pisanern antworten und wie er ihr Gre-
wissen scliarfen will; wie plotzlicli die Pisaner Oesandten
den Papst als Scliiedsrichter nehmen woUen und der Freund
es aus ihnen herauslockte. Warnung des Konigs vor dem
verdaclitigen Schiedsrichter! Ausfiihrliche Schilderung, wie
der Papst in die Yerhandlungen der Intrinseci und Extrinseci
von Genua neben drei Kardinalen als Schiedsrichter Koni^
Rohert bringt, obwohl er selbst Partei ist, wie bei den Ter-
handluugen sicli herausstellte, dass die Intrinseci nur einen
Teil ihrer Auftrage zuuiichst mitteilen diirfen und so die
Sache steht. Mitteilung, dass er aus Angst vor der crabies
presidentis' (des Papstes) sich in den Briefen nicht nennt.
Avignon (1323) September 30.
Sacre regie magestati. Recepit noviter amicus regius
affectu promptissimo et dulcissimo vestre celsitudinis litteras
super hiis, que pro parte ambaxiatorum Pisanorum fuerant
hactenus ei tacta, et ipso amico in mentis archauis premas-
ticante modum et formam ad procedendum predicta, quibus
melius ipsos posset deducere ad ea, que vergerent ad excellen-
38*
— 596 —
ciam honoris vestri et ad comoda eciam ampliora ac mecum
super premissis familiariter sui gracia conferente, considerabat
aperire eisdem primitus tamen cum per ipsos esset requisitus,
videlicet quod remanente vobis libere regno vestro Sardinie,
cogitarent, per quem modum vobis satisfieret de grandibus
sumptibus, quos pro recuperacione regni eiusdem subire opor-
tuit regiam magestatem, qualiter eciam provideretur vobis
super dicti regni redditibus a concessionis vobis per Ro-
manam ecclesiam de dicto regno facte tempore iam preceptis,
cum de iuris rigore de percipiendis etiam teneantur, quodque
in consideracionem mature deducerent dampna incussa atque
IData et etiam iniurias, quorum satisfaccio sub vigoris iuris
examine includuntur, ubi, quod absit, ut iam inceptum est,
rigido et hostili modo procedat. Considerarent quoque, quod
vestri subditi hanc imprisiam de bonis eorum propriis perficere
assumpserunt. Super quibus omnibus omni, quo poterat,
aftectu pro eis pulsare ad ianuam misericordie regie in-
tendebat.
Hiis itaque sic in deliberacionis statera pendentibus,
fuit amici vestri auribus instillatum, quod considerantes ipsi
ambaxiatores Pisani, quod favorabilius pro eis erat, quod trac-
tatus ipse per summum pontificem assumatur, eo quod eorum
comoda tenere gestat in animo et, quantum potest, curiose
procurat, prout tractatus concordie Januensium, qui in eius
continue teruntur mortario, et multa alia signa edocent mani-
festa, quod per ipsum summum pontificem scribi serenitati
vestre super ipso tractatu concordie procurarunt. Et de pre-
missis dictus amicus de ore eorum caute fecit aliqua extor-
queri, Kcet dicti ambaxiatores dixerint, quod per eos nil super
hiis tactum fuerit cum summo pontifice. Et si tactum esset
aliquid, dubitabant, quod tactum esset per sindicum civitatis,
qui continue moratur in curia. Et certe non fuisset ille
ausus pro oculo quicquid aggredi ipsis in cm'ia existentibus,
sine mandato et deliberato consilio eorundem ... Sit provisa,
si forte super hiis requiratur regia magestas a summo ponti-
fice, et solita prudencia censeat, quantum sit periculosum et
grave in negociis tractatorem habere suspectum et maxime
hominem non pacis amicum. Considerato potissime, quod
— 597 —
habeatis in curia amicum, de quo vere dicere potestis: Ipse
est alter ego . . .
Denique ista, que sequntur, de voluntate et consciencia
amici notiffico, ne quicquam lateat de hiis, que aguntur in
curia . . . circa tractatum concordie Januensium extrinsecorum
cum intrinsecis, maxime per soUicitam cautelam sinceri amici
et eius ingenium perquisitum. Scientes, quod, cum illi de
domo de Spinulis, qui consueverunt de vestro amico confidere,
iam cessare et cavere inciperent a participando cum ipso
amico facta eorum et in dolo eciam cum domo de Auria am-
bularent, secretum tractatum habuit cum domino Angelo Tar-
taro, qui est pro extrinsecis caput ambaxiate, quantum attinet
ad domum de Auria, et eidem offerri fecit auxilium, consi-
lium et favorem, et eum fecit redi^) cautum de dolo et fraudibus
adversariorum et eciam collegarum, qui hec cum gratante
devocione recipiens in suis comissis semper ad consilium eius,
cum fuit et est necesse, recurrit, omnia, que in dicto sunt
acta negocio, comunicando eidem. Et modum^) per papam
in premissis habitus fuit iste, videlicet, quod utriusque partis
ambaxiatoresperquatuor forte dies ante festum sancti Mchaelis
coram sua vocavit presencia accessitis ibidem rege Roberto
et cardinali de Flisco et aliis tribus cardinalibus, scilicet do-
mino Berrando^) de Monte fauencio et Gaucelino Johannis et
Arnaldo nepote eiusdem pape et ipsos primo in quodam suo
brevi sermone induxit ad pacem, ad quam quelibet pars se
promptam obtulit per verba generalia colorata. Qui fiualiter,
prout cum prefato rege preordinaverat, eisdem dedit pro trac-
tatoribus tres cardinales predictos, in qua dacione dictus rex
fuit per ambaxiatores extrinsecos nominatus et ad hoc per
dictum dominum Angelum curialiter contradictum. Quibus
tribus tractatoribus iam per papam sic deputatis fuit per
eosdem cardinales eis dies sequens proxima assignata, ut co-
ram eis pars utraque esse deberet. Qua die dominus Chri-
stianus de Spinulis fuit screte cum rege et de domo eius ivit
ad papam et cum dicto rege Roberto ordinavit cum papa,
quod dictis tribus cardinalibus rex prefatus, qui est eis co-
munis, si Deus esf^), fuit adiunctus, ita quod composicio, que
a) So Or.
— 598 —
die illa fieri debebat coram dictis cardinalibus in domo do-
mini Gaucelini Johannis prolongata fuit in diem sequentem et
ad domum domini regis Roberti, ubi in die assignata utraque
parte coram prefato domino rege et dictis cardinalibus com-
parente pecierunt prefati comissarii a partibus, ut exponerent
proponenda, ubi altercantibus aliquantulum inter se partibus,
quis primo diceret, finaliter prenominatus dominus Angelus
curialiter et prudenter pro parte extrinsecorum proposuit tria:
videlicet, quod ipsi petebant restitui ad graciam dicti regis,
in quo notare potestis, quomodo curialiter eum excludebat
tanquam partem. Item petebant ad cix^itatem ipsorum, de
qua eiecti erant, reduci. Item cjuod bona eorum, etiam qui-
bus sunt expoliati, restituantur eisdem offerentes . . . caute-
lam dare pro pace servanda. Ad C[Uod fiiit pro intrinsecorum
parte responsum, quod pro secui'itate petebant, quod domi-
nium civitatis Janue daretur regi pro X anuis. . . . Huic autem
peticioni . . . Angelus . . . caucius et prudencius respondit,
quod, si ipsi intrinseci intenderent c^uantum ad hunc articu-
lum stare in propositis finibus, statim erat respondere paratus.
Qui responderunt, quod non intendebant . . . se astringere,
quin possent etiam illi articulo addere, si cpia vellet. Et ad
hoc respondit prefatus Angelus, . . . quod statim adderent,
si qua veUent . . . AUas nil intendebat dicere, nisi esset ex
toto dictus articuhis declaratus. Cui unus ipsorum amba-
xiatorum intrinsecoruni incaute respondens dixit, C|Uod
hoc non poterant facere, cum hoc omnes iurassent, nil
amplius dicere, quousque istud esset concessum. Qui de
hoc fuit a suis collegis graviter reprehensus. Tunc respondit
rex pro eis dicens, quod deliberarent maturius et in crastinum
eadem hora comparere curarent. Qua die . . . pecierunt res-
ponsum extrinseci super puncto premisso. Qui dixerunt,
quod nuUa racione intendebant se ulterius apeiTre, nisi prius
esset . . . articulus de regis dominio acceptatus. Extrinseci
vero stant in primo proposito . . . Quibus dictus rex dixit,
c[Uod ipsi in hoc casu petebant iniustum. Cui dictus Angelus
respondit viriliter , quod non erat hoc regium in uno tali
negocio interloqui sic prorupte. Et unus ex dictis cardina-
b) Montefaciencio Or.
— 599 —
libus, scilicet de Monte favencio'') volens sustinere verbum
regis incepit illud velle legibus adiuvare. Ad quod fuit dicto
cardinali sufficienter responsum per dictum Angelum, qui est
prudens et cautus et iurisperitus, taliter quod tacuit cum
verecundia et rubore. Et in hoc puncto stat negocium et
operam dat amicus, quod ab hoc puncto non recedatur per
extrinsecos, quia intrinseci ulterius non dicere ad sancta Dei
evangelia, antequam de Janua recederent, iuraverunt . . . .
Malicias''), dolositates, astucias, fraudes, que in dictis tracta-
tibus inseruutur et per principales tractatores tractantur,
regie magestati narrare non dubito esse turpe.
Magestatem regiam extimo indubitanter advertere'^) quare
in meis litteris nomen meum non exprimo. Hoc est, quia
hodie quilibet quantumque fidelis debet timere rabiem et
tyi-annidem presidentis. Ymmo placeat pro regia reverencia
me in vestro consilio nullatenus nominare.
Dat. Auinione die ultima mensis Septembris.
CRD 4125. Or. Pap. Ssp. Ahnlich schreibt iiber letzteren Punkt am
selbem Tage Christian Spinula. Am 15. September hatten sich die Pisaner Ge-
sandten an der Kui-ie an Nikolaus Oria gewandt mit der Frage: Si ibidem erat
persona, cuin qua tamquam regia) posset de factis Sardinie conveniri. Quibus
respondendum duxi, quod aUam personam ibi nesciebam, nisi dominum Neapo-
leonem cardinalem, qui in omnibus honorem regium desiderat augmentare. Et
hiis auditis in continenti dictum cardinalem de predictis soiicite informa\i. —
CRl) 4134. Auch Angelus Tartaro schreibt am 10. Oktober an den Konig:
40 Tage hiitten die intrinseci auf sich warten lassen. Der Papst hatte Em-
wirkung auf Konig Robert abgelehnt: asserens, quod dom. regem Robertum tale
negocium non tangebat. Als jene endlich gekommen, hatten sie in der Kom-
mission der Kardiniile und Roberts Ubertragung des regimen auf Robert auf
10 J. oder langer verlangt, anderes spater sagen wollen. Oft war K. Robert
mit jenen allein. Cognoscimus, quod non fuimus huc vocati pro pace set alia
fuit occasio. Seine Partei hat die Verhandlungen mit Zustimmung Konig
Friedi-ichs von Sicihen iibernommen ; conservato iure Romani imperii. De pros-
peritatibus domini infantis curia dolet. CRD 4141. Ygl. auch 4117 ahnlich.
383. Napoleou Orsini aii K. Jayme n.: Aiigelegeulieit der
Sevlllauer Kirche. Yorschlag, wle der Kouig iu scharfer
Weise deu Pisaueru antworten soU, weuu er um Aussohimng
angegaugeu wird. Grund ist das prahlerische Beuehuieu der
c) malicicias Or. d) avetere.
— 600 —
Gesaiidten, ihre Verhandlungen gegen den Infanten und den
Konig. Ayignon (1323) September 30.
Den Kgl. Brief an den Papst pro ecclesia Ispalensi liat der Bote dem
Papst iibergeben; hierbei bedurfte es weder seiner noch eines anderen Hiilfe;
der Papst schreibt dem Konige selbst dariiber; sowohl fiir diese Kirche wie fiir
jede andere, fiir die der Konig bittet, wtirde er mit Riicksicht auf ilin und die
Konigin und aus Liebe gegen die Personhchkeit (amore illius persone) gern
bereit sein zu wirken.
Quia vero nuntius vobis dixit, quod unam litteram portat
domine regine ex parte domini nostri et duas vobis, suspicati
fuimus, quod in altera illarum forsitan ad requisitionem
Pisanorum super tractatibus Sardinie aliquid vobis scribat.
Quod si ita est, consulimus pro meliori, quod servata bona
prudencia et honestate loquendi, sicut sapiencia regia bene
in talibus est experta, respondeatis magnifice, quod omnis vera
pax cum quibuscunque expugnantibus vos et domum vestram
semper vobis placuit et placebit. Tamen comunitas Pisana
gratis et sine racione diu vos vestris iuribus in contumeliam
sancte ecclesie, cuius in hoc vices agitis, temerarie spoliavit
et tantum vos fecit expendere preter illatas iniurias gratis et
impie, quod, si venderetur civitas Pisana cum omnibus, que
habet, esto, quod gratis remiteretis iniurias, non esset recom-
pensatio sufficiens pro emenda. Nec consideraverunt Pisani
mansuetudinem vestram et domini infantis, quia, cum tanto
tempore spoliaverint vos fructibus regni vestri Sardinie, in
prima acie assumptionis vestre et direccionis exercitus potuis-
setis racionabiliter et iuste super ipsos incautos et unmunitos
irruere.
Das hat er nicht getan, nur sein ihm gehoriges Land, das sie besetzt,
wieder gewonnen. Schliesslich soll der Konig sagen: Wenn die Pisaner ihm
reverentia und satisfactio gewahren, so will er sie so aufnehmen, quod tam ipse,
qui requirit (Papst), als jene und die ganze Welt erfahren, die das Unrecht
kenne: quod in animo vestro est amor pacis et quod etiam ad iniuriosos
hostes geritis viscera pietatis.
Movemur etiam in speciali ad hoc consulendum, quia
nuntii Pisanorum in ista curia nimis laxaverunt linguas suas
ad magnificandum se ipsos . . . et debilitates mendaces in-
incliti domini infantis et sui exercitus et quod penitebat vos
assumpsisse negotium et quod erat impossibile vos in Sardinia
prosperari mendaciorum auditoribus avidis pluries retulerunt»
— 601 —
propter quod ad taliiim vecordiam reprimendam expedit cum
prudenti constancia respondere . . . Has litteras, quas alius
curssor nobis portavit, que tangunt materiam tractatuum,
respondebimus per eundem nuntium celeriter, quem remitimus,
ut possimus, plenius respondere. Dat. Auinione die ultima
mensis Septembris.
CRD 4137. Or. Pap. Ssp. Der Konig antwortete zustimmend, ohne
neues zu beriihren, am 16. Oetober. Reg. 341 f. 165.
384. Napoleon Orsiiii an Jayme n.: die Pisaner Gesandten
tun inbetreff der Friedensverhandlungen noch so hoch, dass
nichts niit ihnen zu machen ist. Loh des Friedenseifers
des Konigs. Nur um einen passenden Frieden zu erhalten
diirfe man Krieg fiihren. — Gerade bat der Pisaner Syn-
dlkus uni seine Vermittlung. Das Pisaner Anerhieten war
aber so lacherlich, dass er die Vermittlung ahlelmte.
Avignon (1323) October 4.
Nuncii Pisanorum, qui hic sunt, licet loquti nobis fuerint
de pace tractanda vobiscum, tamen ita tenent se in altis
et in Mis, que excellentia regia niillatenus acceptaret, quod
non videtur nobis, quod tractatus eorum per quemcunque
possent aliquem bonum fructum parere, nisi prius eorum \dres
et inanes, ut credimus, confidencie viriliter prosternantur.
Nec videmus, quod ad alia mmc talia verba sint mota, nisi
ut ex hoc carius se vendant ilKs, cum quibus summo studio
contra vos querunt facere Kgaturam . . .
Laudamus tamen multum sanctam vestram intencionem
ad bonum et dulcedinem pacis. Sine cuius intentione et desi-
derio nuUum bellum licite esse potest, quia ad hoc solum
bellum a Deo conceditur, ut pax debita subsequatur.
Facta littera usque huc venit ad nos sindicus Pisanorum
rogans et supplicans, quod assumeremus tractatus pacis . . .
Cui nos diximus: Quod velletis facere domino regi Aragonum ?
Respondit: Nos essemus contenti tenere, quod tenemus in in-
sula, et dominus rex tenet, quod tenet. Et nos derrisimus
verbum suum dicentes, quod pro hac stulticia nolebamus vos
impedire de tractatibus nec vobis significare . . . Dat. Auinione
die quarta Octobris.
CRD 4143. Or. Pap. Ssp.
— 602 —
385. Napoleoii Orsiiii aii Jayme n.: Empfehluiig des Domini-
kaners Fliilippiis de Barbastro; er soll dem Konig miindlich
iiher Ferrarius de Apilia beriehten; der Konig soll ilim ein
Bistum in Sardinien erwirken, dort brauche er solche treue
Personlichkeiten. A^ignon (1323) October 15.
Qiiia religioso viro fratri Philippo de Barbastro, ord.
Pred., dilecto capellano et famiKari nostro, ad vestram pre-
tenciam accedenti aliqua tangencia personam et statum vene-
rabilis in Christo patris fratris Ferrarii de Apilia ordinis supra-
dicti electi et consecrati in archiepiscopum Neopatrensem,
amici et capellani nostri carissimi, vestri et tocius inclite
domus vestre honoris et status precipue zelatoris, magnitudini
vesti^e commisimus vive vocis oraculo reffereuda, specialiter si
aliqua bona ecclesia in insula Sardinie vaccaret, quod sanc-
tissimo patri domino nostro placeret efficaciter scribere, quod
eidem fratri Ferrario provideret de ea: excellenciam vestram
affectuose rogamus, quatenus hiis . . . velit serenitas vestra
fidem plenariam adhibere. Movemur autem ad ista, tmn pro
honore prefati fratris Ferrarii, quem sincere diligimus, tum
etiam, quia reputamus expediens honori vestro, quod talis
prelatus sit apud vos, de quo indubitata fiducia habeatur et
cui possint secreta expedientia intimari; maxime in terra illa
tales prelatos isto tempore expedit vos habere. Dat. Auinione
die XV. mensis Octobris.
CRD 4146. Or. Pap. Ssp. '^^^eiteres in der Einleitung.
386. Napoleon Orsini an Jayme TI.: Prozesse gegen den
romischen Konig und ihre „noyitates". Reise des fi'an-
zosischen Konigs und ihre Bedeutung. Ghibellinen und
Guelfen tou Genua gehen ungeeint davon. Der Oraf von
Savoyen starb an der Kurie, ohne mit Konig Robert ausge-
sohnt zu sein. Bernabo Doria soll den Infanten niit Pisa
aussohnen wollen. Taglich erwartet mau Nachricht voni Falle
Yon Tilla de Chiesa. Mit Riicksicht auf die Terwirrungen,
die wegen der Prozesse gegen den romischen Konig bevor-
stehen, ware eine annehmbare Tereinbarung mit Pisa gut,
damit gegebenenfalls tatkraftige Miinner im Schoss der
Christenheit gefnnden werden. Freut sich iiber die Fort-
— 603 —
scliritte des liifanteii iii Sardinien. Die Ghibellinen von
Genua haben wohl eingesehen, was an der Kurie von ihnen
oder ilii-esgleichen erreicht werden kann. Avignon (1323)
October 22.
Serenissimo principi domino Jacobo Dei gracia regi Ara-
gonum, Valencie, Sardinie et Corsice comitique Barchinonensi
ac sancte Romane ecclesie vexillario, ammirato et capitaneo
generali, amico nosti'0 carissimo Neapoleo miseratione divina
sancti Adriani diaconus cardinalis salutem et paratam ad bene-
placita voluntatem. Noverit serenitas regia hic alia nova non
fore, nisi de processibus factis contra regem Romauorum,i)
quos vobis debuit procurator vester misisse iam dudum, qui
iudicio plurium multas in futuro possunt parere novitates. De
rege Francie dicitur, quod gressus suos dirigit versus partes
Tholosanorum, inde ad partes istas, ut ab eisdem dicitur, ti-ans-
iturus: quid eius adventus pariat, scietur etiam in futurum;
sed nunc quid intendat in suo adventu facere, comuniter
ignoratur. Tractatus Janueusium inter Gebelinos et Guelfos
ad nichilum sunt deducti et discordes recedent. Dominus
comes Sabaudie, cuius anima requiescat in pace, hic in curia
XVn^) die huius mensis diem clausit extremum: nulla con-
cordia inter ipsum et dominum regem Robertum quomodolibet
inita vel firmata, licet multa tractata fuerunt, que dicebantur
eciam concordata, que comite mortuo ad nichilum redacta
videntur. Hic dicitur pro certo, quod dominus Barnabo de
Aura de voluntate incliti domini iufantis Alfonsi tractat con-
cordiam inter predictum dominum infantem et comitem
Nerium,3) sive comune Pisarum, de quo gaudemus multum,
si bona et utilis concordia reperitur. Expectabamus cotidie
audire nova de Villa ecclesie, quod ad manus domini iufantis
venisset: et ideo retinuimus nuucium usque modo. Siquid
novi sapiencia regia habuerit vel velit nos aliquid facere, sig-
nifficet prompto animo . . . In die XVIII. huius mensis recepi-
1) Am 3. October gegen Ludwig d. B. Sehr bezeiclinend nennt Napoleon
ihn romischen Konig.
3) Sonst wird meist, also irrig, der 16. October als Todestag Amadeos V.
(des Grossen) angegeben.
3) Eanieri de Donoratico.
— 604 —
mus serenitatis vestre duas litteras,^) unam datam lY. idus
Octobris. Cuius continencia erat post graciarum acciones de con-
silio per nos dato, quod regia sapiencia de amoris fonte procedere
cognoscebat, quod per manum nostram et cum consilio nostro
procederetur per regiam magestatem in Pisanorum tractatibus,
si qui forent. Ad quod ex consueta fidelitate sapientie regie res-
pondemus, quod pensatis turbinibus, qui videntur debere oriri ex
processibus iam factis contra regem Romanorum, si contingat,
quod predictus dominus Bernabo aliquid utile et acceptabile
magnifficencie regie cum Pisanis tractando repererit, in quo
possitis firmari, ex nunc consulimus, quod acceptentur per
sapientiam regiam, ut expedita illa briga sive discordia possit
ad maiora atteudere, si fuerit oportunum, quia videtur tempus
appropinquare, in quo viri valentes intra christianitatis
gremium reperiant locum suum. A nunciis autem Pisanorum,
qui hic sunt, nichil habemus adhuc firmum, licet dicant se suo
comuni scripsisse et responcionem super hoc expectare. Si
nobis dicerent aliquid acceptandum, statim sapientie regie
scriberemus. Hoc pro prima littera. Pro secunda vero, que
continebat felices progessus incliti et carissimi primogeniti
vestri illustris domini infantis Alfonsi respondemus, quod
gaudenter legimus tam literas serenitatis regie, quam litteras
predicti infantis illustris. Et speramus cotidie ipsum dominum
infantem felicioribus hauspiciis a rege celico iUustrari. Et
quod factum est de tribus castris per iudicem Arboree domino
infanti traditis credimus secundum ipsius domini infantis litteras
bene factum. Januenses autem extrinseci Gebelini, ut iam
prescripsimus, hic nichil fecerunt et firmiores, ut credimus, cum
preteritis amicis ad propria revertuntur, quam venerint, quia
palpaverunt, quid hic potest per ipsos et sui similes reperiri.
Articulos autem, quos dederunt domino pape et domino regi
Gebellini de Janua, vobis mittimus presentibus interclusos.^)
Dat. Auinione XXTI. die presentis mensis Octobris.
CRD 4138. Or. Pap. Ssp. auf Riickseite.
*) Ob das stimint? Der eine Brief ist tatsachlich am 12. Ootober aus-
gestellt, der andere mit dem Briefe von Alfons am 13. October. (Reg. 341
f. 163'«'). Sollten beide nach 6 oder 5 Tagen schon in Avignon gewesen sein ?
Das ware die schnellste Nachrichteniibermittelung.
*) Das Schriftstiick habe ich nicht.
— 605 —
387. Napoleon Orsini an Jayme 11.: Weigerung der Pisaner
Gesandten, ihre Instruktion zu zeigen. Darum will er sich
um ihre Geschafte nicht mehr kummern, riit auch dem Konig,
sich mit ihnen nicht einzulassen. Sie konnen nur durch
eine Niederlage besonnen gemacht werden. Avignon (1323)
October 27.
Licet nuncii Pisanorum, qui suut in curia, dixerint'
nobis et adhuc dicant, quod habent plenitudinem potestatis
super tractatibus fiendis vobiscum, nos tamen diligenter
examinantes eos voluimus videre formam mandati ipsorum
et postulavimus ab eis transcriptum . . . Responderunt nobis,
quod nec forrtiam mandati nobis ostenderent nec alicui alteri
nec eciam copiam darent. Respondimus autem eis, quod in
servicium eorum et ad precavendum ipsorum ruine aurem pre-
buimus verbis suis et intendebamus vestram mansuetudinem
inclinare pro viribus ad ea, que essent ipsorum salutis et
vestri honoris : Set ex quo verba vacua dabant nobis, non
intendebamus plus nos de ipsorum negociis impedire. Suade-
mus autem et consulioius magnificencie regie, quod dimissis istis,
que quandam infirmitatem in occulis stultorum pretenderent,
ad ea, que sunt magnifica taliter intendatis, quod ipsi potius
compellantur ad vos accedere et magestatem vestram requi-
rere de pace in terra vestra et in vestra presentia, quam
quod liic de hoc tractaretur, vel eis de ista materia hic ali-
quid amplius respondeatur. Licet enim omnia, que pacis
sunt, nobis placeant, tamen videmus, quod pax honorabilis
cum eis nonnisi cum victoria poterit reperiri, forsitan iusto
iudice Deo reddente pro meritis omnibus, sicut sua provi-
dencia disponit iusticiam exercere. Dat. Auinione XXVn.
die presentis mensis Octobris.
CED 4152. Or. Pap. Ssp. Der Konig antwortet ilim am 25. November,
er werde die Pisaner zunachst nicht beachten. Et super illis sub alio colore
ambaxiate mittemus nuntium. (Reg. 341 f. 171.)
388. (Ferrarius de Apilia) an Jayme n.: Betrug und Bos-
willigkeit der Pisaner Gesandten. Amicus riit, niemanden
zu Verhandlungen zu senden, sie miissen nach Katalonien
kommen. Nach Besiegung der Pisaner muss nach Ansicht
— 606 —
des Amicus Elba erobert werdeii. Hoffentlich hat der Konig
einen Admiral, der in etwa Roger de Loria gleicht. Avignon
(um 1323 October 27).
Sacre regie magestati. Responsionem, quam amicus habuit
ab ambaxiatoribus Pisanorum, per suas literas speciales regie
magestati significat. Et bene cognoscit fraudes eorum et
malicias, quibus semper utuntur et usi sunt. Et dat pro
consilio, quod viriliter et cum bono consilio in regiis negociis
procedatis et non, sicut hactenus processum est. Nam ut
pluries scripsi in predictis negociis, ut amico videbatur, proce-
dendum erat per alium modum, qui non fuisset cum tot
dampnis, periculis et expensis. Et iam venissent ad regiara
voluntatem . . . Consulit amicus, ut nullum ad tractandum
mittatis, quia pro certo ipsi requirent vestram regiam mage-
statem in Cathalonia. Quia bene concesserunt amico dicti
nuncii Pisanorum, quod, quicquid habent in Sardinia, reputant
perditum, excepto castro Caleri, vellet amicus, quod, post-
quam galee Pisanorum essent desarmate et Yilla ecclesie
esset habita, mittere ordinaret regia magestas aliciuas galeas
et naves armatas ad portum Elbe et occuparent ipsam insulam
Elbe"*) et alias circumiacentes . . . Dixit etiam amicus, c^uod,
si regia niagestas potest sustinere expensas, tractatus ali-
c|uos'') non facit pro vobis, quia indubitanter creclit, c[uod de
uno denario facietis tres, et brevi tempore posset haberi in-
tentum, dummodo per viam predictam procedatur; et quod
admiratus, quicuuque sit, in aliquo assimilaretur Rogerio de
Loria, quia negocium regium, cjuantum rem et famam et ad
finem optatum habendum magis stat in mari quam in terra.
Regie gracie me comendo. Dat. Auinione'^).
CRD 746 s. f. Der Hinweis auf die noch nicht erfolgte Eroberung von
Villa di Cliiesa weist auf die Zeit vor 1324 Februar 7, der erste Satz auf den
vorhergelienden Brief Napoleon Orsinis hin.
389. (Ferrarius de Apilia an Jayme 11.: Klage liber mau-
gelnde Information des Amicus, den doch fast alle italieiiisclien
Herren um Rat fragen. Erorterung eiuer Verbindung
Castruccios mit Jayme 11., Pisa werde von ihm in Schach
3SS a) Lebe Or. b) aliquis Or. c) "Weiteres fehlt.
— 607 —
gehalten und er sei ein Yertranter des Araicus und bekenne
sich als solcher. Von grosster Bedeutung sei, wenn Castruccio
durch YermittlQng Napoleon Orsinis sich und seine Macht
ihni unterstellte. So konnte Jaynie grosse Machtstellung in
Italien gewinnen. Der Amicus wiirde das durch den ge-
wahlten romischen Konig bestatigen lassen. Avignon (1323)
Decemher 9.
Sacre regie magestati. Pluries me magestati regie signi-
ficasse iam memini, qualiter vester fidelis et verus amicus
redditur timidus, tractatus aliquos exordiri, ymmo etiam audire
aut prosequi, celsitudinem regiam contingentes, regie volun-
tatis incertus. Ex quo fit, quod, licet negocia magna
et magnates quasi omnes Ytalie eum respiciant, et eius in
eorum negociis consilium et deliberationem expectent, multa
intacta remanent, ex quibus celsitudini vestre possent honores
et comoda resultare. Novissime quidem consideravi michi
condicionem imprisie de conquesta regni Sardinie et statum
vacillantem et timidum civitatis Pisane, cui Luchana civitas
hoc tempore cernitur esse frenum. Conspicienti enim et ab
experto palpanti, quod Castrucchius de Interminellis, qui presi-
det civitati predicte, domicellus et familiaris domesticus et de
raubis etiam ab olim fuit et se profitetur publice et continue
eiusdem amici vestri singularem esse facturam, meo animo
scintilla prompte cogitationis obvexit*), quod supradicte im-
prisie esset decisio finalis et terminus, si dictus Castrucchius
statum et potenciam suam supponeret et exponeret libere dis-
posicioni atque mandato celsitudinis vestre. Quod quidem
michi satis videretur factibile ymmo facile, si per dictum
amicum contingeret hoc assumi. Et utinam celsitudo regia
palparet experiencia et videret per signa ea, que de promo-
cione magniificencie vestre amicus anelat et gestit in animo,
sicut continue ego palpo, quia certe non dubito, quod pluri-
mum animo regio consolatorium esset et gratum! Vere enim
tunc dumtaxat delectabiliter nutriri videtur et pasci, cum yma-
ginatur et conferendo tractat partes YtaKe et suos ibidem
amicos subditos et devotos gubernacioni domus Aragonie
subiecisse . . . Prebet etiam michi magnam progrediendi ad
a) Eher noch. obrexit, aber das heibst hier doch nichts.
— 608 —
predicta materiam, quod hec omnia et alia, que in Ytalia
per regiam celsitudinem possent acquiri, amicus vester prefatus
perpetui tituli robore procuraret per electum Romauorum,
qui potest facere, confirmari. Recomendo me magestati vestre.
Dat. Auinione IX. die presentis mensis Decembris.
CED Kasten C-I, Nr. LXXXI. Or. Pap. Ssp. Auf der Riickseite unter
Adresse ein kleines .F. von Ferrarius Hand. Neben den weitgreifenden italieni-
schen Planen Napoleon Orsinis ist seine durch den letzten Satz angedeutete Be-
ziehung zu Ludwig d. Bayern wohl von besonderem Interesse. Ueber die
Plane Castruccios vgl. unten. Der Konig antwortete kiihl: Que super facto
illorum de Italia seu Tuscia . . . scripsistis, vobis tantum modo respondemus,
quod, . . . quia negocium ipsius tractatus longum et difficilem tractuin habere
conspicitur, -visum nobis non est, quod ad presens circa illud insistere debeamus
. . . December 30. Reg. 342 f. 177 v.
390. (Ferrarius de Apilia) aii Jayme II.: Nachrieliteii iiher
Friedeiisversuche iii Pisa. Stimmung daselbst. Aussichten
des CJesandten Ludwlg des Bayern. (Avignon 1324) Jannar 3.
Nuncii electi Romanorum sunt hic, qui non spectant,
nisi quod dominus papa rumpat cum eis. Et creditur, quod,
si faciat, faciet in magnum scandalum suum et occlesie.
Taliter, ut dicitur, est negocium paratum. Dat. III. die
Januarii.
Am 1. Januar, hora tarda, dum puLsatur campana latronum schickt ihm
der amicus einen Brief aus Pisa, von einem Minoriten fr. Gaddus: Eiu Syndi-
kus sei mit einem Notar zum Infanten Alfonso wegen der concordia geschickt.
Alfonso Liess sie aber nicht bei portus Yille ecclesiarum in der Nahe des Heeres
landen, sondern 4 Meilen davon entfemt und sandte einen Baron zu ihnen, der
nach langeren Yerhandlungen erkliirte, der Infant schliesse vor der Auslieferung
der Burgen iiberhaupt keinen Frieden. So zogen sie ab. Pisis in consilio . . .
adclamatum fuit, quod cicius vendant omnia, que habent, et resistere, ante-
quam Sardiniam permittant perdere. So riisten sie schleunigst. Amicus woUe
den Konig zur concordia mahnen, ut [Pisani] inperpetuum essent sibi obligati.
Pisa kann schlecht Castruccios wegen riisten.
CRD 4294. Or. Pap. Ssp. Beginn: Sacre regie magestati imd das
Zeichen R.
391. (Ferrarius de Apilia) an Jayme n.: iibersendet Brief
Napoleon Orsinis. Abreise einiger Pisaner. Schreiber rat
zu geheimer Verbindung mit Castruccio, der Pisa von der
Landseite schadigen konne. Amicus fragte Johannes XXII.,
ob er den Bitten der Pisaner willfalirend fiir die Aussohnung
— 609 —
wirken soU. Der Papst gerat ausser sich und lauft weg.
Napoleon erzahlt deni Schreiher die Szene; beide lachen
daruber, aber letztereni ist die Befragung unangenehni.
Griinde Napoleons fiir sein Torgehen. Jetzt wisse er, dass
deni Papste die A.ussohnung unangenehm sei. Es sei
schrecklich, dass der Statthalter Christi den Unfrieden liebe.
Biistungen Roberts. Deutsche Neuigkeiten. Avignon (1324)
Januar 25.
Nova que hic habentur de Pisis, amicus scribit regie
magestati^) . . . Duo de sindicis Pisanorum, qui hic in curia
erant, recesserunt. Quid fecerunt cum papa et cum rege
Roberto, nescitur, set hic et Aquis^) fuerunt in secretis colla-
quiis cum eis. Yideretui' michi, salvo meliori consilio, quod
saltim aliquam secretam amiciciam regia magestas haberet
cum Castruchio,3) ut, si stolium regium contingeret ire Pisas,
Castruchius per terram teneretur impugnare eos, ut undique
dicti Pisani coangustiarentur. Credo, quod spe istius armate,
quam modo faciunt, differunt tractare, quamvis ipsi amico
dixerint, quod indubitanter ipsi procurabunt, quod in brevi iuxta
voluntatem regiam habebunt sindicos et sindicatum cum pleno
mandato. Verumptamen in eorum tractatibus non est ponenda
spes, cum principalis intencio eorum semper feratur ad de-
cepcionem. Et ista fama ubique volat.
Hiis diebus amicus intravit ad papam et me totaliter
ignorante, quod de tali materia sibi vellet loqui, inter alia
dixit sibi, quomodo Pisani pluries requisiverant eum, quod
cum regia magestate laboraret ad concordiam; qui, cum
regiam magestatem ad hoc induxisset et sicut bonus, benig-
nus et sapiens princeps libenter paci et concordie cuius-
cumque intendissetis, volebat scire, si placebat sanctitati sue,
quod ipse se de hoc intromitteret. Qui hoc audiens, cum alia
pacienter et libenter audivisset, subito et nimis immature cum
turgida facie surrexit de solio suo et incepit dicere: Non, non!
Nos volumus scire! Nos volumus scire! Et cum istis verbis cur-
1) Vgl. unten am Schluss des Briefes.
^ In Aix weilte Konig Robert.
3) Vgl. unten Nr. 395.
Finke, Acta Aragonensia. 39
— 610 —
rendo iutravit subito unam aliam cameram suam dimisso cardi-
nali sic. Videns autem hoc cardinalis recessit et, cum esset extra
palacium videns me, qui iam stabam in equo, continere a
risu non potuit et vocavit me statim et incepit michi narrare
historiam. Quod cum ego intellexissem, dixi: Pater reverende!
Non fuisset melius, quod ista non pervenissent ad noticiam
suam? Quia timeo multum, quod ipse non impediat istud
bonum opus. Qui respondit: Certe ipse impediret libenter,
set non poterit; et minus modo, ex quo suam intencionem
non bonam percepimus. Et cum ego instarem, quid movit
eum ad ista dicendum, respondit, quod duo: Primum erat,
quia dictum fuerat sibi, quod dominus papa intellexerat,
quod ipse intromittebat se de concordia inter regiam mage-
statem et Pisanos et habebat valde pro malo, quia hoc facie-
bat sine sua consciencia. Secundum erat, ut sciret suam in-
tencionem, utrum placeret sibi dicta concordia vel non. Et
modo habebat certitudinaliter, quod credebat. Nam multum
videbat, quod dolebit, si dicta concordia fiat, quod est, dixit
amicus, valde mirabile, terribile et abhominabile, quod vica-
rius Christi plus diligat discordiam quam pacem. Et de hoc
ridemus nos stupentes et admirantes ista. Quid ergo, dcmine,
erit, ex quo ipse ostendit istam voluntatem? Intromitetis vos
de isto negocio? Respondit: Certe intromitemus nos et non
dimitteremus propter hoc. Quid, si ipse mandat vobis, quod
non vos intromittatis ? Tunc dixit ipse : In illo casu excusarem
me apud dominum regem et Pisanos, notificando eis, quomodo
dominus noster mandaverat sibi, quod ipse nuUatenus se in-
tromitteret. Et in illo casu adhuc dirigeremus eos, ut dicta
concordia perficeretur mediante aliqua alia persona. Set non
possumus credere, quod ipse audeat prohibere nobis.
Schreiber teilt dies dem Konige mit, obwohl es dem amicus vielleich.t
nicht genehm sei; der Kardinal habe die Geschichte den Pisanern angedeutet
und seitdem bemiihten sie sich mehr um die concordia und baten ihn,
nicht abzustehen: quia bene cognoscunt et credimt, quod dominus noster vellet
destructionem eorum. Konig Robert lasst mit moglichster Vorsicht, imter dem
Vorwande des Geleits fiir die Gemahlin seines Sohnes*, Galeeren in Genua aus-
riisten, ebenso in der Provence imd in seinem Reich, Er soU damit nach
Sicilien wollen. Der Brief moge nicht in consilio gelesen werden. Vierzehn
*) Die Tochter Karls von Valois,
— 611 —
Tag blieb der Brief liegen^) aus Mangel an einem Boten. Et fui" reprehensus
per amicum, quia litteras suas vobis mittendas tantum tenui.
Spectet etiam regia magestas magnas novitates de Ala-
mannia,^) quales non possum bono modo scribere.
CRD 4283. Or. Pap. Ssp. Der Brief Napoleons ist vom 15. Januar
datiert (CRD 4298). Danu heisst es: Quod factum dicti archiepiscopi [Neopa-
trensis], quem una vobiscum fidelem tam honori regio quam Eomane ecclesie
credimus indubitanter, reputamus bene et sufficienter sapienciam regiam ordinasse.
Die Pisaner hatten noch keine Prokuratorien, wie sie sagen, erhalten. Das sei
wohl richtig und erklarlich wegen des Krieges mit Castruccio zu Lande und der
Gefahx zur See. Sane predictis non obstantibus nunc per curiam iactant se
predicti Pisani, quod confimdent assumptionem regiam et ilkistrem dominum
infantem et exercitum eius, quia, ut dicunt sua militia est debilitata et minuta
et galee ipsius male armate et ad invadendum et retrocedendum inepte. Et
nunc, ut dicunt, mittunt sexcentos milites [Teotonicos steht in obigem Briefe].
Je eher die Unterhandlungen beginnen, desto besser. Am 26. Januar schrieb
Napoleon an den Infanten Alfonso, indem er ihm Freude iiber seine gliick-
hchen Erf olge ausdriickt und ihn zur energischen Fortfiihrung ermahnt : Dicti Pisani
se parare conantur per se et alios et suas vires conflare ad muniendum
castrum Callari et resistendiun vestris gentibus. CRD 10482.
392. (Ferrarius de Apilia) an Jayme II.: Unterhaltung des
Pisaner Syndikus niit dem „amicus". Erkliirung, dass der
demnachst ankommende Cresandte ihn bitten soll, die Stadt
mit dem Konige zu einigen. „Amicus" ersucht ihn, die Zu-
stimmung des Papstes einzuholen. — Schilderung der Audienz
dieses Syndikus bei Johann XXII. Als er die verzweifelte
Lage Pisas, seine Enttauschung iiher die Politik Roberts
und des Papstes geschildert, erkliirte Johann XXII., dass er
durch den elenden furchtsamen Robert und die hochmiitigen
Genuesen, von denen er Hiilfe fiir Pisa erhofft, getiiuscht
sei. Wie der Syndikus den „amicus" als Vermittler erbat,
war der Papst entsetzt, dass sie Napoleon Orsini, den Feind
Pisas, der seine Zerstorung wolle, dazu ausersehen hatten.
Erst als der Syndikus darauf bestand, liess er es. Sogar bis
zum Koiiige von Frankreich dilfamiert Johann den Kardiual.
Avignon (1324) Januar 23.
Sacre regie magestati. Noverit regia magestas, qiiod
die XXVI presentis mensis Januarii venit ad amicum sindicus
391 •) Deshalb das Datum seines Briefes 10 Tage spater als das im Briefe
Napoleons.
^) Es kann sich nur um die Sachsenhauser Appellation handeln.
39*
— 612 -
Pisanorum ille, qui continue moram trahit in curia et dixit
sibi, quomodo in Nicia applicuerat quidam alius sindicus
Pisanorum, qui noviter expectabatur per eos cum pleno
mandato tractandi cum regia magestate. Et est frater cuius-
dam, qui regit totam civitatem et est principale caput populi.
Qui cum ista predictus sindicus narraret amico, dixit amicus:
Vere multum dubitamus, quod iste dominus noster non im-
pediat istam nostram concordiam et etiam, quod nos non
debeamus nos intromittere. Cui dixit sindicus: Non, pater
reverende, non est hoc faciendum, nec credo, quod dominus
noster hoc impediat, precipue cum dictus sindicus mitatur ad
vos per comune Pisarum ad tractandum mediante vobis de
dicta concordia. Certe, dixit amicus, dum modo ipse non
impediat nos, cum adiutorio Dei confidentes de bonitate
regia credimus et speramus omnino vos concordare, nisi
remaneat ex indisposicione vestra. Et \dderetur nobis, quod
vos deberetis ista tangere domino nostro, quod dubitamus nos
interponere in istis tractatibus, credentes sibi displicere, si
hoc faceremus sine expressa voluntate sui.
Qui predictus sindicus statim eadem die post vesperos
intravit ad dominum nostrum et sicut ille, qui intrat, quando
vult et quociens vult, fuit statim introductus ad papam. Et
incepit dicere sibi, quo modo civitas eorum erat in mala
dispositione propter turbationes, dissentiones et suspitiones,
que erant in civitate, et multum erat propinqua destructioni,
nisi per aliquam viam iuvarent se. Nam a paucis diebus
citra fuerant interfecti de maioribus civitatis et omnes milites
bene XIV, ita quod civitas eormn erat in magno periculo
destruendi,^) et non solum habebat intestinam brigam, ymmo
exterius angustiabantur non solum per regiam magestatem,
ymmo per Castruchium, quem habebant gravem vicinum et
hostem eorum, et nullum subsidium nec adiutorium ab aliquo
sperabant, nec ab eo et rege Roberto, in quibus totam spem
eorum iactaverant, nullum adiutorium nec bouum consilium ab
eis habere potuerant. Et ideo cogebantur devotionem regiam,
cum aliam viam restaurandi se ipsos non haberent, procurare.
Et cum omnia ista dixisset, respondit dominus noster: Certe,
a) So Or.
— 613 —
nos fmmiis et sumus decepti in isto misero rege Roberto,
qui est miser et m iserabilis. Sperabamus enim et indubitanter
credebamus, quod dictum negocium una cum Januensibus
assumeret, precipue cum ipse in hoc videat finalem suam et
suorum destructionem. Set ipse est ita timorosus'') et misera-
bilis, quod non est ausus hoc acceptare. Et ideo habeat sibi !
Januenses etiam ita sunt superbi et elati, quod nolunt subici
nec sciunt dominari. Et ideo bonum est, quod habeant la
malaventura. Et cum ista dixisset, sindicus rediit ad suam
materiam, quomodo nunc mitebatur per"^) . . . [ejorum qui-
dam alius sindicus cum pleno mandato tractandi et compo-
nendi cum regia magestate et quod dominus [noster re]qui
rebatur per dictum^) . . . [qui] medius esse deberet in dicta
concordia, Et de hoc fuerat pluries requisitus per suum
comune. Sef^) . . . [amjicus dubitab^at]"^) . . . asumere sine
voluntate sua. Qui cum ista audiret, incepit") . . . et tur-
bari dicens: 0 miser^um]*^) . . . comune tuum,'^) . . . quod
dominus N. est totus regis et domus Aragonie et qui vellet
omnem destructionem vestram*^) . . . ac in exa*^) . . . domus
Aragonie. Nescis tu etiam, quod totum posse suum fecit, ut
vos destrueremini'*) . . . Aragonum, ut istam"^) . . . viriliter
et potenter assumeret? Ergo vis tu ponere comune tuum in
manus inimici tui*^) . . . [Cum] multa alia similia diceret,
respondit sindicus sagaciter, quia est totus astutus: Pater
sancte, verum est, quod vos dicitis, quod do[minus N.] est
totus regis Aragonie et domus sue et iam hoc ipse non occul-
tavit nec tacuit nobis, ymmo frequenter et multociens dixit
nobis, quomodo illam domum prediligebat super omnes domus
mundi et bonum et exaltationem illius domus desiderabat plus
quam de aliqua domo mundi. Set quamvis eis constaret hoc,
ipsi sciebant indubitanter, quod comune eorum semper dilex-
erat et diligebat. Et specialem et fidelem promotorem ipsum
invenerunt et habuerunt et bene sciebant, quod destructionem
eorum nolebat set bonum statum eorum pro posse procuraret.
Qui respondit: Decepti estis, decepti estis! Pater sancte, de
eo comune meum tantum confidit, quod de nuUo alio de col-
legio confideret, precipue in predicto tractatu. Et ut hoc sit
t) timorosos Or. c) Ein Wort fehlt. d) Vielleicht drei "Worter fehlen.
— 614 —
sanctitati vestre certum, predictus sindicus, qui noviter cum
pleno mandato venit, mittitur directe ad dominum N. ponen-
tes*") se et sua in manibus suis, facere de eis, quicquid sibi
videbitur et placuerit. Audiens autem hoc obmutuit et post
aliquam moram dixit: Certe. dominus N. fecit dici domino
regi Aragonum, quod nos nec iusticiam nec graciam ei vole-
bamus facere. Et bene, verum est, quod nobis multum displi-
cuit, quia istud negocium contra Pisanos ipse assumpsit, et bene
voluissemus, quod non assumpsisset. Set adhuc retorquemus
nos dictum verbum in pectore suo. Verumptameu ex quo
negocium sic se habet, si tu vis, nos dicemus domino N.,
quod intromittat se. Ymmo supplico sanctitati vestre, quod
faciatis.
Omnia ista habui statim ab amico, qui de omnibus mul-
tum delectabiliter ridebat. Habui etiani ista eadem a quodam
consanguineo et de familia amici, qui est eiusdem intencionis
cum amico et de quo amicus valde contidit, cui predictus
sindicus predicta singula per ordinem narraverat. Dixit michi
tamen unum verbum amicus, quod usque ad regem Francie,
ut sibi dixerat dominus de Rablaya,^) de predictis dominus
noster diflamaverat eum. Bonum est, quod regia magestas
teneat ordinatos et paratos suos nuncios et procuratores,
quia statim, cum sindicus ille ^enerit, regia magestas de hoc
habebit ab amico nuncium specialem. Pisani pro certo armant
valde festinanter. Mementote mei, ser^i vestri! Regie mage-
stati me humiliter recomendo. Dat. Auinione XXX. die presen-
tis mensis Januarii.
CRD 10530. Or. Pap. Ssp. Mit grossen Locheni. Die Adresse mit:
precipuo domino et benefactori suo wie bei fast allen FeiTarius-Briefen.
393. (Ferrarius de Apilia) an Jayme II.: Am 1. Fel)ruar fragte
der ^amicus'" den Papst, ob er den Pisaneru in ihrem Einiguugs-
yersuche beistehen diirfe. Johann sagte, dass er als Haupt
der Ghibelliueu, da sie uur eiuem Grhibelliueu trauteu, es
tuu moge. Uuterreduug dariiher, ob Napoleou Orsiui Ohibelliue
sei; er erkliirte, weder Ghibelline uoch Guelfe zu seiu, ^ie
jeder wahi'e Romer, er wolle Fiieden uud Eiutracht, das
niitze aueh der Kirche. Um seiue Meiuuug iiber die papst-
1) Der fraDzosi»clie Kardinal Peter de Arrableyo.
— 615 —
liclie Politik iii Itsilieii gefra^t, sagte der Kardinal, der Papst
verliere alles; Joliann gab zu a^etiiuscht zu sein. Sclireiber
wunscht Torsichtige Auswahl bei der Sendung des Unter-
hjindlers; nicht den, der nieist geschickt wird; er niiisse
genau instruiert sein, besonders dariiber, dass Sardinien ohne
die Herrschaft iiber Pisa niclit zu liaben ist. Der „aniicus"
will in der Pisaner Sache ihn und fr. Hubertinus zu Mit-
arbeitern nehnien; Sclireiber scheint das nicht §;ut zu sein.
Neue Flotte nach Sardinien. Torsicht bei der Yerlesung
seiner Briefe ini Rate; der Papst scheint von seinen Briefen
erfaliren zu haben. Der neue Pisaner Gresandte koninit nur
zu Napoleon Orsini. Avignon (1324) Februar 7.
Sacre regie magestati. Noverit regia magestas, quod
prima die Febroarii amiciis fuit loqutus cum domino nostro
et dixit sibi, quomodo noviter missus erat quidam sindicus
Pisanus ad tractandum cum regia magestate et quod ipse erat
rogatus et requisitus per eos sindicos, ut regie magestati
signifficaret, ut super hoc miteret suos speciales nuncios et
procuratores, set sine consciencia sua nolebat facere. Tunc
dominus papa respondit, quod alia die, quaudo de ista materia
fuerat sibi amicus loqutus^), non intellexerat eum. Intelle-
xerat enim, quod iam pax et concordia facta esset. Set ex
quo sic erat, quod ipse erat caput Gebellinorum et Gebellini
de nullo alio confidebaut, (dicebat enim, quod dictum fuerat
sibi, quod Pisani de nullo alio confiderent), placebat sibi, quod
de hoc se intromitteret. Set quando regii nuncii huc appli-
cuissent, deberet sauctitati sue signifficare. Et dicto hoc
posuit se per modum truphandi in verbis cum eo dicendo:
Domine cardinalis, vos estis totus Gebellinus et per dominam
nostram videtur moustrum, quod cardinalis sit Gebelliuus!
Qui respondit: Vere pater sancte, nec sum Gebellinus nec
Guelfus, nec bene intelligo, quid est dictum per Guelfum et
Gebellinum, set vellem bonam pacem et concordiam. Et
hoc reputarem esse ad honorem vesti'uni et ecclesie. Tunc
papa dixit: Quare vos non diligitis regem Robertum sicut
alios reges, non nominando vestram regiam magestatem.
1) Vgl. Biief vom 25. Januar 1324.
— 616 —
Certe, pater sancte, ego diligo regem Robertiuii et facerem
pro eo, quicquid boni possem. Sitis ergo Guelfus, dixit papa
subridendo. Vere, dixit amicus, Romani habent multas ini-
micicias et amicicias et iuvant se de amicis suis, sive sint
Guelfi sive Gebellini. luvant etiam et dilligunt suos amicos,
quicunque sint, set non invenietis, quod aliquis verus Roma-
nus sit vere Guelfus nec Gebellinus.
Postea divertit se ad facta Ytalie. Quid videtur vobis
de factis Ytalie? Vultis, pater sancte, quod dicam vobis?
Video, quod, quicquid expendistis neC) expendetis, totum
perdidistis et perdetis. Et non video, quod ibi aliquid sit
factum ad vestrum honorem nec ecclesie nec spero, quod inde
habeatis nisi improperia. Qui respondit: Certe, vos verum
dicitis, quod non fecimus ibi usque nunc nisi dampnum
nostrum. Et nos iu predictis fuimus usque nunc decepti.
Videtur michi, salvo meliori consilio, ex quo dominus
noster papa scit predictum negocium, quod per vestras litte"
ras vel per dictos nuncios habeatis predicto domino nostro
tangere, quando fuistis pluries requisitus ad instanciam Pisa-
norum de concordia. Et ponantur ibi aliqua bona verba
iuxta sanctam intencionem regiam, que eciam erunt in rubo-
rem sue perverse intencionis: sub tali tamen modo, ut
caveatur, ne dictum negocium in manibus suis ponatur.
Esset enim secundum intencionem, quam usque nunc ostendit,
impedimentum tocius negocii. Set ne videatur regia magestas
habere eum suspectum et quod velitis ab eo cavere, bonum
erit sub cauto modo predicta significare. Oportet enim multa
dissimulare, quia dominus est et peccatis nostris exgentibus
tempus est magne dissimulacionis. Mittantur etiam tales,
quod non possint decipi nec seduci beneficiis nec aliis obla-
cionibus, quia venit tempus, in quo verifficatur illud verbum;
In omni fratre tuo non habeas fiduciam. Habeo enim verbum
predictum, dictum per dominum nostrum amico regio valde
suspectum, scilicet: quod, quando venirent nuncii regii, de-
beret sibi significare. Necesse est eciam, quod tales mitatis,
de quibus amicus confidat, quia multum dubitat, quod regia
a) So Or.
— 617 —
niagestas mittat, quem consuevit mittere;^) qaod si fieret,
scio, quod retraheret eum ab aliquibus, que essent ad hono-
rem regium, timens, ne venirent ad noticiam domini nostri
et regis Roberti. Yeniant eciam de omni intencione regia
complete iQfonnati. Et ut hoc melius fiat, regiam mage-
statem certifico et cautum reddo, quod, ut sencio, Sardiniam
cum benivolencia et pace Pisanorum magestas regia obtinere
non potest, nisi in casu, ubi magestas regia vellet recipere et
habere dominium eorum. Dictus sindicus, qui venit modo,
sicut alias scripsi, est frater carnalis illius, qiii regit totam
comunitatem Pisanorum et videtur satis planus homo et quod
veniat magis clare et veraciter, quam venerint alii. Yerumptamen
Pisanus est!
Preterea noverit regia magestas, quod hiis diebus amicus
dixit michi, quomodo intendebat in dicto negocio aliquos assi-
stentes sibi recipere, videlicet me et fratrem Hubertinum^), qui
regium honorem diligebat. Et ego dixi sibi, quod certus
eram, quod regia magestas confidebat de persona sua sicut
de persona vestra regia, et quod, quantum erat ex parte
regia, indubitauter credebam, quod nullam aliam personam
vellet intennediam nisi suam, quia regia magestas reputabat
eum tante sapientie, quod, quamvis negocium esset arduum,
in isto et in maiori sine aliquo alio assistente sciret partes
concordare. Qui respondit, quod melius videbant duo, quam
unus, et tres quam duo, et quod iste erat modus cm'ie Romane.
Nam papa, quando habebat aliquod arduum negocium trac-
tare, vocabat duos vel plm-es cardinales secundum qualitatera
negocii. Et quod istud erat magnum negocium et magni pon-
deris et quamvis regia magestas secure possit confidere de
eo, tamen ipse nolebat tantum presumere de prudencia sua,
quod vellet aggredi tantum negocium sine aliquo assistente,
qui dirigeret et informaret eum ad utilitatem dicti negocii.
Ista curavi regie magestati signifficare, ut sapiencia regia
deliberet, quid sit pro meliori et si sit pro utilitate regia,
alias bene removebo eum a predicto proposito.
^) Das ist doch wahrscheinlich Vidal de Villanova.
^ Der beiuhmte Minorit TJbertino da Casale.
— 618 —
Isti, qiii inodo veniunt de Pisis, dicunt, qiiod iam alique
galee armate de hiis, que mittuntur in Sardinia, iverunt apud
Plumbinum et ibi debent alias expectare, et ut dictus sindicus
dicit, debent esse usque ad XXX et sunt ibi de melioribus
civitatis Pisane et Theotonici et alii, quos nolunt nominare.*)
Deus faciat per suam bonitatem, quod dominus infans sit de
predictis premunitus et provisus.
Placeat regie magestati, quod litere mee non legantur
in consilio. Nam pro certo signilficata sunt aliqua domino
nostro et regi Roberto de hiis, de quibus informavi ad caute-
lam regiam magestatem. Et noviter aniicus habuit certitu-
dinem per dominum Johannem Gayatani, cui dominus papa
aliqua expressit, que signifficaveram regie magestati. Deus
parcat illi vel illis, quia ipse scit, qui est cognitor cordium,
quod nunquam aliquid scripsi intencione alicui nocendi, nisi
solum faciendi cautam regiam magestatem, cui naturali subiec-
cione et fidelitate astringor, a qua fidelitate nullo periculo
possim separari et elongari, nisi possibile esset, me non esse
vel non fuisse Cathalanum et naturalem regium.
Reddo eciam certam regiam magestatem, quod iste sin-
dicus venit directe ad amicum et non habet videre doniinum
nostrum nec regem Robertum nec portat eis litteras nec
habet facere cum aliquo alio. Placuit regie magestati bene
completum mandatum et procuratorium mittere ad hoc, ut
predictus sindicus bene videat, quod regia magestas pure
incedit iu dictis tractatibus, ut tollatur eis omnis suspicio.
Dat. Auinione VII. die presentis mensis Febroarii.
CRD 4283. Or. Pap. Ssp.
394. (Ferrariiis de Apilia) aii Jayme II.: Schilderuiig der
Landschlaclit zwisclien Aragouesen und Pisanern; lufant
Alfouso iiberlasst letztereu die Wahl der See- oder Laud-
schlacht, ist immer der erste und siegt gliiuzeud; Verzweifluug
in lioheu Kreiseu iu Aviguou dariiber; (xefaugeuuahme Rai-
rauuds de Cardoua; Lucca soll Jayme die Herrschaft iiber-
*) Nach einem Brief des Hugo de Basso an den Konig zeigte sich diese
Flotte am 16. Februar vor Portus Terre nove, wahrend der Infant Cagliari be-
lagerte. Sie hatte 36 Galee, 1000 Teotonici miUtes und 200 Pisaner, 5000
Maun Fusstruppen. Cod. dipl. Sardinee X, 673.
— 619 —
tragen woUen; Jubel des „aniicus", der in Jayme den Konii?
von Tuscien sielit; auch Genuas Oliibellinen wollen ihn als
Herni. YorschlJi^e de^ „araicus" fiir die Gesundung Sar-
diniens durch Anlage Ton Zisternen auf stiidtisclie Kosten.
Ayignon (1324) 3Iarz 12.
Ultimo ... die Febroarii, que fuit prima dies kadra-
gesime, stolium Pisanorum applicuit apud portum Caleri et
cum ad duo miliaria apropinquarent stoli<^ regio, strenuissi- .
mus et felicissimus dominus infans primus cum strenuo et
felici exercita suo intravit galeas suas, que, ut dicitur,
fuerunt in universo preter naves et cochas XLYI bene armate
et incepit procedere contra dictum stolium Pisanorum. Et
quidem videntes hoc predicti Pisani aliqualiter retro cesserunt.
Yidens autem istud dominus infans misit eis unam barcham
armatam, dicens, quod ipse credebat, quod venissent ad
pugnandum. Yerumptamen si videbatur eis maius avantagium
pugnare in terra, ipse pemiitteret libere et sine aliqua contra-
dicione eos accipere terram cum omnibus equis, armis, victua-
libus et aliis omnibus necessariis, que ipsi vellent. Qui
gratanter bellum terrestre acceptaverunt. Et cum omnes
fuissent in terra et parati ad bellum felississimum dominus
infans cum sexcentis militibus suis exivit ob\dam eis cum
acie sua et statim primus, qui invasit aciem Theotonicorum
et Pisanorum, in qua acie, ut dicitur communiter, erant quin-
genti milites Theotonici et CCC Pisani, fuit dominus infans.
Et qui uuiversa conspicit, dominus Deus iustus iudex per
manus dicti domini infantis et milicie sue percussit eos in
ore gladii, ita quod, ut dicitur communiter, pauci vivi et
capti remanserunt, nostri per Dei misericordiam et bonitatem
sani et incolumes cum magna victoria redeuntes.^)
. . . Rumores cum ad curiam pervenerunt, fuerunt ad
magnam leticiam et exultaciouem amicorum . . . Aliqui de
maioribus^) ex confusione et amaritudine dictorum rumorum
1) tjber diesen glanzeuden Sieg des Infanten vgl. Muntanei'"s Chronik
(ed. Lanz, Bibl. d. litt. Vereins VIII) S. 497 ff; Villani IX, 236 (Muratori
SS Xni, 549). Dann die Darstellung Zuritas, der beide schon benutzt, II 1
6. c. 49.
2) Darunter kann doch wohl nur der Papst gemeint seLn, vielleicht auch
einige Kardinale. Konig Robert war wohl in Aix.
— 620 —
steterunt clausi et adhuc stant clausi, non permittentes ad se
aliquem intrare. Et, ut dicitur ab aliquibus de custodibus
eorum, non faciunt nisi flere et ut parturientes clamare, di-
centes, . . . quod de cetero regia vestra corona sine omni
contradiccione dominabitur toti Tuscie.
Alii eciam rumores eis tristes et confusibiles super-
venerunt, quod dominus Raymundus de Cardona^) per
Gebellinos de Lombardia captus, ductus est Mediolanum et
inter captos et mortuos bene octingenti de parte sua re-
manserunt et inter alios dicitur, quod fuerunt mortui omnes
maiores de parte Guelfa . . .
Dicitur hic, quod nuncii Luchani sunt Barchinone, qui
volunt se tradere vestro pio et iusto et regio dominio*) . . .
. . . Credatis, domine mi rex, quod amicus vester in-
timus est in tanto iubilo de regia victoria et de predicta
oblacione Luchanorum, quod non potest abscoudere nec celare
nec eciam dissimulare, quin publice et manifeste non dicat:
quod vos estis dominus et rex Tuscie . . . Dicit eciam publice,
quod dignum et iustum et indubitanter a Deo provisum,
quod vestra regia magestas regnet in Tuscia, cum vestrum
dominium hodie in mundo sit vere nomine et re regnum. Et
aKa dominia sint tyrannica.
Eiiie Gesandtschaft der Genueser GhibeUinen war hier und zeigte dem
,,amicus" zwei Artikel, die sie in Barcelona vortragen wollten, u. a. dass sie dem
Konig die Herrschaft ihrer Stadt anbieten. Amicus : Nur wenn fiir immer oder
mindestens 20 oder 20 Jahre. Amicus rat schleunigst eine Flotte in den
Hafen von Pisa zu senden. Der Infant diirfe nicht in Sardinien bleiben, sondem
im gesunden Corsica und ebenso seine Truppen.
Et videtur amico, quod precipue ad predictam sanitatem
conservandam esset necessarium, quod ordinarentur per regiam
magestatem fieri per ci\itates, castra, villas et casalia cisterne
algubs vel saffareygs^), in quibus reciperetur aqua pluvialis,
et eciam in viis publicis forent algubs, ubi matores possent
reffodiari et de predictis aquis utereutur gentes ad bibendum
et ad coquinandum et ad faciendum panem. Aliis autem
3) Vgl. Villani IX, 238 (Muiatori SS XIII, 550); Chron. Modoet. bei
Muratori Xn, 1135. Zum Datum Chroust S. 44.
*) Vgl. Nr. 395.
5) Vertiefung, um Wasser aufzunehmen.
— 621 —
aquis, que sunt mortiffere, venenose, utererentur ad alias sci-
licet ad aquandum aliam terram et ortos et ad illa, que non
essent eis periculum . . . Et ista ordinarentur ad expensas
civitatum, castrorum et locorum . . . Quilibet eciam posset
facere cisternam parvam vel mao^nam iuxta facultates et
possibilitates eorum in propriis domibus. Et istud est reme-
dium, quod philosophus in fine politicorum dat et assignat
contra corrupciones et venenositates aquarum . . . Pro-
hiberentur, ne comederent de piscibus stagnorura, que sunt
eciam venenosi . . . Quilibet rex tenetur et debet esse sollicitus
de utilitate subditorum . . . Dat. Auinione XII. die presentis
mensis Maii.
CRD 4203. Or. Pap. Ssp.
395. YerhaiKlluiigeii mit Castruccio mid der Kurie. (1324
erste Hiilfte.)
Schon am 25. Januar (1322)3 hatte Jayme den Sienesen Tucius Aldo-
brandini, Biirger von Barcelona nach Toscana gesandt mit der Bitte um die f riiher
zugesagten 50000 Gulden, da er im Sommer nach Sardinien wolle. (Reg. 341 f. 41.)
Am 2. September 1323 erhalt Arbertus de Gatello vom Konig den Auftrag mit
Morenz, Siena, Pistoja, Bologna zu verhandeln, und sie zum Kriege mit Pisa zu
veranlassen; verlange Florenz Zusagen, dass Jayme nicht mit Pisa verhandeLn
werde, so solle Arbert sie geben, aber dann auch die friiher einmal zugesagten
25000 Gulden verlangen. (Eeg. 341 f. 147 ff.) Mit Arbert soilten die Briider
Matheus und Jnghirramus Grafen de Bisemo sofort reisen, wie Matheus in
seLnem Bericht (CRD 9977) schreibt, causa tractandi ea, que forent ad exal-
tacionem maiestatis vestre et mortem inimiconim Dei et vestri ac universe
partis Guelf e de Tuxia. Es wurde nach Beratung mit dem Prokurator Petrus de
Abbatia beschlossen, dass Arbert voraus reisen solle. Matheus erkrankte mter-
wegs und als er nach Florenz kam (30. Oktober), war Arbert 3 Tage weg: de
quo nimio fui dolens, quia, quamquam ipse sit fidelis et sapiens, non ita sicut
ego novit mores et consuetudines Florentinorum, quia nutritus sum inter eos.
Er beriet sofort mit Prioren und sapientes, animierte sie unter Hinweis auf den
Nutzen der kgl. Freundschaft und des Handels nach Sardinien. Sie sagten,
auch Arbert habe das gesagt, und man miisse ihn aufsuchen. Boten erfuhren
vom Herm von Lucca, dass er abgereist sei. Matheus sprach noch viel mit Flo-
rentinem. Pro maiori parte dicunt, quod multum placeret eis, set tamen sine
licentia domini pape et domini regis Roberti non auderent . . . Die Pisaner
halten Sardinien fiir verloren; sie schickten heimlicherweise Boten nach der
Kurie, bieten Papst und Robert viel, ja, sie soUen Jayme sich nahem wollen.
Der Konig moge sich erinnern : quod Pisani laborant continue in extremis. Sie
haben 100000 Gulden Steuer aufgelegt; alles Volk schreit. Er glaubt, dass die
Florentiner dem Konig Robert geschrieben, was er von den Verhandlungen mit K.
— 622 —
Jayme halte . , . Data Florentie die decimo Januarii septime indictionis.
Or. Pap. Ssp.
Bei seiner Zuriictkunft brachte Robertus de Gatello einen Zettel Castnic-
cios mit (CRD 940 s. f.):
Hanc sedulam aportavit Arbertus de Gatello, quaado
rediit de legacione Florencie, dicens, quod Castrucho, qui
nunc dominatur in Luca, tradidit eam sibi, cum quo fuit
loqutus de negociis in ipsa contentis : Primo necessarium
expedit, quod procuretur cum dominis papa et rege Ruberto,
quod tregua ordinetur et fiat inter Florentinos ex parte una
et dominum Lucanorum ex alia. Et hoc bene possunt con-
sentire et velle Florentini, quia tenent de terris dicti domini
et ipse dominus nullam terram tenet de illis dictorum Floren-
tinorum . . . Si pax fieri posset, placeret sibi.
2. Castruccio wiinschte zu wissen, wieviel Reiter der Konig (dem die
Herrschaft iiber Lucca angeboten wird) in Lucca wahrend des Kricges mit
Pisa halten will. 3. In quo statu Lucanus dominus debeat remanere nach
dem Kriege.
Spater kam dann, wohl im Marz, Jimta de Pistorio consocius et secre-
tarius Castruccios mit ahnlichen gegen Pisa gerichteten Antragen.
Jayme vermutete, dass dem Papste das nicht gefallen wiirde, und sandte
deshalb Dominicus de Biscarra scriptor an Napoleon Orsini und auch zum
Papst. Castruccio habe ihm erklart, que faria ab eU contre los Pisans. Er
legt dann die Griinde dar, die den Papst zur Billigung bewegen konnten, imd
bittet den Kardinal : que ell a^o largament deia dar a entendre al senyor papa,
(Reg. 342 f. 22 am 26. Marz 1324.) Nach einem Entwurf soUte P. de Castlari
zu Napoleon und zum Papst mit folgender Instruktion gehen :
Memoria seria an P. de Castlari, que, con hauria estat
alcuns pocs dies en Auinyo e haura feta relacio al cardenal
del fet, per que principalment es trames, que parle ab ell,
con ha informacio del senyor rey, que deia veer lo papa e
li deia parlar del fet, per que lo missage de Castruxo es
vengut a ell, tota via segons que ell consellara. E digal li
el prec, queli fa(ja donar avinencia, con puga veer lo papa.
Con sera davant lo papa, fa^a la recomendacio acustu-
mada. E en apres presentli la letra dela creencja . . . fa^a
son poder, que mantinent lo oia:
E digali, en qual manera en Castrucho, qui senyoreja
Lucha, li ha trames son missatge, per qui letra request en-
preniment, que faria ab ell contre los Pisans, donanli a en-
tendre, que a^o seria gran ajuda e endrecament del rey
623 —
Darago en la conquesta de Sardenya. E el senyor rey dubtan,
que no veugues a desplaer al senyor papa, ha cessat de
enantar en a^o, jassia quey conegues son avantatge. Mas ha
tengut per be de significar ho al senyor papa. Encara pen-
sava, sil senyor papa veu, que sia bo ne profetos, 90 es quel
senyor papa donas endrega, que pau 0 longa treva sia entrel
dit Castruxo e els comuns de Floren^a e de la lur part, per^o
con sera avantatge dels dits comuns, qui nol hauran contre
si, e pora fer mils gerra als Pisans, qui son enemics e in-
devots de la part de la esgleya. E encara la part de Flo-
renga, con no haura affers de Castruxo, pora mils ajudar en
la gerra de Lombardia a la part de la esgleya.
Eaxi lo senyor papa, si li plau aco ne veu, que sia be
de la part de la esgleya, vulla hi donar endre^ament, ques
faga. E el missatge endre^, que el papa respona a ago, e
enapres diga al missatge del Castruxo lenteniment del papa.
E sil al papa plau lo fet, endrec, e procur lo missage, quel
papa missage feu 0 per letres hi enant.
Semblant missatgeria diga lo missatge al rey Robert
a qui semblantment porta letra de creenga. Faga son poder
en Biscarra, quel cardenal faga ago. Empero si ell nou volia
0 no podia fer, que el dit en Biscarra ho faga, e que presente
la letra dela creenca, que porta al papa e diga segons la
[inform]acio damuntdita.
Item dcQO de frare Fer[rer].
CRD. Unnumeriei-t. Zusammen mit einem Blatt, das ein Verzeichnis der
Briefe des archiepiscopus (Ferrarius) und desKardinalsNapoleon enthalt, die ich alle
besitze. Das Stiick ist wohl Entwui-f. Nicht in den libri secreti. Auf dem
Riicken: Reverendo in Christo patii domino Guillermo. (Wer?)
Der Konig sandte den Boten Castruccios am selben 26. Marz iiber Avig-
non zuriick. (Reg. 342 f. 210). f. 235 dankt er im Juni nochmals Castraccio
fiir seine Vorschlage, auf die er spater zuriickkommen wiU. Nach Zui-ita,
Anales II. 1. 6 c. 50 hat sich Castruccio auch an den Infanten in einem von
mir nicht aufgefundenen Schreiben gewandt, worin er ausfiihrlich die schiimme
Lage Pisas schildert. Die Sache hatte aus verschiedenen Griinden keinen Fort-
gang, wenn auch Konig und Alfonso in freundlicher Verbindimg mit dem be-
riihmten Kriegsmann blieben. So fragte Alfonso bei der Kegelung der Lehens-
verhaltnisse auf Sardinieu bei ihm an. (Reg. 341 f. Iv.):
Cum dominus infans Alfonsus primogenitus et generalis
procurator domini regis scripsisset egregio viro Gastruccio de
— 624 —
Antelminellis super habenda certificacione de more Italicorum
feudorum rescripsit ei inter alia et certificavit, ut sequitur.
Ordo feudi Italici destinatur infrascripto modo videUcet:
Quilibet vassaUus tenetur obedire et servire domino, a quo
feudum recipit.
Et primo quando imperator vadit Romam ad suscipiendam
coronam debet dominum suum asociare vel alium domino
acceptabilem pro se mittere aut dimidium redditus feudi unius
anni eidem subministrare.
Secundo pro imperiali exercitu . . . debet domino conferre
secundmn quaUtatem et quantitatem sui feudi.
Tercio simiUter debet conferre et adiuvare dominum
simiU modo pro fiUa maritanda.
Quarto pro se vel fiUo miUte faciendo.
Quinto pro domino capto redimendo.
Sexto pro aUqua terra emenda. Et in hus quisque
semper secundum quaUtatera et quantitatem sui feudi. Preter
hec tenetur omnia observare, que in sacramento fideUtatis
caventur. Forma sacramenti hec est.
Reg. 341 f. l^. WinMer in seinem Buche iiber Castruccio Castracani
kennt diese Yerhandlungen nicht.
396. (Ferrarius de Apilia) an Jayme 11.: Kritik des Friedens
mit Pisa. Die Pisaner seien allgemeiu als treulos bekannt
und nun habe man in Sardinien dem Namen nach Vasallen,
in Wahrheit Feinde. Rat, eine Reilie Befestigungen anzu-
legen. Empflehlt, dem „amicus", der durcli seine Terhand-
lungen mit deni Judex Ton Arborea den Anstoss gegeben zur
Eroberung, ein Lehen zu geben. Ayignon (1324) Juli 6.
Sacre regie magestati. De Pisanomm pace et concordia
satis amicus et regii devoti gaudent, set de modo concordie
dicte pacis predictus amicus et regii devoti non consolantur
nec contentantur , cum dictam pacem reputent bonam et
utilem pro Pisanis, set minus bonam et securam regie mages-
tati, precipue cum dicti Pisani astuti et sagaces ac inimici
occulti remanere habeant in Sardinia. In qua continue dubi-
tatur, quod insidientur . . . dominii regU. Ideo multum
timendum est de taUbus famiUaribus inimicis, quia uichil
— 625 —
deterius nec periculosius quam occultus et familiaris inimicus.
Ab omnibus enim Ytalicis tam amicis eorum quam inimicis
dicti Pisani sine omni fide et phedere reputantur et non res-
piciunt nec expectant nisi tempus eis oportunum. Idcirco summe
advertendum est et summo consilio providendum de remedio
oportuno. Multe eciam novitates, ut plerumque, assolent in
regnis noviter acquisitis contingere, maxime ubi remanent
vocales vassalli, set reales hostes et inimici. Jam enim Pisani,
qui hic sunt, dicunt, quod alias Sardiniam amiserunt, excepto
castro Caleri, cum quo, que amiserant, recuperarunt.^) Et
satis in dicta insula credunt habere, ex quo castrum Caleri
in posse eorum libere remauet. Reputaretur enim ad magnam
securitatem dicti regni, quod in diversis locis construerentur
castra ad munitionem et tuicionem dicti regni, maxime ut
propinquius possent iuxta castrum Caleri circumquaque, et
specialiter unum inmediate supra mare, in quo daretur per
regiam magestatem opera efficax,^) quod fieret ibi locus popu-
losus et numerosus ; et hoc quamtocius fieri posset, quia esset
in frenum dicto castro Caleri . . . Simiiiter etiam quod
fierent castra . . . in Yilla ecclesiarum, in Sacero et in
Terranova.
Reduco eciam ad regiam memoriam singularem amiciciam
et zelum, quem habet et habuit, et inimicicias, quas ex hoc
consecutus est precipuus et intimus vester amicus. Quare pro
honore regio esset et comendabile et efficax exemplum indu-
cendi alios magnos ad devocionem et servicium regium et ad
perpetuam dicti singularis amici et suorum obligacionem, si
aliquid regale feudum pro devocione et serviciis tanti amici
impensis in perpetuum sibi et suis heredibus in dicto reguo
Sardinie offerretur et assignaretur. Extimo enim, ut dixi,
ex hoc predicti amici summam et perpetuam ac inviolabilem
subiectionem et devocionem, ex qua multa comoda domui
regie possent in futurum provenire. Nam regia magestas non
ignorat, quanta et qualia dictus amicus scit et potest facere,
specialiter in Italia, et tanto gi^aciosius et carius dictam gra-
ciam reciperet, quanto ex mera liberalitate regia dictum donum
ipso totaliter ignorante procederet. Credo enim, quod regia
a) Doch recuperabunt? b) operam efficacem Or.
Finke, Acta Aragonensia. 40
— 626 —
magestas de hoc erit a doinino infante requisita, quia scio,
quod voluntas et intencio dicti domini infantis ante eciam,
quam in Sardiniam iret, in isto proposito erat. Recordatur
eciam regia benignitas, quantum operatus est dictus amicus
et specialiter in dicta acquisicione Sardinie; nam ipse fuit
efficax principium, videlicet in facto iudicis Arboree, quod fuit
post graciam Dei principalis causa tocius negocii . . . Dat.
Auinione VI. die presentis mensis Julii.
CRD 4174. Or. Pap. Ssp.
397. Zwei Schreiben Napoleon Orsinis an Infant Alfonso und
Jayme II.: Freude iiber den Friedensschluss mit Pisa und
uber das Errungene; Mahnung zur guten Behandlung der
Untertanen und zur Vorsicht. Avignon (1324) Juli 8.
1. Letificavit nos gaudiosus finis et gloriosus triumphus
avide expectatus, quem nobis aportavit vestrarum series litte-
rarum recepta animo letabundo, congaudentes quam plurimum
conclusioni felici, quam de tantis laboribus, periculis et ex-
pensis preteritis et de futuro forsan formidandis pacis et con-
cordie titulus attulit, pensatis omnibus, plurimum fructuosus,
quem altissimus Deus inter vos et comune Pisarum dedit suo
munere gracioso, pro qua concordia utrimque servata, si, sicut
credendum est civitas Pisana pro magnificencia corone Ara-
gonie steterit, honores et comoda tam serenissimo domino
regi quam vobis poterunt plurima provenire . . . Scribimus
domino regi . . . in forma interius interclusa, quam diligenter
attendentes ortationes illas placeat observare et, quantum potest
fieri, (jum prudenti cautela sic ordinetis insulam et eius forta-
licia et maxime circa castrum Caleri existencia, quod debilitas
custodie . . . non det occasionem alicui . . . Dat. Auinione
die Vrn. mensis Julii.
2. . . . Nec est modicum munus Dei, quod infra unius
anni spacium non est in insula Sardinie palmus terre, quin
vel immediate per vos et ipsum vel pro vobis a vestris fide-
Ubus in feudum teneatur, et per predictam concordiam, licet
prius essent solida vestre magnificencie iura predictorum Pi-
sanorum pleno consensu, qui dictam insulam dicuntur posse-
disse principaliter per trecentos et duos annos, solidiora re-
— 627 —
duntur et^) prudenti iudicio quorumcunque , propter quod,
licet forsitan aliqui plus voluissent de castro Caleri, tamen
condicionibus pensatis preteritis, presentibus et futuris casua-
liter . . . credimus prudenter fore factum. Ortamur autem
serenitatem regiam, quatinus predictos Pisanos sic curialiter,
sic benigne tractetis et sic faciatis per gentes vestras tractari,
quod pax per potenciam inita per amicabilem obedienciam
perseveraret, ita tamen, quod semper cum tali circumspeccione
custodiantur fortalicia, maxime circa castrum Caleri existen-
cia, quod fraudulentorum astucia circa turbacionem insule
laboret incassum . . . Dat. Auinione die YIII. mensis Julii.
CED 4171, 4672. Or. Pap. Ssp. Freudestrahlend teilte ihm Jayme am
20, Mai die gliickliehen Ereignisse auf Sardinien mit. Eeg. 342 f. 228'«'.
398. Berenger Carros, gubemador general del regne de Ser-
deyna, an Jayme II.: Unterhaltung mit Marchese Friedrich
Malaspina, der dem Konig alles Recht in Sardinien absprach
und erklarte, er glaube nicht so vlel an den Papst und die
Kirche wie an einen Hund; denn vor Papst und Kirche exi-
stierte seine Familie; er glaube nur an Gott. Carros setzte
ihn gefangen. Bonayre (1324) December 30.
Sofort nach Empfang seiner Bestallung ging er von Bonayre nach Sacer.
Unterwegs traf er Frederich marques de Malespina, der alle Eebellen von
Sassari halt und sie dort Schaden anrichten lasst. Er verlangte von ihm
Huldigung; der wies auf die dem Infanten und Philipp von Saluzzo, dem
(friihern) Gouverneur, geleisteten Huldigungen hin und sagte, wenn er Bosa
zuriickerhielt, ware er zu Huldigungen bereit:
salvant lo dret del emparador. E yo, senyor, dix li, que no
entenia, quel emperador agues res a fer en los vostres regnes
ni en les vostres terres. E ell dix me, que menys dret aviets
vos, senyor, nil senyor infant en les sues. E yo dix, que ell
no dehia be, quel sabia be, quel regne de Serdeyna e de
Corsega era donat avos, senyor, per la sancta esgleya e per
los sants pares confermat, e per aquell, qui huy es. EI dix,
que no crehia en lo papa ni en lesgleya, sino menys que en
.1. can; que abans fo son linatge, que no lesgleya nil papa,
ni crehia sino en lo cor de Deu. En axi, senyor, que yol
397 a) So Or.
40*
— 628 —
retengui e pris lo con a rebel vostre. Dat. en castell de
Bonayre a XXX. dies del mes de Decembre.
CRD 13460. Da Carros von seinem Amtsantritt spriclit und er nach
Zurita (H 1. 6 c. 60) sch.on vor dem Jahre 1326 Gouverneur war, 1325 in den
letzten Dezembertagen aber die grossen Kampfe waren, so kann nur 1324 in
Betracht kommen.
399. Jayine 11. schenkt Kardinal Xapoleon Orsini, niclit als
Belolinimg f iir seine ^iel holier zu wertenden Terdienste um
Aragonien, sondern als Zeiclien walirer Freundschaft , ein
Einkommen von 1000 Oulden aus Sardinien. Talencia (1324)5
Miirz 8.
Nos Jacobus Dei gracia rex Aragonum . . . Digna consi-
deracione pensantes, qualiter vos, reverendus in Christo pater
dominus Neapoleo . . . s. Adriani diaconus cardiualis, specia-
lis noster amicus nobisque karissimus, a domo, qua descen-
ditis non divertendo vestigiis, nos ac domum nostram animi
paritate constantis indesinenter hactenus dilexistis et diligitis
indefesse, pro quibuscumque honores nostros et comoda res-
picientibus invigilando, sollicite et operosis accioiiibus multi-
formiter insistendo ; dignum propterea arbitrantes et congruum
ac convenire quam plm'imum regie maiestati, ut non pro meri-
tis, cum multo maiora requirerent et etiam dantis ac reci-
pientis condiciones precipuo postularent, sed ad vere signum
amicicie manifestius ostendendum, vobis conferamus encenium
et aliquale beneficium concedamus: propterea corde gratuito
concedimus, damus et conferimus vobis annuatim ad vitam
vestram mille florenos auri de Florentia auri fini et ponderis
recti, pro quibus habendis et percipieudis in proxime veuturo
festo dominice navititatis et deiude quolibet anno in eodem
festo deputamus et specialiter assiguamus illos mille florenos auri,
cpios egregii viri Raynerius et Bonifacius eius nepos, comites de
Donoratico et heredes ac successores sui nobis et nostris sol-
vere et prestare tenentur et tenebuntm' pro censu et recognicione
anno ciuolibet in termino supradicto ex causa donacionis in
feudum per inclitum infantem Alfousum . . . facte comitibus
supradictis de castro de Joyosa Guarda sito in regno nostro
Callaritano insule nostre Sardinie . . . Quam solucionem annu-
natim facere teuentur et debent in domo salinarum uostrarum,
— 629 —
que sunt prope Callarum*) . . . Dat. Valencie octavo idus
Marcii anno domini mniesimo CCCXX quarto.
Dominus rex pro se providit facere dictum privilegium
seu concessionem domino cardinali predicto nullo requirente
pro parte sua ipsumque misit dicto domino cardinali per
Bernardum de Boxados militem nunc missum ad curiam
domini pape.
Reg. 342 f. 355'«'. Napoleoii Orsini dankt fiir die pensio [von 1000 Gvilden
recijpienda in dorao salinarum regni Sardinee [iisw. folgt Inhalt der Sch.eakiing],
mit der per nobilem virom dominum Bernardum de Boxados mi[litem . . .]
ex parte vestra per regales patentes litteras presentata nos placuit honorare,
Dat. Auinione die XXII. mensis Julii Or. Pap. Ssp. CED 4176 (Nuj- ein Bruch-
stiick.] — Da anscheinend die erste Zalilung imterbleibt, musste der archiep.
Neopatrensis mahnen. Das half. Er schreibt an Bernardus Averson: Gaudeo,
quia domini nostri rex et infans taliter providerunt pro sokicione mille flore-
norum amico per regiam celsitudinem assignatorum. In hoc enim suum debi-
tum et honorem faciunt. Am 24. Januar. CED 10467.
400. (Ferrarius de Apilia) aii Jayme II.: Unterreduiig Jo-
hanus XXII. niit eineni Genueser Ouelfen; in seiner Ju^end
sei Genua als GliibelUnenstadt in der ganzen Welt gef iirchtet
gewesen; jetzt herrschten die Guelfen, genossen die Gunst
der Kirche und vermochten nichts. Auf die Erwiderung des
Ouelfen, dass der Ghibellinismus in Italien gewachsen,
Castruccio, Konig Friedrich, der Kaiser von Konstantinopel
ihn beschiitze und die Genuesen sich kauni aus der Stadt
trauten, schob der Papst dies auf ihre Feigheit; er, nicht sie,
gebe den Ghibellinen zu tun; sie halfen weder den Pisanern
gegen Jayme 11. noch den Florentinern gegen Castruccio.
Der andere wies auf das aragonesische Haus niit der drei-
fachen Konigskrone hin. Nach wiederholtem lieftigen Tadel
wies der Papst darauf hin, dass der sardinische Schaden
wieder gutzumachen sei; er sei schon ani Werk. Hierdurch
ftndet Ferrarius bestJitigt, was Napoleon Orsiui und er sclion
gehort, aber fiir unmoglich gehalten, dass der Papst mit
den Pisanern so vorgehen wolle. Warnung zur Yorsicht; der
Erzbischof von Pisa sei schon am Werk. — Tod des Ostiensis.
Avignon (1325) September 19.
Sacre regie magestati. Noverit excellencia regia, hiis
diebus venisse duos ambaxiatores pro parte Januensium in-
399 a) So Reg.
— 630 —
trinsecorum ad dominum papam, . . . quorum unus est pro
parte nobilium et iste vocatur Coraldus Mallon; alter vero est pro
parte popularium et hic vocatur Cauallinus. Dictus Corraldus
Mallon, . . . est perfidus Guelfus, alter vero Cauallinus . . .
est unus bonus popularis dUigens bonum statum et pacifficum
civitatis. Propter quod reputatur in civitate, quod senciat de
Gebellino. Et de hoc Januenses, qui sunt continue in curia
pro intrinsecis, et specialiter dominus Nicholinus cognomento
Cardinalis super condicione istius Cauallini dictum dominum
informavit, quod ipse non esset purus Guelfus. Ex hoc auteni
exortum est, quod prefatus dominus misit pro prenominato
Conrado perfido Guelfo, quod sine dicto socio suo iret ad eum,
quia secum vellet aliqua loqui. Ivit iuxta factum sibi man-
datum.
Cui hec dixit: O miseri Januenses! Recolimus a puericia
nosti'a, quod in toto mundo non erat princeps nec eciam
comune aliquod citra nec ultra mare, qui non timeret comune
Janue, ipsum comune regentibus Gebellinis, et per eorum
potenciam coegerunt*) regem Karohim auferre vobis Guelfis
unum solum fortalicium, quod in tota Riparia tenebatis, sci-
licet castrum, quod vocatur Monachus. Nunc autem ipsis
Gebellinis exulibus a civitate et vobis Guelfis tenentibus eam
et favorem huius ecclesie et regis Roberti habentibus : ipsi vos
propter miseriam vestram superant nec de eis vos scitis
iuvare nec potestis. Ad que ille respondit: Pater sancte, hostes
nostri sunt hodie magis potentes quam unquam fuerint propter
magnos amicos et potentes, quos habent in Lombardia et
Tuscia. Habent enim Mediolanenses ex una parte, qui veniunt
usque ad civitatem nostram. Habent eciam ex alia Castru-
chium, qui multas terras et castra occupavit nostri comunis.
Habent eciam multa alia latera et adiutoria magna, que nos
non habemus, videlicet regem Fredericum et imperatorem
Constantinopolitanum. Et ipsi ita liberi vadunt per mundum
ad lucrandum, sicut unquam fecerunt. Nos autem vix aude-
nius nec per terram nec per mare exire civitatem. Ad que'')
respondit: Totum hoc procedit ex vestra maxima vilitate,
quia nescitis nec vultis habere amicos. Nam amici hostium
a) cogerunt Or. b) quem Or.
— 631 —
vestrorum, de quibus vos loquimim, tantum habent de se ipsis
facere, quod vestros hostes iuvare non possunt. Et hoc non
est propter bonitatem nec potenciam vestram, set propter nos,
qui usque nuuc dedimus eis satisfacere. Yos autem adiutores
habere non vultis; nam tanta fuit vestra vilitas, quod noluistis
iuvare Pisanos in deffensione Sardinie et Corsice, de quibus
vos plus eratis domini quam Pisani. Nec eciam Florentinos
conti-a Castrucium vestrum hostem pessimum adiuvistis.
Ad quod ille replicavit, quod, licet ipsi teneant civitatem,
tamen tota Riparia tenetur per hostes eorum et pro parte per
Castruchium supradictum usque prope civitatem, ita quod satis
habent se posse deffendere. Cum Pisanis autem non habebant
aliquid nec unquam receperunt ab eis, propter quod brigam
eorum deberent brigis ipsorum cumulare et principaliter totam
domum Aragonie sibi constituere hostem, in qua erant tres
corone regie. Ex quibus verbis comotus in furiam incepit
dicere: Vilissimi omnium hominum, bene certe in verbis vestris
vestram ostenditis vilitatem! Modo ergo bene statis, ut vos
decet stare, cum iam per perdicionem Sardinie et Corsice in
civitate vestra habeatis remanere obsessi et revendemini tan-
quam servi. Ad quod etiam respondit: Certe, satis erat nobis
guerre portare hostilitatem solius regis Frederici et regni sui,
sine quod adderetur^) potencia regum et regnorum Aragonie
et Maioricarum. Ad quod papa: Bene ergo statis, ut decet!
Et postea aliquantulum quieciori animo et voce subiunxit:
Certe, adhuc si essetis boni et valentes homines, posset nego-
cium Sardinie reparari. Bene enim scimus, qualiter dicta
insula de gentibus et de aliis est dimissa munita; et ideo in
istis aliquid iam incipimus operare. Ad quod ille respondit,
quod ipse erat unus solus homo de Janua non habens aliquid
a suo comuni super istis, ita quod per se ad ista respondere
non poterat nec debebat. Et in hoc fuit finis verborum.
Quare considerare habet sapiencia regia et multum
prudenter avertere, quod dicta insula, que cum tot et magnis
expensis, laboribus, dampnis et periculis est feliciter, magni-
fice et ad magnam gloriam et exaltacionem corone regie aqui-
sita, perdi non possit per incautelam et cotemptum. Precipue
a) addaretur Or.
— 632 —
ubi tanta iniquitas habundat et perseverat. Aliqua enim
amicus et ego, antequam ista sciremus, de eadem materia
audiveramus, set nullo modo poteramus credere, quod predic-
tus dominus adhuc in predictis maliciis perseveraret. In-
credibile eciam nobis videbatur, quod Pisani tam cito vellent
facere novitatem. Nuncii Pisanorum secundum modum eorum
satis sollempnes destinantur ad regiam magestatem, set primo
debent transire et loqui cum isto domino. Venit eciam cum
eis ad dictum dominum syndicus, qui continue ex parte Pisa-
norum consue\dt in curia morari, qui est multum familiaris
dicto domino et mediante ipso per totum annum immediate
preteritimi tenuit illos tractatus, quos scitis; et non debet
venire nomine syndici nec ambaxiatoris set nomine suo. Quare
omnia ista uon careut magna suspicione. Dicitur eciam,
quod archiepiscopus Pisanus,i) qui est uua falsa persona, et
talem amicus reputat et invenit, missus fuit nuper per dictum
dominum ad Pisanos ad tractandum et ordinandum in predic-
tis. Cardinalis Ostiensis hiis diebus fuit traditus sepulture.
Recomendo me gracie regie. Similem litteram domino infanti
scribo. Dat. XIX. die presentis mensis Septembris.
CED 4110. Or. Pap. Ssp. Die Datierung ist niclit ganz sicher. Uber
den hiis diebus begrabenen Kardinal von Ostia sagt Eubel, Hierarchia catholica
p. 15: Eeginaldus de la Poite starb post mensem Junium 1326 (non 1325) imd
p. 34: obiit 1325 (non 1326), dazu Anm. , dass am 18. August 1325 Pandulfus
de Sabellis mit der Verwaltung des Bistums Ostia betraut sei. Stimmt das,
so miisste, wenn nicht andere Griinde vorliegen, Eeginald vor dem 18. August
gestorben sein. Dann waren nach Zurita, Anales 11 1. 5 c. 60 im Sommer 1325
die Schwierigkeiten mit den Pisanem schon im vollen Gange. Sollte das Ferra-
rius nicht gewusst haben? Und eine Pisaner Gesandtschaft wird dort fiir den
Februar 1325 erwahnt. Freilich im Sommer 1326, ein paar Monate nach dem
Friedensschlusse, wird doch noch weniger eine Pisaner Gesandtschaf t nach Barce-
lona gegangen sein. Das Ganze passt doch eher zu 1325 als 1326.
401. (Ferrarius de Apilia) an Jaymell.: Am 3. Oktober sei
die Nachricht vom Siege Castruccios iiber die Florentiner
bei Altopascio an die Kurie gekonnnen. Raimund Cardona
ist mit seinem Sohne gefangen; er allein hat ausgehalten,
die Franzoseu flohen gleich. Grosse Trauer an der Kurie,
hesonders beim Haupte. — Freude der befreundeten Kardinale,
1) Simon Saltorello, Ord. Praed.
— 633 —
(lass Jaynie den Zeliuteu jeues Laudes fiir sich behalten
uud uicht deui Papste fiu* das Terderbeu der Christeu iiber-
lassen habe. Griiude, mit deueu er sich bei Johannes XXII.
eutschuldi^en koune. (1325) October 3.
Hodie, que est tercia dies presentis mensis Octobris,
venerunt de Pisis et de Florencia certa nova, quomodo XXYi)
die mensis Septembris proxime preteriti Castruchius vicit et
debellavit Florentinos, et, ut dicitur, fuerunt inter utrasque
partes septem milia equitum. Castruchius habuit in sub-
sidium suum filium domini Gualeacii cum octingentis equi-
tibus. Habuit etiam eadem die trecentos equites a domino
Passerino de Mantua , item a marchionibus de Ferrara
ducentos, habuit etiam a Saonensibus aKquos equites et tria
miKa ballistarios et omnes predicti applicuerant in una et
eadem nocte cum predicto Castruchio. Et mane ipsi fuerunt
coram dictis Florentinis, qui prescientes adventum predictorum
retrocedebant, set dictus Castruciiius posuit se inter ipsos et
passum, per quem libere recedere intendebant, et ibi mortui
fuerunt multi valentes viri de Florentia et multi capti, inter
quos capti sunt dominus Raymundus de Cardona et filius
suus, qui primam scalam tenebant et totam resistentiam,
quam dictus Castruchius habuit, a dicto domino Raymundo
et suis recepit. Illi autem, qui primo fugerunt, fuerunt
Gallici. Creditur, quod infiniti sint capti et mortui. Set
quia ista sunt prima nova, que venerunt, numerus predictorum
adhuc, qiu capti et mortui dicuntur, ignoratm\ Magnus
planctus et dolor est de dicto conflictu in curia apud multos
curiales et precipue apud principalem. Dicitur hic comuniter,
quod iam sunt centura anni, quo non fuerit conflictus in
partibus Ytalie , ubi tot homines preliantes fuerint, sicut
in isto.
Noviter narratur, quod magnificentia vestra recepit ad
manus suas totam decimam regni Aragonie. De hoc plures
cardinales valde gaudent, specialiter amici, precipue cum
dominus noster voluissset eam habere sine consilio et scitu
eorum et ponere ad destructionem et mortem Christianorum.
Yideretur michi, salvo meliori consilio, quod, si ita est, ut di-
') Anders 23. September.
— 634 —
citur, quod aiiquam causam rationabilem ad dorainum nostrum
signaretis^), videlicet quod hoc factum est pro necessitate
regni et maxime regni Sardinie. Unde cum predicta peccunia
fuisset de regno vestro collecta et acquisita, voluistis vos
iuvare de ea in utilitate et conservacione regni ecclesie, id est
Sardinie. Iterum etiam, cum dictus dominus a regno Frantie
et Anglie decimas regnorum eorum nec ab aliis regnis temp-
taverit extraere, decens videbatur vobis et rationabile, quod
illud, quod aliis regibus et principibus non fiebat, fieret vobis,
cum vos dominus essetis regni vestri, sicut quicunque alius
rex regni sui. Dat. die m. predicta mensis Octobris.
CRD 12766. Or. Pap. Ssp. Ausseres Aussehen und Form entspricht
den Briefen des Ferrarius. Wenn auch auf dem Riicken steht: ex parte amici
curie Romane, was son&t auf Napoleon Orsini hinweisen konnte, so ist dieses
doch nach dem letzten Absatae nicht von einem Kardinal geschrieben. Den
Gedanken des Schlusssatzes spricht in scharferer Form auch Napoleon selbst
aus. Vgl. unten. Zu der Zehntusurpation vgl. Abschnitt iiber aragonesische
Kirchenpolitik.
402. Christian Spinula an Jayme IT. und Infanten Alfonso:
Gefahr des Ausbruches von Feindseligkeiten zwischen Genua
mid Aragonien; Jaynie soll noch sclileunigst eine starke
Truppenmacht nach Sardinien schaflFen. Erinnert an den Rat,
den ein altes Weib in ilhnlicher Lage Friedricli II. gegehen
habe. Savona (1325?) Noveniber 12.
. . . Pura devocio, quam gero erga vestram maiestatem,
michi dat fiduciam infra scripta ad memoriam vestre exceUencie
redducere, scilicet quod propter novos et varios processus,
qui videntur de novo emergi, michi \ddetur, quod deffacili
possit guerra oriri generaliter inter gentes vestras et Januenses ;
et sapienter nobis videtur, quod vestra maiestas habeat ad
presens disimulare et quod habeat in insula Sardinie mittere
magnum esforcium, quod melius et levius possit transmittere
sine guerra Januensium, quam cum guerra ipsorum . . . Possum
vestre excellencie quoddam proverbium ad memoriam'*) red-
ducere, quod dixit quedam vetula domino imperatori Frederico,
dum fuit cum ecclesia Romana in dissensione: Imperator,
facias cum tempore, quoniam tempus suo loco et tempore
401 a) Ein oder zwei Buchstaben fehlen. Ob asignaretis ? **2 a) memorie Or.
— 635 —
faeiat tecum. Et hoc dixit, dum oportuit ire in Ultramare.
Sic vestre maiestati dico : quod faciatis nunc secundum tempus,
[i]ta quod dominus meus infans possit rigorose et potenter
in insulam^) ascendere . . . Dat. Saone die martis XII. No-
vembris.
CRD 13094. Das Tagesdatum weist auf 1325 hiii, ebeaso der drohende
Ausbruch von Feindseligkeiten zwischen Genua und Aragonien. Andererseits .
ist die Auffordenmg immerhin etwas sonderbar fiir diese Zeit. Eeg. 342 f.
287 teilte ihm der Konig am 5. Dez. 1325 mit, dass ein Seegefecht bei
Toulon zwischen Genuesen und Katalanen stattgefunden habe. Vgl. auch
Zurita, Anales II 1. 5 c. 60. Christiau hat kurz vor dem Zuge sich anscheinend
angeboten Galeeren zu schaffen; deun J. nimmt am 20. Mai 1322 ein
solches Angebot gem an: nui- wiinscht er die Zahlung zu verschieben. Wenn
er gleich zahlen mtisse, konne er sie auch im Lande haben. (Reg. 341 f. 24^.)
Darauf hin machte dann Christian am 18. Juli das Angebot, mit seinen Ver-
wandten und Freunden 10 Galeeren fiir den sardinischen Feldzug auszuriisten,
wenn ihnen zugesagt wiirde, dass sie nach der Eroberung Giiter im Werte von
30000 Gulden zugesichert bekamen. CRD 7076. An einem 19. Januar bittet
er nach der Erobeiiing ihm de uno ex castellis dicte insule providere. ex quo
causam habeam ego et filii mei in dicta insula conversandi. CRD 10671,
403. (Ferrarius de Apilia) au Jayme II.: Siegesnachricht vou
Sardiiiieu; Gesaudtschafteu der Guelfeupartei beim Papst;
der Herzog vou Calabrien Herr vou Floreuz; giiustige Lage
fiirKouigFriedrich zuniFriedeu zu gelaugeu. (1326) Jauuarl7.
Quinta decima die mensis Januarii venerunt littere socie-
tatum diversarum de Pisis, in quibus continebatur , quod
gualee Pisanorum et Januensium fuerunt debellate iu Sardinia
per gualeas regias^), et gualee regie retinuerunt in dicto
prelio de dictis gualeis quinque Januensium et tres Pisanorum.
In quibus dicunt, quod erant de melioribus viris Saonensium ^)
et Pisanomm, quos ipsi haberent. Nan-atur etiam in dictis
litteris, quod plura dampna dicte gualee Pisanorura et Janu-
ensium passe sunt, quam in civitate Pisana diceretur. Nam
gualee eorum nondum venerant et credebatur, quod plures
402 b) insula Or.
403 1) Es sind die Kampfe in den letzten Tagen des Jahres 1325, die Zurita
Anales II 1. 6 c. 66 nach den Quellen erwahnt, auch Muntaner und Villani
schildern.
') D. h. die Extrinseci von Genua. Gaspare Oria war Admiral der
Pisaner Flotte.
— 636 —
alias amiserant. Hic sunt niincii se ambaxatores omnium
Guelforum^) Thuscie et Lombardie et querunt subsidium et
succurssnm a domino nostro summo pontifice. Sunt enim in
pessimo statu et sperant de propinquo esse in peiori.
Florentini recipiunt ducem Calabrie'^) in dominum ad decem
annos, ita taraen quod personaliter veniat in auxilium eorum
et tenentur sibi dare ducenta milia florenorum pro mille
equitibus citramontanis. Dicitur, quod dominus noster et rex
Robertus multum vellent treugam domiui Frederici et in tali
statu sunt devoti eorum de Ytalia, quod bene expedii'et eis
habere eam. Et bene credo etiam, quod, si fieri posset,
faceret pro dicto rege Frederico pax^) vel saltim treuga
triginta annorum, quia esset una competens pax. Treuga
autem bre\T.s non videtur michi, quod faciat pro eo, conside-
rando periculum, in quo creditur, quod dictus rex Robertus
est propter malum statum partis Guelfe de Ytalia et propter
adventum Bauari,^) qui expectatur in proxima primavera;
et creditur, quod directe dirigat gressus suos versus Romam
et per consequens immediate contra regnum. Gratie regie
me recomendo. Dat. die XVIL mensis predicti Januarii.
CRD 10410. Or. Pap. Ssp.
404. (Ferrarius de Apilia) aii Koiiig Jayme 11.: B-iistuiigeii
der Geimesen gegeii ihii; grosse Riistuiigen Roberts, angeblich
gegen Castruccio, oder aucli gegen Friedrich von Sicilien;
letzteres nicht gut gLiuhlich, da Rohert die Ankunft des
Bayern f iirchtet. Ehedispens. (Avignon 1326) Marz 3.
Januenses interiores et exteriores riisten, wie amicus hort, gegen Ara-
gonien. Sie wollen auch den amicus heranziehen. Krieg und Besitz in Sardinien
seien Yerloren, weil sie nicht geniigend gehandelt: nunc Catalani bene sentireut
manus Januensium. Amicus empfiehlt: pro^-idere de una grossa armata. Konig
Robert riistet in Genua 30 und 12 Galeeren fiir sein Geld, das ihm die Bardi
an der Kurie verschaffen. Weitere 15 riisten die Genuesen.
403 a) pax ist Subjekt.
403 3) diq verz-weifelte Lage der GueLfenpartei zu Ende 1325 zeigt Chroust
S. 54 f. Die Florentiner Gesandtschaft trat nach MitteUung von Davidsohn
die Reise an die Kurie am 23. Xovember 1325 an.
*) Seit 1325 Dezember 23.
5) Das sagt Ferrarius auch in einem andern Briefe aus dem Anfang
des Jahres.
— 637 —
Dicuut Floreutini, quod facit dictus rex armari, ut per
terram et per mare faciat guerram Castruchio, quod non est
bene credibile, cum dictus Castruchius ex ista parte versus
Rippariam Januensem habeat terram inexpugnabilem. Di-
cunt nuntii regis Roberti, qui noviter venerunt et ad regem
Francie vadunt, quod rex Robertus debet habere CXX galeas
contra regem Fredericum, et cum dictis galeis debet mittere
dominum Johanuem principem Acaye . . . in Siciliam ad de-
vorandam eam, nec etiam istud est bene credibUe, cum dictus
rex multum dubitet de adventu Bauari, qui pro constanti
est in Ytaliam breviter venturus. Quem adventum in tantum
dictus rex dubitat, quod dicitur ab hiis, qui de regno veniunt,
quod ipse non observare intendit Florentinis illud, quod
eis promisit specialiter de mittendo filium suum'^).
. . . Amicus fuit loqutus iterum in isto ultimo con-
sistorio pape super dispensatione domini de Biscaya^) et
neptis vestre, informando eum, quod dictus dominus de Bis-
caya non petiverat illam dispensationem regis Portugalie nec
suam parentelam aliquo modo intendebat facere, set istam
volebat et nullam aliam. Tunc papa respondit: Si ipse scri-
bat nobis hoc, nos dispensabimus. Dat. .111. die predicti
mensis Marcii hora none.
CRD. Ohne Nummer (bei den Nummern um 4100 liegend.) Or. Pap. Ssp.
11010 allerlei iiber die hier in Betracht kommenden Riistimgen Eoberts und
die Pisaner PolitLk. Gegeniiber der obigen Angabe, dass die Genueser Guelfen
wie Ghibellinum gegen Aragonien arbeiten, heisst es in einem Zettel. der dem
Schreiben (CRD 10472) des Augerius de Mari de Massilia familiaris domini
])ape, miles illustris Jerusalem et Sicilie regis ac capitaneus et vicarius civitatis
Janue an den Infanten (AiLsdruck der Freude iiber den Sieg seiner Truppen
bei Cagliari gegen die Ghibeliinen von Savona. Dat. Janue die XXV. Januarii)
beigegeben ist:
Inclite domine ! Post datum habui litteras a domino legato,
in quibus mandat michi et nostro comuni, quod Gebelini, qui
sunt extra Januam, et alii nostri inimici et rebelles de Saona
sunt excommunicati et maledicti et dampnati, sicut perfidi
1) Der die Signorie in Florenz u.bemehmen soUte; er kam im Sommer
1326 nach Florenz.
2) Napoleon Orsini erhalt hierzu noch ein Schreiben 1326 Mai 30.
Reg. 339 f. 216.
— 638 —
heretici Matheus Yicecomes et eius filii, quam ob rem vestri
homines et nostri possunt cum ipsis melius et secure guerrare.
Item hodie venit de Saona una nostra spia^) et dixit
pro certo, quod in Saona tenuerunt tres consilios,^) in quibus
deliberaverunt accipere publice guerram contra Cathalanos et
preconizaverunt per terram: Moriantur, moriantur Cathalani!
Et ordinaverunt armare XXV galeas contra gentem vestram.
Et modo tractant venii^e ad hobedienciam domini nostri regis
Jerusalem et Sicilie et comunis Januensis, de quo nuUo modo
venire non possunt. Et nos de mandato dicti domini nostri
regis ordinavimus armare tam in provincia quam in Janua
XXXV gualeas. . . . Dat. Janue die XXIX. mensis Januarii.
In CRD 11183 vom 8. April (1326) heisst es: Januenses de Janua et
de Sa[hon]a fecerunt pacem inter eos. Et debet habere omnes pro parte sua
rex Robertus.
405. (Ferrarius de Apilia) an Jayme 11.: Pisaner Friedens-
nnterhandler, die Cagliari nnd die Herrschaft iiber Pisa
Javme anbieten sollen, sind direkt durchgereist nach Bar-
celona, ohne den Papst in Avignon zu besuchen; dariiber
ganz aufgeregt, sandte Johannes XXII. ihnen den an der
Kurie weilenden Syndlkus nach, der aber von ihren Geheim-
nissen nichts erfuhr. „Amicus" empfiehlt eine starke, stets
geriistete Flotte; dann wiirden die Feinde nichts wagen.
(1326 Friihjahr.)
. . . Nunc autem significo excellencie regie, quod dicti
Pisani, ut iam significavi, novitatem aliquam non faciunt nec
facere possunt set ad magestatem regiam nuntios suos spe-
ciales dirigunt, qui non solum casti^um Caleri magestati regie
offerre debent, ymo, ut dicitur, civitatem Pisanam cum suo
districtu. Et de hoc sunt magna verba et magne oppiniones
in curia, que, si vera sunt, non placent^) omnibus, }Tno aliqui
summe dolent. Nullus autem dictorum nunciorum per curiam
transivit, de quo plurimum presidens non solum est stupefactus
set et turbatus in tantum, quod statim hoc scito misit post
predictos nuntios sindicum Pisanorum, qui usque nunc fuit
sibi intimus, ut, si aliquo modo posset facere, quod per curiam
■W4 aj ujiam nostram spiam Or. b) So Or. 405 a) placet Or.
— 639 —
transirent et ipsum viderent, aKas, quantum posset, exploraret
causam vie et embaxiate eorum; qui statim ivit post eos et
attingere eos non potuit usque ad Montempessulanum, ubi
fuit cum eis per duos dies et cum toto hoc, quod sit totaliter
vulpinus , extorquere ab eis aliquid non potuit de intimis
embaxiate ipsorum set solum generalia et universalia . . .
Videturi) omnino, quod satis sit, quod regia magestas
habeat in mari XL galeas, quia satis est ut nunc pro omnibus
insidiis et maliciis inimicorum, et quod sit parcendum expensis
inutilibus et superfluis, set bene comendat, quod de corporibus
galearum et de aliis, que pertinent ad municionem galearum
provideatur taliter, quod, si necesse esset, possent haberi dicte
galee in promptu. Et hoc suo loco et tempore. Ex hoc enim
multa bona possent sequi, videlicet quod inimici, scientes,
quod regia magestas stat parata et munita, dubitabunt regiam
magestatem offendere. Ubi etiam vellent offendere, non possent
multum nocere^), cum vos invenirent munitum et ad vindictam
paratum.
CED Kasten 4100—4200. Or, Pap. Ssp. Der Satz iiber Cagliari und
die Reise der Uuterhandler nach Barcelona weist auf die zweite Episode des
Karapfes um Sardinien hin. Die Empfehlung einer ,armata grossa' findet sich
auch schon friiher. Schon am 14. Februar waren Friedensgeriichte in
Pisa. Etwas gekrankt schreibt Ferrarius: Heri, que fiunt XIIII, die presen-
tis mensis Febr[uarii], post consistorium dominus papa dixit domino Johanni
Gaietano cardinali, quod inter dominum regem Aragonie et Pisanos facta
erat concordia et quod ipse habebat in capitulis dictam concordiam, de
quo ego miratus sum, dicens, quod excellencia regia hoc ignorabat; set
possibUe erat, quod dicti Pisani scriberent pro preterito, quod intendebant ob-
tinere de futuro. Et si aUquid fuisset, non dubito, quod domino Neapoleoni
per vos non inmerito in continenti significatum fuisset. Zettel mit Verschluss-
streifen CED 4156. Zu einem Briefe von Perrarius gehorig. Johannes Gaetani
wurde bald darauf zweiter Legat fiir Italien.
Ich fiige hier noch eine Eeihe von Einzelnotizen zur Geschichte dieser
Zeit an, die ich nebenbei aufgezeichnet habe. CRD 323 s. f,: Istud est ori-
ginale capitulorum confectorum inter honorabilem Vitalem de Villanova et ven.
archiep. Arborensem vermittelt durch Napoleon Orsini: Hugo de Basso behalt
iudicatus Arboree, leistet dafiir homagium, zahlt 80000 Goldg. und Census.
Nicht besiegelt, trotz originale. — CRD1745: Tractatus, den Nicolaus de Auria
u. a. fideles imperii de Janua nach Aragonieu senden: super negociis nobiiium
Frederici, Azonis et Johannis fratrum Malaspine. — Reg. 341 f, 1, Aufzahlung
l>) noscere Or.
') Auf einen angehefteten Zettel.
— 640 —
der sardinischen und korsikamschen Bistumer. — CRD 7359 Lst die Proklamation
apud portum Fangos an alle Erzbischofe und Bischofe Sardiiiiens. am 21. Mai
1323. — CRD 9928 das interessante Verhor. das ein Kapitan mit dem ge-
fangenen Boten iiber Castellum castri usw. anstellt. (Ungenau gedr. aus dieser
Quelle in Cod. dipl. Sardiuee X, 664 f.) Darin: Est ibi Henricus Theutonicus
conestabihs cum quadraginta Theutonicis ab equis et decem Ytaiianibus . . . Die
Pisaner fecerunt incidi capud cuidam burgensi dicti castri, qui vocabatur ma-
gister Bemardinus phisicus, quia dixit: Diabolo placeat. quod isti Catalani veni-
ant. — tjber die Yerhaltnisse in Pisa: CRD 7696 Bericht. den Bernabo de
Auria von seinem Xeffen xmd zwei Dominikanern erhielt. 18. April 1325. —
P. de Abbacia (CRD 13364): Yerzweiflung in Pisa; omnes facere ultimum de
potencia, quod munirent Castellum castri; sie haben eine grosse collecta seu
questa gemacht bis 150000 Gulden, prout %-idit quedam persona in Utteris missis
sindico Pisanoram (1325). Ap. 91. P. de Abbacia (1325 Nov. 10): Grosser
Streit in Pisa, eine Partei will Castruecio aufnehmen. einer der Yornelimen ist
bereits enthauptet; comes Nerus ist totkrank (starb am 24. Dezember 1325).
CRD 7421 schildert Alfonso seinem Vater aen discenssus in Sardiniam; Sendung
an Friedrich von Sicilien; Vertrag mit iudex von Arborea (18. Juni 1323).
CRD 7255, 7276, 7281: Berichte Alfonsos von Anfang 1324; 10843 iiber Be-
lagerung von castrum Caleri von G. Oulomaiii; Marz 1. CRD 11562 derselbe
an B. de Aversone : Die Yerhandlungen mit denen von Cagliari im Dominikaner-
kloster, unter Beihiilfe der Monche, schwierig; wiitend sagten die Belagerten:
quod cum dom. rege Roberto et cum Florentinis et cimi dyabolis facerent, quic-
quid possent, ut possent se de nobis defendere. In obsidione castri Calari
XIIII. kal. Junii. Endlich kann tags darauf 7777 Jnfant Alfonso dem Yater unter
Schilderung der Schwierigkeiten den Eriedensschluss melden. Pax firmata et inter
nos et sindicum [Pisanorum] . . . Totam insulam Sardinie reduximus ad do-
miniimi regie magestatis. Non est enim in ipsa insula unus paknus terre, quin
teneamus in posse nostro vel pro nobis teneatur in feudum. Wiirdigung des
Yertrages und seines Nutzens. Dat. in obsidione Castri Callari, dum ipsum
castram nobis tradebatur potenter et vexilla nostra apponebantur ibidem, tercio
decimo kalendas Julii 1324. — CRD 945 s. f. Zettel. Graf de Donoratico hat
einen Spurius, dem er seine Lehen vermachen wHl. Responsionem habui a
domino Neapoleone, que est, quod in tota Italia nuUus spurius subcedit in feudo.
Napoleon rat sie einem Nichtitaliener zu geben. — Berichte aller Art iiber die
nnere Ordnung, des Consol dels Catalans en la iUa de Sai-dinya CRD 11687,
10321, 10331, 10342 und zahlreiche andere. — Schenkimgen aller Art erhieiten
auf Sardinien zahlreiche Getreue, so der verdiente B. de Auei-sone die nota-
riam seu scribaniam nostram regiam curie civitatis nostre Sassari. Reg. 342
f. 348 ff.
XI. Legatenberichte iiber den
Kampf um Ferrara. 1309.
406. Opizinus Spinula an Jayrae IT.: Schilderung der Kampfe
in Genua an Epiphanie, die zum Doppelkapitanate Opizinus
Spinula und Bernabo Auria f iihrten. Genua (1306) Januar 21.
Opicinus Spinula de Luculo, capitaneus comuuis et
populi Januensis: . . . Quamvis diebus proxime preteritis,
faciente humane generis inimico . . . civitas Januensis adeo
fuerit perturbata ac distracta sedicionis errore, quod non-
nulli, videlicet fratres in fratres et amici in amicos, arma
levaverunt inter se in die ephifanie proxime preterito ad durum
et atrocissimum prelium prorumpentes, ex quo signis evi-
dentibus apparuit atque manifestis indiciis, ipsam civitatem
devenire posse ad statum lapse perdicionis et ignominiosi
discriminis: divina tamen faciente clementia . . . nova lux
nove dileccionis inter concives et discordautes illuxit, . . . pro
cuius conservatione futura nos et dominus Bernabo de Auria
frater noster, et qui semper fuit in uno voto nobiscum, electi
sumus usque ad festum beatorum apostolorum Symonis et
Jude et abinde usque ad annos quinque in capitaneos comunis
et populi Januensis . . . Dat. Janue die XXI. Januarii.
CRD 10449. Or. Pap. Ssp. Uber die Verhaltnisse, die zu dem dritten
Doppelkapitanat im Jahre 1306 fiihiten, vgl. Caro, Genua und die Machte am
Mittelmeer II, 337 f. — Zu 1307 September 16 schreibt Christian Spinula:
Conradus imd Lambertus Aurie, sein Bruder Gabriel Spinula und ihr Neffe
Guidetus Spinula haben sich. von der Herrscbaft der Kapitane losgesagt und
wohnen in s. Romulus in occidentis Riperia. Ego tamen cradens fore pro meliori
nostre intencionis in civitate moram trahere quam exire nonduin volui separare.
cum semper de nobis capitanei geluxiam et suspicionem percipiant, set ahquid
minime nobis dicant, nec intendo de terra, si causam nescivero, separare. — In das
so wenig aufgehellte Jahr 1308 (vgl. Caro 11, 368 f.) gehoren folgende Notizen
(CRD 11878. Dai-in wird zum 28. Juni von Berengar de Entenza quondam
und von Karl II. gesprochen; damit ist die Zeit sicher): Convenimus cum oapi-
taneis de sapientibus sedecim ex nobilibus et popularibus faciendis, qui tractare
debent et iam tractant, qualiter finito capitaneorum tempore in civitate nostra
Finke, Acta Aragonensia. 41
-- 642 —
sine capitaneis \i\-i debeat atque regi. — CRD 12642: Am 18. September (1308)
sclireibt Christian Spinula: Im August wollte der Capitaneus mit dem Yolke gegen
die boni homines vorgelien, besonders gegen Fliscos, Grimaldos u. a. Guelfos. So
erhoben sich denn Conradus Aurie u. a., die mit den Guelfen verhandelten (de
quo veraciter nil sciebam), am Sonntag 25. August in plathea illorum de Am-ia.
Er (Christian) bewaffnete sich mit vielen andern Gliedern seines Hauses, wahrend
die Guelfen schrien, quod ad tractnndum ad Luchulum capitaneum Spiuule per-
geretur. Unde intendens ipsos velle destruere domum nostram et etiam statum
nostrum, me ipsum eis opposui et defendi et ab illis de Aui'ia et ab omnibus
aliis, quod ad destruendum domum nostram et nostrum sangninem non iverunt,
dicens eis, quod non eram ibi pro velle domum nostrum et sanguiuem nosti'um
certare, ac quod a capitaneo inteUexeram, quod se volebant nobiscum insimul
adaptare. Der capitaneus war mit dem abbas imd Volli: im campus. Christian
verhandelte mit dem capitaneus: Auree et Spinule, capitaneus, abbas et populus
terre nosti'e ac alii nobiles de parte GuibeUina se fecerunt imanimes ad adiu-
vandum et manutenendum se invicem. Tamen Grimaldi et Fliscatores stare
debent in pro^idencia capitanei, abbatis et populi et totius etiam partis nostre
ad capitanei mandatum. Dieser Friede wurde am Donnerstag 29. August ge-
schlossen. Fliscatores und Grimaldi gingen heraus. Weiter heisst es:
Zwei Legatores Karls 11. kamen am 10. Angust mit 1 galea armata, ver-
handelten mit capitanei undnach 15 Tagen fiihrte sie der Seneschall der Provence
Eizaldus Gambatesa nach der Provence. Grund der Yerhandlungen : Karl n.
argwohnte wegen der geplanten Ehe der fiha domini regis Friderici, que fuit
uxor Eogeroni, fUio Capitaneo Aurie, imd weil dieser schon eine Tochter dem
Markgrafen von Saluzzo gegeben, dass die Aurie mehr fiir Friedrich eintraten
aLs nach ihren Yertragen erlaubt sei; dann forderten sie die Freundschaft des
Hauses Spinula mit Karl. Capitaneus Spinula schlagt Karl n. die Heirat seiner
Tochter, der verwitweten ilarkgrafin von Este, mit seinem Sohne vor. tJber
den zweiten Pimkt (Dienst Spinula fiir Karl) woUte capitaneus und sein patruus
Eaynaldus die Ansicht des Schreibers. Beide bemiihten sich fui- Karl. Die
Gesandten Karls IL konnten ibTn eine Eente von 1000 Gulden zusichem.
Konig Friedi-ich gebe ihm nichts. Predictus rex Karolus sciebat, quod vestre
serenitati tenebar! Konig Jayme sei es gewiss genehm. Christian Spinula
versteht die Notwendigkeit des Paktes nicht, da in ehrlicher und anstandiger
AYeise sein Haus ja Kai-1 anhange. Er erklait endUch, ohne Jayme nicht antworten
zu konnen, und damit sind die Gesandten zufrieden. Er bittet nuu den Kouig um
seine Meinung. Der Papst gehe zum Uberwintern nach Avignon. Et iam sunt
ibi nuncU cardinaUum et alioiTun prelatorum, qui in dicta terra hospicium acce-
perunt. Dat. Janue die XVIII. Septembris. Karls Gesandte sind: fr. Predicator
Eomanus, qui est episcopus; Thomas de s. Georgio magister racionaUs
domini regis KaroU. — Die hier erwahnte Tochter Friedrichs war Ulegitim. Zur
Heirat kam es wohl infolgedes nicht. Als Bernabo Auria seine Tochter mit
Markgraf Manfred von Saluzzo verheu-atet hatte, schrieb er voUer Freude dar-
iiber am 11. JiUi 1307 an Jayme (CRD JuU): Ex quo inter cetera tanto cordis
mei viscera sunt gavisa, quanto extimo ipsum dominum marchionem apud re-
galem vestram exceUentiam inter aUos carum fore. Zugleich bittet er aber um
— 643 —
Erstattung einer Summe Geldes fiir den Markgrafen, die dieser ex forma in-
strumenti dotium bone memorie B[eatricis] uxoris sue zu fordem hat. — 1315
im August schreibt Bernabo de Auria, viceammiratus sacri imperii Romani,
civis Januensis an Jayme (CRD 5280):
Civitas Janue est in statu prospero et bono per domum
nostram ceterosque amicos. Aliqui Spiuularum ceperunt
bannum, et videtur, quod rex Robertus velit facere eorum
facta. Eciam videtur, quod velit habere Januam pro acqui-
rendo Siciliam. Tamen Januenses non amant naturaliter
segnoriam et videtur nobis videre, quod facit negocia domini
fratris vestri . . .
407. Kardiiiallegat Aniald Pellagrua aii Clemeiis Y.: Weg-
nahme von 18 Schiifen einer venezianischen Hiilfsflotte bei
Ponte Lagoscuro; Yerwendung derselben zur Anlage einer
Schiifsbriicke. Bologna (1309) Juli 30.
Beatissimo patri ac domino suo clementissimo, domino
Clementi divina providentia sacrosancte Romane ac universalis
ecclesie Romano pontifici eius servus humilis Arnaldus sancte
Marie in Porticu diaconus cardinalis [cum] debita reverentia
pedum oscula beatorum. Sanctissime pater! [Sigjniffico vobis
ad gaudium, quod, [cum] gentes vestre, que sunt Ferrarie*)
. . . per excubias presensissent plures naves in adiutorium
hostium ve[ni]re de [Ven]etiis, versus castrum Thedaldi,i)
consilio prehabito, [iverunt de?] nostris ad quendam locum,
vocatum Lacus obscurus^) per V miliaria a civitate Ferrarie
distantem, in quo loco Padi flumen est magis angustum.
Cumque eri circa horam nonam quatraginta'') due magne naves
tam multitudine hominum armatorum quam victualium onerate
per dictum locum transire crederent; gentes uostre predicte,
que erant ex utraque parte flumimis coUocate, dictas naves
expugnaverunt tam viriliter et potenter, quod decem et octo
de predictis navibus infinitis victualibus plenas ceperunt et
retinuerunt et de hominibus, qui erant in ipsis, centum fuerunt
occisi et reliqui preter paucos submerserunt se ipsos. Cetere
vero naves retrocesserunt versus Yenecias, ulterius progredi
407 a) Drei Worter fehlen. b) So Kopie.
407 1) tjber seine Lage vgl. Eitel S. 181.
2) Der Ort Ponte Lagoscuro bei Ferrara.
41
— 644 —
non audentes. Sciatisque, pater sauctissime, quod antea in
loco predicto facere fieri pontem deliberaveram ; ponte
siquideni ibi facto Venetos, qui sunt in predicto castro Thedaldi,
adeo teneremus obsessos, quod nec ipsi retrocedere nec alii
in adiutorium possent ad ipsos venire. Alius enim pons, sicut
alias vobis scripsi,^) factus est ex alia parte Padi, per quem
itur versus Argentam, ita quod undique, si tamen copiam
gentium, prout spero, possimus habere, t[ene]buntur universi.
Et ecce, sanctissime domine, quam feliciter(?) dominus ex
alto prospiciens predictum propositum audivit et voluit pros-
perare. Nam naves predicte quasi sufficient ad pontem pre-
dictum inibi faciendum. Litteras vero super predictis michi
missas sanctitati vestre mitto presentibus interclusas. Sancti-
tatem vestram conservet altissimus ecclesie sue sancte regimi-
ni per tempora longiora! Dat. Bononie penultima die men-
sis Julii.
CRD Ap. 18. Gleichzeitige Kopie Pap. mit vieien Lochem. Auf einem
langen Streifen sind die Berichte Nr. 407 bis 411 aufgezeichnet. In Ferrara fuhri^
der Tod Azzos von Este 1308 den Kampf seines illegitimen Sohnes Fresco fiir
das Erbe Folcos, Azzos Enkel, gegen seine Briider zur Einmischung Clemens' Y„
der im April 1308 Ferrara fiir die Kirche beanspruchte, und Venedigs, das auf
Anrufen Frescos Truppen sandte. So begann der bekannte Kampf um Ferrara
zwischen dem Papste und Venedig. Clemens sandte den 27. April 1308 Abt
Arnald von Tulle und Magister Onufrius da Trebis als Nuntien, um Ferrara
in Besitz zu nehmen, und im Friihjahr 1309 den militarisch hervorragenden
Kardinalnepoten Aruald Pellagrua als Legaten. Von ihm stammen die nach-
folgenden Berichte, deren Anfang leider fehlt. Zum Ganzen vgl. man neben
der Publikation von G. Soranzo, La guerra fra Venezia e la s. Sede
per il dominio di Ferrara (1905) Eitel, Der Kircheustaat unter Klemens V.
S. 170 — 205; iiber die Zeit der Legation Amalds S. 191; die auf meine Be-
richte sich stiitzende Darstellung S. 193 ff.
408. Kardinallegat Arnald an Bischof Bertrand von Albi:
Schilderung seines gliinzendenEinzuges inFerrara; Leistungen
der Bischofe fiir den Krieg; Heranziehung der Stiidte; Bo-
logna kann wegen seiner Arniut nicht niehr leisten; Hoifimng
auf Beendigung des Krieges his Michaelis, sonst Aufschub
Ms zum Friihjahr; Zustand ini KasteU Tedaldo; Bitte um
Geld. Ferrara (1309) August 19.
Domino B[erti'ando] episcopo Albiensii) Arnaldus apo-
stolice sedis legatus salutem quam nobis. Recepimus litteras,
'W? 3^ j)ie friiheren Berichte fehlen.
408 1) Papstlicher camerarius; Intimus Clemens' V. Vgl. oben.
— 645 —
quas noviter nobis misistis, statum prosperum domini nostri
summi pontificis inter cetera continentes. De quo letus fuit
animus noster immensum, rogantes, ut super hiis et aliis, que
vobis occurrent et videritis, nos reddatis frequencius cerciores.
Privilegium recepimus super confirmationibus exemptorum et
aliud super absolutionibus impendendis^) et deprecamur altis-
simum, ut retribuat domino nostro de tanto impenso nobis
honore. Mirabantur enim omnes, qui audiebant, quod ita
nudi venissemus, sicut antea veneramus, credentes nos ultra
posse facere quam legati alii, qui venerunt. Super indulgencia
nobis et familie nostre concessa*) idem dominus nostrum
plurimum animum ilaravit dictoque domino grates propterea
exsolvimus copiosas. Hodie, quippe die martis XIX. mensis
Augusti, Ferrariam intravimus, sani et ylares per graciam
salvatoris, associati per venerabiles patres dominos patriar-
cham Aquilegensera et archiepiscopum Mediolanensem et epis-
copos Bononiensem, Fesulanum, Nouariensem, Ferrariensem,
Imolensem, Ceruiensem et Teruisinum. Alios vero licencia-
veramus iam, videlicet archipepiscopum Rauennatensem, epis-
copos Paduanum, Vicentinum, Mantuanum, Reginum, Fauen-
tinum, Foroiuliensem, F^) . . ., Ariminensem, Bricxiensem et
Feretranensem.4) Ubi cum ingenti gaudio et [exultatione] et
totali fuimus honore recepti, rogantes altissimum, cuius ex
parte nostra res agitur, ut ingressum simul sequatur regressus
exinde. Ex dictis autem patriarcha et archiepiscopis et ip-
sorum provinciis subsidium .L. equitum recepimus ab una-
quaque provincia eorundem pro [duojbus mensibus et ad hoc,
ut nullus possit refferre contrarium in expensis, non est ali-
quis dictorum prelatorum, qui solverit in hac ultra C. florenos
cum clero sue civitatis et diocesis, exceptis tamen tribus, qui
solverimt CL florenos, et nichilominus dedimus eis contribu-
tores. Episcopus tamen Brixiensis per se solum dedit nobis
a) concesse Kopie.
^) Es ist nicht mit Sicherheit zu sagen, welche der Privilegien in Reg.
Clementis V Nr. 5025—5053, 5076—5079 hier gememt sind.
^ Da die Namen mehrere der hier in Betracht kommenden Diocesen
mit F anfangen, ist das F nicht mit Sicherheit zu deuten.
*) Montefeltro.
— 646 —
XXV in equis. Et die mercurii ad octo dies finietur terminus
eorundem nec expectamus amplius subsidium a prelatis nec
a civitate, nisi forte a Luca'') . . . vero, quibus''; . . . nullum
habuimus subsidium nec expectamus habere nisi'') . . . For-
liuium, Fauencia et Inmola dederunt nobis pro universo
quingentos florenos. Marchiones autem de ligua, de quibus
nobis scripsistis, requiri fecimus diligenter de promissione
facta domino nostro. Et adhuc non potuimus aliquid obtinere.
Speramus quicquam boni de ipsis. Bononienses vero fecerunt
et faciunt, (|uicquid possunt, tamen quia pauperes suut, non
possunt expensas amplius sustinere et neminem amodo
possunt mittere, nisi primo fuerit stipendiatus. Propter
quod innumerabiles nos oportet expensas subire et sti-
pendiare exercitum infinitum. Habemus enim tres excer-
citus, in civitate unum, in quo sunt exceptis illis de villa
quatercenti equitas et mille pedites, in prato alium, in quo sunt
octingenti equites et quinque milia pedituni, in Francolino, ubi
fecimus fieri pontem mi[ra]bilem, per quem Veneti desolationem
totalem recipient, cum ])er ipsmn impediatur eis succursus
et victualia. que habebant, sexcentos equites et quatuor milia
peditum ab utraqne ])arte Padi. Quas quidem expensas
oportet necessario nos subire festinantes modis omnibus, ut
ante festum beati jMichaelis obtatum possimus habere de
Venetis maledictis. Nam si usque ad tempus illud contra eos
aliquid facere non possemus, usque ad estatem futuram non
possemus nocere eisdem, set tantum oporteret nos ad custo-
diam attendere civitatis, quia propter inuudaciones aquarum
Veneti essent domini tocius aque. Experti sumus a modo,
quiequid potuit in mimdo experiri, et videmus, quod machine
et alia edifficia nobis nou prosunt ad confusionem eorum, nisi
quid restat, quod per vires armorum fiat, quicquid fieri poterit
conti^a eos. IUi autem, qui sunt in castro Thedaldi, non
habent victualia nisi pro XII diebus tantum, ut fertur uobis
pro certo, et maior pars est ipsorum infirma, exceptis paucis-
simis. Onmes de famiUa nostra existentes in exercitu fuerunt
infirmi, et omnes sanati sunt, benedictus Deus. Demum quia
factum huiusmodi festinanciam requirit non modicam et
b) Ein bis zwei Worter fehlen.
- 647 —
pecimiam iutinitain, rogamus attente, ut iustetis erga dominura
nostrum, si honorem suum et ecclesie atque [uostrum?] et
fructus'') . . . regni affectat, CJ[uod de peccunia nobis in quan-
titate'') . . . [rejcepit, debeat subvenire. Nam si factum huius-
modi, ut firmiter credimus, nobis cedat ad votum, dominus
ipse procul dubio dominabitur in Italia, dum memoria [e]xistat
ipsius, et si, quod absit, contra [nos?] venii-et, reputaremus
nos perpetiio c[onfusos]. Nos enim auctore domino ante'') . . .
[djecem dierum proponimus ipsos Venetos facere expugnari et
speramus firmiter, quod alterum de tribus ipsos oportebit
facere, videlicet ad misericordiam venire, aut fame perire, aut
per potenciam capientar. Quid autem inde factum fuerit vel
contigerit, e vestigio curabimus intimare. Dat. Ferrarie eadem
die ut supra.
CRD Ap. 18.
409. Kardiiiallegat Ariiald aii Clemeiis T.: Angriife der
Teiiezianer auf die neue Schiifsbriicke; todliche Verwuudung
ilires Anfiihrers und ilire Fluclit; Reise nacli Ferrara und
Juhel hei seiner Ankunft; Pliinderungszug piipstlicherTruppen;
Blitzschlag in ein paduanisches Kastell, das die Kreuzpredigt
verhohnt hatte; Rebellen ini Paduaner Bezirk; Tod Friscos
und Ubergabe seines Kastells. Ferrara (1309) August 21.
Sanctissimo patri ac domino suo clementissimo, domino
Clemeuti . . . Arnaldus sancte Marie in porticu diaconus
cardinalis . . . No[verit sancti]tas vestra, quod, postquam
nuper vobis s[crip]si, [p]ontem edifficari feci in^) . . . supra
Padum prope l[ocum] vocatus Lacus obscurus, [in] quo loco
et quod ibidem pons fieri deberet, alias vobis scripsi.i) Fuit
enim ab omnibus iudicatum fore expediencius , quod pons
fieret in loco Francolini prefato.'') Verumptamen die veneris
proximo, cum pons pre[fatus] prope consummacionem^) esset,
venerunt naves de Veneciis cum multitudine armatorum, qui
contra pontem magimm dederuut insultum ; ipsi tamen post
magnam pugnam retrocesserunt confusi, set in crastino re-
409 a) Drei Worter fehlen. b) la der Llicke oben muss also dieser Name
gestanden haben. c) consnmpnacionem Kopie.
409 1) Vgl. Nr. 407.
— 648 —
smnptis viribus associatis sibi pluribus aliis, que de Veneciis
supervenerant in succursum ipsorum, repetita pugna conti'a
pontem et eius custodes et operarios novam et valde gravem
et maliciosam invasionem dederunt ab hora tercia usque ad
horam nonam, continue resistentes. Sed dominus ex alto
prospiciens ita feliciter coadiuvit incepta, quod inimici eius
prefati hominum ministerio sua virtute devicti, ipsorumque
capitaneo cum ictu cuiusdam maxime baliste, que dicitur
Espingala, letaliter vulnerato,^) propter quod inter eos multa
planctus et lamentationes insurrexere diverse, terga dederunt
fuge ipsorumque malis . . .^) Eadem die pons idem extitit
laudabiliter consummatum. Sciatisque , pater sanctissime,
pontem ipsum elegante]- fore dispositum ad resistendum
Venetis sepedictis. Sunt siquidem castra lignea inibi et ex
utraque parte Padi fabricata. De quibus faciliter resisti
potest eisdem cimi lanceis et balistis. Est insuper ex uti^aque
parte^) . . . stipendia, pro dicti pontis custodia magnus
exercitus^) . . .
Clementissime domine, cum dicta die sabbati per litteras
abbatis Tutellensis et domini [0] de T[rebis]3) et comitis
Roraandiole^) et aliorum, qui sunt ibi pro vobis, intellexissem,
quod [ipsi] pluribus gentibus indigebant, eo videlicet quia,
cum exercitus in tribus locis, scilicet in custodia pontis eius-
dem et in s[ervi]cio (?) marchionis ac in civitate teneretur ad
vestras expensas, non sufficiebant in tot locis illi, qui erant
ibidem, nec a Bononiensibus, qui ex preteritis, sicut revera
poterunt, se pretendebant gravatos, possem novum ex causa
predicta reportare succm^sum, Ferrariam venii-e deliberavi.
Et in crastino venerunt ad me [am]baxa[tore]s [tam] ex parte
communis Ferrarie quam ex parte ceterorum, qui pro parte
nostra sunt in exercitu. Ex parte [eorum?] supplicabatur
uniformiter, quod illuc venirem omnino, quam deliberatio[nem]
audientes Bononienses dixerunt se mecum ituros et tandem
michi dedernnt de novo ducentos equites et duo milia pe-
d) Ein Wort fehlt.
*) Giovanni Soranzo.
2) Die in Nr. 407 genannte Nuntien.
*) Eaimimd Athonis de Aspello seit 1309.
— 649 —
ditam nna cum qnmgentis marratoribns^), qui die lane de
Bononia recessernnt. Ego vero nolens, quod [negli]-
gentie mee possit ascribi nec dabitans vilem carnem
nec non pro honore vestro et ecclesie sancte Dei mortis
subire periculis dicta die lune similiter recessi de
Bononia versus Ferrariam dirigens gressus meos. [He]ri(?)
dictam civitatem Ferrariam intravi, ubi receptus fui cum
inetfalilibus gaudio et honore. [Scia]tis insuper, saiictissime
domine, quod nuper octuaginta de geutibus nostris accesserunt
de nocte ad quoddam manerium Venetorum distans a Ferraria
XV miliaria, ubi Veneti euntes et redeuntes versas Ferrariam
recipi consueverant, et combusto primitus prefato manerio et
hominibus plus quam triginta ibidem existentibus interfectis,
de rebus ibidem-^) . . . secum duxerunt sexcentos mutones et
quatuor boves. Ceterum in Paduana diocesi in castro vocato
Maganeria, cum nuper crux predicata fuisset, gentes dicti
castri fidei catholice reverencia retrorsum abiecta publice se
truflfabant crucis privilegium presurapcione detestabili con-
tempnentes. Sed virtutis magnitudo divine volens suum
evidenter ulcisci contemptum, eadem nocte misit eis flagellum
cadentis fulgm-is, quo mediante totum castrum crematum
prorsus extitit^) . . . domibus dumta[xat] salvatis. Faduani
vero nondum misserunt ducentos equites et [ped]ites, quos
ambaxiatoribus meis promisserunt , ut alias vobis scripsi.^)
Scriptum fuit enim michi per . . . episcopum Paduanum et
dominum Onufrium decanum Meldensem^), quem illuc iterum
miseram, quod Veneti peccu[niis corruperant?] quosdam de
Padua, qui'') . . . non obstantibus machinacionibus ipsorum,
sicut pro firaio credo, promissa per ipsos complebit. Nam
exnunc ordinatum fuerat, qualiter pedites recederent; ego vero
bene sciam, qui sunt predicti rebelles et corupti, ita quod
loco et tempore intendo recolere nec ipsis parcam iu penis
debitis infligendis. lUe maledictus Friscus spurius, qui nuper
mortuus fuit et in infernum, ut timeo, sepultus, tenebat quod-
e) Eine halbe Zeile fehlt.
5) Leute mit einem marrone, Hacke, Pioniere.
^ In einem friiheren nicht vorhandenen Sclireiben.
') Einer der beiden Nuntien.
— 650 —
dam castrum Guilelmi, distaus a Ferraria per viginti quiuque
miiiaria, ubi erat totum refugium Yenetorum. Cum vero nuper
nostrates intellexissent, quod non bene custodiretur, iverunt
illuc die lune, qua de Bononia recessi, et incontinenti homines,
qui erant in castro, castrum et se ipsos reddideruut eisdem,
sahds personis et rebus ipsomm, ita quod predictum teuemus,
quod est fortissimum; et amodo citra Yenecias extra Ferrariam
Yeneti nichil tenent in terra. Nova vero predicta michi vene-
runt in civitatis Ferrarie ingressu. Sanctitatem vestram con-
servet altissimus ecclesie sue sancte regimini per tempora
longiora! Dat. Ferrarie die vicesima Augusti.
CED. Ap. 18.
410. Kardinallegat Ariiald aii Clenieiis Y.: Scliildermig des
vergeblicheii Sturmes auf das Kastell Tedaldo in der Sonu-
tagsft'iihe; ft*iilizeitiges Pliindern der pjipstlichen Truppen
verhindert den Erfolg; voni Turm seines Palastes in Ferrara
sah er, dass die Yenezianer noch Lebensniittel haben; doch
holft er baldige Ubergabe, wenn nicht M.intua und Yerona
heinilich unterstiitzen. Ferrara (1309) August 25.
Nachsclirift. Nach iviederliolten Anstiirnien ist heute Kastell
Tedaldo gefallen. Ferrara (1309) August 28.
Sanctissimo . . . Ciementi . . . summo pontifici . . . Ar-
naldus sancte Marie in porticu diaconus cardinalis . . . oscula
beatorum. Ex quo alias sanctitati vestre scripsi de adventu
meo Ferr[arie] ac de complemento pontis, quem eddificare feci
supra Padum, in loco, qiii dicitur Francolinus, per Perrotum
cursorem meuni, qui die mercurii ^icesima mensis Augusti
recessit de Ferraria, nil aliud de novo contigit, nisi quod
die dominica proxime preterita, prout antea preordinaveram,
circa ortum solis ivit exercitus, qui pro vobis est in prato
Marchionis, supra Yenetos ad locum, ubi exercitus eorum
est prope ripam Padi ultra pontem castri Thedaldi in suis
territoriis collocatus. Tamen (?) Yeneti adeo se fossatis et
clausuris diversis fortiiicavera[nt], quod, c|uamvis quingenti
[h]astatores'') ad cumulanda lossata et deplanata territori[a]
pro viribus intenderent, sufficere non potuerunt, quod ad eos,
410 a) fossatores kami nicht srelesen werden.
— 651 —
obstantibus clausuris predictis, securus pateretur accessus.
Fecerunt enim prope clausuras suas castra lignea, de quibus
cum sagitacione multiplici resistebant. Yerum quidam de
nostris propter parvitatem Padi invenerunt vadum in Pado,
per quod transierunt ad naves ipsorum, et cum cepissent
maiorem navem, que regina vocatur, illi de peditibus nostris,
qui Padum transiverant, tantum vaccaverunt lucro et depre- -
dacioni rerum, qne erant in ipsa, quod supervenientibus
navibus armatis hostes ipsam recuperaveruut, antequam
succursus nostre gentis venire potuisset ad ipsos. Ceperunt
insuper c{uinque alias naves ipsorum, quas statim igne sub-
posito (?) couibuxerunt nec aliter Venetos iu terra potuerunt
habere. Sciatisque, pater sanctissime, quod in exercitu uostro
predicto tempore dicte invasionis erant bene cadringenti
equites cnm sex milibus peditum armatorum, qui adhuc sunt
in prato Marchionis prefato pro maiori parte ad stipendia
nostra, exceptis illis, qui sunt pro commuui Bononie et alia-
rum communitatum, prout alias vobis scripsi. In Francolino
vero sunt ex utraque parte Padi pro castodia poutis sexceuti
equites et quatuor milia peditum ac in civitate Ferrarie de
sol[utis?] stipendiariis quatercenti quinquaginta equites et
mille pedites preter cives, qui omnes pro maiori parte paucis
exceptis ad stipendia nostra tenentur in locis predictis.
Sciatisque, clementissime domine, quod, licet alias vobis
scripserimus, Venetos nou habere victualia, prout michi pro
certo narratum extiterat, oculata tameu lide vidi de turri,
que est in palacio nostro Ferrariensi, ipsos aliquos mutones^)
habere et idem dicitur de vino et aliis necessariis. Non credo
tamen, et sic etiam dicitur. quod ad longum tempus sufficere
possit eisdem. Est enim certo certius omnibus, quod, dum
tamen pons Francolini custodiri possit, ipsis est undique via
preclusa in habendis victualibus, nisi fortassis habeaut de
partibus Mantue et Verone, licet commuuitates dictarum civita-
tum promiserint, quod ipsos de finibus suis victualia habere non
permitterent ullo modo. Dat. Ferrarie die XXV. mensis Augusti.
Post confectionem vero presencium invaseruut nostri
Venetos in campo suo die martis repeute aute horam no-
b) mutores Kopie.
— 652 —
nam'^). Ex proposito ordinatis'^) . . . invaserunt ipsos die
mercurii®) circa ortum solis. Set propter clausuras et fossata,
quibns se [val]laverant, licet deplauata fuissent per nostros,
non potuerunt ad campum ingressum habere. Tandem vero
nocte preterita, aliquantulmn ultra mediam noctem, cum illi,
qui pro parte nostra faciebant excubias, presensissent ipsos
fatigatos propter [labores], qnos diebus preteritis sustinuerant
et inter se turbatos, hoc significaverunt aliis nostris. Et in-
contiuenti congregatis exercitibus debellavernnt et taudem per
potentiam intraverunt campum ipsorum et interfectis pluribus
de inimicis campo cum omnibus rebus, quas ibi habebant,
cum maiori parte navigii sui per nostros victoriose quesitis,
ceteri fugerunt et se recluserunt in castro. Turrisque pontis
et per eam media pars ipsius pontis capte per nostros fuerunt,
domino faciente. Post hec, pater sanctissime, dum eram in
turri palacii nostri inspiciendo ipsorum victoriam, fuit captum
per nostros castrum Thedaldi et burgus et sic omnia habe-
tis. Sanctitatem vestram conservet altissimus . . . longiora!
Dat. Ferrarie die XXYIII. mensis Augusti.
CRD Ap. 18.
411. Kardinallegat Aruald an Clemens V.: Kastell Tedaldo,
Brueke, Burg und ganze Flotte der Tenetianer ist in seineni
Besitze. Die ganze Besatzung ist trotz seines Befeliles, die
sich Ergebenden zu schonen, niedergemacht. Ferrara (1309)
August 28.
Sanctissimo patri . . . Clementi . . . Arnaldus . . . car-
dinalis . . . beatorum. In summa, pater sanctissime, sicut
hodie vobis scripsi per Peratum'*) cui^sorem meum, castrum
Thedaldi, pontem, burgum et totum navigium Venetorum
habemus. Et omnes, qui ibidem erant ex parte ipsorum,
fuerunt gladio interfecti. Licet enim mandassem, quod reci-
perentur misericorditer misericordiam postulantes, non profuit.
Nec aUter facere potui, quod modus et impetus populi sedaretur.
Valeat sanctitas vestra et in felici statu et prospero perse-
410 c) Folgt leere Stelle; entweder abgeblattert oder radiert. ^) Ein Wort
f ehlt. e) mercuri Kopie. — 411 aj go hier.
— 653 —
veret per tempora longiora! Dat. Ferrarie die XXVin.
mensis Augusti post terciam.
CRD Ap. 18.
412. Raymundus Athouis de Aspello au Clemeus T.: Auftrag
des Kardiuallegaten, das Kastell Marcamo zu nehuien; Aus-
fiihrung des Befehls; Bitte, Ferrara geniigeud zu sichern;
gewaltiger Schadeu der Tenezianer. Marcamo (1309) Sept. 25.
Sanctissimo in Christo patri . . . Clementi summo pon-
tifici et domino suo reverendissimo Raymundus Athonis de
Aspello fidelium vestrorum minimus, Dei et vestri gracia pro-
vincie vestre Romandiole rector ad pedum oscula beatorum.
Ferrariensi negocio Dei virtute feliciter expedito, paternitas
reverenda domini Arnaldi . . . legati apud Ferrariam specia-
liter miclii iniunxit supra castrum Marcabo, edifficatum per
Venetos in territorio civitatis Rauennatis in preiudicium
sancte Romane ecclesie et vestre provincie Romandiole, con-
festim magnum exercitum congregare, id eius mandato
Romandiolis faciens hoffideri^) et edifficiis sive machinis
multis et diversis continue flagellari, quamquam inexpugnabile
videretur propter flumen Padi et aliarum paludum circuitum.
Et sic specialiter fidedignis videbatur, quemcunque pontem
in navibus fieri fecerimus supra Padum. Die XXIIII. Septem-
bris castrum Marcabo salvis personis intrinsecorum pedibus
vestre sanctitatis subegi, de manibus liberans Venetorum.
Quare cum hoc miraculosum reddatur in partibus, tam brevi
tempore tot et tales fortalicias^ victoriose vestre sanctitatis
pedibus subiugare, supplico reverenter devotione, qua possum,
quatenus civitatem Ferr[ariensem] sanctitas vestra taliter
premunire dignetur, quod vobis et ecclesie Romane reddatur
devota in futurum et infidelibus de eo [toUJatur materia, quod
presumunt. Scientes insuper per huiusmodi castri cap[cionem]
Venetos dampnificatos esse fere in media parte fructuum
camere [Fer]r[ariensis?] civitatis, sicut iu istis partibus vulgari
sermone asseritur. Nec in al[iis] locis eis subiectis eos pro
posse ledere et dampnificare cessabo, donec velint, nolint,
sanctitatis vestre pedibus coUa submittant et quousque vos et
a) Heisst wohl belagem. ^) So Kopie.
— 654 —
ecclesia intentum vestrum plene habueritis ab ipsis. Me
sanctitatis vestre pedibus humiliter recommendo. Dat. in
Marcabo die XXV. Septembris.
CRD 4124.
413. Raymund Athonis de Aspello an Kardinal Rayniund
de Got: Schilderung der Belagerung und Einnahme von
Marcamo; Verlust von 150000 Gulden Rente der Venezlaner;
feindliche Stimmung gegen sie. Marcamo (1325) September 25.
Reverendo in Christo patri . . . Raymundo de Goto
Dei gracia sancte Marie nove diacono cardinali Ra^Tnundus
Athonis de Aspello proviucie Romaniole, civitatis Bononie,
comitatus Brectinorii"*) et pertinenciarum ipsorum comes et
rector per sanctam Romanam ecclesiam generalis . . . Post-
cjuam de excercitu castri Thedaldi cum victoria, sicut scitis,
ad provinciam Romaniole me transtuli, de mandato reverendi
patris et domini, domini Arnaldi . . . legati apud castrum
Marcamo feci inmensum excercitum congregari, contra ({uod
in flumine Padi pontem de navibus, sicut Francolini, cuni
cathena ferrea ordinari feci, multis munitum balistis et pro-
pugnaculis ac turribus ligneis ordinatum, ita quod homines
ibi stantes a Venetis nuUum possent habere succursum, mul-
tosque trabucos sive machinas feci erigi contra ipsum et
multis diebus inibi excercitu commorante predicto homines
existentes ibidem, cum de nocte nec de die eis tam cum
machinis percutientibus undique incessanter quam alias manu-
aliter et viriliter expugnando non permitteremus quietem,
salvis personis, se sancte Romane ecclesie humiliter reddi-
derunt sicque illud hereditatis, quod olim per arroganciamVeneti
usurparunt, predicte ecclessie memorate ipse deus ultionum libere
vindicans causam suam, non nostris meritis sed sua sanctissirna
gracia, die XXIIII. Septembris hereditati sue pristine revocavit,
de quo debent singuli fideles ecclesie leto corde et animo laudem
et gioriam domino decantare. Nam tota Christianitas scire
potest, quod nunquam ecclesia Dei tantum quantum nunc in
istis partibus honoris et glorie acquisivit! . . . Ad hec scire
vos volo, quod idem castrum Marcamo plus in redditibus, ut
a) Brectorii Kopie.
— 655 —
fertur, valebat annuatim Venetis supradictis quam centum
quinquaginta milia florenorum, ita quod tnm propter capcionem
[castri] Thedaldi tum etiam propter captlonem castri Marcamo
predictorum exclamatur })nl)lice per diversos istarum partium et
provincie liomines : Moriantur et destruantur Veneti, sancte
Romane ecclesie inimici, ut de cetero . • -0 Preterea adhuc
multa dampna in locis subiectis Venetis inferentur, nisi ad
reverenciam domini nostri summi pontificis totaliter offerant
se paratos. Supplico, reverende pater, ut me vestrum re-
commendatum habere velitis. Dat. in castro Marcamo die
XXV. mensis Septembris.
Item supplico, uti civitati Ferrarie faciatis de bona
custodia provideri, ita quod taliter provideatur ecclesie, quod
ipsa nuUum dampnum faciente domino de cetero paciatur.
CRD 4124.
•
414. Podesta Lambertus de Poleiita iiiid Kommune Raveiiiia
aii Clemeiis T.: Eimiahme voii Marcamo; Zerstoruiig des
Kastells mit Zustimmuu^ von Ravenua und Bologna. Bitte,
bei der Begnadigun^ Tenedigs die Stadt zur Entschiidi^ung
der von ihr beraubten Stadte und Pralaten und zur Frei-
lassung der Seefahrt der Christen zu veranlassen. Ravenna
(1309) Septemher 25.
Sanctissimo patri domino Clementi . . . summo pontifici
Lambertus de Polenta, potestas, consilium et comune Rauen-
[natense] pedum oscula beatorum . . . Dominus . . . scisma-
ticorum^) ducis quondam Veneciarum et communis eiusdem
cecam superbiam degrada^dt; nam castrum de Marcarao diu
per eos violenta occupatione constructum in districtu civitatis
nostre . . . laqueatos tenens nos et maximam partem Italie
. . . per dominum comitem Romandiole, nos et alios fideles
ac stipendiarios . . . tradiderunt prefati detentores . . . Arma
et cetera multa spolia deputati sunt eidem domino comiti
recipienti pro sancta ecclesia, . . . turres, muri ac edifficia
cetera de mandato prefati domini comitis et unanimi con-
sensu et consilio Bononiensium, nostro et aliorum . . . in
eodem excercitu . . . residencium damnata sunt exterminio
413 cj Zwei Worter fehleu. — 41-1 ») sismaticoruin Kopie. Hier viele Liicken.
— 656 —
et ruine, ad quod totaliter extirpandum continue intendimus
sublato temporis cuiuslibet intervallo. Supplicamus, . . . qua-
tinus dictis quondam duci et communi**) Yeneciarum , quos
scimus per ambaxiatores et sindicos ultra montes accessisse
ac fortassis venturos ad sanctitatem vestram misericordie'^)
ianuam taliter patefaciatis, quod iusticia servetur illesa, quod-
que satisfaciant sancte ecclesie ac nobis et aliis fidelibus vestris
ac prelatis de illatis dampnis, vintiis et rapinis, quod desistant
a violencia solita in mari contra fideles set quoscunque intrare
ac egredi permittant per mare ac portus sanctitatis vestre
sitos in diocesibus Ferrariensi, Rauennatensi, Comaclensi'^) et
Adriensi cum victualibus et mercationibus quibuscunque . . .
Dat. Rauenne die XXV. Septembris.
CRD 4124. Die Herrschaft der Kirclie dauerte bis zum Juli 1317.
Dann machte ihr unter Johannes XXII. eine neue Eevolution ein Ende. Vgl.
Eitel S. 204. Dariiber auch die Mitteilung Vidals de Villanova vom 22. August
(CRD 12371): Los Gebelins an pres ara novellament ab la part, quey era, la
ciutat de Ferraria e an pres lo castell e an morts tots quans Quatalans hi an
ti'obats. Lo loch se tenia pel rey Eubert en comanda desta esgiesia e tenia
hy compauya de Catalans, e da^o es estat fort torbat lo papa. Lo cardenal
blanch passa desta vida a la vespra de senta Maria Dagost.
415. Kardinallegat Arnald an Clenieus V.: sendet Brief der
papstlichen Truppenfiihrer iiber die Einnahme des Kastells
Marcamo. So hat der Papst jetzt alles auf dem Lande bis
zum Patriarchat von Aquileja. tJher die Angriffe zur See
muss der Papst entscheiden. Bologna (1309) Septemher 36.
Sanctissimo patri. Nova, que ego servus vester humilis
Arnaldus Dei et vestri gracia s. Marie in Porticu diaconus
cardinalis eri vobis scripsi super captione castri de Mar-
camo et qualiter predictum casti'um reddiderunt illi, qui
intus erant, salvis vitis eorum, certa sunt, ut scio per litteras
capitaneorum, qui erant in exercitu, quas vobis mitto presen-
tibus interclusas, ut vos cercior esse possitis et ne vos fortas-
sis dubitaretis eo, quia littere, quas vobis eri misi in aliis
litteris meis inclusas, misse non fuerant per aliquos, qui
presentes in captione predicta fuissent. Sic igitur, clemen-
tissime domine, per Dei gratiam de omnibus, que Veneti
414 b) dictos usw. Kopie. cj misericordiam Kopie. d) Clonaclensi Kopie.
— 657 —
pei-fidi habebant in aqua dulci et circa et in terra, usque ad
patriarchatum Aquilegiensem sumus expediti. Super hiis
vero, que habent in mari et circa mare, provideat amodo sanc-
titas viam, prout viderit expedire. Dat. Bononie die XXVI.
mensis Septembris.^)
Reverendo in Christo patri et domino eorum, domino
Arnaldo sancte Marie in Porticu diacono cardinali [et] aposto-
lice sedis legato Arnaldus vicarius domini comitis Roman-
[diole] pro domino papa, Berna[r]dinus de Polenta, potestas
Ceruie et capitaneus*) . . . potestas Raven[natensis] , Yin-
turinus de Bergamo et Jacobus de Funtana capitaneus Fer-
rariensis in obsidione Marcabo pro domino nostro summo
pontifice commorantes cum recommendacione se ipsos. Vobis
tenore presentium signifficamus ad gaudium, quod hodiecastrum
Marcabo venit ad mandata sacrosancte Romane ecclesie et
ipsius domini nostri ac eius fidelium hora nona, de quibus in
domino gaudeatis, qui semper negocia, que agitis, in melius
prosperabit. Dat. in vestro excercitu felici die XXIIII. Sep-
tembris hora nona.2)
CED 4124. EbenfaUs langer Papierstreifen, der die Briefe Nr. 412 bis
416 enthalt.
4 1 6 . Kardinallegat Arnald aii d en papstlicheii Camerarius Biscliof
Bertrand von Alhi: Eiiinjihme des Kastells von Marcanio, ,vlta
et anima Venetorum^ Bologna (1309) September 27.
Domine camerari! Nos Arnaldus de Pelagrua cardinalis
propter festinum recessum presencium portitorum non potui-
mus aliud scribere quoad presens, nisi quod, sicut eri, quando
predicti portitores ad nos cum vestris litteris perveneruut, et
adhuc hodie scribimus domino nostro, castrum de Marcamo,
quod erat vita et anima Venetorum, captum fuit die mer-
curii^) proxime preterita hora none et est in manibus domini
nostri, et secure potest dicere domiuus noster, quod eisdem
Venetis pulcrius et utilius iocale abstulit, quod haberent, et
quod vita erat et dominium eorundem in partibus Lombardie.
415 a) Ungefahr 5 Worter felilen. 416 a) niercuri Kopie.
') Der hier erwahnte Brief fehlt.
^) Kastell di Marcamo lag bei Ravenna.
F i n k e , Acta Aragonensia. 42
— 658 —
In brevi autem scribemus domino nostro et vobis lacius super
multis. Dat. Bononie die XXVII. mensis Septembris.
CRD 4124.
417. Korrespondenz wegen des vom Grafen von Ampurias
weggenommenen Scliiffes der Venezianer. 1309—1312.
Jayme II. zeigt Clemens V. Empfang der papstlichen BuJle gegen die
Venezianer an (vom 9, Marz 1309. Vgl. iiber dieses masslos heftige Schrift-
stiick Eitel S. 188 f.) Lehnt die Publikation ab: quia nonnulli de partibus
nostre dicionis subiectis cum pluribus rebus et mercibus suis in partibus Vene-
ciarum existunt; dagegen finde man paucos, immo forte nuUos ex ipsis Venetis
seu eorum bonis in partibus nostris. Er •will seine Untertanen von Venedig
zuriickrufen. 1309 Juli 14. — Im J. 1310 nahm Graf Pontius Hugonis Empu-
riarum mit koniglicher Flottille ein Schiff eines Venezianers. Der Doge Petrus
Gradenico wandte sich beschwerdefiihrend an Jayme II. Jayme antwortete am
16. November 1310: Der Graf habe zwei Griinde angegeben, 1) weil das Schiff
"Waren gefiihrt, die von Alexandrien nach Candia gebracht, dort verladen und
nach dem Norden gebracht werden soUten ; 2) racione processuum latorum per
dom. papam contra Venetos racione civitatis Ferrariensis. J. will die Sache
vor die celebris curia biingen. (Reg. 238 f. 214). Doch befiehlt er am selben
Tage dem Geraldus de Olivaria de domo nostra Restitution des Schiffes. Der
Inhalt: tapices, bote ^ini et aque, apparatus coquine usw. war verkauft; 500
sol. Barch. sollen dem Schiffspatron zur Heimreise vorlaufig gegeben werden.
(Reg. 271 f. 217). Erneutes Drangen des Dogen und Hinhalt Jaymes (Reg.
239 f. 8. Dezember 22.)
Der Papst erliess ein Schutzschreiben fiir den Grafen von Ampurias
an den Erzbischof von Tarragona und den Bischof von Valencia. Dagegen
wendet sich heftig Jayme, indem er das Schreiben erschhehen nennt, am
27. August 1311 (Eeg. 239 f. 128) ^:
Gontra pacem, quam nos et antecessores nostri cum comuni
Yeneciarum habuimus et habemus, nulla inter nos et ipsos
Venetos existente guerra vel diffidamento aliquo procedente,
navem et res ipsorum Venetorum indebite occupavit. Est
enim certum nec potest aliqua tergiversacione celari, quod
nos et predecessores nostri semper pacem habuimus et habe-
mus cum communitate Veneciarum, sicut habemus cum omni-
bus Christianis, quos non diffidavimus iuxta morem, . . .
iuxta quem morem alicui regi vel principi seu comunitati
dampnum inferre non consuevimus nec permisimus per subditos
nostros absque diffidamento inferri . . . Propter quod comes
predictus et alius subditus noster quicunque cessare debuit
ab inferendo dampno Venetis et eorum rebus . . . Et preser-
— 659 —
tim cessare debuit dictus comes ab inferendo dampno Yene-
tis predictis, quoniam navigium, cum quo dictus comes navem
et merces cepit predictas, nostrum erat, videlicet sex galee
et unus lembus, . . . cui siquidem preposuimus in ductorem
comitem memoratum, concedentes eidem . . ., ut in delin-
quentes homines dicte armate posset omnes iusticias corporales
et peccuniarias exercere . . . et quod intenciouis nostre non
erat, quod dictus comes dampnum seu malum inferret ali-
quibus Christianis, immo inter nos et ipsum fuit actum, . . .
quod dampnum inferret tantummodo Sarracenis, exceptis hiis,
cum quibus treugam habebamus, quos eidem comiti nomina-
vimus, iniungentes eidem, ne predictis Sarracenis nominatis
vel aliis pacem nobiscum habentibus dampnum inferret.
Zudem hat er friiher mit dem Grafen abgemacht, dass er ad curiam
per nos Cathalanis tunc proxime celebrandam erscheine. Das hat er nicht ge-
tan: in nostre iurisdiccionis contemptum imd behauptet, das Schiff kame de
Alexandrie partibus, wahrend es von Candia insule Crete kam und nach Venedig
wolite. Das hat er alles den beiden Bischofen gesagt. Dat. Barchinone XVII.
talendas Septembris anno domini MCCC undecimo. Reg. 232 f. 128; f. 133
Citacion des Grafen durch den Konig am selben Tage. An den Dogen Petrus
Gradonicus schreibt er am 28. August (f. 134 ^):
. . . Volentes amoris federa inter nos et predictos nostros
et vos et predictos vestros actenus observata persistere illi-
bata ac nostrum adimplere debitum in hac parte, processimus
in contumaciam nobilis comitis Impuriarum. Et cum de
violentia et rapina per ipsum vestris subditis illata nobis
satis liquide appareret, eidem nobili comiti precepimus, ut
infra XX dies post recepcionem litterarum super hiis per nos
eidem directarum dictis vestris ambaxatoribus de extimacione
rerum predictis vestris subditis ablatarum, prout vestra taxa-
tione previa per dictos vestros ambaxiatores iuratum fuit,
satis facere procuraret.
Am 1. October berichtet er dem Dogen iiber die Exekution: Nos igitur
cmn regiis exercitibus contra comitem memoratum, castrum et loca sua persona-
liter procedentes m eis talando, comburendo et alia etiam dampna multiplicata
contulimus (f. 148). Der Graf wUI sich jetzt mit den Venezianem vergleichen.
Am 25. Juni 1312 steht fest, dass der Graf 2054 Hbr. 19 sol. 2 den. schuldig zu
sein bekannte. Eins seiner Kastelle wurde beschlagnahmt.
Clemens war iiber diese unvermutete Hartnackigkeit Jaymes ausser-
ordentlich erregt; er sprach wiederholt dariiber mit den aragonesischen Konzils-
gesandten, weinte (ita motus, ut quasi oculi eius venerunt Ln aquam), dass J.
42*
— 660 —
ihm in der grossten Schmahiing, die die Kirche seit 20 J. erlitten, nicht zur
Seite stehe. Er fiikrte aus: qualiter reges Francie, Romanorum et Sicilie et
alii quidam contra Venetos racione ecclesie procedere voluerint. (Eeg. 239 f.
228. Vgl. Finke, Templer U Nr. 126, 133, 145.) Der Konig entschuldigte
sich damit, dass er gehort, der Papst sei mit den Venezianem ausgesohnt; er
erklart sich bereit, den Wiinschen des Papstes nachzukommen. Noch im
Sommer 1312 wui-de die Korrespondenz fortgesetzt. (Reg. 240 f. 82 ^).
XII. Die Spiritualen in Sicilien.
418. Bittschrift der Spiritualen, die jiingst nacli Sicilien ge-
konimen sind, an Konig Friedricli: Scliilderunj^ der Prinzipien
ihres ausseren Lebens, in Nahrung, Kleidung, Wohnung,
Biichem, Kirchenausstattung usw. nach dem Testament des
h. Franciscus und der Eriilarung der Bulle: Exivi de paradiso;
Tei*pflichtung zu Geliorsam und Keuschheit; Bitte um Ge-
stattung des Aufenthaltes in Sicilien. (131'2 Herbst.)
Supplicant regie maiestati cum humilitate et reverentia
per aspersionem sanguinis Jhesu Christi et per merita almi
confessoris eius beati Francisci fratres Jacobus et Henricus
ceterique fratres venientes novissime ad solium regni vestri . . .
a vestre serenitatis et dominationis potentia tamquam a sin-
gulari substentatore catholice et apostolice fidei et defensore
precipuo veritatis et peculiari patrono et refugio pauperum
et evangelicorum virorum . . . recoUigi, substentari, protegi
et defendi, ne in predictis contra Deum et iuris ordinem pos-
sint ab aliquo retrahi, impediri vel quomodolibet molestari.i)
Et si . . . predictis defecerint, . . . supplicant corrigi et
puniri. Que, ut perfecte fiant, et . . . Deum altissimum . . .
[pre?]cantur, ut dominationem vestram magnificam regnum-
^) Das ist der Hauptinhalt des ersten Satzes. lch gebe aus dem stark
durchlocherten Teile noch die Motivierung ihrer Trennung: Cum ipsi ut veri
Christi fideles verique catholici credentes perfecto corde et ore integraliter con-
fitentes, quicquid sancta mater ecclesia profitetior, et ut vere obediencie fihi
servare cupientes, que promiserunt domino evangelii videhcet perfectionem
altissimo promissam in regula eis tradita a sanctissimo patre suo beato Francisco
. . . revelata a Christo et [per] plures Romanos pontifices approbata et con-
firmata, sine cuius observantia predicti fratres salvari non possimt, se a comuni
transgressorio modo vivendi subtraxerint et hoc quidem non fecerint inconsuite
de capite proprio sed de consiho plurimorum solemnium cardinalium et mag-
norum in theologia et in utroque iure doctorum super hoc consultorum, quibus
manifesta erat causa et innocentia predictorum.
— 662 —
que vestrum, . . . omnes vestro dominio fideles subiectos atque
devotos in gratia sua perficere et conservare sua benignitate
dignetur ad sui laudem et gloriam, vestri utriusque hominis
perfectam letitiam totiusque regni concordiam et pacem
tranquillitatis omniumque Deo servire volentium regimen et
securitatem perfectam.
Ut iustissimo et piissimo domino nostro regi omnibus-
que prelatis, religiosis, clero et p[opulo] nostrorum fratrum
Minorum pauperum intentio innotescat, aliqualiter cum brevi-
tate exponemus, quod illam perfectionem servare inteudimus,
quam Christus apostolis tradidit sub precepto, quod . . .
beatus Franciscus sibi a Christo inspiratus assumpsit sub
voto. Ad cuius observantiam nos deliberate et spontanee
intelleximus obligari . . . Dicimus igitur, quod . . . perfectione
nobis convenit, omnibus esse subiectos precipue domino summo
pontifici tamquam capiti primo et uno verorum fidelium et
sponse ecclesie matris nostre . . . Prelatis, . . ., in quibus
divina maiestas non esset offensa, aliisque temporalibus
dominis et rectoribus [c]unctisque fidelibus'') . . . Deum. Sic
in suo testamento dicit beatus pater Franciscus . . . igitur
subiecti omnibus. Sic indicat nomen 'Minores' omnes quan-
tumlibet par\^ilos despectos proponens. Et sic cum auxilio
divine gratie int ndimus nos habere et ex lioc, si ab ecclesia
ordini vel fratribus essent aliqua privilegia tradita, ex qui-
bus loco humilitatis esset superbia subintrata, talibus non in-
tendimus uti, propter quod nunquam volumus sepulturas habere
necin episcopatu alicuius episcopi de cetero contrasua beneplacita
intendimus . . . testamentorum executiones numquam recipere,
de restitutione usurarum vel [aliquorum male] ablatorum nul-
latenus [uos] intromittere, in iudiciis pro temporali re vel causa
neminem convenire, de cetero pro talibus non litigare, quia
predicta facere regule et professioni nostre repugnant et sunt
nobis penitus taliter interdicta, quod contrarium facere est
peccare mortaliter. Insuper debemus omni proprietate nudari
tam in speciali quam etiam in comuni, ita quod pro nulla re
temporali, ut supradicitur, liceat litigare. Si autem dicatur,
quod dominus papa sibi apropiavit dominium rerum illarum,
quibus fratres utuntur et ex hoc numquam propietarii dici
— 663 —
possunt, bre[viter] respondetur, quod dominus papa sibi non
sumit dominium illarum rerum, quibus fratres ex \irtute re-
gule uti non possunt, ut puta peccunie et rerum omnium,
que accipiuntur, ut vendantur vel precio distrahantur, sicut
Nicolaus papa tertius in declaratione, quam edidit super re-
gulam nostram, [aperte] demonstrat, set illarum solum, qui-
bus fratres licite uti possunt, non ad copiam vel habundan-
tiam vel thesaurationem nec sub colore providencie in futurum
nec aliquibus , ex quibus fratres priventm^ ob[ser]vantia
pauperis usus rerum , que ponuntur in regula. Item peccunie
debemus non sohim proprietate set contactu, usu vel adniinistra-
tione omnimode [carere?]. Ex quo [peccunia]m recipere nec recipi
facere per nos vel alium, deponere vel deponi facere ullo modo
debemus. Ideoque a predictis intendimus perfecte cavere. Et
consimili ratione a re qualibet recipienda, que reciperetur et
venderetur, ut puta vestes in luneralibus, equi et arma et
nimis habundans cera, frumentum et cetera, que usui nostro
neccessaria de presenti non erunt. Taliura enim nec dominium
nec usum nobis licet habere nec dominus papa, ut supradicitur,
talium asumit dominium. Quarumdem vero rerum necesari-
arum vite substentande mortalium usum licet habere non ad
habundantiam vei copiam aut thesaurationem vel animo dis-
trahendi vel alienandi [vel sub ?] colore providencie in futurum,
quia predicta omnia contre regulam clamant. Et ideo omnino
intendimus abstinere a curiositate et superfluitate edificiorum,
vestium, omamentorum atque librorum et cumulationibus pro
futuro et sicut ab hiis, que inducunt transgressionem mortalem,
et esse contenti pauperculis et humilibus edificiis in situ ho-
nesto locatis . . . non dupplicatis sed simplicibus scilicet du-
abus tunicis vilibus et despectis, ut puta . . . albasio vel simili
a blanchetto non faudato Mediolanensi chamut(?) . . . simi-
libus tamquam non vilibus intendimus abstinere. Si autem
dicitur, quod . . . in prelatorum discrecione vel interpretatione
ponatur, propter quod subditus licite uti possit omni panno,
qui sibi a prelato tradetur, responsio brevis, quod hoc veri-
tatem non habet, eo quia, ubi in decretali continetur: prela-
torum discretioni predicta interpretacio vestium, statim additur
et est finis clausule: ita tamen, quod vilitatem in vestibus
— 664 —
servent et , . . in dicta claiisula dominus papa vilem pannum
dicit debere intelligi: qui vilis comuniter iudicatur in patria,
et sic limitat comissionem factam prelatis de interpretatione
predicta. Ex quo requii-itur, quod subditus tunicam non potest
accipere nec tenere, nisi sit de panno vili, videlicet in precio
et colore secundum iudicium patrie. Simili modo contenti
erimus paramentis et al[iis] ecclesiasticis atque libris necesariis
solis, nulla in predictis curiositate quesita et . . . omnino
granariis et cellariis humiliter, quod necessarium fuerit, men-
dicare. Si autem dicatur, ut supra de vestibus dicitur, cjuod
de granariis et cellariis discretioni et interpretationi prela-
torum ponatur, dicimus, quod illa commissio est multipliciter
limitata. Nam primo non debent laxare ad predictas cumu-
lationes vel similes facitudas pro quacumque . . . suspicione.
Secundo quod non in omnibus locis set in illis . . . in quibus
. . . partis non esset spes, quod possent mendicando tran-
sigere vitam suam, . . . nota in illis tanien, non dicit in omnibus
. . . nota, ubi non esset spes, quod possent aliter transigere
vitam suam. Non dicit, nisi habundaverint, nisi thesau-
rationem fecerint, set ubi non esset spes etc. Quod num-
quam est verisimile accedere posse in mediculliis(?) civitatum,
in quibus consuevimus moram contrahere, nec alibi, ubi
fidelium habitatio est, nisi, quod absit, taliter habundaret in
nobis iniquitas , quod ex hoc caritas refrigesceret populi
christiani. Insuper sic esse intendimus in locis, in quibus
habitaverimus peregrini et advene, quod semper, quando
domino loci placuerit, sine contentione aliqua vel rebellione
libere nos expellere posssit. Item vendere vel emere vel
contrahere debita non convenit perfectioni prefate sed inducit
mortale peccatum et adeo a talibus erimus totaliter alieni.
Item [accipere] redditus annaos vel proventus vel census vel
annuarias elemosinas vel legata perpetua est contrarium voto
regule nostre, propter quod et ta[le?] a nobis per omnem
modum separare intendimus. Insuper nec de laboricio manuum
nec de fructibus vel oleribus [locorum?], in quibus morabimur,
ncet recipere denarios vel peccuniam vel quomodolibet vendere
set solum licet necessaria humiliter recipere de laboricio
preter denarios vel peccuniam . . . et nos diUgenter servare
— 665 —
intendimiis , exercitantes nos ipsos in honestis operibus et
laboriciis decentibus, qui sciverint et non fuerint aliis divinis
obsequiis ocupati, . . . rare vero vel calciatos incedere, nisi
sit necessitas urgens et manifesta infirmitas, non debemus nec
possumus sine peccato mortali.
[Hec], inquam, sunt, que parent in occulis hominum, que
servare tenemur, tam ex virtute regule et preceptis et testa-
mento beatissimi patris nostri Francisci, quod diligenter ser-
vare intendimus quam etiam ex continentia et preceptis de-
clarationum summorum pontificum super regulam predictam
factarum, maxime illiiis que incipit: ,Exivi de paradiso' no-
viter in concilio hedite et tradite fratribus sub bula papali
phiribus elapsis iam mensibus^). Que autem circa (?) obe-
dientiam et castitatem servare tenemur, dicere (?) non est
presentis materie vel speculationis. Tamen gratia ignorantie
statum nostrum dici[mus] . . . regule nostre. Precipit, inquam,
fratribus universis per obedientiam beatus Franciscus, ut obe-
diant suis prelatis in omnibus, que promiserunt domino ob-
servare et non sunt contraria anime et regule nostre. In
quibus ilhid nota: in omnibus, que promiserunt domiuo ob-
servare; non dixit, que prelatis placebunt mandare; nota: et
non sunt contraria anime et regule nostre; et ex hiis verbis
colHge, quod potest [prelatus] . . . et in quibus sibi subditos
obligare. Mchil enim prelatus super subditum habet, nisi
quod eum in vera observantia regule debet velit nolit tenere.
Subditus vero in predictis debet sine conditione aliqua obe-
dire prelatis. Si vero, quod absit, prelatus se aliter haberet
ad subditum, scihcet sibi aliquid contra predicta mandando
vel non providendo, qualiter possit sine contradictione libere
observare, non eius prelat[us] . . . censendus est sed potius
dissipator. Cui non obedire in talibus est vere obediens esse
Deo et regule iam promisse et a tali pro causis dictis (?)...
secedere non est a pastore fugere set . . . promissis nulla
auctoritas potest subicere subditum, quia tunc esset perversa
[doctorum] doctrina, ubi determinant, magis Deo quam homi-
nibus obediendnm fore. De castitate autem notandum, quod
^) Die Bulle Exdvi de Paradiso wurde am 6. Mai 1312 erlassen. Das
Schriftstiick fallt also in den Herbst 1312.
— 666 —
in regula nostra dicitur: Caveant fratres, ne habeant su-
specta consorcia vel consilia mulieruni, cuius contrarium ob-
ligat ad mortale. Et ideo quauta debent honestate fulgere,
non solum exprimere est dificile, set est quasi imposibUe
cogitare. Relinquatur suspens . . ., ut honestas, quam dici
possit vel cogitari, amplins a nobis servetur.
Hec, inquam, tradimus culmini regio eiusque prudenti
consilio et veilemus toti mundo diffundi, non ut intendamus
cum aliquo litigare vel aliquem molestare, set, ut [supra]
dicitur, nostra sit intentio manifesta et ut aliqualiter . . . [intejlli-
gatur (?) sancti Francisci vita et regula et perfectio nostra
et eius opposita, ut sic intellecta velimus nolimus servare
cogamur, et non servantes habominabiles apostate nostre
regule [iudicjemur (?) et contemptores ecclesie et sumnii ponti-
ficis et beati nostri patris Fancisci, a quibus hec sub pre-
ceptis accepimus et merito non ordo dicendi sed inordinata
. . . extra sue regule obedientiam pernitiose vagantium in
vituperium Dei et sancte matris ecclesie et in detrimentum
animorum nostrorum et cunctorum fidelium ab omnibus la-
pidandi, . . . et ne aliqui sub ovium pelle inter nos se mis-
ceant lupi rapaces, ut iugulent innocentes . . . per supra-
dicta . . . sint, nostri ordinis cognoscantur.
CRD Ap. 97. Or. Pap. mit sehr Nielen Lochem.
419. Der Minoritengeueral Alexaiider bittet Jayme 11. dafiir
zu sorgeu, dass seiu Bruder Friedrich die uach Sicilieu ge-
floheneu Spiritualeu aus Tuscien uicht aufuehme. Floreuz
1313 Novemher 13.
Illustrissimo et piissimo . . . domino Jacobo . . . regi
. . . frater Alexander ordinis fratrum Alinorum generalis
minister et servus honoris et gratie feUcia incrementa. Sereni-
tatem vestram cupio non latere, quod, cum temporibus
istis plures nostri ordinis fratres de provincia Tuscie sub
reUgiouis nomine, habitu et convictu, non recte sapientes suis
pravis studiis ac multiplicibus scandalis perturbaverint sicut
degeneres filii matrem suam, que ipsos in Christo genuerat
et fovebat, imitatores effecti angeli Sathane, qui se trans-
— 667 —
figurat in angelum lucisi), ut dicit apostolus, sub quibusdam
exterioribus signis, que vulgo pretendunt ymaginem sancti-
tatis, tamquam sub pelle ovina lupinam velantes malitiam, in
quibusdam se coUigentes locis seorsum, ab obediencia et uni-
tate ordinis temeritate nepharia recesserunt et diabolicis agi-
tati stimulis conscientie ac verecundie ruptis habenis sanctam
communitatem caninis blasfemabant latratibus et filios
matris sue sevis conatibus impugnabant, ut impleretur, quod
dicit ecclesia iustorum de reprobis: Filii matris mee, inquid,
pugnaverunt contra me. 2) Questionibus quoque motis per
eos, Dei gracia cum honore ordinis veritate vincente per
apostolicam sedem decisis, sanctissimus pater et dominus,
dominus papa per apostolica scripta mandavit, ut, quia teme-
rarie ab obediencia religionis recesserant, redii-e cogerentur
et suis superioribus obedire. Quia vero salutem sitiebam
ipsorum, volens eos in dulcediue studio prevenire paterno,
antequam per viam coactionis procederem, pluries et pluries
valentes frati-es ad ipsos premisi, oiferens plenam veniam de
premissis, et clementer iuvitans, quod securi venirent recipiendi
ad pacis osculum et caritatis amplexum. Ipsi vero, paucis
exceptis, qui redeuntes benigne suscepti sunt, quia spiritus
eos malus agitare non cessat et de male ad peius iupellere,
tamquam indigni gracia et misericordie non capaces rece-
dentes nocturno tempore versus Siciliam, sicut asseritur, sunt
profecti, numero circiter quadraginta. Disponentes loca petere,
ubi contra sedis apostolice ac religionis mandata possint in
suo rebellionis et perversitatis protervia se tueri, peiora priori-
bus agere et scandala scandalis inculcare, machinationes hor-
rendas, quas non explico, sicut ex eorum dictis et signis
colligitur, cogitantes. Sperant autera, prout quidam, qui
redierunt ex eis, asserunt, sub illustris domini regis Frederici
germani vestri patrociuio colligi et defendi. Quod si verum
esset, quantum Deo et hominibus merito displiceret, quautum-
que non minus honori suo quam favori ordinis derogaret:
preclare vestre sapientie iudicio relinquatur. Cupiens igitur
fidelium scandalis obviare et personarum et statuum opinioni
1) 2 Cor. 11, 14.
3) Cant. 1. b. 6.
— 668 -
et utilitati consulere, quas posset predictorum pestilentium
infamia maculare, magestati vestre, de cuius clara prudentia
et devotione sincera diffusa per orbem odorifera fama et ex-
perimentalis percepta noticia fiduciam michi prebent singu-
larem: supplico affectuose et humiliter, quantum, possum,
quatenus eidem domino regi Frederico, quibus decreveritis,
modis, dignemiui suadere, quod talibus pestiferis legum et
discipline refugis, ecclesie ac religionis rebellibus, spiritu scis-
matico agitatis, excommunicatis, infamibus, pseudofratribus
et ypocritis nullum prestet refugium, contubernium seu favorem,
quin pocias tamquam catholicus et devotus princeps propter
honorem Dei et sue corone decentiam sic religioni faveat in
hac parte, quod predicti profugi, si ad partes illas accesserint
in potestatem et disciplinam ordinis suo auxilio redigantur.
Conservet altissimus personam vestram . . . Dat. Floreutie
idus Novembris anno domini M^^CCOC XIII.
CRD 4776. Or. Pap. Ssp. Zum Ganzen vgl. die Arbeiten von Ehrle
im Archiv fiir Litt. u. Kirchengesch. 1, 156 1 11, 138 imd vor allem III, 31:
Quomodo XLIX fratres de Tuschia, qui fratri Ubertino et suis sociis adhese-
rant, . . . fuerunt in\itati per bone memorie fratem Alexandnim tunc gene-
ralem ministrum, . . . in Ciciliam confugervmt. IV, 26 f . — Eeg. Clementis V
Nr. 9366, 9494 und 9495 (vom 15. uud 23. Juli 1313).
420. Jajme II. aii Koiiig Friedrich: iiherseiidet das Sehreihen
des Miiioritengeiierals und bittet dringend die Spiritualen
niclit aufzunehnien und die anwesenden aus seinem Reiehe
zu vertreiben. Talencia (1313)4 Fehruar 11.
. . . Fratemitati vestre presentium serie notum fiat,
nos noviter a venerabili et religioso viro fatre Alexandro
ordinis fratrum Minorum generali ministro litteram rece-
pissei) . . .
Cuius equidem littere serie bene collecta, viso primarie,
quantum memoratus minister bona ductus affectione, quam
ad domum nostram gerit ac vestram, comendabiliter, curialiter
et discrete se habuit nobis sub pretacta forma negocium
refferendo nec ad superiorem, ut potuit, recurrendo discus-
soque postmodum intra nos et lucide cognito, quomodo recep-
tacio, si per vos fieret, de huiusmodi profugis et Deo et
1) Folgt vorige Nr., die er in Kopie raitschickt.
— 669 —
apostolice sedi et cunctis viris catholicis merito displiceret et
favori ac statiii ordinis nimiiim derogaret et honorem vestrum
regium nequiter macalaret et dicti domini pape et apostolice
sedis adversus vos displicenciam et indignacionem niraium
excitaret, quorum iam etiam indignacionem opere et actibus
vestris, ut scitis, contra nostrum consilium iucurristis:
volentes, ut possumus, vestris periculis obviare e vestigio vobis
refferendum providimus negocium prelibatum. Rogantes, indu-
centes atque monentes fraternitatem vestram, quanto possumus
expressius et carius consulentes, quatenus prospectis periculis,
infamie maculis et dampnosis occasionibus proinde indubitabi-
liter profuturis, memoratos frates profugos et rebelles, si in
partibus Sicilie sunt profecti vel venire contigerit ad easdem,
tum ob Dei et apostolice sedis reverenciam et honorem, tum
ad fugieuda pericula et alia supradicta nullatenus admittatis
set prorsus abiciatis eosdem neque vobiscum inveniant refu-
gium vel auxilium qualemcunque, quin immo etiam tanquam
devotus et princeps catholicus sic faveatis ordini, quod pre-
dicti profugi, si in partibus districtus vestri accesserint, in
potestatem et disciplinam ordinis vestro auxilio redigantur.
Ab omnibus enim catholicis non solum repellendi verum etiam
sunt fugandi tales et similes rebelles et profuge, qui contra
decisiouem et iussum apstolice sedis et suorum maiorum sue
rebellionis calcaneum erigunt et oberrantes modum novum seu
formam et vlam novam invenire satagnnt in unitate ecclesie
uon manentes. Istud autem refiferendum vobis non vidinms
ommittendum, quod in talium profugarum vel rebellium neque
similium opinionibus seu variis assercionibus non est pruden-
cium assentire set maiorum et saniorum ordinacionibus et
decisionibus obedire, principaliter domini pape, cui comissum
et datum est desuper catholicam ecclesiara gubernare, et ali-
orura sub eo regencium, inter quos religio fratrum Minorum
constituta est, dicioni cuius domini pape et obediencie ac
discipline et religionis premisse suoque ministro dicti profuge
parere, ut predicitur, nequiter contradicunt . . . Dat. Valen-
cie in. idus Februarii anno domini M^CCC^XIII.
Reg. 337 f. 336: Auch dem Ordensgeneral antwortet Jakob unter selbem
Datum. Der Brief desselben war ihm von fr. Romeus Orticii minister ord.
— 670 -
Min, in provincia Aragonensi iiberreichl. Dankt und sendet ihm Absckrift
seines Briefes an Friedrich.
421. Minoriteiigeneral Alexander an Jaymell.: Sein Bruder
(Konig Friedrich) begiinstigt die Minoritenfliichtlinge und
erapflehlt sie Jayme. Sie untergrahen den Orden und der
(kommende) Papst wird das nicht ungestraft hingehen lassen.
Neapel 1314 August 1.
. . . Quia vero predictas dominus frater vester ad defen-
sionem et protectionem illorum nostri ordinis profugarum et
contemptorum ac rebellium sacrosancte matris ecclesie totaliter
se convertens apud vos, ut audio, suis intendit eos informa-
tionibus excusare, circumspectionis vestre humiliter deprecor
claritatem, quatinus hec firmiter teneatis, sicut et verum est,
quod illis criminosis et vilibus favendo personis ad nostri
ordinis subversionem nititur et intendit ex corde, quem supra
firmam petram fundatum et positum divina clemencia ab
omnibus conquassacionibus procul dubio defensabit, ad quod
fratres, quamvis inbecilles et pauperes totis studiis se ex-
ponent. Nec debet credere rex illustris, quod capud ecclesie
nostre Christus et vicarius ipsius id, quod in detrimentuih
christiane religionis redundare dignoscitur, ferant equanimiter
vel silenter . . . Data Neapoli kalendis Augusti anno domini
MOCCCo quarto decimo.
CRD 4956. Or. Pap. Ssp.
422. Jayme II. an Friedrich: erinnert an seinen Brief iiber
die Spii-itualen; da er gehort, dass Friedrich iinnier noch
welche aufnehme, mahnt er nochmals dringend von einem
solchen Geharen ab und sendet ilmi den fr. Poncius Carbonelli.
Lerida 1314 September 25.
. . , Sane quia nunc quorundam relatu audivimus, quod
nedum fratres predicti rebelles ac profuge set plures etiam alii
illorum rebellioni et inobediencie adherentes ad partes vestri
dominii transfretarunt et inibi sub favoris et proteccionis
vestre presidio receptantur ac eciam defi^enduntur nec ipsos
iuxta induccionem et consilium nostrum voluistis seu vultis
abinde abicere aut opem impendere, quod illi ad disciplinam
dicti ordinis redigantur : mirantes inde quam plurimum, si sic
— 671 —
sit, iterato pro hiis, que statum vestrum respiciunt, insistentes
fraternitati vestre consulimus eamque ortamur attente, quatenus,
sicuti honori et dignitati vestre procul dubio convenit, velitis
fratres predictos a vestro dominio omnino abicere et alia fa-
cere, de quibus vobis scripsimus per primitivam litteram
supradictam. Et quia plenius verbo quam litteris solent ne-
gocia explicari, propterea super hiis quedam comisimus reli-
gioso fratri Poncio Carbonelli guardiano fratrum Minorum
conventus Barchinonensis ad partes Sicilie accedenti vobis pro
parte nostra oretenus explicando. Rogamus igitur fraterni-
tatem vestram , ut eius relatibus circa hec tidem credulam
habeatis. Dat. Ilerde VII. kalendas Octobris anno domini
millesimo CCCo XIIII.
Reg. 337 f. 337 V. An Petrus de Monte molono Trinacrie pori;iilano
empfiehlt er Poncius Cajbonelli, der ihm seinerseits einiges mitzuteilen habe.
Selbe Datum.
423. Pere Fernandes de Ixar an Jayme Jl.: Konig Friedrich
sendet angeMich die ausgetretenen Minoriten nach Tunis;
nach Uhereinkonimen mit dem Konig von Tunis hleiben sie
dort, predigen aber nicht. Dazu kam es, weil die Messineseu
Friedrich, der ganz von diesen Briidern eingenommen ist,
sagten, sie ertriigen alles fiir ihn, nur nicht dass sie
Haretiker und Beschiitzer von Haretikern genannt wiirden.
Messina 1316 Mai 8.
Sabet encara, senyor, quel rey don Fradrich envia en
Tunez todes los frayres Menores aqueUos, qui seran hexidos
de la horden. De los quales el se era enparado. Et deven
partir daqui . . . en YIII dias de la data desta carta. E
entiende acabar con el rey de Tunez, que finquen en su
terra, assi enpero, que no hi prehiquen. E enaquest,
come dio, manda, que finquen en Gerba. Et entendet,
que aquesto non faze el plazentament . . . muyt for(?ado por
miedo, quel papa los le mande prender et enviar a su poder.
E en aquasto ay tenido buen lugar lo quel rey don Fradrich
assentido en los Sezilianos qo es, quel querian hitar les coces
da quest feyto, que paladinament et acordada le dLxieron los
prohomens de Mecina, que toda cosa sufririan per el, mas
— 672 —
que no sufiririan titol dereges, 90 es factores^) et mante-
nedores de ereges, que, si el papa los'') . . . ereges, que ellos
por tales los terrian. E assi el rey sintiendo, que la voluntat
del papa et de los Sezilianos que concordava: a feyto aquesta
provisio de los dites frayres, como dito es, quel mismo me
lo dixo de su boca. E me dixo encara, que, pues estos sende
huian, quel semellava, que fincava (?) en la Sezilia solo. Eassi
en verdat, senyor, maguer quel diga, que los ne en\iara, no
me pienso, que lo faga, tanto es encendido et encarnado en
los ditos freyres. Feyto memorial eu Mecina YIII. dias de
Mayo anno domini MOCCCO XVH.
CRD 5669. Or. Pap. Ssp.
424. Johann Burgundi an Bernard de Aversone: Wunsch,
moglichst bald von der Kurie abreisen zu diirfen. Uhertino
Ton Casale, aus der Umgebung Napoleon Orsinis, vnirde Bene-
diktiner : er, dem friiher der Minoritenorden nicht streng genug,
tritt jetzt in einen viel laxeren. Avignon (1318) Februar 20.
Yenerabili domino et amico karissimo domino Bernardo
de Auersone Johannes Burgundi salutem et se totum. Litteras
domini regis super commissa michi credencia et alias michi
directas et vestras eri recepi, domine, die veneris, qua dice-
batur ini. idus Februarii per Santium cursorem domini regis,
quem nunc nolebam remittere, quia nuncium conductivum, qui
die sabbati proxime preterita portavit michi litteras domini
regis ad cardinales, quas vestri gracia procurastis, et vestras,
remitto: idcirco adhuc dictum Sancium'') retineo, ut, si aliqua
nova occurraut, per eum scribam. Regratior vobis, domine,
multum de litteris domini regis, quas impetrastis. De facto
meo locutus sum domino pape. Et spero feliciter expediri,
si pateat michi reingressus ad eum. lutellexi, quod dominus
Peti^us Boyl est venturus, utinam dignetur sibi [manjdare
dominus rex, quod stet pro expeditione mea, si in adventu
suo non fuero expeditus.
[Frater UJbertinus de ordine fratrum Minorum, qui erat
in domo domini Neapoleonis '') . . . [fajciebat se quasi caput
et ductorem illorum , qui se dicebant spirituales. Nunc
423 a) So Or. b) 2 Worter felilen. — 424 a) Stets ist zuerst Eximinvun ge-
schrieben. b) Drei Worter fehlen.
— 673 —
autem (?y') . . . fecit se monacum nigrum. Et qni prius se
dicebat urgeri consciencia, quia fratres sui M[inores] uon satis
stricte suo iudicio tenebant regulam, nunc in se laxiorem
valde assumpsit. Ista septimana, sint vel non sint alia nova,
remittam Sancium cursorem vel ad longius in principio se-
quentis. Dominus Dalmatius de Pontonibus sperat ista septi-
mana esse totaliter expeditus. Mandetis michi! Dat. Auinione
X. kalendas Madii.
CRD 10741. Or. Pap. Ssp. Linke Seite abgefault. Adresse: Venera-
bilissimo B. de Auersone. Der bei-iihmte Minorit erhielt die Erlaubnis zum
Austritt und Ubertritt am 1. Oktober 1317. Ygl. E. Knoth, Ubertino von
Casale (1903) S. 134 und Ch. Huck, Ubertino von Casale (1903) S. 36.
425. Jaynie 11. an Konig Friedrich: erinnert an seiue
friiheren Schreiben ilber die fluchtigen Minoriteu; da er
wieder gehort, dass er die dem Papste ungehorsauieu Spiri-
tualen und Beguinen aufnehuie, hittet er ihu dringend, unter
Betonung der gef iihrlicheu Lage fiir ihn, solches aufzugeben,
Barcelona 1321 Juui 9.
. . . Dudum, karissime frater, cmn nobis pro subscriptis
fr. Alexander quondam tunc ordinis Minorum generalis nii-
nister litteram destinasset . . . Nunc, quod non absque gravi
displicencia cordis suscepimus, auditus nostros discurrens
fama et dignarum tide personarum relacio crebrius titillarunt,
vos admisisse et admissos sub brachii vestri proteccione
fovere in insula nonnullos ex memoratis fratribus, papalibus
decisionibus adquiescere et suis obedire maioribus rebellantes
nec non etiam alios, qui sub beguinatus colorato nomine
novum vivendi sive religionis modum inconsulto et prorsus
invito summo pontifice inobedientes et contempnentes satagunt
erronee invenire, aliquem de approbatis ordinibus, in quo
possent regi regum in obediencia tute et laudabiliter deser-
vire, eligere et assumere non volentes. Inducti igitur, caris-
sime frater, et identitate sanguinis et caritate fraterna,
quibus coniungimur, ut, sicuti oportune pro honoribus vesti'is
et utilitatibus dirigendis et in melius etiam, ut nobis comode
occurreret, promovendis sensus nostros libenter extendimus,
sic et in quibuslibet, que conspicimus vobis profutura nociva,
ut abiciantur a vobis, pariter observemus: Propterea aper-
Finke, Acta Aragonensia. 43
— 674 —
tissima cognoscentes pericula et alias nequam occasiones
tactas supra ex prescriptis vobis inciimbere, moderno potis-
simum tempore, plus quam priore predicto, quo vobis scriptum
nostrum direximus supradictum, quas utique, sicut nos, vos
consideracione sollicita pensaretis et notabiliter sentiretis:
fraternitatem vestram iterata vice rogamus, inducimus atque
monemus, quanto possumus, expressius et carius consulentes,
quatenus memoratos fratres perfugas et rebelles et alios
etiam, se begunio nomine colorantes, sub obediencia non vi-
ventes et erronee ambulantes, si in partibus Sicilie sunt pro-
fecti vel venire contigerit ad easdem, nullatenus admittatis vel
protegatis sed prorsus abiciatis eosdem . . . Dat. Barchinone
V. idus Junii anno domini MCCCXX primo.
Reg. 338. f. 31 V. Am IIII. kal. Augusti desselben J. richtet er noch-
mals denselben Brief an Friedrich, da er gezweifelt, dass der erste ihm zu-
gekommen ist. Vgl. auch BuUarium Franciscanum V Nr. 256.
426. Napoleon Orsini an Jaynie II.: er habe die Angelegenheit
des Erzhischofs von Toledo (des Infanten Johanues) nicht
selbst erledigen konnen; darum hahe er seinen Vertrauten
Ubertino von Casale damit beauftragt, der alsbald den Papst
aufgesucht und von Johannes XXII. die mitfolgende Antwort
gebracht hahe. (1324?) Juli 15.
. . . Noverit serenitas vestra, nos die sabbati V. idus
Julii litteras regias recepisse, dum essemus dispositi ad iter
ad villam nostram de Bagneolio in tali puncto, quod sine
multorum dispendio intermitti non poterat iter illud. Comisi-
mus tamen in continenti cuidam nostro familiari solicito et
discreto, scilicet fratri Ubertino de Casali, quod cum ce-
dula nostra ad sanctissimum patrem dominum nostrum summum
pontificem celeriter accederet et littere vesti-e tenorem et ra-
ciones perplexitatis regie eidem efficaciter explicaret. Qui
iussa perficiens statim eadem die in vesperis accessit ad
palacimn et responsum fuit ei ex parte sanctissimi patris
domini nostri predicti, quod reverteretur in mane. Qui soli-
citer rediens et ad ipsius presenciam accedens ore expressit,
que sibi exposueramus, de necessitate, providendi ad regis con-
sulta et sibi litteram regiam nobis missam videndam et pon-
— 675 —
derandam dimisit. Qui sapiens antistes per eundem fratremUber-
tinum infrascripti tenoris sub buUa sua nobis litteras destinavit:
Johannes episcopus servus servorum Dei dUecto filio
Neapoleoni s. Adriani diacono cardinali salutem et apostoli-
cam benedictionem. Litteras per carissimum filium nosti^um
Jacobum regem Aragonum illustrem novissime tibi missas
vidimus et contenta in illis intelleximus diligenter, super qui-
bus venerabili fratri nostro Johanni archiejuscopo Toletano
pluries scripsimus et novissime scribimus sibi et aliis pro
prelibatis illorum partium nostram expressius voluntatem.
Finaliter autem \idetur hoc nobis expediens atque decens,
quod archiepiscopus predictus super dubio contento in dictis
regiis litteris venerabilis fratris nostri G. Sabinensis epis-
copi legati illarum partium, qui negocii illius circumstancias
plene novit quique archiepiscopum ipsum sincere diligit, con-
silio acquiescat, cui profecto nos mentem nostram super
negocio ipso aperte pandimus comittentes super eo sibi ple-
narie vices nostras. Dat. Auinione etc.
Ut igitur attendat sapiencia regia nos non iutendere in
aliquo negocio vestro segniter agere, scripsimus vobis, quod
factum est seiiose et sapiencia regia viso apostolico responso
satis aperte potest ipsius cognoscere voluntatem. Altissimus
serenitatem vestram dirigat et diu et bene conservet ad suum
honorem. Et siquid per nos videtur faciendum, significet secure
sicut amico intimo ad omnia in domino preparato. Dat. in
castro nostro de Bagnolis idibus Julii.
Reg. 246 f. 232. Es muss das Jahr 1324 sein; damals war der Legat
in Spanien. Etwa 1325 ist ITbertimo von der Kurie verschwunden.
427. Die Kapitane der kirchlicheii Partei uiid die Ouelfen
von Perugia an Johannes XXIl.: Entschuldiguug wegeu des
Empfehlungsschreibens, das sie zwei Mnoriten mitgegeben;
sie wussten nicht, dass diese zugunsten des Minoritengenerals
kamen, der infolge seiner Terbiudung mit dem Bayeni Papst
zu werden hoifte und die Abwesenheit des Generals mit
schwerer Ki'ankheit hegrundeten, was, wie sie wissen, nicht
wahr ist. Perugia (1328) August 28.
Sanctissimo in Christo patri et domino, domino J[ohanni]
Dei gratia sacrosancte Romane ac universalis ecclessie summo
43*
— 676 —
pontifici, eorum spei post Deum ac fiducie singulari devo-
tissimi ac fidelissimi capitanei partis ecclesie atque Gelfi de
sua civitate Perusii cum humili recommendacione sui deside-
rata pedum oscula beatorum. Benivolentia singularis ad nos
vestros fideles servos ex vestra larga benignitate ostensa nos
inducit, ut cum magna confidentia ad pedes vestre sanctitatis
humiliter recurrimus et pro amicis litteras rogatorias trans-
mittamus in casibus oportunis. Non tamen est nostre
intentionis huiusmodi preces porrigere pro hiis, qui vestris
sanctissimis voluntatibus student obviare aut quomodolibet
adversari: Et ideo vestre sanctitati clarius innotescat, quod
littere date ex parte nostra fratribus Johanni Fedangole
Bichini et Humili Benoditi de Perusio fuerant impeti^ate tacita
veritate, ignorantibus nobis, quod predicti venirent ad cm"iam
in favorem generalis ministri ordinis fratrum Minorum, qui
ex unione, quam habet cum Bauaro, expectans, ut dicitur,
fieri papa per eum, conatur ad sanctitatis vestre uon modi-
cum detrimentum et scaudalum necnon ad dicti ac universalis
ecclesie divdsionem et scisma, et quantum in eis est, subver-
sionem totalem fidei orthodoxe. Insuper ignorantibus nobis,
quod cum falsis relationibus ad vos venirent, dicentes, quod
generalis nimia infirmitate gravatus coram sanctitatis vestre
presentia non poterat comparere, quod scimus certitudinaliter
esse falsum, sicut oculis corporeis vidimus manifeste. Et ideo
de predictis nos humUiter excusamus, supjjlicantes precibus
subiectivis, ne a sanctitate vestra nobis imputetur hec noxa,
quam tanta nescientia legitime, ut putamus, excusat, et ne
nostris primis litteris, quas predicti sanctitatis vestre reveren-
tie presentarunt, ulla adhibeatur credulitas sive fides, maxime
cum simus de veritate plenius informati, quod predicti fratres
nunc ad curiam venientes per omnes quasi terras sacrosancte
rebelles ecclesie transierunt, ad quas et quarum tyrannos
litteras fidancie portaverunt, ut securi possent transire sicut
fidati, et nuncii generalis predicti predictis tyrannis fidelissimi
et devoti. Conservet Deus incolumen sanctitatem vestram
per tempora longiora ad ecclesie sue sancte tranquillitatem et
pa<;em nosque sanctitati vestre humiliter et intime commen-
damus. Dat. Perusii Y. kalendas Septembris X. indictionis.
— 677 —
CRD Separat. Gleichz. Kopie Pap. Die Indiction ist unrichtig, denn erst
im J. 1328 Mai ist der Ordensgeneral Michael von Cesena zu Ludwig nach
Italien geflohen und konnten ihn die Schreiher in Pisa gesehen haben. Zu der
Behauptung, dass Michael Papst werden wollte, vgl. Ficker, Urkk. z. Gesch. d.
Eoemerzuges Kaiser Ludw. d. B. S. 76 ff. Riezler, D. literar. "Widersacher
S. 68 Anm. und C Miiher, D. Kampf Ludwigs d. B. S. 210. — tJber J. Fidansolae
und H. Beneauditi vgl. Bullarium Franciscanum V Nr, 687 und Register.
Beziehuiigen der Konige Karlll.,
Robert und Friedrich zueinander
1304—1327.
428. Jayme 11. aii Koui^ Friedrich: kaim iiber die von Roger
de Loria iiberbracliten Kapitel betr. Romania sich nicht
iiussern, ist zur Unterstiitzung Friedrichs hereit. Tortosa
1304 September 2tJ.
Zwist mit Karl II. wegen der Titelfrage.
Illustri principi regi Frederico karissimo fratri nostro
Jacobus etc. Capitula per vos iiobis missa per nobilem et
dilectum ammiratum nostrum Rogerium de Lauria super
negocio Romanie recepimus, et que continebantur in eis, intel-
leximus diligenter. Ad que fraternitati vestre respondendo
significamus, quod, cum res sit dubia et incerta, vobis recte
consulere non possemus. Super iuvamine vero, quod in ipso
negocio per nos vobis impendi postulastis, ad id prestandum
gratis nos offerimus paratos. Dat. Dertuse X. kalendas Octo-
bris anno domini MCCCIin.
Reg. 335 f. 312. Nach CRD 612 s. i. hatte Roger de Loria folgende
Kapitel bei seiner Riickkehr in die Heimat iiberbracht: 1) Biindnis gegen
alle mit Ausnahme der Kirche. Diu, que, si ell dasi enrere a errat
contre eU per mal consell, es li molt greu, et que dasi avant ab lo
ajuda de Deu seran totz temps una cosa; 2) feit de Eomania, (;o es asaber
de conquerirla . . . Sobre 90 na trames al senyor papa. (Die Angelegenheit
der katalanischen Kompagnie. Ygl, die officiose Darstellung in Nr. 431.)
Im Frieden von Caltabellota mirde bestimmt: quel dit senyor rey Frederic
escrivis lo seu titol rey de Trinacria [e no?] de Secilia; e que 90 fos en man
e en lo voler del rey Carles e en axi lo dit senyor rey Frederic ne prega, . , ,
que se pogues escriure rey de la isola de Siciha. Er sandte Boten nach Neapel
und Karl; atorgal de paraula al dits misatges. E depuys que 90 ac atorgat lo
dit rey Carles, trames sos misatges en cort de Roma sobre aquest feit del
titol e depuys en Sicilia al dit senyor Frederic e vol lo dit rey Carles, que
lo dit senyor rey Frederic escriv[a] lo seu titol rey de Trinacria. Friedrich
hat wiederholt Zusammenkunfte verlangt, die nicht stattfanden, E axi es
— 679 —
volentat del s. rey Frederic, que, si lo dit rey Carles no vol atorgar, axi com
promes, quell escriva lo seu titol rey de la isola de Sicilia, que ell se scriva
rey Frederic tertz tan solament. Bittet um J.'s Eat.
429. Jaynie II. aii Karl II.: Terwunderuiig iiber seine Mit-
teilungen; er liabe Friedrich nacli deni Frieden als iilterer
Bruder Ratschlage erteilt; die (xesandtschaft an ihn habe
nichts ge^en die Kirche und Karl enthalten. Talencia 1304
November 3.
. . . Post initam firmatamque pacera inter sacrosanctam
Romanam matrem ecclesiam ac vos et menioratum regem
fratrem nostrum ipse fuit apostolice sedis gracie restitutus ac
cum vobis tanti nexus indissolubili vinculo conformatus. Rex
idem nos fratrem maiorem et loco patris cum reverencia pro-
fiteus cupiensque ad invicem fraterne dileccionis constanciam
reformacionem suscipere, que fortassis in preterito variavit
circa nos, salubriter provideri ac remitti eidem, si quam olim
in nos offensam paraverat, scriptis ac nunciis postulavit . . .
Quod in legacione huiiismodi aliqua regalis providencia
duxerit ordinanda, que famam nostram . . . offenderent vel hono-
rem aut possent iuribus dicte Romane ecclesie aut vestris sive
convencionibus inter memoratam matrem ecclesiam et vos ac
dictum regem Fredericum super negocio Sicilie et guerra
preterita initis nunc vel preposterum preiudicium . . . irrogare,
absit a nobis a vestraque hoc consciencia omnino recedat . . .
Dat. Valencie III. uonas Novembris anno domini MCCC quarto.
Reg. 335 f. 200. Ebenso an Herzog Kobert, an Matteo Rosso, Napoleon
Orsini, Landulf und Petrus Sabinensis. Es handelt sich imi die Gesandtschaft
des Jaspert de Castelnou. Im J. 1305 imd 1306 wiinschte Friedrich weitere
Verhandlungen, doch unterlasst es JajTne. um keinen Verdacht zu erwecken.
(Reg. 335 f. 169).
430. Zwei Briefe Christian Spinulas an Javnie 11. iiber die
Einnahme des Gebietes von Cuneo und die Unterwerfung des
Markgrafen Manfred von Saluzzo unter Karl II. Er ist fiir
Saluzzo und 3Iontferrat Karls Vasall. (1305) October 19 und
(1306) Januar 15.
1. RexKarolus miserat his diebus elapsis eius senesehalcum
de Prouincia cum quatricentis hominibus equitibus arm[at]is
in contractis de Cunico in Lumbardia et cum parte eius de
— 680 —
Lumbardia multa castra et terras acceperunt de territorio
marchiouis Saluciarum, \ddelicet de terra Cunici, quam dictus
[marchio] dicto regi Karolo abstulerat. Unde marchio videndo
se in illa condicione et partito se aptavit et ad concordiam
devenit cum dicto rege Karolo et primitus dictus marchio ei
redit totam terram de Cunico, quam ei abstulerat, et de eius
terra propria factus est eius vasallus. Et debet ei servire
per tres menses anni de equis copertis et viginti quinque,
longe a dicta terra marchionis predicti per tres iornatas, in
quacumque parte voluerit. Et dominus Fredericus eius filius
primogenitus ivit cum senescalcho predicto in Prouinciam
causa faciendi se militem per doniinum regem Karolum vel
per dominum ducam eius filium . . . Dat. Janue . . . die
XVim. Octobris.
2. Dominus Manfredus Saluciarum marchio in Ax cum
domino rege Karolo nativitatis domini fecit festum et per
quamplures, qui venerunt de illis partibus enarratur et per
literas inde aportatas etiam nunciatur, quod predictus dominus
rex Karolus ore ac manu iuravit ipsi marchioni manutenere
ipsum atque defendere contra omnes personas, ita de marchio-
natu Montisferrati sicut de illo Saluciarum. Et predictus
dominus marchio eius vasallus factus est, ita de uno marchio-
natu sicut de alio, ut est dictum. Insuper dicitur, quod pre-
dictus dominus rex Karolus aut dominus princeps eius filius
ad dimidiam quadragessimam in Lumbardia personaliter esse
debet. Et veritas sic aparet, quoniam in civitate nostra
prefatus dominus princeps cotidie expectatur . . .
CRD 12814 und 10397. Bei letzterem handelt es sich um die Frage
der Nachfolgeschaft in Montferrat, wo Markgraf Johann Anfangs 1305 gestorben
war. Schiiesslich gelangte der rechtmassige Erbe, der Palaologe Theodor in
den Besitz.
431. Geschichte der katalanischen Kompagnie bis zur Ge-
fangennahme Berengars de Entenza: Veranlassung zum Zuge;
Roger de Flor; Zvrist niit Kaiser Andronicus; Aussicht das
griechische Reich fiir den Katholizismus zu erobern; Zu-
stimmung Benedikts XI. zum AngrifP; Absendung des Sancho
de Aragonia durch Konig Friedrich und Riickkehr seiner
Flotte; verkehrte Politik Berengars de Entenza; Ermordung
— 681 —
Rogers; Gefaiigeiinahme Berengars durcli die Genuesen; in-
folgedessen starke Schadigung des Unternehniens. (1305.)
Zur weiteren Geschichte der Koinpagnie.
Cum placuerit Deo, quod dictus dominus rex Fridericus
tercins pacem haberet et ea habita remausisset cum multitudine
ahnugavarorum, qni, secundum quod est de natura pacis, non
erant sibi deinde^) in autea necessarii, set videbantur super-
flui ultra modum, utpote armigeri inferioris condicionis et
specialiter almugavari, adeo quod dubitare cogebatur dictus
dominus rex, ne, qui exercere predas tempore pacis non pote-
rant, violentias, rapinas, et disrobaciones inopia cohacti com-
mitterent in Sicilia, vel adhuc in Calabria contra subditos et
fideles suos et etiam illustris domini regis Karoli patris sui,
propter que pax turbari facile poterat, unde oporteret eum
ipsos punire et perdere secundum iusticiam: Ad evitandum
hec mala, que ipsi taliter committere poterant et parcendum
penis, quas ipsi exinde reportarent, eo maxime, quod, sicut
dictum est, superabundabant in tempore pacis , dum quon-
dam frater Rogerius de Brundusio^) vellet ire extra insulam
Sicilie pro suis commoditatibus procurandis et multi de pre-
dictis armigeris venissent ad dominum regem et ab eo licen-
ciam peterent recedendi, aliqui videlicet eorum cum predicto
fratre Rogerio, aliqui in Cataloniam et nonnulli ad alias
mundi partes ire volentes dictus dominus rex dedit istis li-
cenciam recedeudi. Quorum maior pars recessit et profecta
est cum eodem fratre Rogerio. Recesserunt etiam et pro-
fecti sunt cum eodem aliqui milites atque homines probi ad
partes suo omine Romanie, invito tamen quodammodo dicto
domino rege. Quibus licenciam negare non potuit, eo secun-
a) So Ausfert.
•) Uber Roger de Flor vgl. Muntaner, Chronica c. 194 ff. Dann
Zurita II 1. 6 c. 1 ff., der auf einen von mir nicht gefundenen Bericht
Berengars de Entenza an den Konig hinweist, wonach sich Roger zuletzt
nannte: Miguel Paleologo Comeno yerno e megaduque del Imperio de los
Romeos. Schlumberger, Expedition des „Almugavares" (1902) 5 ff. Caro,
Genua u. d. Machte am Mittelmeer II, 299, 304 ff. tJber die Beziehungen des
Abenteurers zum Templerorden : Finke, Papsttum und Untergang des Templer-
ordens I, 46.
— 682 —
duin quod est de ritu seu niore armugavarorum^) Hyspanie.^)
Eos a se volentes recedere nou poterat retinere invitos,
quamvis dominus rex in retinendo eos fecerit totaliter
posse suum.
Postmodum successu temporis redeuntibus in Sici-
liam aliquibus de huiusmodi militibus, qui cum predicto
fratre Rogerio profecti fuerant, tam per eos Cjuam per alios
venientes de predictis partibus Romanie diotus dominus rex
accepit et scivit, quod imperator Constantinopolitanus non qui-
etabat (?) dictos armigeros nec etiam pacta, que eis fecerat
et promiserat, sicut referebant dicti milites, observabat eisdem :
ita c^uod fame cohactos oportebat eos querere et capere sibi
per vim necessaria vite ac depredari in circuytu regionem.
Unde si dominus rex mitteret galeas suas ad partes illas,
facile reputabant insurgere posse dictos armigeros adversus
predictum imperatorem. Quod si emergeret, dicto imperatori
in gravissimum detrimentum et perdicionem cederet finaliter
terre sue. Et iam multotiens, si voluissent, habendi sibi
urbem Constantinopolitanam facultas se eis optulit oportuna.
Dominus autem rex hiis cognitis, sicut ille, qui voluntarius
est opponere se et illis adversari, qui inobedientes sunt Ro-
mane eccleaie et contra fidem catholicam moliuntur, cum
nuutiis suis niissis pridem per eum ad Romanam curiam
misit duos tratres Predicatores ad dominum Benedictum
bone memorie Romanum pontificem'^), per quos petivit ab eo
sibi concedere licenciam, si de beneplacito suo procederet,
quod ipse imperatorem offenderet memoratum. Qui quidem
summus pontifex respondit super hoc dictis fratribus, cjuod
erat plurimum sibi gratum. Per cjuam licenciam dictus
dominus rex mandavit et facit armari decem galeas.
Quibus armatis preposuit nobilem Sanchium de Aragonia
fratrem suum^) adhibitis sibi nonnullis militibus maturiori-
bus in consiliarios et guidatores ipsius propter iuvenilem
^) D. h. eigentlich. doch fiir alle Untertanen der spanischen Reiche.
Jayme entschuldigt seine Zuriickhaltung ja auch ofter mit diesen Privilegien.
^ tjber diese Gesandtschaft enthalt das Register Benedikts XI. nichts.
*) Ein Halbbruder Friedrichs, illegitimer Sohn Pedros 111., Kastellan von
Emposta.
— 683 —
etatem eius. Et mandavit eis, quod cum predictis galeis
transfretarent ad predictas partes Romanie et predictum im-
peratorem niterentur offendere toto posse. Et specialiter
deberent se conferre ad quasdam insulas , que sunt dicti
imperatoris, ipsasque studerent invadere et habere: scito per
dominum regem, admodum et perquam maxime fore utile,
si habitarentur et tenerentur a catholicis christianis. Nam
huiusmodi insule sunt regioni Saracenorum opposite et specia-
liter terre Egipti. Ita quod multa et gravia dampna, immo
intolerabilia sentirent inde Saraceni parcium earundum, eundo
videlicet, redeundo et transeundo cum eorum mercimoniis et
de loco ad locum necessaria transvehendo. Et dominus rex
iam permiserat precedere Berlingerium de Entenza cum ali-
quibus galeis tractaturum, si ita esset, quem admodum dicti
milites, qui redierant, recitabant, et quod predictus ^ddeKcet
imperator non attenderet nec servaret ])remissa dictis arnii-
geris, non solveudo eis debita gagia et conventa, set permit-
tendo eos fame perire, quod dicti armigeri adversus predictum
imperatorem insurgerent, quia eo promissa negante nec eis
pacta servaute, hoc licite facere poterant et debebant nec sibi de
fide amplius tenebantur pro eo, quod apposituni fuit in pactis
initis iuter predictum imperatorem ex una parte et predictos
armigeros ex altera ante recessum predictorem armigerorum
de Sicilia et post per eundem imperatorem aput Constanti-
nopolim acceptatis, quod, si predictus imperator non servaret
eis predicta pacta, set deficeret in eisdem, licite possent et
ipsi sibi deficere, insurgendo adversus eum et propterea non
tenerentur sibi de fide ulterius quoquomodo. Hoc autem
dominus rex faciebat considerans, quod, si hoc futurum erat,
postea inde proveniret'') maximus profectus et honor sacrosancte
Romane matri ecclesie totique christianitati et specialiter
magnifico domino Karolo filio domini regis Francie, dilecto
consobrino suo, cuius amor ad hoc specialiter incitavit dictum
dominum regem, sicque dedit in mandatis dicto domino Sanchio
fratri suo et aliis militibus proficiscentibus cum predictis
decem galeis, quod, si forte huiusmodi casus accideret, ipsi
requisiti vel non reqifisiti a predictis armigeris insurgentibus,
b) provenire Ausfert.
— 684 —
contra predictum imperatorem totum subsidium et sforcium,
quod possent, eis impenderent et iuvarent eosdem.^) Qui
casus, licet fuisset partim per eundem fratrem Rogerium
ab ipso principio, et partim per predictum Berengerium post-
modum impeditus, cum ipse Berengerius contra mandatum sibi
factum per dominum regem et promissionem, quam ipse fecerat
dicto regi,prevaricandomandataet deficiendo promissis, propriis
utilitatibus inhians, adheserit dicto imperatori, vassallum se
faciendo eius, officium et terram recipiendo ab eo et breviter
totum contrarium de hiis, que sibi iniunctum et per eum
promissa fuerant facieudo,^) tamen infra paucos dies, post-
quam predicte galee illuc applicuerant, interfecto dicto Roge-
rio per filium dicti imperatoris,^) evenit ita, quod dicti armi-
geri, invocato nomine ecclesie sacrosancte eiusque elevato
vexillo, insurrexerunt adversus predictum imperatorem. Quo
casu advenieute predicte galee, que erant in insulis'^) adia-
centibus prope Gallipolim, non potuerunt suum viagium ad
destinatas insulas percomplere, immo ad requisitionem factam
eidem nobili Sanchio et aliis armigeris galearum per predic-
tum Berengerium, quem iam mortuo predicto fratre Rogerio
comitiva aliorum armigerorum, qui secum erant, in capitane-
um suum elegerat, properaverunt in subsidium eorundem.
Et existentibus per multos dies predictis galeis ante Calypolim
et sumministrautibus eisdem armigeris illud subsidium, quod
poterant, tum occasione diuturni viagii, quod predicte galee
ceperant tempore hyemali ac ventorum et maris renitentium
tempestatum, que morate fuerant eas longo dierum spacio in
eundo, et postquam eciam fuerunt in illis partibus moram ibi
traxerant multam, adeo quod propter nimium frigus, quod
producebat aeris regio parcium earundem, multa gens gale-
c) insula Ausfert.
^) Karl von Valois, durcli seine Frau Erbe des ostromisclien Reiches.
Er ist nicht filius soudem frater regis Francie.
^) tJber die Ehning Berengars, seine Ernennung zum Megadux berichtet
Muntaner.
^) Im Friihjahr 1305. Michael Lupi de Mendia schreibt am 24. Juni 1305
aus Perugia an den Konig: Frater Rogerius fuit invitatus per nepotem — faisch!
-^ imperatoris et super mensa occidit eum, ut dicitur publice in curia. Sancius
fratrer vester cepit unam insulam noviter, que dicitur Galipo.
— 685 —
arum infiiinata est et mortua: tum eciam quia galee ipse
propter importunitatem hyemalis temporis erant ad modum
conquassate, tum etiam propter defectum panatice per moram,
quam fecerant in eundo et stando in illis partibus, iam con-
sumpte, qua frui debebant pro viagio stabilito: non potuerunt
predicte" galee morari ulterius in partibus illis, set contra
voluntatem eorum oportuit eas regredi et in Siciliam properare.
Illi vero armigeri, qui erant cum eodem fratre Rogerio reman-
serunt aput Calypolim, unde assidue dictum imperatorem offen-
dunt et dampnificare eum non desinunt incessanter. Predic-
tus autem Beriiigerius, dum cum galeis quinque post decessum"^)
predictarum galearum decem, quibus preerat Sanchius, cum
quadam parte predictorum armigerorum, c|uod sicut capitaneus
eorum facere poterat, mari terraque dampnificaret dictum
imperatorem, et occurrerent sibi in mari deceni et septem
galee Januensium, qne navigando procedebant versus illas
partes, sicut sunt solite navigare, per easdem galeas Januen-
sium, eo vocato a capitaneo predictarum galearum Januensium
sub fiducia, captus extitit et detentus cum galeis suis omnibus
supradictis, aliis de galeis eiusdem Berlingerii trucidatis,
aliis captis et carceratis ductis per Januenses eosdem.^) Et
hec fecerunt dicti Januenses in servicium imperatoris predicti,
asserentes se teneri et proponere®) omnino dictum imperatorem
contra quemlibet defendere et iuvare. Propter quos insultum
et capcionem sic commissos per eosdem Januenses adversus
predictum Berengarium suasque galeas gravissime derogatum
est proposito et obviatum successibus, quibus validius atque
felicius, quam prosperati fuerint, dicti armigeri ad honorem
sacrosancte Romane ecclesie proficere dinoscuntur, quia sicut
communis indifferenter habet opinio, nisi eis istud obfuisset
obstaculum, ad id cohegissent dictum imperatorem per hosti-
les impugnaciones, terrestres videlicet et marinas, quarum
precipue fuit eis adempta facultas, quod de rebus suis diffi-
dere malis gratibus habuisset. Quod hinc evidenter unus-
quisque potest sensatus advertere, quia, si dicti armigeri suo
capitaneo et galeis, que commeatui erant eis ad minus accomode,
d) Statt discessiim. e) statt proponentes?
«) Am 31. Mai 1305.
— 686 —
per eosdem Januenses, ut predicitur, captis et fere omnis spei
subsidio destituti, tam animose tamque viriliter processerunt,
longe magis fuissent predictis non privati subsidiis prosperari^).
Quod probat apercius processus dicti imperatoris, quem
tenuit, quamcito dictus Berengerius suis captus exstitit cum
galeis. Dictus namque imperator et Greci ex capclone dicti
Berengerii galearumque suarum admodum letificati et ex hoc
quasi elati, congregato undique exercitu universo adversus
illos armigeros, qui aput Calipolim receptabant, ^ propere
contenderunt, eos impugnare seu perdere finaliter cogitantes.
Dicti vero armigeri, sicut domino placuit, nulla offensione
accepta a Grecis, crebro adversus eos preliati sunt et potiti
semper victoria contra ipsos, sicut veridice dicto domino regi
extitit nunciatum. Subsequenter vero dicti armigeri exeuntes
cum armis terram Calypolim^) depopulando et depredando
circum posita loca insequendo Grecos et fugando eos undique,
Churmichaellem dicti imperatoris filium magnum secum
ducentem exercitum equitum et armatorum obviam^) habue-
runt et hinc inde beUo commisso iterum ^dctores facti sunt,
debellatis et fugatis Grecis eisdem et cum victoria Galypolim
redierunt. Et adhuc hodie illinc dictum imperatorem impetere
et offendere necnon et gentem suam totis viribus non cessant
aliquatenus nec postponunt.
CRD 1563 s. f. Gleichz. Papierabschrift von der Hand eines Schreibers
der sicilianischen Kanzlei. Ob zur Information an Jayme II. geschickt? Auf-
faUig die starke Betonung der religiosen Seite. Ob zur Entschuldigung und Erkla-
rung der Beteiligung Friedrichs? — Die Zeit kann wohl nur 1305, vor der Be-
freiung Berengars, sein. — Die Auffassung Genuas gibt Christian Spinida am
19. Oktober 1305 (CRD 12824) wieder: Dictus dom. magnum dampni a gentibus
nostris recepit iniuste . . . salvo intanto, quod \adebatur, quod vellet invadere
imperinm Romanie, quod multum tangit homines Januenses, si dictum im-
perium invaderet tali modo, habentes causam et debitum cum domino impera-
tore Grecoram . . . Das ist ehrhcher als die spate Entschuldigung der Genu-
esen. Eine Gesandtschaft erscheint Ende September in Aragonien. Sie soU
Biindnisfragen verhandeln. Item suppHcant, quod occasione negocii Belengerii
Intencie, que accidit in partibus Romanie regie maiestati placeat habere
comune Janue excusatum, cum predicta facta fuerint ex casu, non ex pro-
posito per homines . . . vLlis condicionis. Reg. 334 f. 126 ff. Dort Brief-
schaften bis Juni 1306.
Vgl. auch Caro,n,357. Die Entschadigungsfragenziehensich Jahre lang hin.
Vgl. 11878. Nach seiner Befi-eiung hat Berengar sofort mit dem Papste ver-
i) So Ausfert. g) obvium Ausfert.
— 687 —
handelt. Vgl. Muntaner Kap. 229 S. 406. So berichten aueh Guarcias de
Vergua und Garcias Petri de Ayerwe an den Konig: Dominus Berengarius
nobis retuUt, quod de mandato, licencia et voluntate, domine, vestra iverat ad
dominum summum pontificem et ad dominum Carolum comitem Vallesii.
Berengar sendet sie wiedenim zum Papste und sie empfehlen Jayme dringend
das Untemehmen zur Verbreitung des Glaubens. (Neapel 1306 Januar 22.
CRD 9888). Die Eifersucht der Genuesen klingt auch aus den Briefen Christian
Spinulas wieder, So die dunklen Schilderungen der Gewalttatigkeiten der Kom-
pagnie, die durch genuesische zuriickkehrende Seeleute verbreitet werden; im
September (1306) hatten sie fiir Geld emen Moment das Land verlassen wollen,
aber das Schlussergebnis war: Quod cum imperatore pacem non facerent, pocius
volunt Constantinopohm atque imperatoris personam. Augenblicklich verhandelten
papsthche und Gesandte Karls von Valois in Genua, um zu wissen: cum quanta
navigii quantitate convincere possent imperium Romanie. Karl will den Genu-
esen alle Freiheiten zugestehen. In Genua herrsche grosste Meinungsver-
schiedenheit: Die einen sagen, man solle Karl helfen, damit kein anderer das
Imperium bekomme, die audern woUen keine Einmischung. Nach Christians
Ansicht dringt letztere Auffassung wohl dui-ch. (CRD 12897 vom 19. Oktober.)
— Tatsachlich schloss Karl von Valois ein Biindnis mit Venedig am 19. De-
zember 1306. (Vgl. J. Petit, Charles de Valois p. 107). Christian Spinula
schreiht am 5. Januar 1307 (CRD 10397). Die Decembns ultima certa nova
Januas advenerunt, quod ambaxiatores domini Karuh de Francia cum communi
Venetorum sunt in eoncordia tali modo: videhcet quod prefatus dominus Ka-
rulus dimittit et consentit comuni Venetorum partem, quam habent in imperio
Romanie, et in convincendo imperium Veneti debent ponere suam partem ita
in armamento de mUitibus super terra sicut in maris navigii armamento. Parti
vero domino Karulo pertinenti ipsi Veneti debent navigium suficiens elargiri
ad certam precii quantitatem que nobis Januensibus ocultatur . . . Preterea
dicitur, quod per imiversas mimdi partes nunc direxenmt, quod cuncti Veneti
domos debeant proprias visitare . . . Capitaneus Spinula monstrat, quod magnam
habet geluxiam et quod defendere velit impeiium Romanie, si homines Janue
voluerint assentire. Ideoque separatim in communis paiatio nobiles Janue peti
facit et etiam populares, si placet eis velle defendere imperium Romanie, si
dominus Karalus facere noluerit eommuni Janue, quod debebit, ita quod Guelfi
generaliter videntur velle defendere imperium supradictum. — Seitdem starkerer
Antagonismus der beiden Stadte. Im Frieden war ausgemacht, dass nur zwei
Galeeren der Venezianer ins mar major (Schwarze Meer) einlaufen diirften.
Jetzt liefen in Verbindung mit Karl von Valois 12 ein. Darob grosses Ge-
schrei in Genua ob des Friedensbruches. Die Genuesen warfen die Venezianer
aus ihrer Stadt : El cor lur sera entrels axi con ca e lop ! . . . La guerra tornera
entrel Genova e Venezia, schreibt Dinus Silvestri nach MitteUung eines Genueser
Freundes (1307 Mai CRD 1105). Uber den Tod Berengars de Entenza und
die weitem Geschicke der Kompagrie berichtet Christian Spinula (CRD 12616)
am 16. September (1307):
Anfrronus Spinula die IIII. Septembris veniens de parti-
bus Gipri in Januam appulit civitatem, qui quo[d]dam lignum
— 688 —
domini regis F[rederici] armatiiin de Cathalanis invenit in
mari de Miito de partibus GaJlipolis veniens et coUoquium
habuit cum hominibus dicti ligni, eidem narrantibus, quod
Cathalani, qui Gallipoli morabantur, simul fuerant preliati.
Quorum una pars fuerat dominus Berengarius de Entenza cum
maiori parte bonorum hominum, partibus existentibus in eis-
dem. Altera pars fuerat Rochaforte cum amogaveris et homi-
nibus peditibus atque Turchis, qui cum Cathalanis fecerant
comitivam. Quod prelium dictus Rochaforte devicit et ibi
perentus fuit dominus Berengarius de Entenza. Factoque
prelio supradicto prefatus Rochaforte cum domino Thebaldo
de Mite,^) nunc domini Karoli de Francia, se aptavit, qui ad
Nigrumpontem moratur. Et eorum ammiratum fecerunt quen-
dam nostrum Januensem, qui dicitur Thedisius Qacharias.
Postea vero Gallipolim dirruerunt per mare ac per terram
versus partes Saronichi gradientes. Dominus autem Don-
ferrandus, filius domini regis Maioricensis, cum duabus galeis
armatis de dicto loco Gallipoli separavit. Qui^) . . Bucadane^)
se cum galeis Yenetorum invenit, qui in Ulo mari pro domino
K[arolo] conversantur, quarum amiratus peciit dominum Don-
ferrandum, ut deberet super eorum galeis ascendere, cum eis
colloquium suscepturus. Qui fecit ei respondi, quod non erat
homo, qui pergere deberet ad eum et quod ad eum non per-
geret ullo modo. Set si dictus ammiratus cum eo vellet collo-
quium sumere, ad eum secure dirigeret eius iter. Et de tali
mandato lis et verba maxima exiverunt, ita quod Veneti se
ad rumorem levantes certaverunt galeas predicti domini Don-
feiTandi, quas viriliter acceperunt, et ipsum ad Mgrumpontem
denuo perduxerunt et ibi fimiiter ipsum tenent . . . Dat. Janue
die XYI. Septembris.
Aus der weiteren Gesehiehte der Kompagnie fiige ich an, dass die Kom-
pagnie nm 1312 eine Gesandtschaft an Konig Friedrich sandte, um einen seinerSohne
als Anfiihrer zu erbitten. (Vgl. Muntaner Kap. 242 S. 433). Der Vertrag vom
Jahre (1312) findet sich in CRD 4387, in dem Heft, in dem die Kaiserurkunden
Heinrichs VII. stehen.
li) Zwei Worter fehlen.
^) Mit einem Abkiirzungsstrich iiber i. Es ist der Pai-teiganger Karls
von Valois Thibaut de Cepoy (Sipoys bei Muntaner).
^) Das muss an der Spitze von Negroponte Hegen ; wenigstens bezeichnet
Muntaner diese Gegend als Ort des Zusammentreffens.
— 689 —
Capitula et convenciones, secundiim que universitas exer-
citus Francorum in Romanie partibus existentis per nobilem
Rogerium de Lauro militem marescalcum et rectorem uni-
versitatis ipsius ac procuratorem eius ad hoc solenniter ordi-
natum elegit, approbavit et peciit seu postulavit in eorum
verum legitimum et naturalem dominum iuclitum infantem
Manfridum filium serenissimi principis domini Friderici illustris
regis Trinacrie ac nomine ipsius infantis eundem dominum
regem in eiusdem universitatis rectorem et defensorem.
Beschworen seitens Friedriclis durch Manfred de Claromonte in Gegen-
wart Symonis Philippi de Regalibus de Pistorio militis serenissimi et excellen-
tissimi domini imperatoris Messinam missi ad presenciam dicti domini reois
IFriderici.
Friedrich bekundet am Schiuss. dass er kein dominium wolle in partibus
Romanie sondem nur die Herrschaft iiber die Mitglieder der Kompagnie.
tJber Simon Philippi de R. Vertrauten Heinrichs VIl. und Rat des Bohmen-
Mnigs Johann vgl. u. a. Bonaini, Acta und Riezler, Vatik. Akten Register.
Aus dem Jahre 1321 fiige ich eine Proklamation an, die Konig Robert
an alle erliess, die Anspriiche an den Prinzipat Achaya erheben. Sie sollen
sich bis zum 15. September melden. Das Stiick richtet sich gegen Konig Friedrich :
. . . Principales enim adversarii sancte matris ecclesie
nostriciue scismatici exercitum numerosum preparant cum
certo stolio gualearum ad dictum principatum cum suis ibi
incolis subiugandum et natus domini Frederici de Aragonia
hostis nostri cum societate funesta ipsius principatus partes
occupare nititur iuxta posse. Quocirca plena cum delibe-
racione providimus per hoc edictum affixum publice in portis
ci\dtatis nostre Auinionensis maioris ecclesie et ecclesie loci
Predicatorum et in palatio curie nostre civitatis eiusdem,
quod potest cuilibet verosimiliter per se vel alium esse notum,
cum ad Romanam curiam residentem ad presens in ciritate
prefata gentes veniant et inde recedant . . . cuiuslibet nacionis,
de opportuno remedio providere. Dat. millesimo trecentessimo
vicessimo primo, die XXI. Julii, indictione quarta, regno-
rum nostrorum anno Xin.
CRD 9868. Das Stiick sendet in Abschrift Pap. Petrus de Abbatia,
aragonesischer Prokurator an der Kurie.
Finke, Acta Aragonensia. 44
— 690 —
432. Die Seneschalle von Forcalquier und Pieniont u. a.
herichten Karl II. iiher den Sieg bei Vignale gegen Theodor
von Monferrat. Tignale (1307) August 28.
Sacre regie maiestati senescalli vestri Forcalquerii et
Pedimontis Isnardus de Ponteues, Bertrandus de Mass[it] et
Guirandus de Symiana . . . Ad maiestatis vestre noticiam
presencium tenore deferimus, quod assumente altissimo in
suis manibus clemencie vestram causam die sabati vicesimo
septimo Augusti in ulterioribus finibus marchionatus Montis-
ferrati inter castrum Cunzani comunis Alexandrie et castrum
Ozimiani comunis Pauie bellum campale cum Greco illo et
comite Philippono de Pauia habuimus cum eorum exercitu,
videlicet quinque milibus peditibus et trecentis quinquaginta
equitibus et victoriam inde pariter cum comitiva dominorum
Piiilippi de Sabaudia, marchionis Saluciarum et Georgii de
Seua obtinuimus triumphalem, sic quod de eisdem hostibus
circa miUe quingenti in campo sunt mortui et retenti et illum
precipue comitem Philipponum de Pauia tenemus in castro
Yignalis vestris carceribus maucipatum. Nondum enim scimus,
si prefatus Grecus mortuus in campo remansit, sed fertur,
quod cum certa gentis armigere comitiva infra dictum castrum
Ozimiani per fuge subsidium se salvavit. Speratur autem
indubie, quod terra Montisferrati expedietur in vestris manibus,
si peccuniam pro stipendiis gentis armigere Prouincie . . .
iusserit vestra serenitas destinari . . . Scripta Vignalis die
domiuico XXVIII. Augusti, V. indiccione.
CRD Kasten C-G LXXXIII. Or. Pap. Ssp. Adresse: Sacre regie
magestati Jenisalem et Sicilie. Das Tagesdatum ist irrig, die Indiktion richtig.
Grecus ist Th.eodor von Montferrat. Philipponus de Langusco wird bei Niko-
laus von Butrinto ofter erwahnt. Zum Ganzen vgl. man Caro U, 358.
433. Zwist zwischen Karl 11. und Friedrich: 1. Gravamina
Friedrichs (anfangs 1308). 2. Schiedsspruch Jaymes iiber
die von Friedrich besetzten Burgen. (1308)9 Marz 18.
1. Rex Karolus inivit pacta cum Januensibus, quod iuvent
eum expresse ad acquisicionem insule Sicilie.i)
^) Uber den Vertrag vom 6. November 1307 vgl. Caro II, 359 ff.
— 691 —
Item quod, cum pax tractaretur iuter regem Karolum
et ducem et ipsum regem Fredericum et ageretui^ super facto
tituli et ipse rex Fredericus instaret, quod nominaret se regem
insule Sicilie, dictus dux suasit dicto regi Frederico et eum
roga\dt, quod poneret hoc in manu patris sui et quod ipse
faceret et procuraret cum effectu, quod dictus pater suus sue
in hoc satifaceret voluntati. Et dicit, quod dictus dux contra-
rium procuravit, scilicet quod intitularetur rex Trinacrie.
2. Pronuncia, que priraerament fossen restituits per lo
rey en Frederich al rey Karles los castells de Calabria. E
puys ciue sia restituit per lo rey Karles al rey en Frederich
lo castell de Jac, sis te per Karles de Loria; e sis te per
Berenger de Loria, lo rey Darago fara, que sia restituit al rey
en Frederic. E aytan be seguen la forma e la manera da-
muntdita pronuncia en lo fet del tribut de Tunez, axi com en
la sentencia pus largament es contengut.
Reg. 335 f. 222 und 237. Den Kem der Sache betont Jayme in einem
Schreiben an Karl II. : Scandali materia suscitatur super facto tituli et castrorum
Calabrie et de Jacho. Schon am 1. April 1308 ging B. de Sarriano nach Neapel
und Sicilien, am 25. April wurde an beide Konige P. Boyl magister racionalis
geschickt und am 18. Maaz 1309 Guilehnus de Laceria. Vgl. auch Eeg. 140 f.
144 V. Karl beklagte sich iiber Friedrich beim Papste Clemens V., der die An-
gelegenheit drei Kardinalen iibertrug; wahrend doch, wie Friedrich bitter schreibt,
er iiber Karl klagen konne, der 40 Galeeren ausgeriistet und m seinen Vertrag
mit Genua die Eroberung Sicihens gebracht habe (1311 Mai 2: CRD 9922).
434. Konig Robert an Jayme II.: iiber seine Ausgaben an
(ler Kurie. (1309 Sommer.)
J. hatte Robert gemahnt, dass er ihm die Assignation, die ihm sein Yater
Karlll. versprochen fiir den Zug nach Granada, auf dem er sich befindet, gewahre.
Eobert entschuldigt sich mit vielen Worten, vor allem wegen seiner Ausgaben
in Avignon:
En cort de Eoma par la sua coronatio . . . ha ahut molt
a despendre et despen tots dies. Encara que no faylex dia, [que no] dispena
D. florins . . . et mes . . . L nulia flortns, que ha ahuts a pagar al papa, . . .
ha tots manlevats de la companyia de li Bardi et qui li presten la mescio del
alberch, axi con tots dies se despen. Et altres coses no li ha volgut prestar
ne li prestaria per res; abans de la mescio de la casa, que li ha prestada (?)
tots dies, se te la dita companyia f ort per carragada.
CRD 1034 s. f. Or. Pap. Ssp.
44*
— 692 —
435. (Arnald yon Villanova) an Koni^in Blanca: Verhandlungen
niit Konig: Robert in ihrem und Jaymes Auftrage; einige
geheime Sachen, die ihren Wiinschen entspreehen sollen,
will Rohert ihm erst hei der Abreise sagen, Vidal wird
dann deshalb nach Sicilien reisen mussen. Aufforderung,
fiir den Frieden zu wirken, denn die Welt wird inimer
schlechter; schreckliche Dinge konimen. Der Papst wollte,
dass er ihm Yon der evangelischen Wahrheit (veritat evan-
gelica) spreche, nicht von Petitionen, da dieSacheBonifaz' VIII.
ihn ganz in Anspruch nehme. (Avignon 1309 Sommer.)
Domine sue karissime semper in filio virginis servus in-
utilis universso manu[um] oscula cum salute.
Fag vos saber, madona, que sobre lo negoci, per lo qual
nos trameses al rey vostre frare, avem parlat en Jacme deg
Pla e yo, e lo dit Jacme vos porte en escrit la resposta,
quel rey vostre frare a espressada sobre los articles, que de
part vos'') li presentam. Mas alguns secrets sa retenguts,
per los quals, segons que vigare li es, venra (jo quel senyor
rey e vos desigats e tractats a prosperitat, los quals secrets
diu, que no descubriria si no a mi solament e a^o . . al^)
partir sen de Provenga per tal, que sobte men vage en Sicilia
e que tracte, qo que ell me diria. De tot a^o nous pux ree
espressar, entro que ell mage certificat. Entretant, madona,
prec vos e amonest de part nostre senyor Jhesu Christ, qus
no desemparets lo negoci e que mes siats curosa de procurar
pau e amor, si fer o podets, en tots crestians, que en altre
temps ; quar sapiats per cert, que les dispositions del mon, que
ara corren, molt son pyors, que hom nou poria espressar.
E Deus fara en breu pus terribles jors, que hom no poria
penssar ni aesmar. Encaraus prec, que ligats diligentment
la letrai), que yo tramet al seynor rey, e quem certifiquets
dego que conexerets, que yo desiga saber. Qnar a vos ne
creure. La primera vegada, que parle ab lo papa sens pre-
sencia dels cardenals, li presente la vostra petitio e ell sobte
resposme, que noli parlas si no de la veritat evangeKca; e
a) So Or. b) Vorher fehlen ein paar Buchstaben.
^) lch habe einen solchen in dieser Zeit nicht gefimden.
— 693 —
yo respus li, que per^on parlava , quar la una daqueles
pressones, per qui vos pregavets, yo coneg e se, que a bon
esperit. E ell replica lavors e dix: Lo negoci del papa
Bonifaci nos dona tant afer, que ni en aquexs negos ni en
los nostres no podem entendre. Per que conseyl, que, quar
yo mic'') e a partir, equan lo rey vostre frare sic partira, que
vos comanets lo negoci daqueles peticions a ceils, qui de part
vos o del seynor rey yc romanran. Quar pus que entroduit
es, siu tenen . . .^') en sa sao, obtendi'an. Lo fyl de la verge
vos age en sa garda.
Madrid, Academia de la Historia, Papeles de Salazar A. 2 f. 42. Or.
Pap. von der Hand Arnalds von Villanova. Adresse: Inclite domine regine
Aragonum. Besiegelt mit rotem "Wachs. Vom Siegelbild nichts zu erkennen.
— Amald und Konig Robert sind beide noch an der Kurie. Die Verhandiungen
haben erst begormea. Das passt auf das Jahr 1309.
436. Jayrae II. an Konig Robert: Seineu Vorsclilag, Sardimen
imd Korsika Friedrich zii iiberlassen imd dafiir das Konig-
reich Bugia zu nehmen, miisse er als unpassend ablehuen.
Bei der Belagerung Alnierias 1309 December 3.
. . . Ad id autem, quod nobis eiusdem Gilaberti [de
Scintilis] verbo et premissis vestris litteris intimastis, ut pro
multiplicibus utilitatibus eminentibus nobis largius per dictum
Gilabertum expositis vellemus cedere Sardinie et Corsice regno
nostro indeque pro emenda recipere regnum Bugie et alia
quedam, ut ipsum Sardinie et Corsice regnum illustri regi
Fredericho communi fratri pro emenda Sicilie traderetur et
postea inter vos et eum evulso cuiuslibet rancoris scrupulo
fraterna dileccio radices inconvulsibiles solidaret: regie magni-
ficencie respondemus, quod . . . huic rei [non] possemus an-
nuere absque nostro et solii nostri manifesto et nimio detri-
mento. Bene enim novit vestra serenitas nos predictum Sar-
dinie et Corsice regnum donacionis causa a sede apostolica
habuisse . . . nosque dicti regni titulum tam in sigillis nostris
quam aliter assumpsisse. Et adeo hec omnibus manifesta ex-
pedicio publicavit, quod eadem notorie respiciunt universi.
Non enim convenit regie dignitati regnum certum pro incerto
relinquere, proximum pro remoto, utile pro non tam utili . . .
— 694 —
Yelit igitur vestra cii'cumspecta serenitas inde nos relinquere
tot suflfultos racionibus excusatos . . . Dat. in obsidione
civitatis Almarie UI^. nonas Decembris auno domini MOCCC*^ IX.
Reg. 335 f. 342.
437. (Ariiald von Tillanoya) an Jaynie II.: Geheiniplan Roberts
(betreffs Siciliens); Zweifel an der Durchfuliruug, trotzdem
er hrauchhar sei; Robert selbst erkljirte, dass er ihn aus-
f iihren werde. Arnalds Furcht vor der Zultunft, denn iiberall
provoziere nian deu Zorn Gottes. Das Transsumpt seiner
Bede im Konsistoriuni und die Antwort des Papstes auf
seine Anfrage seien erst jetzt ausgefertigt. Der Konig erhiilt
sie durch R. Conesa. Bittet Pramissen und Conclusio zu
beachten. Marseille (1310) Juni 17.
Domino suo semper in domino Jhesu Christo pre mor-
talibus caro servus inutilis utriusque manuum oscula cum salute.
FaQ vos saber, seynor, quel rey Robert ara, quan parti
desta terra, mespressa son enteniment sobre lo negoci, que
vos et madona la regina li fees proposar per en Jacme Dec*)
et mi et amo'') comanat en secret et vol, quen vaga parlar ab
vostre frare et queli facja saber qo que ti'obare. ^) Et yo veg,
que Qo que ell a concebut, es cosa covinent en si et accep-
tabla**) per la nostra part. Mas quar'') ell son concebement
no poria conplir, si no ab favor daltres perssones, en les
quals a moltes dificultats: per qo quax me desesper del feyt
et si altre, a qui tant no toquas lo feyt, mo'') dixes, agra
sospita, que fos difugi palliat. Mas ell fort aferme, queu
menara a conpliment. Et yo no pux estar sens temor. Quar
a totes partes veg, que crexen et broten noves dispositions
a provocar la ira de Deu a fer grans joys. Encaraus fag
saber, quel transsumpt de la mia propositio en consistori et la
letra de la resposta, quel papa us fa sobre aquela requesta,
queli fees per vostra letra, la qual Jacme dec Pla li pre-
senta: encara no a III. setmanes, que fo tot ensems bullat,
quar lo papa, de pus en Jacme y fo, no dona audiencia als
escrits de la cancellaria contra . . .'^) si no laltre dia. E
437 a) Hier fehlt Pla. b) So Or. c) Ein Wort fehlt.
437 1) Ygl. den Brief an die Konigin Nr. 435.
— 695 —
quar no fo, queu requeregues en la cancellaria et veyen, que
a mi toquave, trametrerenmo et yo tramiso an R. Conesa, que
ell vos 0 presentas. Prevec'^) avinentea de gran tranquillitat de
cor, qaan o volrres legir per tal, que pensats entendre la
vertut deles premisses et la conclusio de tot. Nostre seynor
Jhesu Christ vos tiugue ple de la sua amor eus fa^e fenir'')
vostres iorns ala sua gloria. Dat. Marssilie XV. kalendas Julii,
CKD 4182. Or. Pap. Ssp. Da die Antwort des Papstes am 9. Juni 1310
erfolgte, so gehort das Stuck in die oben angegebene Zeit.
43H. Koiiig Friedrich seiidet Jayme II. die voii ihm aus
einer Schrift Ariialds von Tillanova entnommenen und am
15. Oktober 1310 veroflFentlichten Konstitutioneu: u. a. Gre-
winnung der Sarracenensklaven fiir das Christentnm; Be-
handlung der Bekehrten; Terhaltnis der Christen zu Sarraceuen
und Juden. Yerbot, jiidische Arzte zu kranken Christen zu
holen; griecliisclie Sklaven, die zur ahendliindischen Kirche
ubertreten; Verbot von Magie, Zauberei und verschiedener
Spiele. Messina 1310 November 25.
Noveritis, reverende frater, quod ex illo scripto infor-
mationis venerabilis et sapientis viri magistri Arnaldi de
Villanova, quod mittimus vobis,i) coUegimus et edidimus
nuper quasdam constituciones nostras, que sunt per nos ubi-
que per Siciliam promulgate et ad honorem Dei et laudem
sui nominis observantur. Quare copiam seu transumptum,
ut earum noticiam habeatis, sub sigillo nostro secreto presen-
tibus destinamus annexam.
Constituciones sive capitula edita per serenissimum
dominum regem Fredericum tercium XV. Octobris Vnil. in-
dictionis apud Messanam.
437 d) Doch von prever? Or. hat eher prevet.
4381) Diese Schrift kann nur: Seynor, vos sots tenguts (gedr. Menendez
Pelayo, Hist. de los heterodoxos Espanoles I, 745 ff.) sein. Man vgl. nur
S. 749 f. Allerdings sind nicht alle passenden Eeformvorschlage aufgenommen,
natiirlich nicht auch die unpassenden z. B. der Vorschlag fiir die Juden, ent-
weder binnen Jahresfrist das Christentum anzunehraen oder das Land zu ver-
lassen; sonst solle er sie wie die Konige von England und von Frankreich
getan, des Landes verweisen: Farets los saber, que, si a a^o no sacorden
finahnent, axi com lo rey Danglaterra primer et puxes lo rey de Francpa, los
gitarets de tota vostra seynoria. Menedez p. 749.
— 696 —
De fide catholica et servis Sarracenis ad eam redire
volentibus.
Ut Christi nomen, quo vocamur et dicimur christiani,
assumsisse non videamur invanum, expedit pro salute, ut . . .
infidelium revocentur eiTores efficaciter . . . Cum igitur veritate
non agnita Sarraceni servi vel liberi tendant cum eorum errori-
bus in sue salutis dispendium et ruinam, quos forte vel ipsorum
aliquos doctrinamChristi sepius audieutes ad sacri fontem baptis-
matis divina clemeucia revocaret, evangelica inspirante doctrina,
providimus illos coadunari ad audiendum sepe, sepius verbum
Dei proponendum a prelatis religiosis ac aliis personis, ad
quas huiusmodi spectat officium predicandi. Et ut ingredi-
endi ianuam omnium sacramentorum, que est ipsum baptisma,
liber sit aditus et introitus planus pateat et sua\is, omnem
clausure materiam ac impedimentum huius itineris provi-
dimus removeri: Hac igitur perpetua valitura constitucione
sanccimus, ut nullus de cetero tante temeritatis existat, ut
servum suum Sarracenum, qui ad idem baptisma errore ab-
ducto aspirare voluerit, ab huiusmodi sancto proposito retra-
hat, revocet vel perturbet, quin immo ipsum ad hoc aspirantem
tamquam id gratum habens ad hoc animet et ortetur. Quod
si forte quis contravenire presumpserit, de hoc apud iudicem
loci contra dominum ipsi servo deponendi querelam tribuimus
potestatem. Qui dominus in iudicio presentatus ad consen-
ciendum baptismati servi sui post aliquos dies iuxta arbitrium
ecclesie cohercione debita compellatur et per unum annum con-
tinuum carceri in vdnculis deputetur . . .
Qualiter tractandi sunt servi a dominis post baptisma.
Qualiter autem ipsos post dicti fontem baptismatis trac-
tare debemus, docet apostolus ad Philemonem dicens:^) Sus-
cipe illum iam non ut servum, set ut fratrem karissimum in
domino et in carne.
Ut servi post suscepcionem baptismatis fidelius et devo-
cius serviant dominis suis . . .
De non seviendo in servos post baptisma et ponendo
compedibus fugitivum.
2j Phil. c. 17.
— 697 —
Ut autem dicta frateraa ti^actacio et humana benignitas
inter alia pateat, qua ipsos neophitos prosequi debent ceteri
Christiani, nuUis licere providimus, Christiana mancipia vul-
neribus aut flagellis afficere aut aliquod membrum illis incidere
vel devastare, in facie vel in fronte signare, aut in ea aliqua-
tenus insevire, cum, licet sint domini servorum, tamen suorum
membrorum domini non existant. Eos tamen a dominis casti-
gari permittimus, cum culpa processerit et christiani sint,
iuste, le\dter et benigne. Eum, tamen si fugitiNiis, contumax
fuerit vel protervus, poni compedibus non vetamus.
De non vocando christianos, quamvis sint servi, et etiamsi
fuerint Judei, canes renegatos.
. . . Canes vocari secundum usum loquendi Judei tantum
sint soliti ac pagani . . . Si quis contra fecerit per annum
unum stet in vinculis . . .
De baptizando fetu servorum, postquam ad lucem per-
venerit.
. . . Perpetuo mandamus edicto, ut domini servorum sive
christianarum sive Sarracenarum pariencium partum ipsum,
postquam ad lucem pervenerit, sicut assuetus est in suis filiis
facere, baptizari procurent. Quod si contra fecerint, infantes
ipsi nichilominus sine calumpnia per ecciesiam baptizati liberi
statim fiant.
Ut nulli Sarraceno vel Judeo liceat servum Christianum
emere vel tenere et de eo non vendendo infideli . . .
Quod servi nati in domo Judeorum sint liberi, postquam
fuerint baptizati ...
De signo deferendo a Sarracenis, ut discernantur a
Christianis.
Quoniam in terris nostri dominii ...'*) quedam inolevit
confusio, ut [a] christianis Sarracenos nulla distinguit diver-
sitas habitus, unde contingit interdum, quod per errorem
Christiani Sarracenorum et Sarraceni Christianorum mulieri-
bus commisceantur^j et plui^a alia exinde enormia commit-
tantur,'') . . . statuimus, ut Sarraceni ipsi utriusque sexus in
toto nostro dominio et omni tempore . . . signum bastoni
a) Ein Wort fehlt. ib) commiscentur coimnittimtur Or.
— 698 —
nibei longi per unum palmum et amplius per digitos duos
per transversum deferant ante pectus.
De statuto, ut christianus non sit testis contra Judeos,
sublato.
Pravani constitucionis . . . observanciam, qua Christia-
norum testimonium adversus Judeos in quibusdam locis
Sicilie non admittitur, [multis?] causis tolli vohimus . . .
Ut nullus Christianus habeat familiaritatem assiduam
cum Judeis vel cum eis comedat vel in eorum serviciis com-
moretur . . .
Ut nullus Judeus habeat officium publicum . . .
Ut nullus Judeus audeat medendi artem exercere in
Christiano vel medicinam sibi dare vel conficere.^)
In hiis confidere non possumus, qui fidem non habent,
nec aliis poterunt esse fideles, qui eorum dominum prodide-
runt. Eapropter providimus, . . . ut nullus Judeorum . . .
medendi artem [in Christian]is audeat exercere vel medicinas
pro Christianis conficere aut . . . vendere vel eciam ministrare . . .
Judeus^) ipse per annum unum carceri*^) detineatur inclusus . . .
Christianus . . . per tres menses detineatur . . . et totum
salarii . . . ad curie manus perveniet . . .
Quod nullus ancillam suam prostituat . . .
. . . Ipsam liberam esse iubemus et a dicti questus turpi-
tudine revocari.
Ut servi Greci de Romania, postquam ceperunt credere
articulos fidei, ut s. Romana ecclesia tenet, si extunc servi-
verint per septem annos, sint liberi . . .
De non vendendo servo Grece persone suspecte vel alii,
si forte servus propter devocionem, quam habeat ad priorem
dominum, non consenserit. ^)
Quod nuUus audeat mandare servis suis aliquid, quod
sit in Christi opprobrium ...
c) So Or.
^) In der Anregung, die Arnald hierzu gab, driickt sich die Abneigung
des christlichen gegen den jiidischen Arzt aus.
*) "Wenn er dagegen handelt.
5) Grund: Coniecturari possit aperte ipsum nonnisi ad turpe servicium
sive questum velle vendere.
— 699 —
Quod nullus vendat servum Christianum pro Sarraceno
et qualiter puniatur emptor et venditor, si sciens fuerit . . .
De non faciendis veneficiis, magiis, incantationibus et
huiusmodi talibus.
Nulli restat ambiguitati suspensum , quin veneficiis,
magiis, [incanjtacionibus, auguriis, divinacionibus, sortilegiis
ceterisque talibus iunitentes perversores sacre religionis fidei
a Christifidelibus reputentur, qui . . . di\dne sapiencie simula-
tores, humanas posse mentes divertere et scripturarum in-
speccione futura predicere falso promittunt, volentes Deo si-
miles esse videri . . .
De non ludendo ad tabulas et azardum.
. . . Statuimus, ut lex illa Greca divi imperatoris Justi-
niani . . . inviolabiliter observetur^) . . .
De ludis permissis et pena statuta contra eos, qui ad
tabulas vel taxillos ludere presumpserunt^) . . .
Causa, qua hidus quilibet taxillorum prohibetur et ut
nemo emat, faciat seu portet aut teneat taxillos^) . . .
Prohibicio, ne quis teneat tabulerium seu tabulas.
De non usurpandis vel occupandis iuribus et bonis ec-
clesiasticis . . .
De constitutione prohibente deferri res illicitas ad Sarra-
cenos inviolabiliter observanda . . .
De honore et reverencia in hiis et aliis omnibus sedi
apostolice reservato.
Dat. Messane anno dominice incarnacionis M^CCC^X,
mense Novembri, XXY. eiusdem, VLUI. indiccione.
CRD 3792 Or. Pap. Heft. Siegelspur.
439. Der wegeii der Kronuiig Jaynies zum Konig vou Sicilien
abgesetzte Bischof von Nicastro an Jaynie II.: Bitte, ihni
vor seineni Tode die Erlaubnis zuni Tragen des bischof lichen
6) Vgl. Cod. Just. 3, 43, 1.
^) Preter autem predictos quinque ludos — in Cod. Justinianeus — per-
missos ad balistas ac eciam ad arcus ac lancearum et dardorum iactus, . . .
cum causa \irtutis vertatur.
8) Wegen der nahen Verwandtschaft mit dem WurfelspieL, der Gefahr
der Blasphemie, Meineide, Liigen usw.
— 700 —
Crewandes wieder zu verschaffen und eine kleine Unterstiitzung
von Konig Friedrich zu erwirken. (1310.)
Sacre regie maiestati saus olim episcopus Neocastrensis
recomendationem ad pedes. Antique benivolentie con-
tempplatio, quam erga personam meam gessit hacteuus spe-
tialem regia celsitudo, fidenter me adiuvat et inducit, ut ad
benignitatem vestram recurram humiliter et auxilii vestri
opem implorem, ut, quod meritis proprie accionis non mereor,
vestri saltem patrocinii favore nanciscar. Cum igitur desi-
derio desiderem in senectutis tempore constitutus et ad annos
decrepitos iam productus ad pontificalia, que pro vestra co-
ronatione ammisi,i) saltem vestitus*) et cum ipsis, si Deo
placuerit, in mortis articulo sepeliri, magnitudini vestre flexis
genibus supplico reverenter, ut in adeptione ac perfectione
prestite gracie, sicut incepistis • . .^) quanquam nou fuerim
eifectum debitum assecutus, opponente se, sicut intellexi per
meum nuntium spetialem, domino P. de Bulercano^) cardinale,
cui celsitudo vestra super hoc in mei favorem placuit scribere.
Senectutem meam dignemini, queso, miseratione vestra benivola
consolari, quia hoc regalis celsitudinis cedet ad gloriam et
honorem. Ad hec, domine mi rex, supplico iterato, ut latori
presentium religioso viro fratri Peregrino de ordine Predicatorum
familiari et nuntio illusti'is regis tertii Friderici domini fratris
vestri super hiis, que pro parte mea magnitudini vestre suppli-
cando retulerit, et pium, si placeat, dignemini prebere auditum
et adsensum benivolum, ut decet regiam pietatem.
Hec^) sunt, que petit olim Neocastrensis, ut dignetur
maiestas regia scribere efficaciter fratri suo regi Friderico,
quod det sibi membrum aliquod in Sicilia in vita sua, super
quo possit recipere quinquaginta uncias anunatim . . . Item
quod mittat sibi aliquod apparatum pro cantanda missa pro
salute sua et anima proienitorum'') suorum.
a) Statt vestiri? b) Es folgt dann vestri gracia, ater es fehlt das Ver-
bum: fortfahrt o. a. c) So Or.
^) Tancredus de Montefusculo Ord. Min. exkommuniciert und abgesetzt
von Nikolaus IV. Vgl. Eeg. de Nicolas IV. Nr. 4405.
2) Das wird doch wohl Petrus Valerianus Dui-aguerra sein, der allerdings
schon 1302 starb. Dann hat sich J. schon unter Bonifaz' VIII. bemiiht.
^) Auf einem Zettel.
— 701 —
CED 1037. Or. Pap. Bruchstiick des SiegeLs noch vorhanden. Die
Bitte rauss mn 1310 erfolgt sein. Damals weilten in der Zeit vom September
bis November bei Jayme die Gesandten Friedrichs: fr. Peregrinus de Messana
ord. Pred. capellanus et familiaris Friedrichs (spater Bischof) und Franciscus de
Johanne miles. Sie brachten eine Anzahl Klagen gegen Robert vor. ver-
handelten in der Sache Amalds von Villanova (vgl. unten), HeLratssachen usw.
In CRD 1025 s. f. wird ausfiihrUch der Zweck ihrer Legation entwickelt und
es folgen dann Notizen dariiber von der Hand des Bemardus de Aversone. —
Schon im J. 1292 hatte sich J. bei seinem Bmder fiir den Bischof verwandt: Cum
rev. in Christo frater Tancredus Neocastrensis episcopus . . . pro nostra fide
servanda passus fuerat dampna plurima et labores et . . . redditus Maniasenssis
monasterii suis expensis non superent . . , so soU er aus sicilischer Kirche ihm
Einkommen versohaffen Eeg. 260 f. 248^. Ich schliesse an CRD 12925, eine
bewegliche Klage des Leonardus ep. Cathaniensis bei Jayme: Er eriniiert an
die alte AnhanglictLkeit seines Hauses (der Fieschi) an das aragonesische.
Quamplures de domo nostra a . . . predecessoribus vestris . . . militare cin-
gulum receperunt; so spezieU sein Vater von Jayme I. Kardinal Lucas (Fieschi)
sei intimer Freund Aragoniens und er selbst sei lange von Konig Friedrich in
Ehren gehalten woUen. Contigit autem istam maledictam (Liicke) suboriri Lom-
bardorum. Die Fieschi schlossen sich Konig Robert an; sonst waren sie schutz-
los gewesen. Er selbst habe nichts gegen Konig Friediich getan. trotzdem
habe dieser ihn seiner Einkiinfte beraubt. Er bittet doch bei Friedrich fiir
ihn einzutreten. Avignon Oktober 22. ("Wohl um 1322. Bei Eubel, Hierarcliie
heisst es unter Cathanien. Anm. 3: Administra^it ecclesiam CIusLnam 1322
1327, cum in sua ecclesia residere non posset.)
440. (Ariiald Ton Yillaiiova) an Jayme 11.: empflehlt, unter
Bekundung seiner Anhiinglichkeit, ein Medikament. Um die
tjbertragun^ des Titels: Konig; von Jerusalem auf Konig
Friedrich hat er sich seit seinem Weggange aus der Provence
nicht mehr gekiimmert. Messina (1310) Januar 9.
Domino suo semper in domino Jhesu Christo karissimo
servus utrique inutilis manuum oscula cum salute. Scripsi
vobis alias, si recolitis, quod nullo modo poteritis michi
auferre vel proybere, quin diligam vos, quia privileg-ium
libere diligendi, quemcunque voluero, sic michi dedit altissimus,
quod nullus inde potest me spoliare. Unde quia multa per-
cepi de passionibus cordis et corporis vestri, consulo, quod
faciatis fieri electuarium, cuius receptum hic scienter inclusi,
et utamini eo, sicut in cedula contiuetur.
De uegocio tituli regni Jerusalem transportando in fra-
trem vestrum, postquam [r]ecessi de Provincia, nullam solli-
- 702 —
citudinem habni, tum qnia rex Robertns non erat in regno,
tum quia, dum essem in Provincia, sicut vobis signifficavi''), . . .
non clare colligere potui signa spey. Et ideo penitus destiti
soUicitare'') exinde. Quid autem super hoc volueritis me
facturum, nescio; set hoc scio, quod Deus in proximo super
hoc et aliis dubiis plene vobis aperiet ianuas cei-titudinis.
Quem precor, ut plenius conservef^) et consoletur. Dat.
Messane V. ydus J[a]nuarii.
CED 10921. Or. Pap. Von der Hand Arnalds von Villanova. Der
erste Absatz weist wohl auf den Bruch Jaymes mit Amald hin.
441. Koiiig Friedrich an Kouigiii Maria toii Kastilien: Erz-
bischof Bartliolomaus von Palermo liat den Plan einer Heirat
zwischen Infant Philipp und seiner iiltesten Tocliter (Kon-
stanze) ohne sein Wissen angeregt; so sehr er die Ehre
schiitze, niiisse er ablehnen, da seine Tochter nocli allzu jung
sei und er seine Kinder zunachst nur den ewigen Konig
lieben lehre und sie spater frei walilen lasse. Messina (1311)
Januar 30.
Litteras serenitatis Alfonsus Johannis lator presencium
nobis exhibuit, quarum tenore comperimus, quod tam mag-
nifico domino regi Castelle filio vestro quam vobis placuerit
ordinare, quod inter illustrem dominum Philippum natum
vestrum et primogenitam nostram matiimonium tractaretur
ad suggestionem reverendi patris domini Bartholomei venera-
bilis archiepiscopi Panormitani, consanguinei et consiliarii
nostri,!) qui de industria sue sinceritatis preter nostram
scienciam hoc voluit promovere. De quo tractatu notificamus
vestre serenitati, quod adeo gratus esset nobis ut vobis et cete-
ris dominis prelibatis, si fieri posset absque ullo impedimento.
Set duo sunt, que tractatum valde impediunt et retardant:
Primum est, quia filia nostra predicta nimis adhuc ab annis
nubilibus elongatur. Secundum est, quia nos intendimus, quod
in omnibus liberis nostris eam regulam observemus, qua
nosmet ipsos ad Dei obsequium ordinemus, sicut ceteri
Christiani melius quam nos regulati se ordinant, scilicet, ut
«0 a) Ein Wort f ehlt. b) solhcitai-i Or. c) vos fehlt wohl.
**! 1) B. de Antiochia, also von der staufischen Seite her verwandt.
— 703 —
in cunctis agendis non nostram set pocius Dei voluntatem
adimpleamus. Idcirco de liberis nostris istud in corde firma-
vimus, quod usque ad annos discrecionis informemus eos, cum
quanta poterimus diligencia, solum ad cognoscendum et dili-
gendum eteruum regem, qui potest eis tam gloriam et hono-
rem quam salutis gaudium sine fine tribuere. Qua conside-
racione consciencia nos obligat et informat ad expectandum
tam in primogenita nostra quam in ceteris liberis annos natu-
ralis discrecionis. Et si tunc forsitan inspirante altissimo
vellet aliquis liberorum nostrorum in virginitate servire
domino Jhesu Christo, nuUa racione impediremus, set cum
omni devocione prosequeremur Dei nutum et donum tam
excellentis gracie studeremus totis viribus conservare. Si
tamen tunc eligeret primogenita nostra servire domino Jhesu
Christo in statu coniugii, pre cunctis aliis regum domibus
eligeremus eam coniungere nato vestro. Dat. Messane sub
parvo sigillo nostro secreto penultimo Januarii VIIIP. in-
dictione.
Et in simili forma et modo scriptum est regi Castelle
super dicto negocio.
CKD 10059. Gleichz. Kopie Pap. aus der sizilianisclien Kanzlei. Dieser
eine hochst merkwiirdige Gesinnung bekundende Brief verliert etwas von seiner
Besonderheit, da er mit Verhandlungen mit J. zusammenhangt. Die Gesandten
Friedrichs (fr. Peregrinus und Franciscus de Johanne) hatten u. a. folgendes
Schreiben Jaymes mitbekommen: Didacus Garsie . . . requisivit de matrimonio
contrahendo inter nobilem Aifonsum filium vestrum — einen natiirlichen Sohn
Friedrichs, der in Aragonien erzogen wurde — quem in domo nostra nutrien-
dimi suscepimus ac eciam promovendum et filiam Didaci . . . nos enim habentes
pro indecenti tractatum matrimonii supradicti . . . Dann: Archiepiscopus Panor-
mitanus absque connivencia vestra intromisit [se] de matrimonio contrahendo
inter Constanciam natam vestram et Phihppum regis Castelle germanum. Gibt
miindlich Rath. 1310 September 24. Wahrscheinlich hat J. abgewinkt und
ist das mit ein Gnmd fiii- Friedrichs Schreiben. Ubrigens hatten schon im
Jahre 1307 an der Kurie Verhandlungen zur Vermahlung Konstanzens stattge-
funden. Vgl. Finke, Papsttum und Untergang des Templerordens II, 33.
Sollte Friedrieh darum nicht gewusst haben?
442. Eigenliandiger Brief Konig Roberts an Jayme II.:
Andreas de Isernia hat im Konsistorium bei dem Yortrag
iiber Verminderung des Zensus eigenmachtig iiber Erwerb
und Besitz von Sicilien Ausdriicke gebraucht, die den Papst
— 704 -
erzurnten, und auch Konig Friedrich kranken konnten.
Bittet, ihn bei Friedrich zu entschuldigen. Ayignon (1311)
Miirz 1.
. . . Entre altres cosas dis messer Andreu de Sergne,i)
a qui nos aviam solamen comes a dir ^o que a drech apar-
tengues, et el dis sobre qo moltas altras paraules desorde-
nadas: Premeramen com lo papa e lesgleza donet a uostre
avi lo regne de Sezilia si com regne, que legleza no podie
retenir a si ni recobrar, ni trobava altre, que enprengues
la conquesta. Et despuis dis, que major gracia de^dam
aver quel rey Frederic, que tenia et a\ie tenguda la
terra de Sicilia per occupacion, et no era rason, que fossam
plus cargas. Si que del primer lo papa fo molt corosas^) et
respondet, que si podie ben tener legleza lo regne per si et
cobrar. Et li dis, que solamen avie prepausat et parlat. Et
se dieu age la mie^) anima, nos ni negun de nosti-e conseyll
no sabiam, quel degues prepausar tals paraules. Et en aguem
tous grant vergogne . . . Aco dissem devan tot lo consistori
. . . A Avigno lo premie jor de Mars.
CED 10846. Or. Pap. Ssp. Es mussen doch noch schlimmere Dinge
vorgekommen sein. Denn in einem den Gesandten Friedrichs. fr. Peregrinus
de Messana imd Franciscus de Johanne mitgegebenen, am 24. September 1310
ausgestellten Briefe heisst es: Friedrich habe ihm berichtet: Existente eo
[Roberto rege] cum domino papa et dominis cardinalibus in consistorio fecit
intrare Andream de Isema consiliarium suiun. qui in presencia onmium predic-
tonmi est detrahendo locutus de domo nostra vestraque ac utriusque parentimi,
secundum quod in litteris nobis de Eomana curia transmissis plenius continetur,
per prefatum fratrem Peregrinum nobis hostensis. Er wird an Robert schreiben.
Daraus geht hervor, dass der Eutschuldigungsbrief Eoberts nicht freiwillig und
erst nach diesem geschrieben sein muss.
443. Yertrag zwischen Konig Rohert und seinem Bruder,
dem Fiirsten von Tarent: TVenn Robei-t Konig Friedrich zum
Terzicht auf Sicilien, das er lebenslanglich besitzt, veranlassen
kann, indem Friedrich ini Tauscli das Konigreich Albauien
mit der Stadt und Burg Durazzo uud deu andern Stiidten
nnd Grehieten dieses Konigreichs nimmt, so verkanft Furst
442 a) So Or.
442 1) Andreas de Isemia erscheint u. a. tatig auch bei Caro 11. 302.
— 705 —
Philipp Albanieii aii Ro])ert fiir 7()(MH) Unzen Gold. Der
Yertrag dauert drei Jahre. 1311 April 28.
CRD 4048. Robert sendet diese Abschrift Papier (nach der Adresse
zu schliessen: eigenhandig) an Jayme 11.
444. Konig Friedrich an Konig: Robert: yerwiinderung iiber
die Mitteilung des Gr. Escarrer; der zwischen ihnen bestehende,
Ton der Kirche bestatigte Friede, dessen Storungen beseiti^
seien, lasse Neuerungen unnotig erscheinen. Messina (1311)
November 9(?).
Roberto . . . Fredericus . . . rex Trinaorie . . . Fem vos
saber, que reebem vostra carta et entesem les paraules, que
Guillerm Escarrer nos dix de vostra part. Dels quals nos
fees molt maravellar, car vos sabets, que la pau, que fo
scripta entre nos et vos per la vohmtat de Deu fo confer-
mada per la esglesia de Roma. E si alguns contrast hi hac
depuys, beneyt sia nostre senyor, tot es avengut, per que no
par, que sia necessari de fer hi neguna nova securitat ne
mudament . . . Data Messine sub parvo sigillo nostro secreto
nono Novembris indiccionis none.
Reg. 337 f. 329 enthalten in einem Briefe Jaymes an K. Robert vom
5. Marz (1311)2. Uber diese Sendung schreibt Robert eigenhandig: Sapias,
que venun a nos GuilJem Escarrer feel vostre et devot nostre, portet nos alcunas
paroles tant subre lo fach dalcun tractamen de pau mogut per maystre Arnaut,
segons que avias enteudut, quant sobre lo fach de Sardigna. Per la qual
chause, volen veser la entencio del rey Freric sobre lo dit tractamen, tramesem
lo dit Guillem Escarrer sobre alcun tractamen, per lo qual era provesit al dit
rey Frederic en loc de 90, que ten en sa 'vida, daltra terra ab . . . titol de
regne et de principat, que li podie remaner a si et al seus per tous
temps . . . Das sollte Albanien sein. (Vgl. folg. Nr.)- Robert schreibt dieses:
lo prime jor de Decembre (CRD 1228 s. f. Escritas de nostra ma.) und er
fiigt bei, wenn Friedrich guten WiUen zeige, sollten Gonsalvo Garsia und Vidal
de Villanova kommen und vreiter verhandeln. Robert wusste also von Friedrichs
Anschauung damals noch nichts. Ein paar Tage spater muss Escarrer heim-
gekehrt sein, denn er schreibt am Nikolaustage (6. Dezember) aus Neapel an
J. (wobei er erwahnt: Item lemperador es en Genova et dien, que a cor de
venyr en Roma), dass er alsbald nach seiner Ankunft in Neapel durch Br.
Gilera J. mitteilen liess, wie er mit Konig Robert iiber die drei Kapitel, um
derentwegen er gesandt war, — wohl Sardinienfrage — gesprochen und giin-
stige Antwort erhalten imd wie dann : al fet de la composicion et pau perpetual,
. . . que maestre Ar. de Vilanoua tractava emfre amdous reys, la qual era
Finke, Acta Aragonensia. 45
— 706 —
romasa per la mort de mae[s]tre Ar., me mostra lo dit senyor rey de Sicilia
los capitols et volc, que jo ab aquels anas al seynor rey Frideric ab una galera,
quem fo armar. (CRD, separiert. Bruchstiick.) — Die Indiction muss in
obigem Briefe die romische sein, da er unmoglich (vgl. auch folg. Nr.) zu 1310
gestellt werden kanim. G. Escarrer begegnet uns ofter in Abschnitt V. Im
Jahre 1314 ist er stellvertretender Senator in Rom. Vgl. Pflugk-Harttung.
Iter Italicum S. 636 f.
445. Jaymell. aiiKouigFriedrich: Empfang 1. eines Sclireibens
von Esquerrer iiber Yertauschung Siciliens gegen Albanien
und Morea; Ablehnung dieses Projektes durch Friedrich;
2. eines Briefes niit der Bitte, wenn er Vermittler zwisclien
beiden Konigen sein solle, dass er fiir Siciliens Verbleib in
seiner Familie wirlte; 3. eines Zettels, wonacli Esquerrer einem
Schreiber Friedriclis gesagt, dass unter gewissen Bedingungen
Robert Friedrich und den Seinen Sicilien f iir ininier belassen
werde: Jayme hebt die Widerspriiche hervor, liann deshalb
keinen Rat geben und bittet um klare Darstellung. V^alencia
(1311)2 Miirz 6.
Al molt car frare seu lo rey Frederich . . . Fem vos
saber, que, ya temps ha, aviem entes, mentre maestre A. de
Vilanoua era viu, que el tracta alcun fet entrel rey Robert
comu frare e vos e que aquest tractament per la mort del
dit maestre A. no poch venir a compliment. Ara novelament
avem entes per letres den G. Esquerer de nostra casa,i) lo
qual avlem trames al dit rey Robert, que el fon trames a
vos per lo dit rey Robert per lo fet del dit tractament a
complir, del qual nos deviem fer la exequcio, e que el tracta-
ment era aital, que el rey Robert per lo violari de Sicilia
vos dava^) lo regne Dalbania ab titol de rey e el principat
de la Morea ab titol de princep per tots temps, e que el dit
regne es molt noble e rich e que en continent vos livrava
la ciutat de Duras, qui es cap del dit regne, e altres ciutats
e locs, que ya te, e quel sobre pus es leu de conquerre de
Grechs^), qui ho tenen. Encaraus livrava lo dit principat
poderosament ab senyoria reyal, lo qual dien, que es molt
noble e rich jde ciutats e de locs e de rendes e que ha be
^ a) Uberall deutlich ava. *>) Hier Crechs.
445 1) Vgl. Anmerkimg zu vor. Nr.
— 707 —
D. cavalers legats de son feu, menys altres cavalers, barons
e prelats, que y ha, en quel princep ha seynoria reyal. E
que vos, germa, non avets vulgut fer . . .
Encara nos ha fet saber en les dites letres lo dit G.
que ol[t]ra les coses damuntdites vos assignava de vostra
vida lo rey Robert alguna part de les rendes de la isla de
Sicilia en aiuda de conquerre lo regne Dalbania.
Les quals letres del dit G. Esquerrer reebudes, com nos
ya aguessem ordonat de fer saber a vos les coses damunt dites
secretament per nostra carta, per saber vostra volimtat e per
donar hi aquel bon endregament, que poguessem, a pocs dies
apres avem reebuda letra vostra e una sedula interclusa en
aquela:^) en la qual letra nos fees saber, quel rey Robert
vos avia enviat lo dit G. Equerrer, lo qual vos dix de sa part
algunes paraules tort estranyes, de les quals vos dix, que
nos aviem alguna consciencia, a les quals paraules vos res-
poses sots la forma, de la qual nos trameses copia o translat
en la dita letra. E apres algunes rahons pregas nos en la
vostra letra damuntdita, que, si el rey Robert nos aempenya
(?), quens deguessem entrametre de qual que nova compo-
sicio, que fos entre vos e ell, que a nos plagues entendre per
cert, que vostra ferma esperan^a es e dels Sicilians, que per
nos se degues ordonar, que, axi com avets la isla de Sicilia
a vida, la ayats a vos e als vostres per tots temps. E si per
aventura ago nos podia fer, certa cosa es, que el no ha res
a fer ab vos ne vos ab el . . .
Aitanbe en la dita sedula era contengut, que depuys la
dita letra vostra fo feta venc a vos Simon ses Corts, escria
vostre de Rano, e dix vos, quel dit G. Esquerrer sera ab ell
molt rahonat de la dita seguritat e cuvinen^a. E apres moltes
paraules e lougues, que agren ahudes ensemps, lo dit G. Esquerrer
li dix: que el que digues avos de part sua, que, si vos vuliets
fer la dita segurtat e cuvineuQa, que el tractaria ab lo rey
Robert, queus yas la isla de Sicilia a vos e als vostres per
tots temps. E apres algunes rahons se conte en la dita sedula,
que vos no pensats, que aital hom com aquest osas moure
3) Fehlt mir.
45*
— 708 —
aitals paraules, si non agues qualque liceucia del rey Robert.
E ala fi pregas nos, que, si veeyem, que fos teinps e locli, que
siarn membrans de vos e dels Sicilians segons la mauera
desusdita.
E nos, germa, enteses cumplidament totes les coses da-
munt dites, fom meravelans daquels quel dit G. Esquerrer
parla, per zo con son fort diverses les unes de les altres.
E per tal com no sabem les fets clarament, nous podem
clarament respondre ne cumplidament conselar. Mas pensam
nos, que vos per aventura no avets vulgut clarament dir vostra
voluntat ne parlar al dit G. Esquerrer. E aitanbe no posam
1)6 nostra fe a aquels paraules, quel dit G. vos trames a dir
per lo dit Simon ^es Corts, ans nos par, que sia cosa inpos-
sible . . . Nos deyats fer saber vostre enteniment clarament
e secreta . . . Dat. Valentie III. nonas Marcii anno domini
MOCCCo undecimo.
Reg. 337 f. 330 uiid gieichzeitig Abschrift in Heft 4387. Am selben
Tage schrieb J. an Robert, dass er seinen, Escarrers und Friedrichs Brief
(vgl, vor. Nr.) erhalten und scbliesst dann (Reg. 337 f. 214'^.): Quibus omnibus
prospectis et diligenter consideratis, licet, sicut alias per scripta nostra celsitu-
•dini regali detulimus, vota nostra plurimum appetant, quod inter vos . . . sic
vere dilectionis, pacis et concordie constitueretur inconvulssibile firmamentum,
Tit inter ambos et utriusque heredes stabile proprio remaneret, et quantum esset
in nobis, circa omnem operam preberemus nec parceremus persone laboribus vel
•expenssis: Quia tamen super tractatu habito inter vos et dictum regem Fredericum
per venerabilem magistrum A. de Villanoua (juondam, expectatis adhuc, ut
vestre predicte littere tenor continet, ab eodem rege Frederico et clarius ac
plenius informari et quod inde significabitis illud nobis, ut nos simus acordator
et exequtor tractatus ipsius: nos vestram significacionem expectabimus supra-
•dictam . . . Hec igitur manu propria scripsissemus Ubenter, set scribere tam
prolixam scripturam comode non possemus. Proptereaque presentem litteram
per manum fidelis et secreti notarii nostri Bernardi de Auersone scribi fecimus
. . . Dat. Valencie III. nonas Marcii a. d. MCCCXI.
446. Instruktion fiir den Gesandten Cleniens' T. Poucius de
Lerato, Propst von Arles, au Jajine II.: Antwort auf die
Vorschlage beziiglich Behandlung der sicilianischen Frage;
heftige Anschuldigungen gegen Frledrich, der ohne Kriegs-
erkliirung Reggio usw. angegriffen; Behandlung der piipst-
liclien Gesandten; Erorterung des Verhaltens, das Jayme in
der sicilianischen Angelegenheit gezeigt; Clemens will ihm
— 709 —
hier voll yertrauen; trotz des Widerspruches mehrerer Kar-
dinale will er noch nicht vorgehen gegen Friedrich; aher
eine Entscheidung sei bald notig. (1314 Anfang.)
Der Konig sandte am 26. November 1314 den Erzbischof von Tarragona
in Sachen des Templergutes zum Papste.*) Er soll zur Friedensvermittlung
zwischen Robert und Friedrich Vorschlage maehen. Spater formulierte sie
Jayme dahin, Friedrich mit geistUchen usw. Strafen zu drohen, dass er das
Gewonnene zuriickgebe; Robert dann zum Aufgeben des Kriegs zu zwingen;
falls er Friedrich etwas genommen, solle er es restituieren: rem in pristinum
situm reduoere. Beide Teile sollen Boten an die Kurie senden.
Der Papst sendet oben genannten Nuncius, der im Februar 1314 in
Valencia erscheint, der nach Erinnerung an das Schreiben des Papstes au Friedrich
und seine Strafandrohung sagen soll:
Ipse vero Fredericus, qui de sedis apostolice benignitate
percepta superbie videtur concepisse audaciam et iniquitatem
de sibi exhibita ab eadem sede mansuetudine parturire . . .
effrenata presumpcione, ne dicamus efreni insania, in Dei
contumeliam, apostolice sedis nostrique iniuriam et contemptum,
sui nominis notam gravem, regis Sicilie predicti non leve dis-
pendium et scandalum plurimorum, salutem suam negligens,
nulla, sicut accepimus, diffidacione premissa, nostris caliatis
monicionibus et exhortacionibus spretis ac contemptis sentenciis
in invasores dicti regni per nos solempniter promulgatis^) ac
iuramentorum tam nobis quam dicto regi Karolo prestitorum
observancia pretennissa, presumcione dampnabili invasit hosti-
liter dictum regnum, civitatem Reginam^) et nonnulla castra
circumvicina et loca alia occupando nec adhuc suis imponens
finem excessibus, sed cepti furoris audaciam prosequens ad
alia castra, civitates et loca dicti regni in concepte superbie
spiritu incessanter satagit, sicut intelleximus, occupanda.
Qualiter autem idem Fredericus dictos nostros nuncios
predictas sibi nostras litteras ultimo defferentes receperit et
tractaverit, quidve ipsis responderit, in relacione per dictos
nuncios nobis facta, cuius transcriptum dictus noster portabit
nuncius et eius tenorem dicto regi Aragonum explicabit, plenius
continetur.*)
^) Vg]. Finke, Papsttum und Untergang des Templerordens 11, 227.
2) Vgl. Bulle im Reg. Clementis V Nr. 10021.
3) Auf seiner Fahrt zu Heinrich VU. nahm Friedrich Reggio di Calabria.
*) Leider ist dieser Bericht nicht mehr da. "SVir wissen iiberhaupt iiber
diese Gesandtschaft nichts.
— 710 —
Ad secundum autem, quod dictus archiepiscopus proponit
coram nobis, prefatus nuncius taliter respondebit, quod, licet
multi multum loquantur de ipso rege Aragonum super inva-
sione et occupatione predictis, quibus accessus multorum
nobilium eidem regi Aragonum subditorum ad Sicilie insulam,
et specialiter Bernardi de Sarriano ammirati sui^) precipue
videtur occassionem loquendi et materiam prebuisse: nos
tamen considerantes, quod idem rex Aragonie tanquam prin-
ceps christianissimus et sue innocencie sedulus conservator,
in suis actibus pre\io racionis iudicio et^) comite sincere cari-
tatis affectu procedere consuevit, pensantes quoque, quod rex
ipse Sicilie, prout ex hiis, que dudum nobis exposuit existens
in curia nobiscum coloquendo familiariter, evidenter percepimus,
de ipso rege Aragonie pre aliis secularibus mundi principibus
confidebat, nec audivimus supervenisse aliqua, que confiden-
ciam ipsam potuerint vel debuerint dissohisse . . . in nostre
nec cadere potest nec potuit credulitatis assensum, quod facto
tam detestabili, excessui tam enormi, presertim cum sanctam
Romanam ecclesiam, matrem suam, que ipsum regem Arago-
num gerit in caritatis visceribus tanquam predilectum filium,
directe respiciat vel in directo^) dominium dicti regni, assen-
sum prebere potuit celsitudo regia vel consensum nec sit
consilium vel favorem in posterum prebitura.
Adiciet quoque prefatus nuncius, quod nos super obla-
cione premissa^) cum multis ex fratribus nostris, sancte
Romane ecclesie cardiualibus deliberacionem diligentem habu-
imus et tractatum; et licet nounullis ex ipsis prima facie
visum fuerit expedire, nullum pacis tractatum cum dicto
Friderico incipere, cum excessuum suorum consideracio et
oftensorum congeries clara diffidencie prebeant argumenta, nec
de cuiusvis pacis observacione in ipso spei reliquie relicte
vddentur inposterum, quem contra pacem tractatam iam dudum
et firmatam a Deo ac diucius observatam transgressorem tam
notorium experimus, set pocius ad domandam eius proterviam
iuris laxare remedia ac remedia remediis cumulare: nos
a) e Reg. b) So Reg.
5) Der aber -«ider den AVillen seines Herrschers gegangen war.
•>■) Des Erzbischofs.
— 711 —
tamen, qui regis pacifici vices gerimus, cunctorum fidelium,
quorum nobis est cura comissa, salutem desiderabiliter afi^ec-
tantes constitutosque in invio ad viam reducere veritatis,
finaliter de ipsorum fratrum consilio ad hec condescendimus
dicteque oblacioni taliter respondimus, videlicet, quod ingenti
desiderio optaremus, quod idem Fredericus racioni obediens
vias, quas ceperat, in tranquille consistorio introduceret racio-
nis earumque diligenter consideratis periculis in viam salutis
et pacis converteret pedes suos, deserendo occupata in Cala-
bria eaque dicto regi Sicilie restituendo efl^ectualiter et gentem
suam de partibus illis ad insulam Sicilie realiter revocando
congruamque super premissis off"erret emendam. Nos enim
ad prefatum Fridericum sic corde contritum et humiliatum sic
habundanter aperiemus viscera caritatis, sic pie, sic benigne,
sic clementer ad ipsum nos curaremus habere, quod Deo
haberemus suj^er hoc de misericordia quam rigore pocius res-
pondere, ipseque Fridericus posset et deberet de facta per nos
eidem gracia merito contentari . . .
Rursus proponet idem uuncius, quod nuncii dicti regis
Sicilie petentes iustanter audiri in curia sunt presentes,
quibus, si super invasione et occupacione predictis quicquam
proponere vohierint, audienciam non poterinms denegare nec
sine Dei offensa, nostro et ecclesie ac ipsius regis Sicilie
preiudicio multum differre super hiis iusticiam ministrare.
Zu den letzt gesandten Vorschlagen ausseii sich. der Papst:
Deliberacione . . . super premissis habita cum nonnullis
cardinalibus nobis et ipsis prima facie visum fuit, quod res-
ponsio super contentis in premissis Kttera et credencia in
scriptis exhibita, presertim cum ea dictum Sicilie regem intime
noscantur tangere, eo inscio ac sine maxima deliberacione cum
nostro collegio fieri racionabiliter non valebat. Nec minus
considerantes attencius, quod, antequam haberentur premissa,
prolixioris fluere curricula temporis oportebat. ^)
Nec ommittet dictus nuncius regi Aragonum exprimere
memorato, qualiter nobis ipsique regi Aragonum et quasi
Christianis omnibus notum existat, quod Fredericus prefatus
^) Der kranke Papst weilte damals fem von A\ngnon in Monteux, nur
von einigen Kardinalen begleitet.
— 712 —
sentencias et penas varias propter invasionem et occupacionem
incurrif^) memoratas, quibus ipso Frederico remanente ligato
nec nobis nec illis, cum quibus super hoc deliberavimus con-
veniens visum fuit, quod eum super pace debeamus requirere,
presertim rege Sicilie predicto inscio, qui in premissis tangitur
evidenter.
Eeg. 337 f. 206^ ff. Es folgen noch Ermutigungen, Lobspriiche auf den
Konig. Jayme antwortete am 11. Februar, er begiinstige Friedrich nicht, \vill
sofort einen Gesandten schicken und ihn wieder ermahnen, dass er die Er-
oberungen in Calabrien aufgebe. Zugleich schreibt er an den Kardinal von
Tusculum und den Erzbischof von Tarragona.
447. Eouig Rol)ert an Jayme II.: will nur Frieden, wenn
Friedrich ihm Sicilien meder gibt; sonst bleibt stets Un-
sicherheit und hat er (Robert) nur Namen und Titel eines
Konigs. Noch ist er nicht mit Pisa verbiindet; Friedrich
versuclite solches. Klagen iiber Untrene Jaymes. Fordert
Hiilfe, die J. ihm so oft versprochen, und dass J.'s Leute
nicht gegen ilm li^ampfen; sonst: Was du nicht willst usw.
Jayme habe seine glanzendeStellungdurchLoyalitat erworben;
er moge sich hiiten, sie im Alter durch UnelirUchkeit zu ver-
Ueren. Warnung vor einer Heirat, die ihre Freundschaft
zerstoren konue. (1314?) Februar 3.
A nostre car frare mons. Jacme per la gracia de Dieu
roy Daragon Robert per aquela meteyssa gracia rey de Je-
rusalem e de Sicilia saluts e amor de frare. Sapias, que
avem reebudas las letras, que nos trameses responales [a]
altres, que vos aviam tramezes. Ales quals responem, que
a nos non'') par ne enten[e]m daver daqui en avant altra
pau ab don Frederic, se non de cobrar nostre razon e lozola**)
de Sicilia com part principal de nostre regne. Primerament . . .
per zo que de tal vizim'^) non podriam esser ni nostres here-
tres*^) se . . . en sospita e trabayll; e per aventura en temps
que non seriam si . . . a nostra defencion ni nostres heretes
com ara. Apres que molt nos es gran [conjfusiou, [que] los
altres reys del [mon] an lur regnes complis e non la mitat.
Encara que les altres reys son reys de nom e de fach e nos
446 c) incurritur Reg. — 447 ») Jedes no hat einen Abkiirzungsstrich. *>) Statt
lizola. c) Nachbar. d) So hier.
— 718 —
solemen par, que aiam la nom et lo titol . . . Mes per zo
una [vi]a . . . volguessem acordar, quel nos retes iella de
Sicilia e el cobres [a]ltra [ter]ra, [e]n la qual en aquel cas
per amor de vos lajudariam e vos daltra part . . . Encara molt
nos ha desplaguda la venguda de Bernat de [Sarrian]i), car de
vostra part nos esperavam ajuda, non contrari, ni de vostra gent.
Ala [q]ual non a[vem] dada rason, que non deguessem trobar
t[anto]st ajuda com don Frederic. Encara sapias, que nos non
aviam cor ne voluntat depau nide concordia ab Pisans. Mas don
Frederic o fes, qui anet la per aiostrar se®) ab ell e per nos
procurar enemics de totas pars^). Jassie que encara son les
ambassadors de Pisa a Napols, e non son en acort ab nos
ni ab les altres comuns, no sabem fermamen, que sera; mas
cresem, que en breu ou sabrem; mas [t]ant podem dir, quel
ha empachat vostre feyt e vos. Encara plazia [vos], que
nos [trob]am ajuda en vos en aquest enguan e violencia, que
nos es feyta, com vos^) . . . trameses a dir moltas voltas,
com vos voles, que siam tengus de vos ajudar et ab nostres
en cas, que mester fos a vos ou a els. Car Dieu nos en ha
donat lo poder e la voluntat . . . E frare de vostras gens,
que venen contra nos per franquesa: I. Peti'i 11 c. [16]: Quasi
liberi et non quasi velamen habentes libertatem sed sicut
servi Dei fraternitatem diligite, que dian,2) . , . se serie
bon, que nostres gens fazessen lo semblan, com ley de
nature sie: que nos fassas a altre zo que non voles,
que vos sie feyt. Nos sabem^), que lo conte Denpurias-'')
hac a esmanar qo que fes de dan') als Yenessian^) e daltres
QO que feren a sa razin^), e vos o vostres gens nos faze[s]0
. . . peior(?) condicion.
Jayme moge so handeln, dass er stets seinen Kindem von der briider-
lichen Freundschaft mit Konig Robert erzahlen konne. Er moge sich hiiten.
einen Bruder Robert durch seine Fehler zu verlieren.
e) Statt ajustarse. i) Statt parts. g) Ein AVort fehlt. h) Or. ofter n
statt m. i) don Or. k) So Or. i) Ein Wort fehlt.
') Im Sommer 1313, um Friedrich fiir Heinrich VII. gegen Robert zu
helfen.
*) Es beginnt hier ein zweites loses Blatt. Anscheinend fehlt kein Blatt
dazwischen.
^) Vgl. diese Gescliichte beim Abschnitt Ferraia.
— 714 —
. . . Dieus nos aiudara"') . . . a qui avem nostra
«sperance, e el sie iuge entre nos e vos. Una cosa vos
recordam, que vostra lealtat vos ha fach profit e honor
•e Deus per ela cor vos ha donat pau e cressemen de
segnorie e donor e lo contrari . . . mudavas'^) en vostre
«ntiquitat, faria lo contrari. En Job es escrit el XXVI capitol :
Donec deficiam, non recedam ab innocencia mea. E 90 que
vos playra de far a ben e estat e honor nostre, dom°) vos
voles, per vos nos placia tost de obr[ar], ca[r] en a l[c]uns
<;as: differre est auferre. EscritaP) III jor de Febrer.
A nos plaure bon, se a vos placia, que don Gonsaluo
Garsia veses estas letras, com nos non li podem escriure,
com volgram, per lacucha^) daques'') vostres correus. En les
nostres fazenas a far, se non vos membre de nos, membre vos
de la reyna nostra seur . . .
Nos recordam^) a vostre fraternitat per alcuns matri-
monis, que avem entes, que vos vos deurias molt gardar de
les cosas, que altras voltas son estadas materia e acason de
escandel e de disseucion entre nostres entecessors e les v^ostres ;
e se vos cercas o fases les ditas cosas, vos podrie esser em-
putat de Dieu tot lo mal, qui alcun temps entre les nostres
e les vostres'^) podrien esdevenir a naycer, . . . qui non
serian per aventura de tant ferma amistat, com nos sem en-
sems. Et se en alcuna cosa, que feyta fos, se podie adobar
alcuna cosa, adob[at?]s la en mauera, que sie') . . . tostemps
conservacion damor entre les nostres et les vostres, se
Dieu plas.
CRD 10576. Or. Pap. 2 Blatter. Spur klemen Siegels. Nur die eine
Seite ist beschrieben. Mit vielen Lochem. So habe ich nur die wichtigsten
Stellen dieses ungemein charakteristischen Schreibens voll Gereiztheit niit seinen
Gallioismen wiedergegeben. Auf der Riickseite : A nostre car e amat frare mons.
Jacme per la gracia de Dieu rey Darago. De nos lo rey de Sicilia e de Jeru-
salem. Ob das Jahr 1314 oder 1315 zu nehmen, ist unsicher; mir scheint eher
ersteres, da 1315 die cyijrische Heirat Jaymes dem Abschluss schon za nahe
ist. Auch der Hiilferuf passt besser zum Kampfe selbst. Aufangs 1315 war
schon mehr "Waifenmhe.
m) Ein paar Worter fehlen. n) Vorher fetden zwei Worter. Dariiber:
QO que esser no pot. 1°) Lateinisch: dum? p) Hier ist eine leere Stelle fiir
ein "Wort; dann ein Loch fiir Datum. q) Von acuciar eilen. Also: Eile.
r) Folgt e, doch liberfliissig'?
*) Vgl. hierzu Abschnitte iiber Heinrich VII.
— 715 —
448. Fr. Poncius Carboiielli an Jayme II.: Resultat seiner
Friedensverhandlungen mit den Konigen Friedrich und Robert;
Friedrich will Sicilien nicht aufgeben, auch keine Lehens-
abhangigkeit f iir seine Kinder, Robert will es seinen Kindeni
nicht lassen, wohl aber fiir die Eroberung (von Tunis und)
Sardiniens f iir Friedricli mitwirken; giinstig^er Zeitpunkt fiir
den Frieden, da beide voni Kriege erschopft sind und nicht
wissen, weni der zukiinftige Papst oder Kaiser sich zuwendet.
(1316) Februar 25.
Illustrissimo ac precellenti domino, domino Jacobo Dei
gratia regi Aragonum . . . frater Poncius Carbonelli, guar-
dianus frati'um Miuorum conventus Barchinonensis, vestre
dominationis servus cum humili sui subiectione prospere agere
in presenti et beate vivere in futuro. Vestre sublimitati iam
de itinere nostro et processu negociorum usque ad illa tem-
pora scripsi de Panormo^) per quendam nuncium, quem ad
vos misit dominus rex Fredericus. Nunc autem existens
Neapoli deliberavi vesti-e regie maiestati notificare per pre-
sentium portitorem ea, que certitudinaliter in negociis sunt
conclusa. Noscat igitur vestra sublimis maiestas, ambos reges
fore super facto pacis diversarum voluntatum, licet uterque
dicat se velle pacem et concordiam. Et maxime in hoc est
controversia, quod dominus rex Fredericus nullo modo vult
facere pacem, nisi insula libere sibi et suis filiis remaneret,
et dominus rex Robertus nuUo modo vult consentire, quod
filii eius habeant, nec etiam ipsemet dominus rex Fredericus
in vita sua, set, si forte haberet concedere, dicit, quod non
concederet hoc etiam pro vita domini regis Frederici, nisi
traderentur sibi aliqua castra Sicilie pro cautione et pactis
firmius observandis. Bene tamen concedit, quod ad adqui-
rendum illud regnum^), quod vos scitis, pro quo etiam me
misistis, vel aliquod aliud regnum pro domino rege Frederico
^) Eigenbandiger Brief des Poncius mit Schilderang seiner Reise und
Darstellung der Friedensbesprechungen mit Konig Friedrich; inhaltlich in diese
zusammenfassende Relation aufgenommen. CRD 10381. (Panormi pridie idu3
Januarii.)
2) Sardinien kann es, abgesehen von allem andern nicht sein, denn dieses
wird sogleich erwahnt, Es ist wohl Tunis. Vgl. Anmerkimg am Schluss.
— 716 —
efficaciter adiuvaret, cautione supradicta castrorum primitus
sibi data. Concedit etiam inter alia, quod, si videretur et
placeret vobis ei concedere ius Sardinie et Corsice, que qui-
dem adquirere ac adquisita retinere dificile videtur: tum
propter communitatum potentiam, tum etiam propter condi-
cionem terre non sanam, ipse libenter adquireret pro vobis
vel uno filiorum vestrorum aliquod regnum in Romania, vel
etiam illud, pro quo me misistis, vel recompensaret in pecunia,
secundum quod conveniens videretur, ita tamen, quod ti^adito-
regno Sardinie et Corsice domino regi Frederico vel eius
filiis, quod propter propinquitatem, quam habet cum Cata-
lonia, esset sibi forsitan magis gratum, insula Sicilie sibi
libere redderetur. Et quod super hoc haberentur bone firmi-
tates ex parte utriusque, ut iuramentorum et homagiorum
ipsorum et aliorum. Et si faceret contra pacta, quod tam
vos quam dominus infans Jacobus et barones regni vestri
ac civitates deberent esse contra dominum regem Fredericum.
Et insuper, quod vos teneretis aliqua loca sive castra Sicilie-
pro huiusmodi adimplendis.
Dominus quoque rex Fredericus non vult consentire,
quod filii sui teuerent insulam pro domino rege Roberto vel
suis, sicut regnum Maioricarum tenetur pro rege Aragonum,
nec ullo alio modo senioritatis, set bene consentiret habere
mutuam societatem adinvicem, quod excepta ecclesia et rege
Aragonum ambo essent contra quemcunque alium et mutuo
se iuvarent. Rex etiam Robertus non consentit, quod cum
condicione etiam subieccionis imposita filiis domini regis Fre-
derici insula quomodolibet remaneret. In matrimonio autem
filii et filie, cum dispensacione ecclesie, satis, ut video, concor-
darent. Hoc sciat vestre excellentia maiestatis, cjuod, si
unquam fuit tempus conveniens ad pacem, modo est, tum
quia uterque ex guerra est multum dampnificatus, tum quia
propter eventus incertos pape et imperatoris et alicjua alia
negocium contingencia non potest sciri certitudinaliter, cuius
condicio melior sit futura. Et talis papa posset creari, vel
taliter imperator se posset habere, quo unus super alium
videretur habere magnum avantagium, propter quod posset
ad pacem dificilius inclinari. Propter quod, excellentissime-
- 717 —
'domine, omnino expedit, ut i^rovidendo tam personis vobis ita
coniunctis, quam etiam utilitati totius Christianitatis negocia
hec ferventer et efficaciter assumatis, quia inter omnes viventes
in hiis vos facere plus potestis, et negocium iUud sanctum, ad
•quod devocionem fervidam habere vos ostendistis, non video,
■quod possit bene sine pace huiusmodi consumari. Hec qui-
dem et multa alia, vobis verbo, si presens es>^em, melius.
explicarem; set consilium fuit aliquorum magnorum et pruden-
tum virorum, quod pensatis omnibiis utilius erat pro negociis
me adhuc in hiis partibus remauere. Super hiis igitur pla-
ceat vestre serenissime maiestati significare per portitorem
presentium vestre beneplacitum voluntatis et quid me facere
iubeatis. Quousque enim vestrum responsum habeam, intendo
in hiis partibus reraanere et, quantum potuero, pro ipso nego-
cio cum utraque parte fideliter laborare, si forte placeret Deo
ad ea, que pacis sunt, viam aliquam aperire. Conservet domi-
nus vestram regiam maiestatem ad sui honorem et ser\dcium
per tempora longuiora. Amen! Vestre gracie me humiliter
recommendo. Frater quoque Bernardus de Villanoua socius
meus vestre gracie humiliter se commendat. Dat. Neapoli
prima die XL.
CRD 13234. Or Pap. Ssp. Vou Carbonells kraftiger, regelmaBiger
Hand. Schon Ende 1314 war Poncius in der Sache der Spiritualen an Friedrich
gesandt. Am 3. Juii 1315 erklarte JajTue II., es sei seine Absicht Philipp
von Mallorca und den Erzbischof von Tarragona zu den beiden Konigen Robert
und Friedrich des Friedens wegen zu senden; so bedeutende Personhchkeiten
konne man aber nur schickeu, wenn Aussicht auf Zustimmung vorhanden sei.
Darum solle Poncius Carbonelli hinreisen und sondieren. (Reg. 337 f. 353'').
Einige Tage vorher war F. de Apilia ord. Pred. an Friedrich gesandt (Reg.
337 f. 352 am 23. Juni 1315). Er sollte folgende Friedenspunkte unterbreiten :
a) Ihm und den Seinen bleibt SiciHen, die Kirche ist Eigentiimerin und er zahlt
Zensus; Jayme halt es fiir moglich, daB Konig Robert Sicihen der Kirche fiir
Friedrich schenke; b) Friedrich behalt Sicilien; seine Erben nehmen es von
Robert zu Lehen: quen fossen tenguts de venir a oort del dit rey Robert.
c) Wenn Robert Tunis erobem sollte (la qual cosa el sab, que es en disposicio),
dann erhiilt Friedrich Tunis als seinen Besitz und Geld fiir die Einrichtung des
Staates, Sicilien erhalt Robert. Weitere Briefe von Poncius Carbonelli CRD
11386, 12698, 10923. tjber seine Personlichkeit vgl. Einleitung.
449. Yorschljige Konig Roberts fiir dielosuug der sicilischeii
JYage: 1. Friedrich erhiilt Sardinieii und Entschadigung
— 718 —
Jaymes diirch die aragonesisclieii Teniplercruter und Geld;
2. Friedrich erhalt Albanien. (Uni 1316/7.)
Primus modus pacis est iste, quod rex Robertus procu-
rabit cum efectu, quod regi Aragonum iu recompensationem
Sardinie concedantur ab ecclesia loca et bona Templariorum,
que sunt in regno suo. Et iusuper dabit eidem C. milia un-
ciarum. Et si obtineri non posset, vel propter mortem pape
vel propter alia impedimenta, quod dictum est de bonis et
locis Templariorum : in liaius recompensationem dabit ei L.
milia unciarum et sic in universo sunt C. L. milia unciarum,
Si autem rex Aragonum vellet magis, quod cederet ei in iure,
quod habet in regno Tunicii, concederet, set tamen tunc ultra
loca et bona Templariorum, que regi Aragonum sempei reman-
sura intelligit, uon daret illam pecuniam scilicet C. milia un-
ciarum supradicta. Et in hoc casu rex Aragonum deberet
dare ius, quod habet in Sardinia, regi Frederico et ad adqui-
rendum Sardiniam ipse rex Robertus iuvaret cum XXX galeis
per V. annos regem Fredericum vel daret ei pro qualibet galea
C. uncias pro quolibet trium mensium in quolibet anno. Et
etiam concederet eidem regi Frederico medietatem Sicilie ad
vitam suam tradita sibi alia parte, scilicet Messana usque ad
castrum Johannis inclusive deposito titulo.
Secundus modus, quod dabit regi Frederico pro excambio-
principatum Achaye ponendo ipsum in posse^) . . . in conti-
nenti. Et etiam faciet -ei concedi a principe ius, quod habet
in regno Albanie, et dimittet ei in vita sua medietatem Sicilie,
sicut supradictum est.
Et hec omnia est paratus firmare, sicut melius et sanius
intelligi potest.
CED Ap. 49. Or. Pap. Ssp. Gesandt an Jayme II. Schreiber ist
Poncius Carbonell. Einmal finde ich eine Andeutung hierauf im Eeg. 337
f. 273: Der Papst sprach zweimal Ende Mai 1317: sobre la manera de la paa
faedora entrels reys E. et P. et que ell nos respos, que fort cosa seria a la
esgleya de Eoma de donar los bens del Temple, que son en nostra terra per
aquella raho.
450. Xemorial P. Ferdinandi de Ixar fiir Konig Friedrich:
erinnert an friihere Terhaudlungen, wonach Konig Robert
a) Ein Wort fehlt.
— 719 —
nur nach Ubergabe der kalabrischen Platze Waffenstillstand
wollte, Frieclrich aber sich dessen weigerte, jedoch Ton der
Aussenduu^ seiner neuen Flotte auf ihre Bitten absah, und
berichtet iiber neue Verhandlungen in Neapel: Robert will
ohne die genannten Pliitze keinen Stillstand, keinen Frieden
und auch den Papst oder Jaynie II. nicht als Termittler;
man soUe ilin liir einen Liigenkonig halten, wenn ihn der
Papst oder sonst jemand dazu brjichte; iibrigens sei er des
Papstes sicher. Auf langes Zureden erkliirt er sich f iir den
Fall der Ubergabe der Plsitze an den Schreiber fiir den
Papst zu liingerer treuga bereit. Der Gesandte erbittet
Friedrichs Ansiclit. (1316 Ende.)
Dieses Memorial wird an Papst Johannes XXII. gesandt, der
die Burgen an sich nehmen soU, bis der Frieden beredet ist.
Schreiber empftehlt eine treuga von mindestens drei Jahren.
Memoriale sit ex parte nostri domini Petri Ferdinandi
fratri Dominico confessori nostro et GonQalbo Ferrandi de
Luna militi, quod ex parte nostra dicant domino regi Frederico,
que sunt infra scripta:
Primo dicaat ei, quomodo nos fuimus Neapoli. Transac-
tis festivitate et solempniis niipciarum dueisi) fuimus locuti
cum rege Roberto, quia ante non habuimus oportunitatem.
Et propter nupcias supradictas et propter deliberationem, que
retinuit idem rex Robertus super hiis, que sibi proposuimus,
tardavimus tantum et non potuimus antea mitere responcionem
domino regi Frederico. In substancia autem iste fuit modus
propositionis nostre regi Roberto, quod ipse sciebat, cum quali
ordinatione nos recessimus de Neapoli alia vice pro tractanda
treugua inter ipsum et regem Fredericum sub ista forma,
quod ambo compromiterent in nos de locis Calabrie; et rege
Frederico hoc faciente ipse daret treuguam de Marcio primo
venturo usque ad unum annum. Que forma treugue et com-
promissi erat mota per ipsum et non per nos. Et super hoc
fuit ordinatum, quod miteret in armata sua personas, que
possent firmare dictum compromissum et treuguam. Et quod
nos deberemus ire ad regem Fredericum pro scienda voluntate
sua super hoc, quod et fecimus. Et fuimus in castro Johannis
1) Vennahlung Karls voa Calabrien mit Katharina von Osterreicb.
— 720 -
et proposuimus supradicta. Et rex Fredericus respondit : quod
sibi bene placebat ti^eugua conveniens ad daudum locum trac-
tatui bone pacis. Set tale forraa treugue non placebat sibi,
quod illum denarium, quem tenebat, id est loca Calabrie non
intendebat dare nisi pro pace vel pro treugua, que valeret
bonam pacem. Et sic a dicto rege Frederico non potuimus
habere super lioc responsum tale, quod concordaret cum tem-
pore treuge, quod promitehat dare pro locis Calabrie. Et
propter hoc non potuit aliud expediri*) cum suis nunciis*) in
Semenaria, quia non potuimus concordare cum eis de tempore
treuge.
Et erat verum, quod in hoc intermedio rex Fredericus
preparaverat valde magnam et solempnem armatam, scilicet
sexsaginta quinque galeas et retinuerat pro successu suo
Xnil galeas, que venerant de Janua cum illa doniina, que
ibat in Constantinopolim. Et sic in universso erant LXX
novem galee. Et nos propter honorem et amorem ipsius et
ad magis abilitandum tractatum pacis rogavimus ex parte
domini regis Aragonie dictum dominum regem Fredericum et
suplicavimus'') ei ex parte nostra, quod deberet cessare a
missione dicte armate. Et ad inducendum eum ad hoc dixi-
mus sibi multa verba, scilicet, quod in hoc daret de se mag-
num signum ecclesie Romane et toti mundo, quod placebat
sibi dare locum tractatui pacis. Et quod ex hoc obligaret magis
dominum papam et faceret magnam coDplacenciam regi Ara-
gonie. Et dictus dominus rex Fredericus benigne et gratiose
hoc concessit nobis, quamvis suum consilium et omnes de
terra sua essent in hoc sibi contrarii. Et quando vidimus,
quod dictus dominus rex Fredericus sic benigue condescende-
rat nostre suplicationi, diximus ei, quod placeret sibi, ut re-
diremus ad dominum regem Robertum pro tractanda cum eo
tregua per aliquod tempus sufficiens, in quo posset tractari
alique bona forma pacis. Et si dominus rex Robertus non
bene veniret ad hoc, quod erat nostra intencio ire ad dominum
papam. Et dictus dominus rex Fredericus respoudit nobis,
quod placebat sibi.
Et sic modo veueramus ad sui presenciam propter hoc,
quia ipse sciebat bene, quantum nos laboraveramus corpora-
a) oxpedire — nuciis Or. b) suplicuimus Or.
— 721 -
liter in hiis negociis ex utraque parte. Pro quo labore altera
pars, scilicet dominus rex Fredericus bene satis fecerat nobis
dimitendo dictam armatam ad suplicationem et instantiam
nostram et pro lionore vesti'o. Et sic suplicabamns ei, quod
deberet simili modo satis facere labori nostro scilicet dando
ob onorem domini regis Aragonie et nostri treuguam convenien-
tem per aliquod tempus sufficiens infra quod tempus dominus
papa et dominus rex Aragonum et nos et illi, quos ipsi vellent
assignare, pro se possent tractare aliquas bonas vias pacis;
et ordinare et procurare \istas super hoc, si esset necesse. Et ad
inducendum melius ad lioc regem Robertum diximus ei in pre-
sencia fratris Poncii Carbonelli multa alia verba utilia con-
tinencia veritatem, que prolixum essef^) scribere. luter que
diximus ei, quod non esset carestiosus in dando dictam
treuguam, quia certum faciebamus eum, quod parvam guerram
posset facere hoc anno in Sicilia per mare, quia hoc, quod
rex Fredericus non expenderat hoc anno in armata, totum
intendebat expendere et duplicare in sequenti anno. Octua-
ginta enim galeas bene paratas intendebat oportuno tempore
ponere in mari taliter, quod sine magno dampno et periculo
dictus rex Robertus non posset hoc anno armare, eo quod
iste intendebat potenter preocupare mare, quod poterat melius
facere quam ipse, quia hoc anno non armaverat. Qui enim
antea dearmat, antea armat. Et circa istam materiam et
alias diximus ei multa verba inductiva, quedam mellea, que-
dam fellea, quia in talibus tractatibus sic fieri convenit. Et
dictus dominus rex Robertus recepit, quidquid diximus,
multum bene et multum pacienter faciendo nobis multos
notabiles honores. Et dictis a nobis super [h]ac materia multis
verbis per modum collationis tinaliter retiuuit deliberationem
super responsione, quam fecit nobis bene ad VIII dies.
Ista est in substantia responsio regis Roberti, scilicet
quod ipse nullo modo intendebat dare uUam treuguam ad in-
stantiam nostri vel alicuius persone, quandiu remaneret iniu-
riatus de locis Calabrie, nec intendebat consentire in aliquem
tractatum treugue vel pacis aut vistarum, quas papa vel
rex Aragonie fecerunt, quousque esset sibi satisfactum
c) esse Or.
Finke, Acta Aragonensia. 46
— 722 —
de dicta iniiiria, scilicet de locis Calabrie, de qua non
compromiteret in papam iiec in regem Aragonie , set
solum in nos erat paratus compromitere et firmare in
hoc casu treuguam, secundum quod aliqua vice conces-
serat. Et ratio, quare nolebat in papam conpromitere, erat
hec, quia, cum haberet eum ex parte sua, nolebat eum facere
tractatorem nec mediatorem, nec intendebat unquam alia verba
proponere domino pape nisi: Vindica, domine, iniuriam tuam
et aprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium michi,
quia dormiendo sub alas tuas est facta michi ista iuiuria, et
ideo, domine, adiuva me! Rationes propter quas nolebat con-
promitere in regem Aragonie erant iste: una, quia negocium
haberet magnum tractum. Alia quia ipse non intendebat pape
nec regi Aragonie nec alicui alteri persone dare posse super
facto de Sicilia nec super longiori treugua nisi de Marcio
primo venturo usque ad unum annum. Et sic timebat, quod
rex Aragonie vellet extendere manum aut plus, scilicet ad
factum de Sicilia vel ad faciendura longiorera treuguam. Et
si ipse non consentiret ei iuxta suum beneplacitum, reputaret
se inonoratum et offensum. Et forsau cum modo sit ger-
manus communis, esset postea pro alia parte. Raciones,
propter quas volebat conpromitere in nos magis quam in su-
pradictos, sunt hec: quia negocium haberet breviorem tractum
et quia reputabat nos sufficere ad determinandura dictara
questionem. Et quod non posseraus extendere manus ad phis
nec introraitere nos de prolongando terapore treuge, nisi
quautum in presenti esset concordatura.
Et ad supradicta repellenda fuerunt per nos replicate
raulte raciones iuste et sufficientes secundum videre nostrum
et dicti fratris Poncii, qui presens erat. Quas nullo modo
recipere voluit. Imo finaliter replicando dixit multum expresse,
quod nos et totus mundus haberemus eum pro rege raendoso,
si ipse ad instanciam pape vel alicuius hominis de raundo
consentiret in aliqua tregua vel concordia, quousque de iniu-
ria locorum de Calabria per supradictara viara esset sibi satis
factura, quia non vult dare requiem inimico suo. Dixit enim,
quod Sicilia est ita abundans, quod, si decera annis haberet
guerram et postea haberet uno anno quietem, totura oblivis-
— 723 —
ceretur. Et cum nos dixissemus ei ex causa, quod parvum
dampnum intulerat modo sua armata, ipse induxit exemplum
de guta, que cavat lapidem non vi set sepe cadendo, et multas
alias raciones. Et dixit, quod erat certus de domino papa et
securus sicut de aliqua re, quod non intromiteret se de ullo
tractatu treuge contra suam voluntatem.
Et cum vidissemus, quod super facto treuge aliud'^) ob-
tinere non poteramus, diximus ei, quod deberet mitere em-
baxadores habentes plenum posse ad dominum papam, et nos
procuraremus cum dicto domino rege Frederico, quod simili
modo miteret suos embaxatores, et nos iremus simul cum
ipsis. Et forsam dominus papa inveniret aliquam bonam
viam treuge vel pacis. Et ipse respoudit, quod nec miteret
embaxatores nec oportebat nos vel quarncunque aliam perso-
nam super hoc ire ad dominum papam, nisi dictum compro-
missum locorum de Calabria modo supradicto primitus esset
factum. Et super hoc habuimus diverssis diebus diverssa
colloquia et seuper invenimus eum magis firmatum in ista
racione. Et quando vidimus, quod ita firmabat se in con-
promisso de Calabria, diximus ei, quod nos nesciebamus ali-
quid de voluntate regis Frederici, si vellet hoc facere vel non
pro multa vel pro pauco tempore treugue, nisi quantum res-
ponderat nobis in castro Johannis, sicut supradictum est. Set
quod ipse diceret nobis vohintatem suam finalem, quot tempus
treuge daret, si dominus rex Fredericus vellet facere dictum
conpromissum de locis predictis de Calabria. Et nos quod
miteremus super facto isto supradicto domino regi Frederico
ad sciendam vohintatem suam. Et responsione, quam predic-
tus dominus rex Robertus super hoc nobis fecit, predicti frater
Dominicus et Gondissahius Ferdinandi plenarie vadunt informati.
Et responsio®), quam dictus dominus rex Robertus super hoc
nobis fecit, in suma est ista: Quod ipse daret treuguam hinc
ad mensem Marcii in antea per duos annos, rex Fredericus
concedendo dictum conpromissum. Set bene credimus inducere
regem Robertum ad faciendum treuguam in isto casu per tres
annos. Unde si predictus dominus rex Fredericus dictum con-
promissum vohierit concedere, mitat quendam procuratorem
d) aliut Or. ^) responsionem Or.
46*
— 724 —
Neapolim vel ad locuin couveuientem, qui habeat plenum posse
conpromitendi de predictis locis de Calabria. Quo ad procu-
ratorium firmandi treuguam nou est necessarium, quod mitat,
si noluerit, eo quia nos tenemus iam aliud procuratorium suum.
Tamen intelligit rex Robertus, quod in dicta treugua intelli-
gatur principatus de la Morea et insula de Curfo, que est
principis fratris ipsius. Et fiualiter si rex Fredericus nollet
facere dictum conpromissum, dicant, si haberet pro bono, quod
tractaremus hunc modum treuge cum rege Roberto, quia non
intromiteremus nos de hoc modo sine eius voluntate, scilicet
quod loca Calabrie redderentur nobis et teneremus ea pro
domino papa, ut fieret de eis, quod domino pape faciendum
videretur. Et quod hoc facto et firmato fieret et firmaretur
■dicta treugua. Et si istud habuerit pro bono, mitat procura-
torem, qui habeat potestatem reddendi nobis supradicta loca
«t faciendi nobis omagium pro eis et tenendi ea pro nobis.
Hec igitur, sanctissime pater, vestre sauctitati significare
«uravi, ut, si forte hec, cpie tractata sunt, non deducerentur
ad effectum, vesti-a debeat sanctitas^) providere, prout fragi-
litati mee videtur, per istum modum: videlicet quod rex
Predericus tradat et ponat in mauu vestra loca Calabrie ad
faciendum de eis, quod vestra prudencia iudicaverit faciendum.
Et quod rex Robertus debeat pro aliquo tempore convenienti
dare treugam, in quo tempore possit congrue pax tractari.
Yidetur autem michi ad minus tempus ti'ium annorum esset
necessarium pro pace huiusmodi tractanda.
CRD Ap. 36. Or. Pap. Spur eines kleinen Siegels. Nach der Aufschrift
der Riickseite: Transsumptiim capitulomm, que misit nobilis P. Ferdinandi
•domino pape imd derAdresse: Exc. d. regi Aragonum i^t dieses das dem Konig
zugesandte Exemplar. Gerade fiir die Zeit von 1314 Anfang bis 1317 d. h.
"bis zum vorlaufigen Friedensschluss ist Reg. 337 angefiiUt mit Instriiktionen und
Korrespondenzen iiber die sicilianische Frage. Die Legation J. Burgundis war
•die erste. Friedrich schrieb darauf am 9. April 1314, warum er seiner Kinder
wegen schon die treuge ablehnen und nur fiir Frieden sein konne (CRD 10197);
motiviert ausfiihrlich am 1. Juni, warum er: de pacis nobis per vos oblate
•condicionibus resiliendum putavimus. Es folgen dann die Gesandtschaften von
Dominikanem und ilinoriten 1315 und 16; letztere hatten 1316 ihr Generalkapitel in
Neapel; daranter auch fr. Poncius Carbonelli. Im Sommer 1316 folgt dann
f) santitas Or.
— 725 -
P. de Ixar. Von ihm stammen eine Eeihe geistvoller Berichte; der politiscb
wichtigste oben. Seine Schildenmg vom September 1316 kennzeichnet Konig
Robert: Pero Femandez sprach erst iq Messina mit Friedrich; nach 4 Tagen
gings nach Neapel. Dariiber sandte er, wie er sagt, einen Bericht, voll Ver-
zweiflung iiber das Misslingen seiner Sendung an Ja^Tue durch einen Boten,
que se faze dezir vostro fillo, que a uonbre Napolion. Damals hatte er erst
einmal mit Eobert gesprochen. Seitdem sehr oft: et muyt familiarment con
el assi como aquel qiie cada dia era con el en su taula e ante de comer et
comiendo a la taula; depues no faziamos sino fablar del negocio. Die Aus-
sichten besserten sich etwas. Zur Frage der treuga sagte Robert: Nie, wenn
Friedrich uns richt die Pliitze in Calabrien zui-uckgibt. Nach vielen Reden
erklarte der Konig: quel plazia de la manera, que yo tractava, et quel parecia,
quo yo vos queria seer assi fiel como fue Joab al rey David, quando lo envio
assitiar una ciudat. E quando aquella se devia prender, envio al rey Da\id,
que vinies por tal, que se escrives la victoria al rey Dauit et no a el. E assi
senblament, quel parecia, que yo queria, que se escrivas a vos ia gloria de
aquest aff er. Dann gings wieder zu Friedrich, der eiue treuga von 10 Jahren ,
Eheverbindungen usw. wolle. iJinlichen Chai-akters der Brief iiber seine Unter-
haltung mit Friedrich CRD 62 s. f. — Am 1. Dezember 1316 berichtet er aus
Neapel: Intendo procurare, quod unus tractatorum sit dom. Philippus de Maio-
ricis, qui est persona multum conveniens et multum communis utrique parti.^
Feci remanere Neapoli fratrem Poncium Carbonelli a tempore, quo primo fuit
Neapoli usque modo, propter hoc, ut semper esset presens in his, que ego decer-
nerem (?) et facerem et haberem copiam (?) maioris consilii, Et est intencio
mea, quod vadat mecum de Neapoli iisque ad dom. papam, exinde quod mitam (?)
eum ad vos ad notificandum hoc, quod fecero, cum rege Roberto et cum
domino papa . . . Zu CRD 5.575.
Er hat auch in einem Quadernio (CRD 5669) einen Teil seiner Korre-
spondenz hinterlassen : Sia dado ante de todas otras cartas ni escripturas al
senyor rey Daragon . . . e la respuesta sia enviada a don Pere Ferrandez en
Secilia. Darin ein Memoriale, was fr. R. de Mazqueffa prior fr. Pred. Valencie
dem Konig sagen soll, vom 13. Marz 1317 aus Milacium: Die Treuga komme
zustande: dann kommt der sardinische Feldzug. Er stellt, falls er noch in
diesem Jahre beginnt, pro associando vexiIloeccIesie(eriststeIIvertretender Banner-
trager der Kirche) einen Vassallen. Er selbst will ins h. Land : Supplicat etiam. quod,
cum habeat potestatem committendi deportationem vexilli ecclesie, quod unus
de vassaUis suis portet pro eo vexillum. In einem andera Stiick findet sich
die merkwiirdige SteUe: De episcopo Mazariensi non miratur, quia sustinet illud,
quod ipse incepit et procui-avit cum imperatore, ut dicitur ab hominibus. Was
soU dieses heissen? Es handelt sich doch um fr. PeregTinus, der in diesem Jahre
Bischof von Mazzara wurde, friiher Gesandter Friedrichs zu Heinrich A'il.
war und im Herbst bei dem Treuga-Vertrag erscheint. Es folgt ein charakte-
ristisches: consihumChristi. 1317 im Friihjahr erscheinen dann papstlicheGesandte,
(Guillelmus Trecensis ep. und Petrus prior s. Antonini, der spatere Kardinal),
ein aragonesischer (Namau Torreylles) und ein Gesandter der Konigin von
Portugal. (Vgl. Zurita II 1. c.) Narnau berichtet am 17. Mai: EI dicmenge
— 726 -
no podie entendre en aquells affers per k festa, que a feyta de sent Lois,
que el papa a canonizat, la qual festa, seynor, a estada bona et bella.
(CRD 11551 Vgl. auch CRD 10286). Uber den Vertrag, der die treuga von
Johannis bis Weihnachten und dann auf 3 Jahre ausdehnt (Weihnachten 1320)
berichten die papstlichen Gesandten in Riezler, Vatik. Akten, no. 75. — Auf
eine Anzahl hierher und spater gehoriger Berichte sei hingewiesen: CRD 12262 ff.
451. Vizekanzler und Kardinalpriester (s. Stepliani in monte)
Petrus an Konig Friedrich: erinnert an die unter seiner
Mitwirkung geschlossene treug:a, an die ihni gewordene
ehrenvoUe Aufnahme, an das Wohlwollen Johanns XXII.
gegen ihn, den seine Diffidation Konig Roberts sehr gekriinkt
habe. Er warnt ihn vor Ubermut unter Anfiihrnng der
Beispiele Friedrichs II., des Grafen von Toulouse, seines
Taters. Er moge deni Papste vertrauen. Avignon (1321)
Miirz 22.
Dum ad personam vestram afficimur, cogitamus, qualiter
possit vestris tribulacionibus et periculis obviari. Ad. me-
moriam quippe vestram reducimus, qualiter, cum ad vestram
celsitudinem primum accessimus, gracioce, houorabiliter nos
ac reverentissime recepistis ex vestra devocione sincera, quam
ad sanctissimum dominum nostrum, dominum Johannem
papam XXII et sanctam Romanam ecclesiam habebatis, ac
semel personaliter et omni die per nuncios visitastis. Nostris-
que exhortacionibus respondistis dicentes: Labia^) sacerdotis
custodiunt scienciam et de ore eius legem exquiram etc, de-
clarando ipsius domini nostri pape scienciam, sanctitatem et
potestatem celiter sibi datam . . . concludentes, quod [inter]
domini nostri pape prefati brachia pro certo dormiretis hac
vice et demum in nostris manibus et college^) . . . tradentes
realiter civitatem, castra, terras et alia, que in Calabria per
vos seu alios tenebatis pro facienda eiusdem domini nostri
pape omnimoda voluntate nec nou obedivistis treugis nostris,
ymmo verius apostolicis, et easdem approbastis etprefixionem^)
termini; in quo per vos seu certos nuncios comparere coram
eodem domino nostro debebatis; in quo non comparuerunt
a) prefixioni
*) Aus Malachias 2. b. 7.
2) Ep. Guilelmus Trecensis.
— 727 —
vestri nuncii, licet comparuerint postmodum per curiam ex-
pectati. Post que recessimus de insula cum bona vestra
gracia leti plurimum et gaudentes de vestra obediencia et
liberacione civitatis, castrorum et terrarum Calabrie . . . Nec
obliviscimur, qualiter predictus dominus noster papa . . . tan-
quam zelator caritatis et pacis ad vos et statum vestrum
compacionem habens in suis vos gerens piis visceribus, vestre
maiestati se plurimum exhibuit graciosum, interdum ad
vestram instanciam, interdum motu proprio multas gracias
faciendo et tot et ita magnas et ita frequenter ac vobis et
vestris manum generosam porrexit, sicut domino regi Roberto
illustri et suis . . .^) Quibus omnibus in consideracione de-
ductis non sufficimus admirari, quod satore malorura querente
. . . processeritis ad diffidacionem illustris domini regis Ro-
berti prefati, treugis nostris . . . per vos approbatis penden-
tibus, tam inconsulte, in contemptum predicti domini nostri
pape, qui ratas easdem habuit et ad sequens triennium proro-
gavit,*) quod vobis expediebat plurimum, presertim si vestra
recordetur maiestas, cum vos alias a nobis treugas pecieritis
cum magna instancia quinquennales et nunc sexennales habeatis
easdem. Super quibus in tanto devio videmus pericula magna
vestra . . . Facta . . . preterita nos edocent esse in posterum
cauciores: Videmus enim nec credimus a vestra memoria ex-
cidisse tantam potenciam in Frederico imperatore inclito
nedum destitutam ymmo pocius extirpatam, ex eo solum,
quod nolebat sancte Romane ecclesie et mandatis apostolicis
obedire. Et idem videmus de comite Tholosano, qui incom-
parabiliter plus quam vos in gente et in redditibus abundabat.
Videmus etiam in presenti, quod Flandrenses, qui per XXIIII
aimos et amplius illustri regi Francie rebellarant, nunc fina-
liter ad et per mandata domini nostri pape ad obedienciam
et veram concordiam sunt reducti.^) Nec non et rex Scoto-
rum vult et parat se mandatis apostolicis obedire. Fuerunt
etenim multi principes et potentes, qui penitus sunt eradi-
3) CRD 9820 ist ein langer Brief Friedrichs an seinen Bruder, wie der
Papst ilin immer getauscht habe, vom letzten Mai 1320.
*) Vgl. Raynaldi ann. ad annum 1320 Nr. 16.
5) Schreiber meint die Unterwerfung im J. 1320.
— 728 —
cati, quia ab unitate sancte matris ecclesie Romane deviarunt.
Et certus estis, quod dominus Petrus inclitus rex Aragonum
pater vester in simili plurima passus fuit. Yerum quia antea,
cum eramus in minoribus constituti, super premissis nec alias
vobis misimus scripta nostra, quia status noster tunc non
paciebatur, quod in tam arduis partes nostras interponere
deberemus, nunc autem attendentes, quod . . . dominus noster
papa sui benigna gracia nos ad statum cardinalatus assumpsit,
loqui audemus, possumus et debemus vera, racionabilia et
bonesta. Propter quod premissis exacta meditacione pensatis
vobis mittimus scripta nostra, vestram celsitudinem depre-
cantes, quod revolvatis bene per omnia, qualiter prefatus
dominus noster papa se habuit a sue creacionis citra tempus
circa vos et gentes et negocia vestra . . . In nullo penitus
vos gravavit usque ad tempus diffidacionis, . . . post autem
diffidacionem predictam processit iusticia mediante . . . Cre-
dimus tamen, quod aliqui vobis suggerunt, quod prefatus
dominus noster vos gravat ; nec vos de tanto domino et patre
debetis credere omni spiritui . . . Ofteratis etiam vos cum
effectu . . . credatisque domino Petro Stephani doctori decre-
torum cantori s. Saturnini Tholose super hiis, que vobis dicet
. . . Scribatis nobis, quia offerimus nos paratos ad faciendum
. . . pro vobis et pro honore vestro a domino nostro prefato
obtenta licencia . . . Script. Auinione die XXII. Marcii.
CRD 9898. Gleichzeitige Kopie. Papier aus der sicilianischen Kanzlei.
Die Kriegserklaning gegen Robert, die Friedrich in Avignon durch einen Ritter
vor dem Palaste Roberts vornehmen liess, ist erwahnt in einer Bulle Jo-
hanns XXII. vom 23. Juli 1320, worin er Friedrich Strafe androht: Zum Teil
gedr. Raynaldi ann. ad ann. 1320 Nr. 16. Ich gebe hier die dort fast ganz
ausgelassenen Teile nach einem Schreiben Johanns an den Erzbischof von Toledo,
den Infanten Johann: Johannes episcopus servus servorum Dei venerabiU fratri
Johanni archiepiscopo Toletano sal. et ap. ben. Fraternitatis tue non credimus
latere noticiam, quod dudum quasi statim post nostre promocionis auspicia ad
cuhnen apostolice dignitatis sine intermissione quodammodo solicitudinis adhibui-
mus nostre curas, ut inter carissimos in Christo filios nostros Robertum Sicilie
et Fredericum Trinache reges Ulustres possent federa pacis stabiUs reformari.
Et ut tractatus pacis huiusmodi feliciorem haberet ex nostre prosequcionis di-
rectione processum, treugas inter eos per nuncios nostros, quos ad eorum pre-
sentiam duximus destinandos usque ad festum nativitatis domini proximo ven-
turuin procuratoribus regum presentibus eorundem ac fidelium astante multi-
tudine copiosa indici fecimus duraturas. in omnes et singulos treugas infringentes
— 729 —
aut non servantes easdem excommimicacionis et in terris eorum per nimcios.
memoratos interdicti sentenciis promulgatis. Quas demum treugas procuratores
ipsi nomine regum ratificarant ipsorum et eciam approbarunt et quod eas reges
ipsi per totum tempus predictum inviolabiliter observarent, in regum eorundem
animas corporaliter iuraverunt inter se nichilominus procuratores ipsi dictorum
regurn nomine homagio, sicut nosse te credimus, hinc inde prestito et recepto^
Quas deinde reges ipsi ratificantes et etiam approbantes illas servare inviola-
biliter promiserunt. Cumque dictus rredericus iuxta nostre requisicionis in-
stanciam tempore procedente pro huiusmodi pacis prosequcione tractatus suos.
ad apostolicam sedem, sicut te ignorare non credimus, nuncios destinasset, tan-
dem iidem nuncii, cum per dies aliquos moram traxissent ibidem, q[uia dictus] (?)■
Eobertus rex Sicilie, supervenientibus certis impedimentis eidem, ad sedem pre-
fatam, quamvis ad hec se parasset, tunc venire non poterat nec suos nuncios.
destinare, de nostra hcencia recesserunt, licet idem rex Sicilie demuni ab ijn-
pedimentis expeditus eisdem propter hoc ad memoratam sedem, ubi adhuc morari
dinoscitur,acce8sisset. Postmodum autemdiligentiusattendentes, quod f estum appro-
pinquabat nativitatis domini proxime venturum, quo treuge finiebantur huiusmodi,
et insuper considerantes attencius innumera, que non sohun prefatis regibus ip-
sorumque regnis, terris et subditis, set etiam toti mundo ipsarum poterat resumpcio
guerrarum odiosa producere, a ceptis non putavimus desistendimi. Et ideo pacis
eiusdem tractatum prosequi paterne diligencie studiis intendentes, [cumj nec scire
possemus, si dictus Fredericus, quem super hoc nostras rogandum htteras
duxeramus attencius et ortandum, suos ad nos infra dictum proximum ven-
turam festum nativitatis, quo treuge finiuntur predicte, esset nuncios trans-
missuras, treugas easdem auctoritate apostoHca de fratram predictorum consiho
ex certa sciencia ratificandas duximus et etiam approbandas et inter eosdem
reges ipsonunque regna, terras et homines usque ad tres annos complendos a.
dicto festo nativitatis venturo proximo incohandos de fratram predictorum con-
silio fidelium astante multitudine copiosa, duximus indicandas. Es folgt dann die-
Geschichte der Diffidation. Der SchluB lautet: Cum itaque nos carissimum
in Christo fihima nostrum Jacobum regem Aragonie . . . per nostras litteras
rogandum duxerimus, ut permaximis, quibus idem Federicus se subiecit,
periculis ac duris scandalis, que in diversis orbis partibus preparantur, nec non
et anunaram deflendis dispendiis . . . innumeris ac nocumentis irreparabihbus
Terre sancte, que, nisi celeribus occurantur remediis, proventura formidantur
verisimiJiter ex premissis, in scratinio circumspectionis . . . adductis memo-
ratum regem Trinache a tam precipiti lapsu . . . modis et viis congruis et
efficacibus exquisitis . . . revocare procuret, . , . fraternitatem tuam rogamus,
. . . quatenus apud eundem genitorem tuum, quod huiusmodi nostris precibus
et ortacionibus acquiescens ipsas producat celeriter in effectum pro nostra et
apostohce sedis reverencia instancia \ig\\is sohcitudinis elabores . . . Dat.
Auinione II. nonas Augusti pontificatus nostri anno quarto.
CRD Nr. 6489. Gleichz. Abschr. Papier sehr defekt, welche der Erz-
bischof von Toledo in einem eigenhandigen Briefe von 27. Aug. (1320) seinem
Vater sohickt. Die Abschrift ist versiegelt und tragt die Adresse. Der Brief
des Eb. ist darin eingeschlossen.
— 730 —
452. Koiiig Friedrich aii Kardiiialpriester Petrus: daiikt fiir
sein Mitleid iiiit seiiier Triibsal; doch sei diese iiicht so j^ross.
Gefahreii uiid Anstrengungen zu erdulden sei das Los seines
Geschlechtes und besonders sein eigenes. Die Deutuna; des
Satzes: „Labia sacerdotis^* sei irrig; er habe den Papst nur
als Friedensbringer und Ihn als Friedensboten bezeichnen
wollen. Es sei nicht schon, ihn zur Orthoxie zu niahnen;
in iJir woUe er leben und sterben. Nun folgen bittere An-
klagen gegen Konig Robert, der zuerst die treuga gebrochen,
wiihrend er dafiir exkonimunizieii; sei! Entscliieden lehnt
er die Warnungen ab, die in den schlinmien Geschicken
Kaiser Friedrichs u. a. bis auf seinen Yater liegen
sollen, indem er auf das ebenso tragische Geschick des
h. Ludwig und der Piipste Coelestin und Bonifaz VnL hin-
weist. Er dankt Gott, dass er gegeniiber diesen Orossen ihn
mit seinem kleinen Sicilien gnadig bewahrt hat. Messina
(1321) November 15.
. . . Placuit vobis dicere in litteris vestris, . . . quod vos
geritis erga personam nostram aifectiim et ob hanc causam
cogitatis, qualiter possitis nostris tribiilacionibus et periculis
obviare. De C[UO quidem affectu vestro multas gracias vestre
agimus caritati et permet ipsam caritatem, per ciuam alter
alteri secundum mandatum Cliristi tenemur, nos certe credimus,
sicut vos dicitis, ita esse. Tamen ne vestra paternitas nimis
in nostris tribulacionibus et periculis affligatur, amicabiliter
notum facimus vobis, quod non sunt tot, prout secundum
sonum vestrorum verborum vos existimare videmini. Certe
nemo est, qui in hac presenti vita tribulaciones et pericula
non patiatnr iuxta dictum apostoli asserentis:i) Periculis in
mari, periculis in falsis fratribus etc. Attamen ad ferendum
pericula et labores guerrarum antiquitus ex genere nos veni-
mus. Nam predecessores nostri, a quibus descendimus, labores
et'') guerrarum discrimina pertulerunt et hos sibi ad honorem
non modicum reputarunt . . . agentes hoc vel in favorem fidei
vel ad causam iurium sui populi defensandam. Et nos etiam
a) e Ausfert.
1) 2 Coiinth. 11 f. 26.
— 731 —
hiis suraus longo tempore similiter assueti et quasi naturati,
secundum quod dicitur: Usus est altera natura.
Quod autem dicitis, quod propter honorem apostolice sedis
et sancte Romane ecclesie vos recepimus reverenter, verum esse
fatemur. Et si hoc fecimus, debitum nostrum persolvimus.
Subsequenter vero asseritis, quod nos respondimus vobis di-
cendo: Labia sacerdotis . . . Certum est, quod hec fuit auc-
toritas, set exposicio, quam ponitis in litteris vestris, salva
reverencia vestra, satis longe nobis videtur distare ab illa.
Potuisset tamen faciliter accidisse, quod aut nos nesciverimus
bene exprimere, aut forte vos non bene potuistis nostrum
intelligere idyoma. Unde si non est oblivioni traditum, nobis
videtur expositam fuisse auctoritatem hoc modo, videlicet quod,
cum propheta Malachias dixisset, quod labia sacerdotis . . .
nos, si bene recolitis, diximus, quod, si propheta loquendo
generaliter de omnibus sacerdotibus asserebat, quod essent
angeli Dei, potissime nos intelligere et dicerepoterimus de summo
sacerdote, videlicet domino papa noviter tunc creato et misso
a Deo, cum ipse esset angelus, hoc est missus. Et ad huc
non solum ipsum angelum dicere poteramus, verum etiam vos,
qui angeli eius eratis, videlicet nuncii, sicut dictum est supra,
qui nobis ex parte dicti domini pape annunciabatis gaudium
magnum scilicet pacem, veluti annunciaverunt angeli in
nativitate domini nostri Jesu Christi, cum cecinerunt: Gloria
in excelsis Deo et in terra pax hominibus.^) Et ad huc etiam
diximus: Nos volumus querere ab isto angelo, hoc est domino
papa, tamquam misso a Deo et a vobis veluti ab ipso domino
papa missis, qui secundum assercionem prophete estis custo-
des sciencie et quod a vobis exquiri et requiri debet lex et
omnis sciencia veritatis Christi, si id, quod feceramus, vide-
licet obedire et sequi imperatorem Henricum Rome coronatum,
unctum et approbatum per dominum papam et Romanam ec-
clesiam erat secundum legem et scienciam veritatis Christi?
Yidetur nobis, quod hec fuerunt verba nostra. Deus novit
veritatem, quia, salva reverencia vestra, non fuit necessarium
nobis dicere illud, quod exprimitis in litteris vestris, quod
•) Aiis Lucas 2. b. 14.
— 732 —
nobis esset mmc opus a domino papa fidem orthodoxam
querere et observare et in ipsa vivere atque mori. Nos enim ab
illa et iu illa fuimus et sumus . . . et in ea veraciter finiemus
sperando in creatore et redemptore domino nostro Jesu Cliristo.
Verum [est] etiam adhuc, quod dicitis, quod uos diximus, quod
pro certo hac vice in ulnis domini pape dormiremus seu pausare-
mus et proinde etiam, postquam sibi placuit, in manibus eius po-
suimus terras et castra, que in Calabria . . . teuebamus, treuguam
per vos pro parte saa nobis iudictam nichilomiuus admittendo,
sub spe tamen finalis pacis, prout certissime nostis. Vos enim
nobis asserebatis eam non esse treuguam sed pacem, quia ipsa
continuabatur cum pace et quod non necessarii anni tres, quia
pro certo ante lapsum unius anni pax debebat fieri et firmari.
Et in hoc facto diximus, quod in dicti domini pape brachiis
fiducialiter pausaremus, et sub hac spe misimus nuncios nos-
tros, quos dicere phicet vobis non excusari debere pro eo,
quod post terminum aliquibus paucis diebus conparuerunt,
qui a nobis de Sicilia congruenti et debito termino recesserunt;
deberetis quippe considerasse distanciam loci et etiam viam ma-
ris. Certe sic non potuit nec debuit excusari ille, qui stando vici-
nus loco, quantum nostis; nec per se nec per mmcios comparuit in
termino condecenti. „Dormiendo" autem, sicut premittitur,
in „ulnis domini pape", cum stupore quodam a somno fuimus
excitati videndo rem comuni iudicio longo tempore per cog-
natum nostrum occulte tractatam et callide machinatam. Nam
manus eius, que ad tractandum de pace debebat extendi, ad
guerram Janue 3) fuit immissa, ita quod ex hoc nunquam uno
die fuit unum verbum de pace prolatum nostris nunciis aut
illis regis Aragonum fratris nostri, qui propterea in Romana
curia aderant. Et sic frustra morabantur ibidem.^)
3) D. h. seit der Yerbindung Eoberts mit Genua 1318.
^) Eine HauptgeschicMe war bei der Anwesenheit der ersten Vertreter
Friedrichs nach der treugua Ende 1317 die Titelfi-age. Petrus de ilontemolone
benachrichtigt J. seitens Friedrichs und bat um Eat. den J. am 3. Dezember
1317 gibt: In qua quidem Httera iidem nuntii memorato P. inter alia intimarunt,
quod post proposicionem per ipsos nuncios domino pape in cousistorio factam
multa insurrexerunt dubia et multipHces questiones eis facte fuenmt et specia-
liter super eo, quod dictus rex Fredericus intitulaverat se regem Sicihe, secundum
quod dominus papa et cardinales viderunt in htteris eis a dicto rege missis per
— 733 —
Ob quam causam patuit toti mundo, quod treuguam im-
positam dictus cognatus noster non ordinaverat ad pacem
ineundam et firmandam, quinimo ad maiorem guerram sus-
citandam . . . Ecce ergo sompnus, a quo nos expergefacti
fuimus cum stupore in sinu domini pape fiducialiter dormiendo !
, . . Dicitis nos a domino papa fuisse semper bene tractatos,
€um tamen videamus nos ab eo esse excomunicacionis vinculo
innodatos et regnum nostrum positum esse sub ecclesiastico
interdicto ^), pro eo quod insidiis, quas cognatus noster contra
uos parabat inferre, sub treuguarum velamine similiter, ut
prefertur, aperuimus oculos nostros. In suis etiam sentenciis
dictus dominus summus pontifex de non offendendis regnis
aut terris vel gentibus utriusque nunquam cognatum nostrum
■sed nos tantum ligavit! Cum tamen ante lapsum temporis
prime treuge post diftidacionem nostram usque nunc regnum,
nuntios supradictos et iu procuratorio etiam eorundera nimciorum. De quo iidem
dominus papa et cardinales predicti exaudicionem utilem impedire et super ipsa
intitulacione insistere ac super ea eciam renuere illam partem census recipere,
quam iidem mmcii pro parte dicti regis sunt Romane curie soluturi . . . J. rat
seinen Vertretem den Boten Friedrichs vorsichtig zu helfen. (Reg. 337 f, 277.)
Die eigentlichen Gesandten Friedrichs, die in seinem und des Kardinals Briefe
■ofter erwahnt werden, der Erzbischof von Palermo und der Graf von Ven-
timiglia, haben im Sommer 1318 anscheinend nur kurze Zeit verhandelt. Unter
■den Friedensvorschlagen, die hier zum Teil in alter Form vorkamen, nenne ich
2wei neue, die Friedrich J. iibersandt hatte: 1. Quia dom. papa multa bona
promittit Frederico, schlagt er vor: dari i'egi Roberto per dom. papam aUquam
terram scilicet vel comitatum Venechi vel marchiam Anconitanam vel Roman-
diolam, que sunt vicine et quasi contigue terre sue. Er verspricht dann von
§ici]ien ausser dem Census 4000 Unzen jahrlich. 2. Si talis permutacio per
papam negaretur, tangant ipsi nuncii domini regis Aragonum quandam viam
pertactam per dom. reginam Portugalie (die h. Elisabeth, Schwester der beiden
Konige) ac ipsi pape declaratam, videlicet quod, quia regnum Sicilie concessum
fuerat per Romanam ecclesiam quondam antiquo regi Karolo usque ad tres
generaciones, que finiimt in persona d.cti regis Roberti, et postmodum ab eadem
ecclesia prorogatum et elongatum est tempiLS generacionimi ipsarum usque ad
alias tres generaciones eidem regi Roberto pro ea scilicet parte regni, ut
creditur, que tenetur actualiter ab eodem rege Roberto, coucedat papa regi
Roberto huiusmodi partem regni, que teuetur ab eo pro generacionibus aliis vel
in perpetuum, et ipsi regi Frederico pro suis heredibus similiter, quod nunc ex
regno tenetur ab eo, sub prestacione soliti census vel etiam augmentandi. (Reg.
338 f. 8v.)
5) Zu Anfang 1321.
— 7H4 -
fideles et vassallos nostros graviter ottendisset, mitteudo galeas,
exercendo piraticam et hostiles incursiis iu tota circumferencia
regni nostri . . . Noviter vero misit Leonem Muleti^) dicti
cognati nostri vassallum et officialem ad recipiendum sub
nomine et pro parte ipsius domini pape terras et castra
Calabrie, cpie per vestros et vestri college commissarios tene-
bantur, in nostrorum iurium deti^imentum, qui et alii capitanei
predictorum locorum, que per dominum papam teneri dicuntur,
Cjualiter se habuerint erga fideles nostros post ipsius Leonis
adventum, per dominum Petrum Stephani'') presentem in par-
tibus ipsis . . . poteritis informari . . . Asseritis etiam, quod
miramini multum. quia dictum cognatum nostrum diffidavimusr
Novit Deus, quod hoc non fecimus in irrevereuciam doniini
pape sed in nosti-a iusticia insistentes, ad dicti cognati nostri
ingeniosis tractatibus obviandum. Nam ipse cognatus noster
primo dictam treuguam nobis viola^it aperte in Janua offen-
deudo . . . vassallos nostros, videlicet Conradum de Auria
et alios, . . . quam offensam per Symeonem Salugium militem
et consiliarium nostrum domino pape et cetui . . . cardinalium
fecimus reserari . . . Sed semper addidit mala malis . . .
Ad hoc autem, quod itis exemplificando diversas per-
sonas videlicet ab imperatore Frederico usque ad serenissimum
dominum regem Petrum, reverendum dominum pati'em nostrum
bone memorie, quos dicitis fuisse inobedientes ecclesie et
propterea dampua plurima fuisse perpessos, quo ad presens
causam discordie et dissensionis tunc existentis inter dominum
papam, qui tunc temporis erat, et dictum dominum impera-
torem nescimus. Et ideo uec de hoc nec de alio, quod ad nos
non i^ertinet, loqui volumus sed tacere. Possumus verumtamen
dicere. cpiod scimus atque \idemus, apparet namque claris-
sime, quod antecessores dicti domini imperatoris, domini
proavi nostii, regnum istud Sicilie de Sarracenorum manibus
abstulerunt, acquisiverunt et ad sanctam fidem catholicam
dlixerunt et edificaverunt devotissime omnes ecclesiascathedrales,.
que usque in hodiernum diem apparent. Multa eciam mona-
steria infra regnum ipsi construxerunt et ea . . . munifice dota-
^) Vgl. den Sehluss dieser Xr.
^) Den auch in den Sckreiben des Kardinals Genannten.
— 735 —
verunt, que sunt omnibus manifeste. Ipse eciam imperator in
favorem fidei ad acquirendam Terram sanctam de manibus
Sarracenorum personaliter ultra mare transivit, multas eciam
constituciones pro libertate ecclesiastica fecit plus quam alius
princeps, qui fuerit a tempore Justiniani imperatoris citra.
Et propterea, si dictus imperator et successores eius illam
remuneracionem , quam vos dicitis, condigne a rectoribus
sancte ecclesie receperunt: miramur, nisi quia nobis occurrit
illud scripture, que dicit: ludiciaS) Dei abissus multa, per
cuius providenciam non solum mali set eciam boni affliguntur
in hac vita et permittuntur affligi. Et de hoc habemus
exempla de rege Francie sancto Lodoyco, qui in Damiata
captus extitit per Soldanum, et in veteri testamento de rege
Josia, qui fuit bonus et per regem Egipti nequiter inter-
fectus. Nostris eciam temporibus in sancta ecclesia audi-
vimus papam Celestinum, postquam abrenunciavit papatui,
quesitum, captum et detentum, papam Bonifacium captum, de-
honestatum et in tristicia mortuum. Mirari ergo possumus set
pacienter ferre divina iudicia in principibus mundi potentibus,
que sic apparent in rectoribus ecclesie sancte, karissime
sponse sue, ut exinde quisque metuat non tam humauum iu-
dicium quam di\inum. Scimus enim post mortem dicti domini
imperatoris Terram sanctam fuisse deperditani ac infinitam
fuisse effusionem sanguinis christiani, regem eciam Karolum
primum infra tredecim dies, quod nutui divino tantum as-
scribitur, totam Siciliam ammisisse ac, filio suo unico
existente captivo, cum amaritudine morientem, pro cuius
liberacione tunc ducem Robertum et duos eius fratres in
regno Aragonum extitisse captivos et deinde dominum Philip-
pum principem per nos captum. Et per graciam Dei mauus
nostre munde ab eorum sanguine remanserunt, qua de
causa gracias Deo agimus quani de victoria ampliores,
quasi hoc a suo iudicio et beneficio cognoscentes . . . Adhuc
eciam ex hoc, quod itis exemplificando diversas personas a
predicto domino imperatore usque ad dictum dominum patrem
nostrum, magnam nobis materiam perhibetis recognoscendi
8j Psalm. 35 a 7.
— 736 —
potenciam et bonitatem Dei, hoc est, qnod illos, quorura
potencia restringebat orbis partem non modicam, non placuit
sibi in ista temporalitate servare, et nos, qni sumus cum ista
Sicilia, quam parvum mare concludit, dignatus est salvare
et defendere contra tam magnos vicinos fortes atcpie potentes
. . . Paternitati vestre placeat interim nos suscipere excusatos,
•si voluntati domini pape in hoc, cui tanien in maioribus iam
•obedivimus, parere distulimus, cum pacienter feramus ob re-
verenciam Dei penam per eum nobis et fidelibus nostris im-
positam, videlicet interdictum. Facta demum nosti^a vobis
semper ut amico et compatri nostro karissimo propensius
•comendamus. Dat. Messane XV. Novembris Y. indiccionis.
CRD 9904. Gleichz. Ausfert. Pap. Nacli CRD 9891 sendet Friedrich
verschiedene Formen dieses Briefes (9905 enthalt denselben Text, 9907 ist
kiirzer) an Jayme, ut altera earum, quam acceptandam duxeritis . . . Michaeli
Stephani de Fraga, procuratori nostro in Romano cuiia, familiari et fideli nostro
, . . mittatur et etiam assignetur . . . cardinali prefato . . . Dat. Cathanie YUII.
Januarii, V. indiccionis. Am selben Tage schreibt Friedrich seinem Bruder
(CRD 9892): Im Jahre 1317 habe er auf die Forderung der papstlichen Legaten,
als sie die erste Treuga mit Robert ansagten, Burg und Stadt Reggio und andere
von ihm in Calabrien besetzte Stadte in manibus domini pape posuimus. Warum
er, als vor kurzem ein Bote mit Briefen des Kardinalpriesters Petrus s. Stephani
in Celio monte die zweite Treuga miindlich und durch den Brief anzukiindigen
iam, diese nicht annahm, kann J. aus dem Schreiben an den Kardinal ersehen.
Was aber nach Weggang dieses Boten in Calabrien geschehen: vobis ystorialiter
per ordinem patefiant. Vom Papst war ein aus der Gegend Reggios stammender,
Tomehmer Officialis K. Roberts, Leo Muleti, als ^-icarius dorthin gesandt und
in Gegenwart des letzten Boten hatte er alles in Besitz genommen fiir den
Papst, nach Entfernung der erst ernannten hochsten Beamten. Eines Samstags
abends im Dezember der presentis quinte indiccionis (1321) wurde auf Leos
'Geheiss, unter Lobspriichen auf Robert dessen Fahnen gehisst, vermutlich nicht
ohne Vorwissen des Papstes, und die Menge am folgenden Tage in die Haupt-
kirche bemfen, wo Leo eine Schmahrede auf Friedrich und sein Haus hielt.
,So behauptete er, dass wir — wovon mir nichts bekannt — listig auf Riick-
eroberung dieser Teile siinnen.' Yier Anhanger Friedrichs in der Umgebung
liess er aufhangen. Er bittet fiir ihn einzutreten, wenn imgiinstige Geriichte
an dei Kurie iiber ihn verbreitet werden.
453. Friedrich von Sicilien an Jayine n.: Heirat seines Sohnes
Peter niit Elisaheth von Karnten. 1323 Xai 5.
Serenissima domina Elysabethfilia illustiis domini Ottonis
>bone memorie ducis Cariuthie nurus nosti-a primo . . . proximo
— 737 —
preteriti mensis Aprilis huius sexte indictionis cum quinque
galeis Venetorum armatis missis per eos contemplacione nostri
ad hoc proinde ad expensas eorum Messanam applicuit et
vicessimo quarto eiusdem inter ipsam et illustrem regem Petrum
primogenitnm nostrum karissimum nupcie fuernnt ibidem
solennissime celebrate et matrinionium inter eos feliciter
consumatum. Nosque una cum serenissima domina Elyanora
karissinia consorte nostra, predictis rege et consorte sua nec
non reliquis uatis nostris et beneficio sospitatis corporis frui-
mur et arridente nobis favore celesti mentalibus gaudiis non
caremus. Dat. Messane V. Madii YI. indictionis.
CRD 9924 iind 9925. Or. Pap. Ssp.
454. Gastoii Bischof voii Huesca und Bereiigarius de s. Tincencio
an Jayme II.: Papst will ihre Reise nach Sicilien nnr zngeben,
wenn sie erst nach Barcelona, dann zn Friedricli und scliliess-
licli zu Robert gehen. Sie fiiiThten, dass er daniit hezweckt,
dass Kobert inzwisclien Friedrich angreifen kann. Bitten,
schleunigst Eriedrich zu warnen. Avignon (1324 [.']) April 8.
. . . Yerum tamen coniecturamus nos, quod lioc ^) facit domi-
nus sumus pontifex ex imaginacione latentis cautele, vide-
licet quod interim, dum nos eanius in Siciliam, ut est dictum,
rex Robertus valeat ire in Siciliam cum tota potencia sua
pro ipso regno invadendo et destraendo. Et est signum
evidens, eo quod non fecit tantum apparanientum dictus
rex Robertus aliquo tempore vite sue, sicut nunc facit.
Ex quo oportet, ut super hiis sit vigil vestra serenitas, ne
domiuus rex Fredericus confisus'*) de pacis huius tractatu per
ipsuni regem Robertum dolose valeret astucia supplantari.
Et quod hoc significnrotis domino regi Frederico ])er vestras
literas speciales. In arniata regis Roberti ost caput dominus
Johaimes ipsius regis Roberti frater . . . Dat. Auiuione YI.
idus Aprilis.
CKD 11137. Or. Pap. Ssp.
4M a) coufisi Or.
4.54 I) VII. idus Apiilis wollto der Papst, dass sie erst nach Barcelona et
post earaus primo ad dominum regem Fredericum quam ad dictum domiuum
regem Kobcrtum. Erst ■«•enn sie Friedrichs Ansicht wissen, sollen sie naeh Xeapel.
Sonst werde er ihre Keise nicht zugeben.
Finlce, Acta Aragonensia. 47
— 738 —
455. Koiii^ Friedricli aii Jayine 11.: Aiigriife seiiies toii der
Kiirie lieiiiig:ekelirteii (Tea:iiers; we^eu der ^^rossen Oeld-
ausi^abeii zur Zeit Heinriclis VII., der Unterstiitzunij: der
Oenueser iThibellinen iii Savoiia, der Troekenlieit ini ver-
s:aii^eiieii Jalire, die iliii zu eiuein Ausfulirverbot zwan^-, das
die Finanzen seiiies Ileiclies selir scliadig:te, ist seiiie pekuniiire
Lage prekjirer als jeinals. Palernio (1325) Januar 31.
Postquam adversarius noster in regnuni de Romana
rediiti) curia, non cessavit contra uos ad invasiones bellicas
se parare. Nunc autem . . . parat se cuni omni posse et totis
conatibus suis ad veniendnm et invadendum hostili manu iusu-
lam nostram Sicilie nobisque et fidelibus nostris, si qua, quod
procul absit, potest, danipna sive incomoda infereudum. Xos-
que ad obsistendum eidem, quantum nobis facultas sufficiat,
in Dei nomine preparamus. Verum est, quod a tempore bone
memorie imperatoris Henrici , tam propter snbvencionem ,
quam sibi''^) . . . fecimus, [necnon] propter subsidium et succur-
sum fidelium imperii de Janua existencium iu Sahona, cum
quibus in relevacionem cause nostre et potenciorem obsisten-
ciani adversarii nostri predicti nos confederavimus et necessario
amicabiliter iuncximus, tum eciam propter sterilitatem, que
in Sicilia anno proximo preterite VII. indictionis ^) invaluit,
de qua presenti anno penuria atque inopia victnalium non
modica extitit subsecuta, propter quam sterilitatem oportuit
uos generalem inliibicionem de Sicilie portubus facere, quod
nobis cessit ad incomodum maximum, presertim cum proven-
tus et reditus regni nostri pro maiori parte consistant in iuri-
bus^) . . . ipsarum, necnon propter multiplices alias expensas
extrinsecas, quas diversimode oportuit nos subire : facta nostra
arciora sunt atque magis tenua, quam esse consueverint ac-
tenus . . . Dat. Panormi ultirao Jannarii . . . [iiidiccionis].
CRD 10531 mit niehreren Lochern. Or. Pap. Ssj).
45().Kardinal>apoleonOrsinianliifantAlfonso: JoliannesXXlT.
liat den einstiininig gewiililten Rat Friedriclis fiir das Erz-
bistuin Monreale niclit bestiitigt, weil er Siciliaiier ist, und
455 a) Locb. Eiii Wort fehlt.
•15'> 1) Im Frllhjahr 1324 kehrte Robert von A^ignon nacb Neapel zuriiek.
-) Da 1309 nicht in Betraclit kommen kann, so muss es 1324 sein.
— 739 —
Napoleon de Romaiii^ia eriiaiint, der trotz seines Abratens
(las Erzhistuni ans^enomnien, al)er nocli niclit den Besitz er-
lan^t liat. Das Geriicht, dass ein Aragonese zuni Kardinal
ernannt werde, sei irrig. Avignon (1325) Deceniber 12.
Excellenti et iiiagnifico viro doniino Alfonso illustris
doniini regis Aragonum priniogenito ac eiusdem regis pro-
curatori generali, comiti Urgelli, aniico nostro carissimo, Nea-
poleo miseratione divina sancti Adriani diaconus cardinalis
salatem et voluntatem ad grata paratam. Magnificentie vestre
litteras noviter nobis missas affectione consueta recepinms et
contenta in illis intelleximus. Et super eo, quod super negotio
provisionis ecclesie Montisregalis in insula Sicilie intimastis,
respondemus vobis, quod, quamquam unanimis et concors
postulatio in dicta ecclesia de quodam consiliario i) et tideli
illustris domini regis Trinaclie patrui vestri facta fuisset, et
nos penes sanctissimum patrem dominum nostrum, dominum
summum pontilicem toto posse iiistiterimus et consilium
nostrum dederimus, ut prefato domino regi in persona dicti
postulati de prefata ecclesia complaceret, tamen idem dominus
noster postulationem huiusmodi pro eo, quod de persona dicte
insule celebrata fuerat, nolens admittere contra consilium
nostrum luiiusmodi venerabili viro doniino Neapoleoni de
Romangia,2) avunculo reverendi patris domini Joliannis^) Dei
gracia s. Theodori diaconi cardinalis de ecclesia memorata
providit, scientes quod prefato domino Neapoleoni consul[ui-
mus et] dissuasimus, ut pro[visi]onem huiusmodi nullatenus
acceptaret, quia sibi esse non poterat IVuctuosa. Ipse vero et
contra consilium et vohmtatem nostram dictam provisionem
accepta[ns] iam procuratorem suuiu ad partos iUas trans-
misit, set nondum ali({ua nova habentur, (|U(»d dictus procu-
rator suus ad possessiouem eiusdem ecclesie fii[it] admisus et
creditiu' communiter et tenetur, quod ad ilhim imllatenus ad-
inittatur. De eo autem, quod idem dominus noster disposuit,
aliquem de regiio vcstro ad cardinalatiim proximis temporibus
') Damiaiius de Palirio, viclleicht aus dor bekannteii Familie.
-j Am 25. Juli 13L>5.
3) Ein Gaetani-Orsiiii, zu weloh letzterer Familie der Eizbischof gehi5i'te.
131-lr erseheint er als KaijLxn des Kardinals Napoleon. Reg-. Clementis V. Nr. 10215.
47*
— 740 —
promovere et quod hoc, sicnt vobis relatum fuerat, d[e Valen-
tijno episcopo dicebatur, excellentie [vestre] respondemus,
quod de lioc nichil scimus nec aliquod audivimus et quod
assertio huiusmodi vobis facta [non] est veritate suffnlta.
Et hec ad magnificentie vestre certitudinem vobis iuxta litte-
rarum vestrarum continentiam intimamus. In omnibus magni-
tudini vestre gratis nos ad iUa paratos et promptos liducia-
liter requiratis. Dat. Auinione die XV. mensis Decembris.
CRD 13355. Or. Pap. mit Luchuvn. Ssp.
457. Koiiig Frledrich scliildert Jayiiie II. eineii vereitelten
Angriif auf Messina. (1327) Milrz 14.
Die martis decimo se])timo proximo preteriti mensis
Februarii presentis decime indiccionis ad maritimam s. Sal-
vatoris . . . Fari civitatis Messanensis: 14 Galeeren versucliten
plotzlich zu lauden, aber wegen des stiirmischen Meeres
stiirzten viele ins Wasser, und mehr als 100 ertrankeu:
propter armorum onera et ebuUicionem freti tunc solito niore
coucursus marium vere ferventis ac eciam bullientis. An deni
Platze merkten es einige der Seinigen, stilrzten sich auf den
Feind und vertrieben ihn. Wunderbar hat der Salvator seiner
Kirche geholfen: plurime sanctorum reliquie, que sunt ibi,
ymagines mirifici operis et alia religiosa sind gerettet. Der
bose Feind: insidias paraverat per aliquos fratres Predica-
tores Messanenses et clericos. Die Menge wollte diese toten;
er iiberlasst sie dem zustaudigen Gericht. Dat. Messane
XIIII. Marcii X. indiccionis.
CRD 10101. Or. Pap. Ssp.
Xiy. Bezielmiigeii^ Jaymes 11.
ziim christlicheii Orieiit.
458. Jayme II. aii Ro^er de Loria: Klage eiiier Reilie Kaul-
leute aus Barcelona, dass in den griechisclien Gewassern
infolge der Aiii^rilfe Ro;^ers auf den Kaiser (Andronicus)
ilire Waren besclilagn.ilinit und, soweit sie niclit geilolien,
sie gefan^en seien. Er will \on dem Yon Roger gewonnenen
Geld 2Sn Unzen den Kaufleuten erstatten. 1293 Mai 2.
Rogerio de Loria etc. Accedentes ad nostram presen-
ciam G. de Queralto, G. et P. sa Ruuira, Berenguarius de
Torres et P. Terrach, cives et mercatores Barchinonenses,
tam per se quam pro parte quara plurium mercatorum et civium
Barchinonensium coram nobis reverenter exposnerunt, quod,
cum ipsi sub spe et securitate nostra de Catalonie partibus
ad partes Romanie nuper cum eorum mercibus accessissent,
et ut mercatores negociarentur, ibidem illustris imperator
Grecorum occasione insnltus seu invasionis in subditos suos
pridie per vos facti capi fecit omnes res et merces eorum,
quas in illis partibus secum habebant, ac ipsorum, quos potuit
de personis, capi fecet et eos capi fecisset, nisi se abinde per
fuge subsidinm absentassent, et pecientes a nobis restitu-
cionem eis fieri de predictis Immiliter suplicarunt . . . Provi-
dimus de pecciyiia recepta seu recipienda ex precio rerum
per vos in dictis Romanie partibus captarum a subditis im-
peratoris predicta mercatoribus . . . solvi . . . uncias auri
duo millia DGCCXC unam. . . Dat. . . . VL nonas Maii
[1293].
Reg. Soluc. 4 f. 34.
459. Jayniesll. Beziehungen zu Armenien: 1. Sembat emptiehlt
(xesandte; 2. Ossim verleiht den katalaiiisclien Kauflcuten
— 742 —
die Privilegieii der Proveiizalen iiiid Narboiiesen in seineni
Reicli; 3. Ms 5., betrelfend Reliquien der li. Tecla; Hiilfe
fiir Livon IV. 1298—1326.
1. Serenissimo et potentissimo principi domino Jacobo illustri Dei gracia
regi Aragonum . . . amico suo karissimo Samhat') Dei gracia rex Armenie
salutem . . . Litteras et preces nostras vobis porrigLmus confidenter . . . Reli-
giosum virum fratrem Jacobum de Arulis^) de ordine Predicatorum patrem
nostrum spiritualem, lionestate monim et conversacione laudabili commendatum,
nobis karam plurimum et acceptum, ac Johannem Lomhardum militem nostnimT
eius sociiuu, presentium portitores . . . pro quihusdam nostris negociis ad regale
excellentie vestre pi"esentiam nuncios mittimus . . . Dat. in regno Armenie
apud Adenam die VIL. mensis Aprilis.
2. Ossimus^j rex Armenie . . . Accedentes ad terram nostram cum
quadam navi sua mercatores honorabiles terre vestreBarchinonenses, Jacohus \idc-
licet Mascarelli et Jacohus de Buguerra ac quidam alii cives vestri nohis eccellentie
vestre litteras presentarimt . . . requirentes, quatinus tam ipsos quam alios terre
vestre mercatores tractari in terra nostra faceremus et f rancliisiam, quam Prouin-
ciales et Nerhoneuses hahere dignoscebantur in suis, mercatoribus vestris libera-
liter concedere faceremus . . . Gem. Verleiht Privileg. Dat. Tisii XXVL
Decembris.
3. Jayme II. hittet Konig (Ossim) von Armenien um Reliquien der h.
Tecla. 1319 September 4.
4. Jayme II. an Konigin Jobanna von Armenien: Trauer iiher den Tod
des Konigs (Ossim). — Ex missis nobis preciosis alme virginis Tecle per dictum
regem felicis memorie \irum vestrum reliquiis magnam exultacionis causam
assumpsimus. Er hofft, dass die HeUige das Laud schiitze. 1320 November 27.
5. Jayme II. an Erzbischof Eximinus von Tarragona: Im vergangenen
Jahre hahen ihn wiihreud seiner Krankheit Propst E. de Auinione seitens des
Kapitels und sein Sohn Johannes, jetzt Erzhischof von Toledo, hesucht. Da sie
horten, dass der Konig von Armenien einige Eeliquien der h. Tecla, der der
Hauptaltar der Domkirche in Tarragona geweiht ist, besitze, schrieben sie an
ihn: Jam dicte sacre virginis brachiiun, cum nil aliud de dicto sacro corpore
in dictis vel aliis mundi partihus sciatur, per suos sollempnes legatos . . . nohis
misit . . . Soll die Gesandten ehrenvoU aufnehmen. 1320 Decemher 4.
6. Jayme II. an Konig (Livon) von .-irmenien: Thomas de Tripoli vestre
exceUencie in cismarinis partibus procurator habe ihm mitgeteilt, dass der
Hospitalitormeister und Ludouicus de Claromonte mit einigen Edlen zu ihm
reisten pro tutela et defensione. Freude. 1326 September 1.*)
>) Im Jahre 1298.
2) Im J. 1305 August 21 empfiehlt J. dem neuen Papst Clemeus V. fr.
Jacohus de Anilis de ord. Pred. nuncium regis Arraenie, der in Sachen des
Glaubens kommt. Reg. 236 f. 28.
3) Von 1307—20.
*) J. au Friedrich: Das Schiff eines Katalanen, aus Armenien kommend,
mit magna cotoni quantitas, ist in Idronto angehalten. Bittet um Freilassuug
(1296)7 Januar. CRD 297.
— 743 —
CRD 11173; 13434; Reg. 246 f. 83^. 136^, 137; Reg. 249 f. 218. —
Schon 1293 November 11 hatte J. wie aii den rex dels Moguls et parcium
tocius Leuantis und an den Konig von Cypern so auch an den Konig von
Armenien geschrieben. Er wiinschte: confiimato tractatu pacis, que inter nos
et hostes nostros per quosdam mundi principes traotatur ad presens, circa ipsius
Terie sancte recuperacionem et perfidorum terram ipsam detinencium vires
totahter enervandas vobiscum insimul summopere laborare. Reg. 252 f. 75.
460. Jayme II. aii clen Koiiij? voii Tuiiis: empfielilt den
fr. Sancius de Boleyna, der in Tunis die Cliristen besucht.
Neapel (1299) Juni 8.
Magnifico principi Abdalle Miramunino illustri regi
Tunicii Jacobu.s Dei gracia rex Aragonum etc . . . Pro reli-
gioso et lionesto viro fratre Sancio de Boleyua de ordine
Preclicatorum devoto nostro latore presencium, qui ad visi-
taiidum et consolandum Cliristicolas apud Tunicium comorautes
ad partes ipsas accedit, moniturus ipsos in domino eius salu-
taribus documentis, quibus predicti Cliristicole doctrine catho-
lice fidei semine tecundari et creatori eorum reconsiliari ^aleant
et ab eo delictorum veniam promereri: serenitatem vestram
affectuose rogamus, quatenus nostri Iionoris intuitu placeat
vobis ipsum fratrem benigne suscipere et mandare a subditis
vestris eum curialiter recipi et pacilice pertractari . . . Dat.
Neapoli YI. idus Juuii anno predicto.
Unbez. Blatt aus einem Register. Auf demselben: J. zeigt Christianis
aiaid Tunicium comorantibus die Ankimft des Genannten und seiues Socius iu
ahnlichen Worten an imd schliesst: Eis domicilivmi conferatis, cum expediens
fuerit, in quo et sua domino vota persolvant et quietem inveniaut post labores
et ahas etiam tanquam paupertatis heredes eos compassionis brachiis amplec-
tentes de bonis vobis collatis a domino sibi munus subsidii porrigatis. Dat.
jSTeapoH Y. idus Junii ... — Ich fiige an CRD 9842. Guilleimus Raymundi
de Montecatheno an Jayme II., betr. regem Tunicii, den er nicht zu ihm ge-
flihrt, da er die Absicht des Konigs nicht gekannt. Jetzt hort er, dass Konig
Friedrich sechs Galeeren gesandt hat, qui dictum regem Tunisii duxeiimt ad
partes Barbarie et ipsum posuerunt in posse Araborum. Deinde autem dictus
rex Tunisii versus Alexandriam gressus suos direxit et, ut fertur, ad partes
Tunisii redire intendit. Vielleicht konnte er ihn auf der Riicki-eise fangen.
Auerse XV. Januarii ni. ind. (Ob 1305?) — CRD 9934 (dazu 9938): SjTuon
de Monte OUvo, der fiir Berengar, Sohn Rogers de Loria, capitaneus castri
insule.Gerbanun ^ist, berichtot Jayme iiber arabische Auistande mit Hillfe des
Konigs von Tunis, Messana 30. Juni VI. ind. (1308?)
— 744 —
401 . Ejiiieiicli Duzjiy an deii Kanzler P. deMonello: Schilderun^
seiner Misserfolge bei der Gefangenenbefreiung in Agypten;
Terlangen des Sultans nach eineni ewigen Biindnis niit Jaynie,
wonach dieser alle Kreuzzugsbestrehungen verhindern soll.
(1303—1306.)
Neymerich Duzay an P. de Munels can(,'eler: Er sei zum Sultan von
Babilon gesandt zur Befreiung von sechs Gefangenen u. a. Der Sultan habe
erst beim Konig angefragt, ob er Gesandter und die Vorschlage richtig seien.
Das sei bestiitigt. Die Sache ging schlecht; nur 2 Gefangene gab er und die
nur, weil er sie zu Unrecht als Gesandte gefangen: einen Hospitaliter Lop de
Liurans und einen Terapler fr. G. de Vilalba; dann 10 escuders e homens de
l)och affer, de que nia de Catalans, Daragoneses e de Grecs, axi com los veyen
pus veils e pus afoilatz. Er bemiihte sich fr. Dalmau de Eocaberti mit Geld zu
erhalteu. Done . . . gro^ament als almirails, qui eren entorn lo Soudan. So er-
hielt er ihn und ging mit ihm nach Alexandria, E al XVII jorn, que nos aviem estat
en Alexandria, colguerennos frareDalmaumolt legament e aliontada, elnefeeren pu-
jar al Cayre e a^o, seynor, de fr. Dalmau era ja hordonat, con lons liuraren al Cayre.
Das taten die Beschenkten, besonders der (imehrliche) Gesandte an Jaynie II.
Wie der Schreiber wieder vor dem Siiltan erschien: el se blasma del senyor
rey e dix, que no li avia res donat . . . Darauf stellte er fest, dass der Konig
7000 carlins mid Kleider ihm imd seinen Sohnen geschenkt hatte: dazu die
messio. Der Sultan sprach ihm von dem Erieden, den er fiir alle Zeiten von
Jayme II. fordere, dann woUte er den Gefangenen herausgeben. Der Faquerdi
(der Gesandte des Sultans) gab ihm das Schriftstiick:
En la qual pau, senyor, se conte, que fos en pertots
temps jurada e fenuada, e que lo rey la faes per el e per lo
rey Carles e per lo rey Frederich; e que lo s. rey agues per
enemics tots ses enemics. Encara que, sil papa de Roma o
alcun dels reys crestians feya pasatge encontra lo Soudan, quel
rey degues armar galees C quels ne feos") tornar, e que en-
continent que pasatge se degues fer quel s. rey li o fees asaber,
e que nols degues donar ajuda en pales ni en amagat. En-
cara, senyor, que tot Crestia, fos Catala o altre, qui en la
terra del Soudan volgues portar lenya ni ferre, quel s. rey
no lio degues vedar. Encara, senyor, moltes daltres cozes,
que al senyor rey uo paregren faedors de fer. Pero, seuyor,
jo li tramet lo translat . . . de la pau.
Vergebliche Bemiihungen den Dalmatius de Rocaberti freizubekommen.
Jo, senyor, son molt dolent e molt desj^agat de la onta, . . . quel Soudan
ha feyta al s. rey en aquest feyt, e majonnent con jo nera miganc^er. Er
bheb in Sicilien und bat Konig Friedrich imi eine Galeere: er woUe mit dieser
a) So Or.
— 745 —
und einem Schiff in die Gegend von Alexaudria und allen Verkehr iiindern.
A^'enn kein CJirist kommt, haben sie grossen Schaden: No porien viure sen 90,
que Crestians lur poiien . . . La meytat de tota la renda, quel Soudan ha. ha
Dalexandria. Der Konig soUe 4 bis 5 Schiffe im Sommer dorthin sendeu. Die
Ausriistung decke das Gekaperte und so erhielte er alle Gefangene.
CRD Kasten: Granada usw. Eymerich Duzay war allerdings ein Be-
triiger. Vgl. J. Miret y Sans, Sempre han tingut bech les oques II (1906), 20 ff. Ich
schliesse folgendes Bittgesuch gefangener Templer an den Konig an. Templa-
rios 183: De part vostres humils et naturals homes, yo es asaber los frares
del Temple, que son hen la preso del solda, primerament frare Dalmau de
Eoquaberti et frare G, Dostalric et frare . . . de Vila Franqua et frare A. de Beluis
et fr . . . de Vergua et frare G. de Quastel bisbal et frare G. Denbac et frare
Eemiro Peref/ de Luque et de part todos los autres frares et seglars, qui son
de vostre regne . . . Fem saber, seyor, a la vostra honrada presona, quel solda
mauda a la vostra seyoria ses letres per em ilateu Xaguaria ^iutada de Genoa,
loqual ha este hen la damunt dita preso gran temps hen nostra quompaya . . .
Sie baben nur in Gott und ihm ihre Hoffnung. bitten sie aus dem Elend zu
befreien . . . Faytes lo dimarts vigilia de sen Mateu. Or. Pap. Streifen.
462. Jayine II. an Jaynie von Mallorca: Protest gegen die
Ernennunaj eines niallorcanischen Konsuls in Tunis; verlangt
Riickberufung. Yalencia 1303 April 1.
. . . Rex Bogie ad instanciam et reqiiisiciouem vestram
concessit vobis de novo, qiiod per vos statimtur et ponatur
consul in Bugia et quod vos iam ad ipsum locum ipsum con-
sulem transmisistis, qui occupato altero fundicorum deputa-
torum consuli nostro conatur ibidem ipsius consulatus officium
exercere,
Er protestiert, da Streit und Skandal zu befiirchten sei, er das Privileg
der alleinigen Vertretimg habe und verlangt Eevokation. Dat. Valencie kalendis
Aprilis auno domini MCCC III.
Eeg. 127 f. 55. Ahnlich: AI noble Abullaca Calich Abinafia Abuf;evi(?)
rey de Bugia . . . f . 123 : Fideli suo consuli Cathalanorum in Timicio. — CED
10769 Bericht des stellvertretenden Konsuls in Bugia Bernat Benencasa. — 11 052
Streitigkeiten des Konsulates mit dem Konig in Bugia.
4fi3. Aniaury von Tjtus, Regent von Cypern, au Jaynie II.:
Selne erste Gesandtschaft an Papst (Cleniens V.) hat SchiflF-
hruch ^elitten. Jetzt sendet er eine zweite und holft voni
Konii^e, auf den die Christen des Orients die griisste Hoifnun^
setzen, dass er den Papst zu einein Kreuzzuge veranlassen
wird. (Nach 13050
Amauricus olim bone memoria Jerusalem et Cypri regis
filius, dominusTyri ac prefati regniCypri gubernator et rector . . .
— 746 —
Olim post sanctissiini patris et flomini nostri snmmi
pontificis promotionis solempuia siiper statu et couditionibus
regui Cypri, Terre sancte negociis ac qnibusdam aliis comunem
causam fidei cliristiane tangentibus, que inter alios principes
orbis terre infixa memorialiter cordi vesti'0 lirma credulitate
tenemus, solempnes ambaxiatores, religiosos videlicet et quos-
dam milites, ad ipsius summi pontificis ac vestram presenciam
cum certis informationibus raitebamus, qui . . . submerssa
galea inopinato nauffragio perierunt. Nichilominus . . . prose-
qui, quod incepimus, prout possibile nobis erit, iutendimiis.
Maiestatem igitur vestram, quam puro corde diligimus, et de
qua speratnr Cliristiaiius ille populus de Saracenorum ore
gladii reservatus, Jerusalem insuper et alia terra doininica,
que tactu poluta canum pressa iacet velut indigeua viduata,
re(|uirimus et atteute rogamus, sicut qui continue videmus
obprobria et oppressorum sentimus angustias, quatenus circa
eundem dominum nostrum impertiri dignemiui opem et operam
efficacem, ut ad partes Cismarinas occulo pie considerationis
intendat, et si quid est hactenus negligeutia dispendiosa de-
perditum per solempnis providentie studium restauretur . . .
Dat. Nicossie die XXV. mensis Aprilis.
Or. Pag. Ssp. Von diesen beiden Gesandtscliaften wissen wir nichts.
1308 sclireibt er an Clemens V. in der Templersache. Vgl. Bahize, A^itae pap.
Avenioneusium II, 104 f. 1310 stirbt Amaury. CRD. 10978 beglaubig-t er
den Gerardiis beim Konige zum Pferdekauf. Dat. Nicossie die XVI. Marcii. —
10 767 Isabella olim regis Armenie filia, domina Tiri, viduata, empfichlt mit
ihron Kindern sich Jayme II. Dat. Aiacii die XX. Febraarii.
464. Ja^pertus vicecosires Castriiioiii l)erichtet Jayiue II. die
Erziililuiig des Archidiakons Hugo vou Cardona, der iu Mout-
pellier uiit zuni Papste reiseuden Gesandteu der Konige der
Tartareu uud Armenier speiste: Kinderlosigkeit des Tartaren-
konigs; die christliclie Kouigin veranlasst ihn zur Wallfahrt
zur li. Maria uacli Nazareth; sie gebar ein Wesen lial))
Meusch lialh Tier; durch die Taufe wurde es ein Meusch,
wodurcli der Kouig uud viele Uutertanen deni Cliristentuiu
sich zuueigten. — Bie Gesandteu solleu dies, sowie die Pliiue
des Tartarenkouigs hez. Jerusaleuis, uiitteileu. Beaucaire
(1307?) August 4.
. . . Ugo de Cardoua archicliaconus Barchinonensis nunc
venit noviter de Montepessulano, qui mirabilia enarrabat,
— 747 —
videlicet, qiiod mincii regis Tartarum^) et regis Irminie sollemp-
nes euntes ad dominum papam ex parte eorundem per Mon-
tempessulanum transierunt et ibi cum eodem archidiacono
comederunt. Qui eidem arcliidiacono quedam, propter que
vadunt ad dominum ])apam, que valde miraculose facta fue-
runt, narraverunt, videlicet quod rex Tartarum antedictus
habet dicti regis Irminie filiam in uxorem, a qua non habuerat
adhuc prolem, de quo idem rex Tartarum erat miraliliter
agravatus. Cuius uxor predicta dixit eidem regi, qiiod, si
vellet prolem aliquam generare, confidebat in domino, quod,
si irent ad beatam jSIariam de Nazareno") simul, ibi pro certo
prolem et sine dubio procrearet. Cum autem ipse incredulns
multo tempore hoc facere recusasset, ad magnam tamen in-
stanciam uxoris sue predicte, que multum institerat in pre-
dictis, ivit ad locum predictum cum eadem et ibideni concepit
certissime ipsa iixor. Cum vero ad terram suam reversa suo
tempore peperisset, habuit partuni scilicet mediocriter hominem
et formam mediocriter animalis. Rex'') autem predictus et gen-
tes sue, qui de pregnatu guavisi fuerant ultra niodum, de eodem
partu fuerunt mirabiliter perterriti, concordantes, quod ipsa
regina modis omnibus moreretur, regina autem, que christianis-
sima erat, valde confidens in domino Jhesu Christo devotissime
suplicavit, nt rex dictum partum faceret ba])tizari, et (]Uod,
nisi in dicto partu post baptismum videretur miraculose
dominum o])erasse, de ea fieret iusticia, ut deberet, cum hoc
videretur contra naturam totaliter adfuisse. Cum autem bap-
tizatus fuit dictus partus, incontinenti totaliter fuit homo.
Ex quo rex predictus et gentes fuerunt miralnliter admirati
et tam i])se quam plures de gentibus suis sunt in proposito
baptizaudi. Et dicto domino pape hoc debent dicti nuncii
nunciare. Et amplius, quod dictus rex est paratus auferre
Sarascenis^) locum sanctum Jherusalem et tradere Christianis,
si ibi Christiani fuerint, qui recipiant et possideant dictam
terram, requirendo dominum ])apam et rogando, ut Christianos
ad terram ]U'edictam mittat, ut possit lidelibus ])0])ulari, quia
ipse rex dictam terram suis expensis propriis adquirere i^ro-
curabit. Dat. a.pud Bellicadrum II. nouas Augusti.
a) So Or. b) Cum auteni rex.
— 748 —
CRD 12217. Or. Tap. Ssp. Zu 1.107 werdon fartarisclie Gcsandte beim
Papste erwiihnt. Ygl. Finke. Papsttum uud Untergaiig des Templerordens II,
38 Nr. 25. Deshalb das mutnia^^sliche Datum. Die Gesehichte eiiies Tauf-
wunders erscheint in der Literatur ofter. Allerding's darf man nicht iibersehcn,
dass Jaspert de Castellnou ofter Eilubergeschichten erzahlt.
465. J.iynie II. aii Vidal de yillaiiova: Mitteilimg des Gc-
spracUes eines Minoritenguardi.ins niit eineni griecliisclien
Biscliofe, der erst uni die Tocliter Karls von Valois fiir den
Thronfolger in Konstantinopel werl)en und Ubertritt des
griechisclien Reiclies zuni Kjitholizisnius mitteilen sollte, und
als dieses wegen der bereits vollzogenen Verniahlung un-
nioglicli war, sicli nacli den lieiratsf aliigen Toclitern Jaynies
erliundigte. Vidal soll an der Kurie sicli nacli der Walirheit
der Erzalilung erliundigen. Huesca 1811 Juni 7.
Dilecto consiliario nostro Yitali de Yillanova etc. Scire
vos volumns, qnod G[nillelinns] Esqnerrerii fnit nnper nobis-
cum in Aragonia et inter cetera dixit nobis, qualiter guardi-
anus Minorum fratrnm Perpiniani significavit eidem, qnod
quidani episcopus missus nnncius de partibus Romanie pro
imperatore Constantinopolitano-'^) venerat ad lias partes ad
dominum papara et ad illustrem Francie regem et inclitum
Karolum germannm suum, ad hoc videlicet tractandnm et
procurandum, ut filius imperatoris iam dicti coutraheret
matrimoninm cnm filia dicti Karoli, que in imperio successi-
one materna ins noscitur obtinere, et qnod dictus imperator
cuni filio et omnibns gentibns sni iniperii fidem catholicam
recognosceret et servaret et domino sumnio pontifici nt quilibet
Christianns catholicus obediret; et qualiter hoc effectum habere
non potuit pretextu contracti iam matrimonii inter filiam
snpradictam et inclitum Philippnm principem Tarentinum,
quodque episcopus supradictus videns hoc aliam viam ex-
cogitans, per qnam dictum negocinm posset ad effectnm
votivum producere: interrogavit a guardiano, si nos filias
habeamas, predicens se prospicere, quod cum alio non posset
utilins et melius negocinm explicari. Et cum dictus guar-
dianus ei respondisset, quod sic, videlicet qnod filias habe-
amns, episcopus antefatus de Perpiniano, ubi tunc erat, ad
a) C-nu mit Ahkiirzimgszeichen.
— 749 —
curiam domini pape suiim direxit accessum cum domiuo papa
de negocio loqnturus. Nunc etiam dictus G. Esquerrerii
significavit nobis de partibus Cathalonie, ad quas rediit, c|Uod
dictus guardianus Perpiniani noviter accessit ad Auinionem,
ut sciat cuni episcopo prelibato, quid processum et factum
fuerit in premissis. Nos autem conspicieutes, quod sit ardu-
um lioc negocium, si procederet, et certificari volentes, si
relata et significata nobis per dictum G. fulcimentum conti-
nent veritatis, vobis lioc curavimus intimanda: mandantes
vobis, quatenus perquiratis diligenter iu curia et faciatis per-
quiri, si dictus episcopus pro tali negocio fuit et est iu curia
Romana, et a simili de guardiano predicto, cum quibus vel
eorum altero et etiam cum reverendo in Christo patre Bereu-
gario episcox^o Tusculano, quem pensamus, si aliquid veritatis
continet negocium, audisse, loqui poteritis de premissis. Et
si sciveritis, [quod?] hiis veritas suffragetur, extunc de pre-
scriptis verbuin dicto domino summo jiontifici faciatis . . .
Dat. Osce YII. idus Junii anno domini MCCC uudecimo.
Eeg. 337 f. 325.
466. Clemeiis Y. an Jayiiie II.: schildert die Missetaten der
liatalanisclien Konipagnie gegen die Katholilven ini Orient;
die Erniordung des Herzogs von Atlien, Angrilfe auf seine
Faniilie, li^ircliliche Personen, Pliinderungen der Kirclien;
fordert ilm auf, da die nieisten Mitglieder aus seinen Reiclien
stamnien, sie zur Restituierung des Weggenoninienen und
zuni Aussclieiden aus der Konipagnie zu veranlassen. Monteux
1314 Januar 14.
Clemens episcopus servus servorum Dei carissimo in
Christo filio Jacobo regi Aragonum illustri salutem et apostoli-
cam benedictionem. Ab olim clamor validus et multiplicitas
querelarum de partibus ducatus Athenarum provenientes apo-
stolicum p]'opuIsarunt auditum, immo nos, qui, sicut in cunc-
torum hdelium pace quiescimus et tranquillitate letamur, sic
in eorum inquietudine et oppressionibus, quas pestilentie in-
ducit hostilitas, multum oftendimur, gravissime in intimis per-
turbarunt. Ilabet enim eiusdem clamoris iam pluribus aunis
preteritis continuata et accunuilans mala malis assertio, quod
— 750 —
nonnulli, qui olim ac partes illas credebantur in favorem
fideliuni accessisse et a quibus sperabantur eorundem lideliuni
partes defendi, uon exercentes eorum vires in exteros sedin eccle-
sias et ecclesiasticas personas eosdenuiue lideles, pro dliolor, con-
verteutes in propria catholicorum viscera immisericordi crudeli-
tate deseviunt et in ecclesias ac fideles eosdem eorum conatus
illicitos exercentes eisdeni gravioris depopulationis iacturam
et crudelium hostilitatum insultus non absque personarum
excidiis ac ecclesiarum et bonorum ecclesiasticorum et lidelium
illarum partium inceudiis, spoliis et depredationibus inferuut,
quam fuissent quantumlibet perversi hostes fidei eisdem iide-
libus illaturi, et quod horribilius est, ut licentius posseut mala
huiusmodi perpetrare, societatem ad invicem confraxerunt,
ex cjuorum quidem consortio quot horrenda provenerint, status
illarum partium miserabilis manifestat. Xam inter innumerosa
scelera, que in illis partibus perpetrarunt, quondam Gualterum
de Brenna duceni Athenarum, qui ad defensionem dictorum
fidelium tamquam Christi verus athleta et fidelis pugil ecclesie
adversus Grecos scismaticos laborabat, nequiter occiderunt,
filios eius pupillos et nobilem mulierem Johannam de Castel-
lione relictam eius viduam hostiliter impugnantes, bona eorum
et ecclesiarum ac personarum ecclesiasticarum multorumque
aliorum fidelium illarum partiuni data in predam et diripientium
spolia occuparunt ac in personas tam ecclesiasticas quam alios
fideles innumeros, funestis exertis gladiis, strage data, eorum
sanguinem iunnisericorditer effuderunt, a quibus horrendis
sceleribus nondum cessant, sed clades cladibus continuate
hostilitatis execrandis incursibus dicuntur continue cumulare.
Cum itaque maior pars societatis eiusdem de regno tuo traxisse
dicatur originem tiljique ex eo, quod in dicto regno maiorem
partem fortunarum suarum ac tilios et propinquos ac domi-
cilia habere dicuntur, ])arituri sperentur tamquam eorum
domino temporali, et tam celsitudinis tue quam universorum
fidelium, quos fidei zelus angit, intersit huiusmodi pestilenti
sevitie re})roborum solicitis studiis celeribus et oportunis reme-
diis obviare, serenitatem regiam rogamus et obsccramus, in
doniino tibi in remissionem peccaminum iniuugentes, quatinus
pie considei'ans, (juani sit meritorium apud Deuni partes illas
— 751 —
cnltas fidelibns ac tot solennes eccle.sias ot alia innumera pia
loca ecclesiasticasqiie porsonas partiuni earnndeni ab luiius-
mocli peste et exterminio liberare universis de regno et terris
tuis in dicta societate morantibns sub certis temporalibus
])eais, .])rout celsitudo tua expedire cog-noverit, des per tuas
litteras in mandatis ipsos alias salubribus monitionibus et liorta-
tionibus inducendo, nt partes illas, castra, terras et villas ac
loca ((uecunque, que in dictis partibus fidelibus abstulerunt
et occuparunt et detinent occupata ecclesiis et nobilibus aliis-
que tidelibus illarnm partium, quorum esse noscnntnr, libera
et expedita dimittant nec deiuceps iu preiudicinm partium
illarum societati adhereant supradicte sed partes ipsas omnino
dimittant, ad illas in preiudicium fidelium eas habitancium
uullatenus reversuri . . . Dat. Montiliis Carpentoratensis dio-
cesis XVIIII. kalendas Februarii ]»ontificatus nostri anno nono.
X
Lcg. 22 Nr. G2. Or. Tevj;. Bulle au iranfschuur. Unter UmLug links ^
J.F.
Sonst niclits als Adresse auf der Rilckseite. Ygl. andere Fassung an dea
ratriarchon vou Konstantinopel Reg. Clementis A'. Nr. 101(57.
467. Yerliaiidhiiigen zwisclien Jayme IF. uikI deni Siiltan, be-
trelfentl Pilg:erfalirteii iiach Jerusalem uiid Cliristeiibefreiuiii?.
1314 September <S uml 1318 August 27.
1. luformation fiir G. de Casa nadal uud A. dc Bastida. Eriunerung au
die bestehende Freundschaft und an die Scudnug des malvat Eymerich Dusay
seitens des Konigs und des savi Facraldia) Necir. Eymerich sollte bitten: dass
die Christen iu den Landen dcs Sultans in ihron Kircheu beten diirften; dass
alle Schadigungen derselben aufhorteu; dass alle vou Aragonien zur sancta casa
von Jerusalem Pilgernden sicher seien; dass die genannten Christen freigelassen
wiirden. Der Sultan hess sagen: Alle Cliristen in seiuera Lande seien sicher
in ihren Kirchen imd Bethausern und niemand diirfe ihnen etwas zu Leide
tun. Er bitte den Konig in seinen Landeru den Mohamedauern dieselbeu Frei-
heiten zu gestatten. Alle Aragonesen, qui iran a visitar la casa .sancta, fjuels
sia donada licencia de visitar et que sien guardats de la ora, que entrerau en
les torres del solda, eutro al exit daquelles. Da der Kummer des Konigs sem
Kummer sei, so sendet er ihm von den Gefangenen XII Personen: frare Lop,
frare G. de Vilalba et frare Dabnau^) et IX persones dels altres catius.
. Der Kouig dankt jetzt: Wie dcr Sultan mit den Christeu, maclio er es
niit den Sarraceuen, die iu seiuen Landern weilen, Dank fiir die Fi-eilassimg
4G7 a) Mit Abkiirzungsstrich.
-M»'J' 1) de Rocabei-ti, Bruder dos Erzbiscliofs vou Tarragoua. Diese drei Templer,
— 752 —
der Gefangenen; aber frare Dalmau ist nicht freigelassen. Der Sultan liess ilm
nacli Alexandrien kommen, dann ■wurde er al Cayre zmiickgefiihrt; wohl nicht
mit Wissen des Sultaus. Bittet nochmals um Freilassimg. E no A-ulIa lexar
dobehir los precs del rey Darago per (,-o que sesdevench del seu missatgel
Fi'acaldii)), lo qual Neymerich Dusay damuntdit malvat missatge del rey Darago
lexa della en la terra, segons que sap lo solda. Cor daoo lo rey Darago no
nach colpa neguna ; ans ii jiesa molt et nach gran greuge segons que f eu saber
al solda per ses letres.
2. Information fiir F. de Yillafraneha miles et alguazirius regis und
A. de Bastida. Der Sultan habe ihm geschrieben und sechs Gefangene gesandt.
Apres davo no ha molt temps veugren a la presencia del dit rey Dai'ago III
crestians, los quals ab reverencia li dixeren et H comptaven, com els eren en
la preso del dit soldan et que eil sens encara que non hac precs del rey Darago
mas solament per honor et per amor del dit rey Darago per son propii movi-
ment deliura del preso. Dank. Da sie gesagt, der Sultan ^-iinsche Fortsetzung
der Korrespondenz imd Mitteilung iiber sein Befinden, sendet er diese Gesandte.
Bittet iim Freilassung der gefangenen Chidsten. Weim der Sultan gleiches oder
grosseres fordere, wiirde er gern bereit sein. (Besondere Information:) Wenn
der Sultan nicht alle Christen freigebe, dann solle er alle Aragonesen f reilassen ;
e encara almenys III. qui no son de la sua terra. 90 es asaber Bertran de la
Popia et Felip de Menades de Xipre et Tasco Fagerdo Dortiguera, qui fo
Templer, et Gerart de la Perosa, qui fo Templer, per los quals alcuns amics
lurs, qui an sei*vit al rey Darago. li han suplieat, quen degues pregar lo soldan.
Eeg. 337 f. 231^ und 233 ff.
408. Tidal tle Yillaiiova aii Jayiue II.: Enipfaiig voii Briefeii
durcli zwei friiliere cliristliclie Gefaiii^eiie; Verlesuiij> der-
selbeu, die voiifriiheriiTeinplernlierriihren, ini Konsistoriuin ;
Unterlialtuiiii: niit Joliannes XXII. iiber die 3Io2:liclilfeit eiii
Schitf nach Alexandrien zu senden. Avignon (1317) Aug:ust 3.
Seynor, yo Yidal de Yilanova l)esau vostres mans me
coman en vostra gracia. Sapie la vostra alta seynoria, que
dos Christians, qui son estats catius en les presons del Solda
de Babilonia, son estats a mi em presentaren ti-es letres
vosti'es: la una, que trametiets a nostre seynor lo papa e
laltra a monseyuor Xeapolio e una altra a mi, e en la mia
ere eneorporada la letra, que trametiats a nostre seynor lo
papa. Yo, seynor, reel)uda vostra letra e entes per aquella
lo mauament, que vos faciats a mi, procure'^) daver la vista
del seynor papa, axi que la ach e presenteli la carta vostra
queli trametiats e ell legi tota la letra eu presencia de mi.
■167 b) go hier. •«>"* a ) precure Or.
— 753 —
Encara legi una letra, que li presente, qui ere dun capella,
qui fo Templer, uberta e segellada ab son sigell e legi la
tota. Encara li presente dues letres, qnim foren liurades
per los dits catius, les quals eren cosides en un drap e yo
descos . . .^') en presencia dell, e la una deles dites letres venia
a ell e Jaltra al collegii. E sobre a^o ell nie dix, quel diluus,
qui venia apres, hi auria consistorii, e yo, que y fos, e que
li presentas les dites dues letres en presencia dels cardenals,
e encara aquella uberta, que trametia lo capella damont dit,
e yo fiu ho, axi co[m] ell mana ; e dix me, que li agues P. i)
ab nii ensemps aquell mayti, que ell me mana esser al con-
sistorii, per raho, que, si ell volia demanar algunes noves
del solda e daquella terra presents les cardenals, queu poges
fer. Eyo avial ab mi, mas nol requeriren, mas bem dix, quan
exi del consistorii, que ales vespres yo vingues a ell e que
amenas P., que ell lo volia demauar dalgunes coses. E yo
fiu ho, axi com ell mana. Yo entre primerament davant ell
e ell dix me, que aquelles letres closes no les saberen ben
liger los cardenals, que molt eren mal escrites, mas ben
comprenien, que eren daquells, qui foren Templers. Apres
ago entra P. davant ell e ell demanali poques paranles.
Lo dit P. vos ho dira 90 que ell li demana. Feyt a(,'0 ell
mana exir lo dit P. de sa presencia e yo li dix : Sant pare,
lo rey monseynor aven compassio deles greus prehons e forts,
en quels christians estan, qui son en poder del Solda, e en-
cara consideran les periylls, que encorren per enfernar lurs
animes e per dar mal exemple a la fe, desitga'') e sopli[qua]
a vos, que de vostra licencia una nau puscha anar ab misatges
seus en la terra del Solda, axi pero que la nau pusque le-
var mercades e mercaderies salvant aquelles, qui per la decretal
son vedades. E ab la voleutat quel Solda mostra daver als
misatges ho embaxadors del rey monseynor, fermament creu,
que gran res dels christians, que y son, serian deliurats ainstancia
e requesta de monseynor. E per semblant cas fo atorgada
gracia al rey monseynor per papa Climent de sancta memoria,
predecessor vostre, que pogues trametre una nau ab sos
b) Undeutlich; soviel wie offnete sie. c) So Or.
^) Nicht weiter genannt. Wolil der Prokurator P. de Abbacia.
Finke, Acta Aragoneiisia. 48
— 754 —
misatges ho embaxadors al solda; e axis feu e per aqiiella
misatgeria se cobra lo frare del arquebisbe de Tarragona e
III 0 IIII cavalers e daltres gents simples . . . Aaco respos
nostre senyor lo papa: El rey ha bon enteniment, mas tans
de fraus e de mals trobam, que seguexen per aquells, qui
en aquelles partides van, que dura cosa es a aquesta esglesia
de licenciar negu, que y vacia. Empero nos acordarem sobre
a^o e ans, que vos hic partescats, aurets respost nostre; e
crehem, c|ue tota vegada trobarem de conseyll, que ab certes
cauteles, que hom ne volra, pora hom licenciar una nau . . .^)
Feyta en Auinyon dimecres III. dies Dagost.
CRD. Kasten: Granada usw. Or. Pap. Ssp, Nach den folgenden An-
deutungen iiber eine papstliche Gesaudtschaft an die Konige Robert und Friedrich
fallt das Stiick ins Jahr 1317.
469. Jayme II. an Johannes XXII.: Fi'anziskaner ans der
ersteu Zeit des Ordens (Otto, Bernardus, Petrus, Occursius
uud Adjutus) habeu iu Marocco das Martyrium erlitteu;
bittet, wenn demuachst die Kanouisatiou bei ihui beautragt
wird, diesen Wuusch zu erfiilleu. Geroua 1321 Juli 12.
Sanctissimo . . . domino Johauni . . . Jacobus . . . rex
Aragonum . . . pedum oscula beatorum. Quia placitum est
in celis altissimo celestiunique virtutum agmina gratulantur
atque s[anct]orum anime, qui^), dum in terris agerentur, do-
minica vestigia sunt sequti, gaudiorum solaciis gloriantur,
dum humani generis creature post triumphum in mundo
habitum contemplantur^) in excelsis palme^) glorie meruisse,
gaudere in domino nos utic[ue convenit et quoslibet sacre
regeneracionis caractere insignitos, cum quis pro Christi no-
mine se pennis virtutem erigens, diri martirii seviciam non
aborrens, ex propriis Dei auxilio meritis factus conpatriota
celestium ac siderearum incola mansionum in domini taberna-
cuHs meruerit habitare. Horum itaque gaudiorum participes(?)'')
apostolice dignitati presentibus intimamus, ad nostrum noviter
quarundam personarum dignarum fideli relatu pervenisse
auditum, quod martires venerandi, Oddo videlicet presbiter,
Berardus subdiaconus, Petrus, Occm'sius=') et Adiutus de ordine
■*«9 a) So Reg. b) Unsicher.
468 S) Napoleon Orsini sei krank.
— 755 —
fratrum Minoruin in primo beati Francisci exordio sic apud
Marrochs constante[r] pro fide ortodoxa certarunt, sicque us-
que ad finem perseverarunt, quod tanquam fideles et fervidi
Christi pugiles agone martirii peracto et superato feliciter,
sese Deo gratam et acceptabilem hostiam immolarunt, de
quibus clarius et lucidius beatitudo papalis debet in proximo,
ut pro certo didiscimus, informari, et penes sanctitatem
vestram pro illorum canonizacione insisti°). Cum autem hoc
nostrum et aliorum fidelium animos debeat tenaciter excitare
et ferventer nientes inducere et, quam quis possit, opem
teneatur impendere, ut, sicut sanctam Dei ecclesiam suo beato
sanguine consecrarunt, sic ab ea et suis fidelibus honorificencie
pocioris impendiis atollantur: Propter hec beatitudini vestre
humiliter supplicamus, quatenus post probatam et habitam
rei huiusmodi veritatem exaudicioni petitionis premisse beni-
volum, favorabilem et felicem prebere dignetur assensum,
sicuti vestram beatissimam deceat sanctitatem, ut iidem mar-
tires, qui niansiones celicas pro meritis obtinent, pro nobis et
aliis eo egentibus apud regem regum continuis obsecracioni-
bus intercedant . . . Dat. Gerunde quarto idus Julii anno
domini millesimo CCCXX primo.
Eeg. 246 f. 228"^. Ich finde iiber die Bitte J.'s in den Ordensgeschichten und
Urkundenbiichern nichts. — Uber Marocco fiige ich das Schreiben des Bischofs
Petrus Marrochitanus an den Konig an: A regno vestro nati^itatem originis
progenitorum trahit. Noviter promotus est. Supplicat, quatinus negocia sua sub
tuitione sua susciperet. Si qua de partibus istis placida occurrerint, iniungat
confidenter Bernardo Seguim capitaneo et vassallo suo, omniivm Christianoruni
illarum partium alcaydo, qui strenuus armis apud Christianos et Sarracenos in
honore reputatus. Data apud Fetes sexto decimo kalendas Marcii a. d. mill.
CCC octavo. Vgl. hierzu Eeg. Clementis V. Nr. 9611 f. 9700.
470. Information fiir die Gesandteii Berengar de Castro
episcopali miles et (jeraldus de Oliuaria civis Barchinonensis
an Snltan Alnilfat Mahomet fill del molt alt rey Alman^or:
Dank fiir die Freilassung von 24 Gfefangenen und Vher-
sendung von joyes; Mitteilung, dass er eine Expedition nach
Sardinien plant; Bitte, dass er die Bewachung und Terwaltung
des li. Grabes und die Wohnung des Patriarchen dauernd
aragonesischen Doniinikanern iibertrage; Bitte um Uber-
469 c) So die Konstruktion.
48*
— 756 —
seiKliiii^ der in seinem Besitz belindlichen Kreuzreliquien;
uni „lo calze" des Herrn und „lo cors" der li. Barbara;
Bitte uni einen Steiii, durcli den alle Gifte erkannt werden
konnen. 13'2"2 Septeiiiber.
. . . Item preguen lo solda de part del rey Darago,
que per fer li seynalada lionor et per mostrarli special amor
11 placia atorgar et ordonar la guarda et la administracio del
sant Sepulcre per tots temps a la orde dels frares Preycadors,
Cjui es fort aprovada orde en la Crestiandat. Axi empero
quels dits frares, qui en lodit ser^iy seran deputats, sieu tota
liora naturals dels regnes et deles terres deldit rey Darago.
E deu mes plaer al solda, que la dita amiuistracio sia coma-
nada per ell a religioses Latins, que a Greclis ne daltres na-
cions. E que als dits frares vuUa atorgar per lur habitacio
les cases, que foren del patriarcha, per qo con son contigues
al loc del sant Sepulcre.
Item li diguen el pregueu tant, con pusquen, cpie, con lo
rey Darago, axi cou a ell et als altres reys et princeps et
altres Crestians del mon se cove, haia gran devocio en la vera
creu, e haia entes, cjuel soldan ne ha en son tresor eu gran
quantitat, et haia entes encara, que ell ha lo calze, en que
Jhesu Christ consegra lo dia dela cena, Cjue li ho vuUa trametre
per los dits missatges. E haura U mostrada molt seyualada
amor. E encara lo cors de santa Barbara, lo qual es en
son poder.
Item sien iufomiats los missatges de procurar et de haver
tib tota diligencia del solda, siu ha en son poder, hon pora
trobar et hauer, con mils puxen, de uua manera de pedres,
qui en lenguatge de Persia es apellada Betzaar, qui es pedra de
mena, e fas en les parts de India, e segons c^ue metges dien,
val contre tot veui, e . . . de moltes colors, entre les c[uals
•dien los saxis, que val mes la groga, e puys la vert, et puys
la foscha.
Reg. 338 f. 138 f. In eiuem spatern Briefe vom 3. Juli 1327 sagt er,
dass die Konigin Elisende, seine Gemahlin, ein Frauenkloster de la orden dels
frares Menors gegriindet liabe und ReliquieQ wiinsche. Da sie eine besondere
Verehrung fiir die h. Barbara habe, so bitte er um: cors de santa Barbera ho
partida daquell et lo bra? de sent Stmeon et daltres reliquies de honrats sants,
que sien en vostra senyoria.
— 757 —
Ich fiige hier iiber das h. Land an. CRD 10796 Bericht des fr. Ar-
nulfus ord. Minorum an den Konig, dass fr. Raymundus de Medis [CRD 10853
R. de Miedis custos fr. Minorum in custodia Yalentina] und sein Socius de
peregrinacione Terre sancte feliciter regredientes aplicuerunt Famagustam am
25. Januar. Rumores vero de terra Sarracenorum et regni Cypri refferre multos
poterunt set pro Christianis paucos bonos, unde dolendum, Rex Cypvi vena-
cionibus et aucupacionibus nimium se occupat et parum regimini. Unde multi
mah malum faciendi habent libertatem. Viele trauem iiber den Tod der Ge-
mahlin Jakobs Maria, die sonst Erbin von Cypern gewesen, Dat. Nicocie XXV.
die Februarii (Wohl 1320). — 10132. Empfehlung des Johannes Talonis de Per-
pignano ord. Min., Lydoniensis electus, der in Romanien fiir Friedrich von Sicilien
gearbeitet. — J, bittet Johannes XXIL, wie schon ofter, um das Patriarchat
Jerusalem fiir Bischof Poncius von Barcelona, Poncius eifert fiir den Glauben,
circa eripienda regna et terras de Agarenonun manibus personaliter insudans.
1322 Juni 27. CRD 7047.
471. Bobaire, Herr der Stadt Aifi*ica und Neife des Kouigs
Ton Tunis, an Joliannes XXII.: erziililt einen Trauni, worin
ihni Maria erscliienen und zur Bekelirung au%efordert liat;
will sich taufen lassen, ehenso seine Freunde; will seine
Stadt eineni cliristliclien Konig iihergehen, dadurcli kann
Tunis und die Berberei erohert werden; bittet ihni so zu
helfen, dass heini jiingsten Gerichte seine Seele Yom Papste
nicht gefordert werde. AfPriclia 1325 Ende Mai.
Sanctissimo patri in Christo domino Johanni divina
providencia sancte Romane ecclesie superno episcopo Bobaire
dominus de Aifrica ac nepos regis de Tunez humilis et devo-
tus lilius vester se ipsum cum humili osculamine pedum in
vestri graciam recomendans. Sit certum atque vobis notum,
quod in sompnis visibiliter in meo cubiculo iacens vidi beatam
matrem salvatoris virginem et \idens eam, cum gauderem,
dixi sibi, quis erat, qui respondens michi ait, quod erat virgo
Maria mater domini nostri Jhesu Christi salvatoris huius
mundi. Que mandavit et dixit michi, quod ego et amici mei
a diabolica capcione deberemus exire et ad sanctum babtisma
et ad veram fidem catholicam dignaremur pervenire. Eaprop-
ter vestre sanctitati humiliter ac devote exhoramus, quod vos,
qui omnium christianorum custodia et capud existitis, me
super predictis remedium, prout decet, adhibere debeatis ad
hoc, [ut] ego et amici mei propter vestri adiutorium sanctum
— 758 —
babtisma accipere valeamus et ad fidem catholicam perveuire
sine uUo obstaculo censeamur. Placeat eciam vobis, sauc-
tissime domine, quod per vestras litteras uni regi ex christia-
nis, ciui^) melius vobis placuerit, et iu quem ego et amici mei
sine dubio confidere possimus, Cjuod ipse michi vel meis amicis
proprium assecuramentum bona fide faciat, et ego in continenti
reddam sibi civitatem predictam de Aifrica siue ullo bello,
que civitas capud Barberie existit et per quam magnum
comodum potest consequi Christianis et magnum dampnum
inferri Saracenis'') et per cpiam eciam civitatem locum de Tuuiz
et totam Berberiam amiti potest. Set placeat vobis, domiue,
quod ego et amici mei honoratam vitam in partibus illis,
prout nobis decet, habeamus. Placeat vobis, domine, ut super
predictis iuvetis taliter nos, quod in die examinacionis dis-
tricte anijue nostre a vobis non valeant proclamari.^) Dat.
in Afi^richa ultima septimana mensis Madii anno domini mil-
lesimo CCCXX quinti.
CRD Kasten Granada. Or. Pap. Spur eines kleinen Siegels. Angefiigt
2 Empfehlungsbriefe des Alfonsus Petri maior alcaldus regis de Tunis und des
Dominicus Sancii consiliarius ac alcaldus domini Bobaire. Warum diese Or. im
Archiv zu Barcelona"? Ob sie Johannes XXII. Jayme gesandtV
472. Jayrae II. aii deii Sultaii: Dank fiir seine Freundschafts-
bezeugungen. Bitte uni Loslassung geuanuter Gefangener.
Schutz des li. Grahes. Empfehlung der Minoriten und aller
Christen in seinem Lande. Barcelona 1327 August 20.
Soldano predicto in stilo, ut supra coutinetur.
Rey. Be havem a memoria, con en los temps passats la
vostra altea mostran la bona volentat, que tots teiups ha
ahuda enves nos, tota xia ha complides les uostres pregaries:
tr.imeten nos dels Crestiaus catius naturals nostres e daltres
reys de la Crestiandat, e atorgau encara altres coses, que
nos haviem agradables. Per que ara retem vos moltes gracies
de tot go que fet havets en honor nostre, e offirem nos a
totes coses a complir, que a vos tornassen a plaer e honor,
confiant de la vostra antiga et bona amistat, la qual entenem
a conservar. Vos pregam carament, que, con encara sien
romases catius en vostre poder: Bouanat Catala de Barcelona
4<la) quem Or. Satz unvollstandig. b) inferi Saracenos Or. c ) proclamare Or.
— 759 —
e Johan Rodrigueg Nauarro e Jaquet Angles Torgimayn e
alcuns altres: vullats en honor nostre deliurar los desus
nomenats o alcuns altres assenyaladament de nostres regnes,
los quals lamat et feel servidor nostre en P. de Mija vila
qui esta letra nostra vos presentara, nomenara a la vostra
altea e aquells deliurats a nos trametre. Encara, rey, con nos
axi, con se cove, ajam gran devocio en lo sant Sepulcre de
Jhesu Christ e hajam entes per alcuns Christians frares
Menors, qui son, pochs temps ha, venguts de Jherusalem, que
la esglea del dit sant Sepulcre no es tan reverenment ne tan
sufficient, con mester seria, servida, per go nos pregam la
vostra altea, ab aquella affeccio, que podem, que vos asen-
yaladament per esguart de nos vullats atorgar, que religioses
frares Menors puxen anar per vostres regnes e terres fran-
chament e que nols sia demanat trahut, peatge, ne dret algun,
e quels dits frares Menors, specialment e tots altres Chris-
tians sien en vostra comanda e defeses per vos e per vostres
almirants. E sobre a^o atorgar e manar aquelles cartes, que
mester seran. E en aquestes coses, rey, farets a nos gran
plaer e gi-an honor e nos grahir vos ho em molt. Dada en
Barcelona XX. dies del mes Dagost en lany de nostre senyor
mil CCCXXVII.
Reg. 338 f. 140.
Xy. Berichte voii der Kurie zur
aragoiiesisclien Grescliiclite aus
der Zeit Clemens' V.
473. Johaiines Burgundi an Jayme IT.: Reiseronte des neu-
gewahlten Papstes; die Menge wiinscht viel eher den Konie:
als den Papst zu sehen. Narbonne (1305) Octoher 8.
Litteras responsivas, quas a domino summo pontifice
expectabam, habere non potui . . . Sed habui litteras domini
episcopi Agenensis,!) qui ex parte eiusdem domini summi
pontificis scribit vestre regie maiestati; et licet ipsarum litte-
rarum domini Agenensis data scripta fuerit die martis proxime
preterita, eas tamen habere non potui usque eri. Unde mitto
eas vestre regie mag-uitudini. Quamvis autem littere ipse
contineant, quod dominus suramus pontifex erit sequenti die
dominica in Montepesulano, hoc tamen quasi impossibile
est, nam die crastina erit Biterris et sequenti die domi-
nica, nisi propter dominum regem Maioricensem Biterris
remaneat, quod non credo, ibit ad quendam locum domini
episcopi Agathensis vocatum Nisila. Et die lune erit in mona-
sterio de Ayanna(?). Die martis, sicut communis habet asser-
tio, ut credo, vera, erit a Giga et die mercurii sequenti in-
trabit in Montempessulanum. Totus mundus liic, serenissime
princeps, plus vos videre desiderat quasi quam papam. Ego
sum Narbone totus confractus expectans hic, si forte aliqua
eidem summo pontifici significare velletis. Altissimus vos
[conservjet. Dat. Narbone VIII. idus Octobris.
CRD 12813. Or. Pap. Ssp. Die genauen Angaben erfolgen. weil der
Konig damals den Papst besuchen wollte.
474. Bartholoniaus de Turri an seinen Bruder Bernardus de
Turri scriba curie Barchinonensis: Clemens Y. heschaftigt
^) Bertrand de Got, Oheim des neuen Papstes.
— 761 —
sich nur mit den Templern. Schreiber hofft auf giinstige
Erledigung, wenn nicht der Tod des Papstes eintritt. Ex-
pedition der Urkunden sei leicht bei geniigender Geld-
anwendung. Geldsendung. Poitiers 1307 October 28.
Sicut iam alias scripsii) vobis post capcionem Templario-
rum omniiim, qui sunt capti in regno Francie, papa est multi-
pliciter impeditus adeo, quod nullo modo quousque presens
negocium potest per vicecancellarium expediri^) . . . Timeo,
quod non tardet uimis, propter magnas expensas, que hic
sunt . . . Peticiones regis et sic mea sunt in una(?) lectione
adeo, quod in continenti, quando liet prima lectio, erunt peni-
[tus exjpedite nec est aliquid periculum . . . in ipsis nisi mors
pape, quod absit, set in domino c[on]sistit et ideo non aver-
tendum . . .^) De uno tamen sitis^) certus, quod, si ego vellem
pre[cium(?)] contribuere pro expe[dicione litterarum] earundem,
quod faciliter esset expeditum, sicut alie expediuntur hic gracie
regulariter per omnes'') . . . Unde loqueremiui cum domino
Bernardo de Auersone, quod loqua[tur cum] eis et quod peui-
tus, si breviter habere volunt, mitant hic quilibet eorum
XXXIin florenos . . . Si tamen Exemeno^) predictus et sacrista
Tirasonensis vellent, quod ego expedirem una cum XX florenis,
miterent michi saltim quilibet CL Turonenses pro adiutorio
expensarum. Et nichilominus miterent pro expensis, que de-
constabunt litere de grossando. registrando et bullando et dupli-
cando et nomina executorum . . . Salutetis domioam Constan-
ciam et domesticos. Dat. Pictauis die Simonis et Jude . . .
CRD Templarios 193. Or. Pap. Bruchstucke. Wahrscheinlich handelt
es sich um einen Streit der Stadt Barcelona mit ihrem Klerus.
475. Jayme II. an Clemens T.: Erledigung der Kirche you
Tarragona; die Ernennung von Ausliindern habe dem Vollie
religios und sonst geschadet; bittet die Besetzung dem
apostolischen Stuhle zu reservieren und einen von deu vier
474 a) scitis Or. b) Ein paar "Worter fehlen. c) So Or.
^W 1) Leider nicht im Archiv.
2) Das wissen wir auch aus andem QuelJen.
^) Das Nachstfolgende unverstandhch.
— 762 —
genannteii Kaudidaten zuni Erzbischof zu ernennen. Alagon
1308 December 26.
. . . Sanctitati vestre preseiitibus intiniamus Terracho-
nensem ecclesiam per mortem venerabilis Roderici bone
memorie Terraclionensis archiepiscopi, qui pridie diem clausit
•extremum, pastoris iacere benefficioso solacio destitutam, quam
veluti ceterariim ecclesiarum regni nostri precipuam et
magistram affeccione diligimus speciali. Sane reminiscentes,
qualiter nedum ipsius status ecclesie verum etiam aliarum
plurium terre nostre ob prelatos, qui fuerunt alienigene et de
aliis provinciis instituti, nec non populi spiritualiter ac alias
eis subditi detrimentum uimium ac iacturam non modicam,
cum condiciones et modos ac mores terrarum et gencium
ignorarent , qui etiani voluntatibus principum minime se,
prout erat expediens, conformabant, tam predecessorum nostro-
rum quam nostro temporibus nmltipliciter incurrerunt; affectan-
tes ex hoc tam pro utilitate ecclesie supradicte quam pro
terrarum et populorum prosperitate votiva premissis incomodis
salubriter providere: decrevit regie examinacionis iudicium ad
vestre beatitudinis clemenciam recurrendum sanctitati vestre
humiliter supplicantes, quatenus pro divino servicio et pro
ipsius ecclesie Terrachoneusis ac aliorum suftragaueorum su-
orum statibus in melius reformandis coUacionem archiepis-
€opatus predicti provisioni apostolice reservando alterum ex
subscriptis, videlicet venerabiles in Christo patres fratrem
R. Valentinum episcopum, Poncium Ilerdensem episcopum,
Guilehnum Terrachonensem prepositum et Bernardum de
Rippis Terrachonensem et Cesaraugustanum sacristam, viros
quippe probatos et eximie probitatis, quos ad huiusmodi ob-
tinendum et regendum benefficium sufficientes reputamus et
dignos, archiepiscopatui preferatis^) . . . Dat. in Alagone
YII. kalendas Januarii anno domini MCCC octavo.
Reg. 335 f. 332. Erzbischof Rodrigo war am 16. Dezember 1308 ge-
storben. Am 6. Januar 1309 reservierte sich Clemens V. die Besetztmg. (Reg.
€lementis V. Nr. 5003.) Am 17. Januar konnte J. die einmiitige Wahl des
^) Der Konig bemerkt noch dass er wegen der schleunigen Beforderung
keinen Gesandten schicke. Er hatte mit der Ubersendung den Sancius de Aquis
hostiarius betraut.
- 763 —
oben mitgenannten G. Terrachonensis prepos. mitteilen, qui ex nobilioribus Ca-
thalonie traxit originem. Man hatte einen "Wahlausschuss von fiinf Personen
gewahlt, darunter drei der Obengenannteu und vier hatten dann den Propst
designiert. Am 12. April bestatigte Clemens die "Wahl (Reg. Nr. 3987). tJber
die kolossalen Ausgaben des Kandidaten vgl. unten. S. 770.
476. Laureiitius Martini rector ecclesie de Corberia*), vester
clericus, an Jaynie 11.: Petitionen; Besetzun^ des Bistunis
Urgel; Pfriinden fiir Infanten Johann; Cleniens T. in Com-
niinges; Neui^keiten. (1309) Januar 19.
Recepi litteras vestras per Bartholomeum cursorem
vestrum et eas, excellentissime domine, iuxta maudatum
vestrum domino summo pontifici et cardinalibus presentavi.
Domini Biterrensis et Arnaldus de Pelagrua rescribunt vobis
super eodem facto. Et ipsorum litteras vobis misi per eun-
dem cursorem vestrum. Verbo tamen domini Neapolitanus et
Biterrensis michi dixerunt, quod papa nullam provisionem
faceret in itinere isto, donec esset Auinione cum cardinalibus.
Et ideo si vobis cordi est, scribatis cum affectione cardina-
libus amicis vestris. Nam predicti Biterrensis et Neapolitanus
facient contemplacione vestri, quicquid potermit'') . . . Alias
sciatis , quod sicut didisci relacione fidedignorum, ecclesia
Urgellensis fuit reservata ad instanciam domini Raynmudi et
Arualdi prefati, qui tuerunt devicti instancia comitis Fuxensis,
et eidem comiti coucessa pro abbate sancti Saturnini de
Tauernolas^). Nuncius doniini Johaunis^) fratris vestri venit
ad me pro litteris gracie sue. Et vicecancellarius nondum
expedivit eas, quia dubitat, ut michi dixit, an in gracia ista
quingentarum librarum includatur alia gracia cum dispen-
sacione sibi concessa, scilicet quod possit obtinere duo bene-
ficia cum cura vel sine, etiam si dignitates vel personatus
existant: vel utrum illa non obstante velit, quod obtineat
istam. Unde si papa velit, quod non obstante illa obtineat
istam graciam quingentarum librarum, recipiam litteras
apostolicas, alias si vult, quod illa includatur in ista, non
a) So hier. b) Ein Wort fehlt.
*) Raimund. Clemens hatte sich die Besetzung reserviert. Urgel hatte
als Grenzbishim Bedeutung.
2) Ein illegitimer Bruder Jajnnes.
— 764 —
faciam sine mandato vestro. Et quicquid fecero in predictis,
statim significabo vobis. Non iniputetis michi, si cursor
tantum tardavit, quia littere vestre fuerunt date idus De-
cembris et recepi eas die epiphanie, dum papa celebrabat.
Seciuenti die papa exivit Tolosam et continuatis dietis veuit
ad civitatem Conuenarum. Et fuit ibi die martis sequenti,
die iovis sequenti transtulit corpus s. Bertrandi et dedit infi-
nitas indulgencias^). Et statim die sabbati recessit et conti-
nuatis dietis recedit et vadit Auinionem. Comes Luceborgen-
sis electus est et coronatus in regem Alamannie. Alia nova
non sunt in curia . . . Prior de Cacano vadit de mandato
pape ad vos*). Dat. . . XIIII. kalendas Februarii.
CRD Ap. 55. Scbreiber ist der Verfasser des ■wichtigen tagebuchartigeu
Beriehtes in Finke. Aus d. Tagen Bonifaz' VIII S. XXXVIII ff.
477. Rede des Bischofs Poncius tou Lerida vor Clemens A .:
Ankimdigung des Konzils von Vienne brachte die Sarracenen
in Aufreguiig; Biindnis derKonigevon Aragonien undKastilien
gegen sie; Macht des Konigs von Marocco; Anfzjihlmig des
Schadens, den die Sarracenen besonders in Aragonien an-
gerichtet; Bitte uni Zelmten. (1309 Fehruar.)
. . . Pater sanctissime! Predicti reges domini uostri
[Castelle et Aragonie] avertentes, quod vestra sanctitas dis-
posuerat convocare pro passagio generali in Terram sanctam
contra inimicos fidei generale concilium,i) propter cuius dis-
posicionem Sarraceni in partibus Yspanie et Barbarie existentes,
murmurantes contra hoc, aliquos conatus et apparatus guerre
et discordie comoverunt, tractaverunt et ordinaverunt iidem
reges inter se de vista et colloqucione ad invicem super hiis
adhibenda sicque, prout tractaverunt, in confinibus regnorum
suoruni, videKcet in monasterio de Orta, Cisterciensis ordinis,
personaliter cum multis prelatis et baronibus convenerunt
ibic^ue statum Yspanie inter se rescensentes''*) et avertentes **)
477 a) So Reg.
476 3) Clemens V. war frtiher Bischof von Comminges. Vgl. auch Hist. de
Languedoc X, 311.
*) Wegen der Templerangelegenheit. Vgl. Finke, Papsttum und Unter-
gang des Templerordens II S. 179 ff.
477 1) Das 1308 angekiindigte Konzil von Vienne.
— 765 —
•quocl regna Yspanie propter multoruiii regum, principum et
baronum effusionem sanguiuis fuerunt acquisita, ad ipsorum
regnorum tuicionem et inimicorum destruccionem volentes
vestigia suorum predecessorum proseciui . . . ordinaverunt
inter se de perpetua et inviolabili pace inter eos confirmanda . . .
Consideraverunt, quod status regnorum suorum dubius et non
totaliter pacificus et securus existebat, propterea c[uia est adhuc
in partibus Yspanie citra mai"e regnum Granade,'') . . . in
Cjuo regno est Sarraceuorum iiifinita multitudo equitum et
ipeditum ad arma et civitates, castra et loca fortissinia, que
detinentur, per regem et Sarracenos predictos . . . Item, pater
sancte, ultra illud mare, cpiod est ibi, est rex Marrochii,
■Cjui est potentissimus , nam ut comuniter fertur, tantum
potest dictus rex, quantum Soldanus Babilonie, quod nu-
per opere denionstravit. Nam cum rex Granate nuncios
suos misisset ad ipsum pro faciendis convencionibus, ut
comuniter creditur, contra Christianos, ipse rex noluit
ipsos recipere nuncios, nisi in cam])is })ublice congregata
militum multitudine, quam habel)at et secum ducere consue^it.
Qui etiam rex Marochii, nondum est longum tempus, scilicet
a viginti quinque annis citra transivit citra mare in Yspa-
niam bene cum viginti ciuinque milibus ec|uitum et ultra. Et
eidem reges, pater sanctissime, tam Granate cjuam Marochii
habent in rippa maris portus et castra fortissima hinc et
inde. Et mare est ibi ita strictissimum sicut Faro Messane
et passus ita brevis, quod quater et quinquies iu die possunt
homines, equites et pedites de Barbaria ad partes Granate
transitum facere.
So haben die Konige Ehevertrage, Biindnisse und Krieg beschlossen:
40 Galeeren wollen sie ausriisten und die Meerenge bewachen, um Zuzug zu
Terhindern. Die Sarracenen haben viel in Spanien gewonnen, sie halten jetzt
noch Kastelle von KastiUen und zur Zeit Jaymes I. nahmen sie 60 und mehr,
die Peter d. Gr. mit viel Blut zuriickgewann. In der Zeit Alfonsos II. haben
sie zweimal das Reich Valencia angegiiffen und selbst in der Zeit Jaymes II.
haben sie: Rogerium de Loria, combusta villa, que Cossenta^Tia vocatur, in
•castro per tres dies tenuerunt obsessum. Tandem fama venietite, quod rex
Aragonura, qui erat in Catalonia, ad partes Valencie accedebat, recesserunt ab
•obsidione predicta. Et sepius in dictis invasionibus et aliis, quas in Yspaniam
■fecerunt, homines et muheres, infantes ceperunt et captos secum duxerunt,
•compellentes tam mares quam feminas relinquere legem nostram et suam sectam
— 76(i -
recipere et mulieres pro concubinis iiabere et filios ex eis procreare. Et ut
comuniter fertur. vix decima pars Sarracenoram in regno Granate comorancium
Sarraceni naturales exist\int. quia vel f uerunt ipsi Cliristiani vel filii aut nepotes
Christianonim . . .
Sie bitteii den Papst a) um due partes decime domino regi Aragonum
concesse per dominum papam pro adquisicione Sardinie; b) petatur decima in
terris et regnis domini legis ad maius tempus, quo poterunt impetrare ; c) geist-
liche Gnaden. Legatensendung usw.
Reg. 335 f. 258 tf. Diese Rede f . 267. Ernennung der beiden Gesandtea
Bischof Poncius von Lerida und Bernard de Fonollario am 1. Februar (1308)9.
Einige ihrer Berichte, auf die Templer beziiglich Finke, Papsttum u. Untergang
des Templerordens II Xr. 101 f. S. 182 ff. Vgl. dort die Instruktion fiir die
Gesandten zum Konzil von Vienne.
478. Bischof P. yoii Lerida uiid B. de Fonovlario aii Jayme II.:
Da Zeliiit iu Ara^ouieu uur 18(M)0 Pfuud betragt. wolleu sie
1 Solidus fiir l(MM) Krie^spferde , 5 (Taleereu auf 3 Jahre
uud den fiir Sardiuieu gesamnielten Zehut; lehut der Papst
ab, werdeu sie eiuen zehujahrigeu Zehut verlaugeu. Mout-
pellier (1309) Februar 26.
. . . Considerantesquei), quod decima dominacionis vesti^e
non ascendebat in uno auno ultra decem et octo milia librarum
Barch. deliberavimus petere solidum pro mille equis armatis
ad tres annos et quod dominus papa teneret vobis quinque
galeas per dictos tres annos suis propriis missionibus et ex-
pensis. Et quod ultra hec decimam congregatam pro viagio
Sardinie haberetis iu isto viagio de Granada. Et sic non
curavimus petere decimam set petivimus et domino pape tra-
didimus omnes alias peticiones, que in instruccione nobis
tradita continebantur. Et dictus dominus papa recessit die
mercurii sequenti de Montepessulano et dixit nobis, quod
sequeremur ipsum, quod in brevi bonum responsum nobis
daret. Pretera significamus dominacioni vestre, quod intelle-
ximus per dominos R. de Goto et Arnaldum de Pelagrua
cardinales, quod non credunt, quod dominus papa habeat in
promptu, quod possit dare nobis solidum pro equitibus et
galeis antedictis. Et hoc racione passagii Hospitalariorum.
Et consulunt, quod petamus audacter alia. Nos tamen sumus
1) Dienstag trafen sie den Papst in Montpellier, tragen ihm ihre Sachen
vor und fanden so gute Aufnahme.
— 767 —
in intencione, qiiod, si peticionem predictam de solido noii
possemus obtinere, quod petamus decimnm ad decem annos,
et quod statim solvatur de duobus annis. Et similiter quod
habeatis fructus unius anni omnium beneficiorum vacancium
in iurisdiccione vestra per quinquenium et in hiis et aliis
faciemus nostram condicionem, prout poterimus, meliorem.
Et si nuncii seu ambaxatores regis Castelle venirent, procuret
vestra dominacio, quod cito veniant ad curiam, quia cardi-
nales de ipsis cotidie nos interrogaut . . . [Dat.] in Monte-
pessulano IIII. kalendas Marcii.
CRD 10802. Or. Pap. Ssp.
479. Die beiden Gesandten an Jaynie II.: Clemens T. folgend
bespraclien sie niit ihni ihre Petitionen; ehrende Ausserungen
iiber den Konig; Bonifaz YIII. dispensierte zuerst ini 3. und
2. Grade; der Wegfall der Templer bei dem koninienden
Zuge macht mehr Ausgaben; Hohe des Zehnten; Clemens
verlangt, da er Katalanisch wolil versteht, aber nicht lesen
kann, Ubersetzung ihrer Instruktion ins Lateinische; Bistura
Urgel: Kandidat ist u. a. J. Burgundi, den der Papst loht.
Mondragon (1309) Miirz 5.
. . . Continuament seguim lo papa, axi que tots dies hi
som, ans que ell ischa de la sua casa e parlam ab ell et se-
guim lo tro la, hon deu albergar . . . Diluns primer dia de
Marg a Remolins lo papa de sa ma hac escrit en les peti-
cions cells que atorga . . . La esgleia de Roma et ell se
tenien per tenguts de fer a vos tota gracia que fer poges,
que, si rey havia el mon, qui fos digne daver gracies, si
erets vos. Et dix^), que nos trobava, que anch lesgleia de
Roma dispensas ab negun rey del mon so en lo terc et en
lo segon gran, salvant papa Bonifaci^), qui . . . volch dis-
pensar en lo matrimoni del rey de Castella en Ferrando.
Mas assenyaladament per honor de vos et per la gran profit,
que el veu en lo matrimoni et per la raho de la conquesta
de Granada . . . ha atorgada la dispensacio . . . Que^; a vos
') Fiir die Verlobung des Infanten Jayme mit Leonor von Kastilien.
2) Vgl. oben Nr. 71.
3) Die Gesandten sprachen dann vom Zuge gegen Granada und baten
um den Zehnt usw. auch xim. 500 Reiter.
— 768 —
era gran mester, que en aquesta conquesta de Granada vos
erets minuat de CCC cavallers Templers de bona geut darmes
. . . per Qo con los Templers, qui havien per donacio de vostres
predecessors co que havien en vostra teiTa, senyor, eren
obligat de fer gerra ab hirs propries messious als Sarrains
Despanya.
Certificam al papa, que la decima de vostra terra no
era fort gran cosa, que no muntava pus de XVIII. mill. libres
de Barch., qui son tro a XV mill. Ubres de Tornes petits . . .
Senyor, lo papa nos demana, vos si haviets neguna instruccio
dels regnes et de les terres et lestament dels Sarrains et nos
dixemli, que . . . la haviem e que la li dariem. mas que era
en Romanc et ell dix nos, que ell entenia be nostre Romanc,
mas nol sabria legir, mas que tantost lo tornassem en Lati,
que molt volenters lo legiria e hi estudiaria et nos, senyor,
havem lo tornat en Lati e havem hi fet .1. poch de prolec;
et axi, con les paraules anaven al senyor rey de MaUorches,
van a vos et puis covinemeut mudat. ... En la seu Durgell
. . . pregam lo de part vostra, que ell hi degues provehir
den Pong de Vilamur o del sagrista de Mallorches.*) E eU
dix nos, que coneixia lo sagrista el tenia per bon hom els
cardenals loharen lo U molt . . .
Los cardenals, senyor, qui ara son ab lo papa, son en
R. del Got, en A. de Pelagrua et h^ cardenal Dostia. Los
altres son tots a Auiyon^) . . . Dat. a Mondragon de passat
lo Rose dimecres V, dies dins Marc.
CRD 10875. Or. Pap. Ssp.
480. Die beiden Gesandten an Javme II.: Behandhmg ihrer
Petitionen ini geheinieu Konsistorium ; Clemeus erklart, als
Bertrand kouue er ihnen glauheu, aher nicht als Papst, da
sie keiue Dokumente iiber die Vereiubarung Kastiliens und
Aragouiens zu der Eroberung mitgebracht. — Lob Konig
*) Der -viel genannte Prokurator Johannes Bnrgundi.
^) Sie sprachen niit den befreimdeten Karditialen iiber Erlangiing des
perdo a pena e a colpa. Die Kardinale wollten ihn nur fiir das h. Land gelten
lassen. Sie sagten, dass auch Spanieu in Betracht zu ziehen sei. Bitten um
Belege dafiir.
— 769 —
Peters, Alfonsos uiid Jaynies seitens des Papstes. Avignon
(1309) Marz 22.
. . . Vos, senyor, voliets, que alscunes peticions fossen
donades et demandades generalment entrel rey de Castella et
vos, senyor . . . Fem vos saber, . . . que ales peticions, que
donam, nos assigna lo papa dia cert a respondre, 90 es a
saber diluns primer passat ; e aquel diluns en consistori privat,
on eren tots los cardenals, feu nos entrar et dix nos aquestes
paraules: Nos crehem be, que sia ver qo que vos altres nos
havets dit e proposat de part del rey de Aragon et crehem
o be con a Bertran;!) mas nou devem creure axi con a papa
nos ne nostres frares cardenals; per go con la conquesta del
regne de Granada sesguarda al rey de Castella. Et nos so,
dix lo papa, no vehem, que vos altres aiats neguns documents
ne altres cartes ne iuformacions, per que nos puixam ni dejam
veure, que al rey de Castella placia ni vula, quel rey Dara-
gon ajut a fer la conquesta^) . . . Lo papa^) a comensat
molt alohar la casa de Arago dien gran be del rey en
P. pare del rey en Jacme et del rey en Jacme et del rey
P. pare vostre; et quel rey en P. havia exalssat et honrat si
et sas gens et fet conexeer a tot lo mon. Et dix gran be del
rey Nanffos et sobre totes coses loha molt vostra pressona
dardiment et de saviea e de esser catholich et con ell sabria
be, quels prelats e la esgleia eren honrats et deffeses per vos
en lur libertat pus que per null rey del mon . . . Dat. in
Auinion XXII. die mensis Marcii.
CED 11041. Or. Pap. Ssp. Vorlier konnen sie den Papst langere Zeit
nicht sehen: Que abans se havia a deliurar del feit de Venecia, lo qual fora
ja espechgat, mas lo cardenal de Besers, qui havia feit . . . lo proces, no era
en la cort, ans na estat menis ben XII. dies et ara es vengut. CRD 10950.
481. B. Poncius von Lerida an Jaynie II.: Elekt von Tarragoua
erMttet vom Papste Erlaubnis zur Besteuerung seiner Kirchen-
provinz durcli visitacio in absencia; Schaden fiir die Provinz;
1) Der Vorname des Papstes.
2) Die Gesandten beruien sich auf die Abmachungen, wollen die Doku-
mente nachliefern.
3) In einer Abendunterhaltung mit ihm. Jnteressant das Lob Pedros d. Gr.
Finke, Acta Aragonensia. 49
— 770 —
die ceiiae sind um das zwei- bis dreifache hoher als der
koiiigliche Zehnt; das lueiste Geld fiir Ausgaben an der Kurie.
Avignon (1309) Marz 27.
Der wegen des Konigs emannte Elekt von Tarragona^) hat auf Anstiften
des abbas Fuxensis ^) den Papst gebeten, dass er diirf e per procuratores in ab-
sencia ^isitare totam provinciam et ad magnum tempus et recipere ultra ex-
pensas servicium sex librarum Turonensium a qualibet ecclesia ^isitata. Er
habe davon abgeraten, so konne ein infirmus oder valetudinarius handehj, er
nicht. Der Elekt gab ihm recht, wurde aber vom abbas Fuxensis wieder davon
abgebracht. Poncius weist auf den Schaden fur die ganze KirchenproAanz hin.
Spater wiirde es jeder Elekt von Tarragona tun.
Prelati et clerici sunt agravati et honerati nimis. Habent
enim solvere vobis decimam et cenas episcopo, archipresbytero
et aliis'^) . . . Sex libr. Turonenses quolibet anno pro cena
in absencia domino archiepiscopo^) . . . Illa pecunia dictarum
cenarum ascendit ad mayorem quantitatem in duplo vel triplo
quam tota decima vobis concessa. Et quod tanta peccunia
extrahatur a terra vestra pro expensis, quas idem electus fecit
vel facturus est in curia, non est dubium, quin in dampnum
rei publice hoc redundet. [Hoc^) estin concedendo vel quodam
modo iam concessum, ut ipse credit. Habebit tamen dare,
prout asseritm-, peccuniam infinitam.] ^)
Der Konig soll Yidal und Bernard de Fonollario dariiber schreiben; er
selbst hat schon den Prokuratoren einiger Bischofe dies mitgeteilt.
Dat. Auinione VI. kalendas Aprilis.
CED 11077 und 11073. Or. Pap. Ssp. Das zweite Stiick Mitteilung
an Bischof von Yalencia. Beide fast gar nicht mehr zu lesen.
^) Der Elekt "Wilhelm Rocaberti wurde durch die Bulle vom 12. April
(Reg. Clementis Y. Nr. 3987) zum Erzbischofe ernennt. Das Konsistorium, in
dem seine Emennung stattfand, war am 23. Miirz. Johannes Burgimdi berichtet
(CRD 1251 s. f.): Der Papst sagte offentHch, er tate es d. Konigs wegen.
Dien en public consistory; et si vos perseveravets en lo be et en la devoQio,
que ara sots et perseveravets, la esgleia de Roma devia vos et vostra casa tenir
en gran et alt estament . . . Auiyon la vespre del ram.
^) Ob das der aragonesische Diplomat Guilabert de Cruylles?
^) D. h. die schon vorhandenen Ausgaben.
*) Leider hier ganz zerstort in beiden.
°) Das Eingeklammerte finde ich in 11073.
^ Ygl. hierzu Finke a. a. 0. S. 185 Anm., wo gesagt wird, dass der
Elekt allein 20000 Gulden zahlen miisse.
— 771 —
482. Gesandtschaft des Doniinikaners Petrus Marsilii und des
miles Fortunius Martini an Clemens Y. 1309 September.
1. Informacio nunciorum. Schildening der Schwierigkeiten bei der Be-
lagerung AJmerias. Die Muhamedaner wollen ihn auf alle "VVeise bekriegen.
Der Papst solle schlennigst de oportuno et celeri peccuiiiarum subsidio providere
fiir die Belagerung imd pro tenendo stolio marino in stricto Marrochitano , ne
Sarraceni Affrice transire valeant ad partes Ispanie. Der bewilligte Zehnt non
sufficit ad vicesimam partem expensarum. Der Konig miisse castra verkaufen.
Sie sollen decimam dupHcatam reddituum et iuriam ecclesiasticorum fiir
die drei bewilligten Jahre erbitten.
Ebenso einige Gnaden.
Et si hiis dictis . . . dominus papa subsidium aliquod
non concederet ipsi regi, iidem nuncii in consistorio . . . ex-
ponant eis, quod, si dictum negocium Dei cessaret vel reci-
peret detrimeutum, hoc non contingeret culpa regis set ob
deffectum auxilii sibi non prestiti per dominum papam. Et
super hiis Deum in testem producant et collegium cardi-
nalium et prelatos ac universos Christi fideles.i)
2. Aus der Antwort des Papstes^) vom 4. November 1309.
a) Duxiraus^) respondendum , videlicet quod propter multa profluvia ex
pensarum, quas pro defensione terrarum ecclesie, quas Venetorum nephanda
temeritas iam pro magna paite occupaveraf- violenter, necnon et passagio, quod
per dilectos filios magistrum et fratres Hospitalis sancti Johannis JherosoUmitani
feceramus in subsidium Terre sancte ad preparationem passagii generalis, ad
quod nostra suspirat intentio, defensione quoque regni Cipri et aliarum terra-
rum, quas adhuc tenent in partibus illis fidei predicte cultores et ne perversi
Christiani, sicut usque nunc fecerant, defferrent arma et victualia Sarracenis et
predictis inimicis fidei impugnandis: adeo camere nostre erat exaustum erarium,
quod de huiusmodi subsidio, quod tibi, sicut novit ille, qui nichil ignorat, exhi-
beremus liberaliter et libenter, non poteramus aliquatenus subvenire . . .
b) Petierunt insuper nuntii memorati, quod tibi, ut homines ecclesiarura
regni t\ii ad exercitum contra dictos iniraicos fidei habere posses et ducere
necnon per illud tempus, per quod simpHcem tibi duxeramus decimam conce-
dendam, duplicatam de novo decimam, et nichilominus, quod similes indulgentias.
magistro et fratribus supradictis in dicte terre subsidium per nos in passagio
memorato concessas in negotio acquisitionis regni predicti concedere dignaremur.
Nos vero cum fratribus, qui presentes erant nobiscum et aJiis, qui Auinionie
tunc temporis morabantur*) super petitis per ipsos nuntios consilio et deliberatione
1) Reg. 344 f. 30 V.
3) Leg. 25 Nr. 21.
3) Vollstandig gedr. Bena^ades, Memorias de Fernando IV. Bd. II, 701 ff.
*) CRD 12958: Collegium cardinaHum paucis exceptis in civitate Auinione
manent. (1309) October 25. So Kardinal Landulf, der berichtet, dass Petrus.
MarcUii den Papst in Malaucene getroffen habe.
49*
— 772 —
prehabitis, quasi nulloriim fuit ex eisdem consilium. quod ultra ea concederemus
tibi, que alias tue celsitudini concessa fuerant in negotio memorato. VeiTuu-
tamen necessitates multiplices. quas tibi pro dicto negotio credimus imminere,
paterua consideratione pensantes deliberavimus et nuntiis obtulimus memoratis
prelatos regni et terrarum tuarum per litteras apostolicas per nostros eis spe-
ciales nuntios deferendas rogare cum instantia et eficaciter exhortari, quod de
bonis eoiTim ac suarum et aliarum eis subiectarum ecclesiai-um necnon et ho-
minum subiectorum eisdem tale tibi subsidium exliiberent, quod posses merito
contentari ac tibi exinde et statui tuo periculuiii non posset aliquod evenire,
speiimtes, quod, cum a nobis preces alique ad prelatos non emanassent eosdem,
Ipsi huiusmodi precum nostrarum primitias sic libenter et devote susciperent,
quod tibi ex eis maxime fructus commodum, quam si predictarum suppUcati-
onum duas concessissemus. perveniret.^)
c) Super petita duplicata decima tibi, prout eis fecimus, respondentes,
quod numquam habetur memoria. quod per subsidium Terre sancte pro perse-
cutione tv-rampnidis . quam olim Fredericus, dum viveret, contra Romanam ec-
clesiam exercebat. seu pro redemptione beati Ludovici. diun a gentibus nationis
pen-erse detinebatur carceribus, eiusdem Terre sancle aut quovis alio negotio,
quantumqimique ecclesiam predictam urgeret, talis unquam concessa decima ex-
titisset. Diximus tamen eis, quod, cum finis concessionis eiusdem deeime con-
tingerit imminere, de ipsa decima pro tempore, quo nobis videretm* expedieus,
tibi inceptum negotium prosequenti intendebamus libentius gratiam elargiri.
d) Super eo vero, quod etiam supplicarant, quod aliquem oriundum de
terra tua loco olim Petri peuitenciarii nostri in penitentiarium admitere dig-
naremur, respondimus eis, quod. cum frater Dominicus ordinis sancte ilarie de
Honte Carmeli de tuo dominio oriimdus iam fuisset in loco huiusmodi subro-
gatus, non poteramus super hoc satisf acere votis tuis.^) . . . Sed nuntii memorati,
nedum quod responssiones et concessiones nostras huiusmodi cum devotione
susciperent, verum etiam satis irreverenter et in verba gravia temerarie pro-
rumpentes a nostra presentia recessemnt , super quo scire te volumus, quod,
nisi ad honorem tuum habuisset consideratio nostra respectiun, taliter correx-
issemus, quod fuisset ceteris in exemplum . . . Dat. in prioratu de Grausello
piope Malausanam Yasionensis diocesis TI. nonas Nouembiis pontificatus nostri
anno quarto.
tjber den Historiker P. Marsilii vgl. Einleitung.
483. KardiualbiscLof Berengar yoii Tusculum au Jayme n.:
l)ericlitet iiber das Auftreteu des Petrus Marsilii und des
Fortunius Martini soTvie iiber die Auft-egung des Papstes,
der aber niclit glaubt, dass der Konig ilire Redewendung
gewoUt liabe. Malaucene (1309) October 23.
Omnes petitiones quinqiie, quas discretus vir magister
E. Gastonis canonicus Valentiuiis clericus vester ad sedeni
*) Folgt Gewahrang der Indulgenzen.
^) Er erhalt die Strafen der Alexandrienfahrer.
— 773 —
apostolicam detulit, expedite sunt per Dei gratiam et bullate.
Cum quibus idem clericus est e vestigio recessurus. Sub-
sequenter vero venerunt ad curiam pro vobis duo alii vestri
ambaxatores, scilicet quidam Predicator [et] quidam miles
noraine Fortunus'') Martini, qui a domino nostro papa fuerunt
valde graciose recepti et eorum peticiones audite, sed post-
modnm in responsione peticionum illarum utinam dicti nuncii
magis temperati fuissent, quia dominum nostrnm ad iracun-
diam sine causa racionabili provocarunt, illustri rege Cecilie
fratre vestro, qui ad honorem vestrum laboravit fideliter et
laborat, presente. Sed quia dominus noster bene credit,
quod verba dictorum nunciorum de vestra non processerunt
voluntate, magnam vim in illis verbis non facit. Et credo,
quod eorum adventus non erit finaliter sine fructo . . . Dat.
Malausane die iovis post festum sancti Luche evangeUste.
CRD 694 s. f. Vgl. auch Benavides II, 678 ff.
484.Instruktion fiirVidal de VillaiiovasLegatioii zuClemensV.:
Griiiide fiir die Aufliebung der Belagerung llmerias; Auf-
regung wegen der Konzilsaukiindiguiig niit deni Kreuzzugs-
progranim unter den Sarrazenen; Plaii einer Verteidigungs-
flotte fiir die Meerenge; darum soll der Papst die fiir den
Oranadazug gewJihrten Indulgenzeu l)estehen lassen. Mit-
teilung des Prokurators an der Kurie iiber die Unzufriedenheit
des Papstes wegen der Aufgabe des Feldzuges, da das wahr-
scheinlich deni kommenden Kreuzzuge schaden werde. (1310)
Marz 16.
Der K(3nig von Marocco, Todfeuid Granadas wegen (^epta (Ceuta) und
wegen Unterstiitziing seiner Gegner versprach Jayme f iir den Kampf mit Grauada :
LX mill. dobles per armar XXX galees et m. cavallers und Lebensniittel. Jayme
begann mit Kastilien den Krieg, zumal der Konig von Granada: era fort vil e
despoderat del cors e la terra molt minuda de viandes. Sie halfen Marocco
bei der Belagerimg von Ceuta, das sich ergab, worauf der Konig von Marocco
com hom sens fe, pus ach acabat son enteniment, no ates res al rey Darago de
90 que promes li avia, ans h fo contrari. Die Tatigkeit des Konigs von Kastihen
bei der Belagerung sei zu loben: mas defallen h deles majors de son regne e
gran partida dels altres. So: se ach a levar del dit setge e a lexar los affers
e a fer pau ab lo rey de Granada, besonders auch wegen des schlimmen Winters,
Geldmangels und Hungers, unter ehrenvoUen Beding-ungen.
4^3 a) So statt Fortunius.
— 774 —
Con . . . vos, pare sant, aiats citaQ los prelats Despanya
e los reys pregatz e induyts de venir al consili . . . per
general passatge faedor en la Terra sancta contre los Sar-
reyns: lo rey Darago se dupte, quel dit rey de Granada volen
se venjar del dan e onta, que ha pres, e embargar en aytant,
con ell pogues, lo dit \datge vostre els gens Despanya, que
no poguessen anar en vostre serviy, que no fassa qualque
comoviment e conpreniment ab los SarracejTis de Barberia,
que ells as ma armada e en gran quantitat passen en Es-
panya e moguen gerra contre ell e els altres reys Despanya
e encara per poder escusar, que uo cumple qo que ha promes
als ditz reys: e perQO lo dit rey Darago ha son acort e enten,
que ell fassa amiar galees, les quals trametra a lestret de
Gubaltari et en aquelles partides, per qo . . . que los dits
Sarreyns non poguessen passar ne embargar les gens Despanya
. . . a seguir lo manament vostre e el vostre estol en la
Terra santa.
Darum soll der Papst bestimmen, dass die Indulgenzen, die er fiii- Granada
gewahrt, in Kraft bleiben, imd der Bischof von Valencia konne diese Kreiiz-
predigt iibemehmen. Diese Galeeren wiirden vor allem auch die christlichen
Kaufleute schiitzen.
Apres, pare sant, de les dites coses, mi estant appa-
reylat de moure e de venir a la vostra sanctitat per les coses
damuntdites vench en P. Desplugues, arciach Dalgezira e pro-
curador de monsenyor de part de la vostra sanctitat a ell e
dix li ni. coses de la vostra part: La primera, quel major
torbament e el major desplaer, que vos pus anch fos en est
estament ne abans aguessets ahut, fo, con vos ohis, quel rey
de Castella sera levat del setge Dalgezira e que monsenyor lo
rey sappareylava de partir del setge Dalmeria. E encara
agues major desplaer e despagament de qo ques deia, que
avlen feta pau ab lo rey de Granada, lo qual no podietz
creure, que el rey mousenyor la agues feta sens consciencia
nostra. La segona, que, si la pau no avia feta, que guardas
be, si seria honor de la eglesia de Roma e vostre ne dell ne
profit ques fees. La ter^era, que qo que ell nagues fet sobre
aquestes coses, queus en certificas. E dix lo dit procurador III.
rahons, per les quals vos eretz tan despagat del partiment
del setge. La una era, per que deyts, quels Moros daqui
— 775 —
enant se fortirien es guarnirien darmes e de viandes en
aquella manera, que no aurien pahor dels Christians daqai-
avant. La altra, que los Moros avien vista e coneguda la
manera e la condicio dels Christians, per que daquiavant nols
tembrien tant. La altra, que era gran dampnatge al pas-
satge, que vos entenetz a ordonar e quels Sarreyns Doltramar
pendrien gran enach*) e porien dir: Anos venen assi los
Christians per conquerir la terra e no poden conquerir la
terra ne los Moros, qui della son entre ells!
Yidal soll auf die Notwendigkeit des A-bzuges, auf die Unfahigkeit der
Sarracenen fiir die Feldschlacht und auf den Nutzen der neuen christlichen
Flotte hinweisen. Danim moge ihnen der Papst die Gnaden lassen.
Reg. 335 f. 350 ff.
485. Tidal de Villanova an Jaynie IT.: Unterhaltung mit
Clemens T. in Gregenwart Konig Roberts; Charakteristik
Jaymes durch Clemens V. Ablehnung der schlimmen Ge-
riichte, als ob der Konig Almeria absichtlich in Stich ge-
lassen. Entschuldigung sei ganz unnotig. Clemens erklarte,
zwei Sachen, der Krieg mit JFerrara und der Hospitaliter
Kreuzzug driickten ihn, dazu liabe er den Zehnt notig, und
dann plane er einen grossen Ki'euzzug. — Vidal bringt ihn
dann auf die Meerengenflotte und ihren Zweck. Clemens flndet
diese Flotte ein kostbares Andenken an den Krieg und meint,
es sei wenig elirenyoU, dass zwei solclie Herrscher wie
Kastilien und Aragonien seiner Beiliiilfe zu einem solchen
Projekt bediirfen. Yergebens sucht Vidal ihm den Nutzen
zu zeigen. Clemens verweist ihn aufs Konsistorium . . .
Avignon (1310) April 25(0.
. . . EU) papa en aquela saho respos axi: En Yidal!
Lo rey Darago hom es, no podia devinar ne saber de sert
aquests fets, quals comensa, a que avien avenir. Mas axi,
con a persona devota et volenterosa a Deu ser\ir et la sua
esglesia, enpres la gerra sobre lo rey de Granada. Et si per
484 a) So Reg.
485 1) Vidal kam am 12. April (dia del ram) in A\-ignon an. Am 14. und
16. hatte er Audienzen bei Clemens V. und Konig Robert. Er verlangte Hin-
zuziehung des Konigs, was der Papst gern gestattete: Yous dic, en Vidal, quel
rey Robert ama molt carament el rey Darago.
— 776 —
aventura no ha acabat son enteuiment, uo es lo primer rey
ne altre, qui ses trobat menys en so que creya acabar. Beus
dic, que no pux estar de rependre en dues coses en so de
que vos mavets tocat: quel fet no fos empres evitos, laltre
quel rey Darago se tiaria en re quel rey de Marochs li pro-
meses, si doncs bona segurtat abans no tenges. Que bes podia
pensar lo rey Darago, que per grans ofencions quel rey de Grra-
nada ages feytes al rey de Marochs, lo rey de Marochs no [ha] de
gran voler, quel regne de Granada tonias en mans de Chri-
stians, et asso podem presumir dels per nos mateys. Encara
us dic, que be es estat dit ami per moltes persones, cpiel rey
Darago pogra mes aturar el setge Dalmeria, que no feu. Dic
vos en fe de papa, que negun temps yo no crehic paraula, qui
men fos dita, ney pose fe, ans ho he rahonat et dit a molts
et creu ho aver dit ab vera consiencia et bona, quel rey
Darago ha auts alexar los fets de necessitat et nols ha lex-
ats de volentat. Nosc yo, en Tidal, lo rey Darago, qui es rey,
es provat et no es novissi en grans afers . . . Lo rey Darago
nous escusets en re, que nol nos poriets tambe escusar, con
nos lo tenim per escusat.
Senyor, ala dessima et als perdons et encara al subsidi,
ciue la provincia de Tarragona a\T.a hordenat de fer respos
el papa: En Yidal, nos avem .II. mescions sobre la nostra
esquena et cjui totes hixen de nostra cambra: La ost, cjue
tenim a Ferrara, en ques fan molt grans despeses, laltre feyt
es de Lospital, en C[ui nos avem molt ametre del nostre, per
que la dessima et els perdons avem mester per aciuests
.11. fets damunt dits; o al passatge Doltramar, que nos
entenem a hordonar, si Deus nos dona vida . . . Als del
subsidi nom respos res ne yo noliu vulc pus toquar en
aquela sao.
Yo li respos ala resposta, quem feu axi : Sant pare,
ami es vijares, que vos nom avets be entes en aquesta rao,
per que yo us deman la dessima nels perdons; les galees, qui
han aestar en lestret, per rao, quels Sarains Dafriqua no
pugen passar dessa nel rey de Granada ne ses gens nosen
pogen emforcir, que, si les galees no estan en aquel loc con-
tinuament estiu et hivern, els porien passar en poc de temps
— 777 —
.1. gran qiiantitat de geut de cavall et de peu, segons que ja
us he dit, qui metrien en gran brega tots los reys Despanya
axi con daltres temps ses feyt, quen serien massa grans
afers per la Christiandat. Et el respos mi axi: Ara digats,
en Vidal, no es estada gerra altres vegades del rey de Gra-
nada ab lo rey Darago et de Castella? Yo respusli, que-
si hera, mas nul temps no hera estada tal con ara-'') . , , lo rey
de Granada ne sa terra tant se sentis. Et . . .^) daquels
temps estegeren continuament galees en lestret? Yo res-
pus li, que hoc el temps, que rey don Sanxo tenia asetjada
Terifa. Et el respus me : Fort mes vijares, que^) , . . joyel
es romas daquesta gerra, si aquestes galees continuament
han a estar en aquex estret! Et yo respus li: Sant pare,
gran salvament es destar aquestes galees en lestret et ab la
gerra, quis comensara al rey de Granada, acabarna hom pus
leu son enteniment et ab menys de mescio. Et el me dix:
Bem es vijares, quel rey de Castella ne Darago no demanen
lur honor, con demanen ajuda a nos en mantenir aqueles galees,
que tals persones son els, que par, que sens nos pogessen dar
consel a aqueles galees. Et yo li respus: Sant pare, sil rey
monsenyor nel rey de Castella no avien als affer en la gerra,
si axo ne leu [l]os seria de fer, mas els an a tenir'^) . , , per
diverses partes de lur terra et cavalle[r]s, qui meneu la gerra
et costan los ho assats mes que las galees no muntaran et
asso, sant pare, entenets, que uo pot romanir, si la gerras fan,.
Assom respos el: En Vidal, nos vos darem consistori et perposant
davant los cardenals vostra raho, que menys dels nos nous
podem res fer , , . Lenteniment del papa nom par bo
. , . a lexar vos la dessima ne a coufermar los perdons
ne en la ajuda, que la provincia vos havia hordonada de feri)
. . . Feyta divendres XXV. dies Dabril en Auinyon.
CRD 11232. Or. Pap. Ssp. Im Datum steckt ein Fehler.
a) Ein Wort fehlt. b) Wohl sagte oder fragte? c) Zwei "Worter fehlen..
d) Ein Wort: galees?
1) Der wichtige Schluss iiber die Yerwirrung hei Papst und Kardinalen
wegen des Prozesses Bonifaz' VIII. vgl. in Finke, Papsttum und Untergang
des Templerordeus II S. 201 f.
— 778 —
486. Instruktion ftir eine (nicht ausgefiihrte) Legatiou des
B. FonoUar: 1. FonoUar soU den kastilianischen Oesandten
bei seiuer Beschwerde gegen deu bonifazianischen Prozess,
der ein Skandal fiir die Kirche sei, unterstiitzeu ; Jayme
war uiit Bouifaz VIIl. yertraut, hatte Zwiste niit ihui, aber
nie hat er eine Hiiresie bei ihm bemerkt; er halt ihu fiir
eiuen katholischeu Christen. — 2. Fouollar soll sich be-
schwereu iiber die Massregelung des Dominikauers P. Marsilii,
die des Konigs wegen gescheheu sei, und energisch um
Rehabilitieruug desselbeu bitten. 1310 >lai 30.
Itemi) sia informat lo dit Bernat des Fonollar, que, com
lo dit en Johan Nunez per manament del rey de Castella
deya parlar ab lo senyor papa del fet de papa Bonifaci sobre
qo que dien alcuns, que ell fo heretge: vol lo rey Darago,
quel dit Bernat des Fonollar aytanbe ne deya parlar al senyor
papa privadament ab don Juan Nunez ensems. Enaxi queli
supplic de part sua, que, com aquest fet sia en fort gran
escandel dela sancta esgleya et de tota la Christiandat e
encara en gran minua et infamia de tot son liuyatge et de
-ses amics del dit papa Bonifaci, si el dit papa Bonifaci en
aQO tort no tenia: que li placia, que no . . . suffira, que a
tort 0 sens raho sia enantat en lo dit fet, per que aytal es-
candel no degudament no sia en la esgleya de Deu ne en lo
seu poble. E fali aytaut saber al senyor papa lo rey Darago,
que ell hac sobre alcuns fets de la esgleya et altres a fer
personalment en cort de Roma ab lo dit papa Bonifaci et li
fo assats familiar. E la on per aventura ell hagues alcunes
condicions, en que agra ops mellorament ; pero nuU temps
no viu ne conech, que en si hagues aicuna macula o error
de heretgia, ans en aytant, com ell poch conexer, lo viu el
conech per christian cathoKc. Eaxi placiali de proveher en
aqo a bon estament de la santa esgleya et del poble de Deu,
remogut lescandel damuntdit. E . . . altres capitols, quen
Bernat des Fonollar deu proposar de part del senyor rey de-
vant lo sant pare apres la proposicio del negoci principal e
no en aquell dia, sia aquest, que, com lo dit senyor rey aia
^) Fonollar sollte zunaclist den Gesandteu des Konigs von Kastilien nobilis
■vir Johanues Nunii pro negotio Grauate unterstiitzeu.
— 779 —
«ntes, quel maestre del ordeD dels Prehicadors a privat frare
P. Marcili del dit orden de preliicacions et de confessious et
de eleccions et de tota preladura: e encara que estiga fora
la terra del dit senyor rey Darago, e sia fama, quel dit maestre
ha fet lo dit enantament contre lo dit frare per raho dela
legacio, quel dit frare fou, quan lo dit senyor rey era en lo
setge Dahneria, al pare sant de part del damuntdit senyor"
rey, en la qual se diu, que usa dalcunes paraules irreverens,
e ago sia gran carrech et gran deshonor del senyor rey, que
el dit frare soffira tan gran penitencia per ell, majorment
sens raho, com lo dit frare, segons quel senyor rey ha entes,
no usas de paraules, per las quals ell degues esser punit e
quen dixes alcuna paraula en ajuda de sa messatgeria, noli
degra esser en ta[n] mal pres; e encara lo dit frare sia d[e]
gi-an fama bona en tota la senyoria del senyor rey: soplica
lo senyor rey, que placia al dit sant pare manar al dit mae-
stre, que deya relevar la dita pena o penitencia al dit frare
et restituir lo a totes aquelles coses, de que es estat privat
et que sia en la terra del dit senyor rey. E si el papa ago
no volia atorgar, que li diga lo dit Bernat des FonoIIar, que
salva la honor de la sua sanctitat, ell fa gran desonor et
desamor al senyor rey, que ell vulla, quel dit frare softira
tan gran pena ne tau gran confusio pro ell.
Reg. 336 f. 9 ff. Die Gesandtschaft unterbJieb. Am 10. iind 12. Juni
gingen Weisungen an FonoUar, dass Kastilien und Aragonien mit Granada einen
siebenjahrigen Frieden geschJossen und er darum nicht abzureisen habe. So
heisst es dann auch f. 12: In Ilerda idus Augusti a. d. MCCC decimo Bemardus
de Fonollario predictus, qui non ivit in legacione predicta, ut supra videri poterit,
restituit in scribania domini regis litteram predictam credencie, que pro eo diri-
gebatur domino pape. Item restituit decem litteras,») . . . que X dirigebantur
cardinalibus et episcopo Albiensi camerario et una vicecancellario et altera
Ameneuo de Lebreto. Item restituit predicta capitula, que sibi in scriptis missa
fuerant. Item restituit capitulum faciens pro frate P. Marsilii. Etiam omnia
lacerata fuerunt.
487. Jayme II. beauftragt seiiie Gesandten an der Kurie deni
Papst aiiseinauderzusetzen: dass seit 1295 die Bischofe fast
stets f iii' die sicilischen oder sonstigen Angelegeuheiten Zehut
gezahlt; in diesem Jahr eiueu Zehut fiir Granada; deu
486 a) Ein bis zwei Worter felilen.
— 780 —
Templeriiiqiiisitoreii Uiiterhalt seit 16 Moiiateii; drei Templer-
konzilien hatten sie jahrlich abzuhalten: darum moge der
CTranadazelmt jetzt nicht gesammelt werden. 1311 MJirz 26.
Proponatis, quomodo de maudato sedis apostolice clerus
provincie Terrachonensis sub domiuo nostro coustitutus solvit
decimam nobis a primo anno creacionis domini Bonifacii pape
octavi continue vel quasi pro negociis Sicilie et aliis serviciis
Romane ecclesie. Item ad exortacionem eiusdem domiui pape
solvunt nobis in presenti auno tante quautitatem pecunie, ad
quantam ascendit decima unius anui tocius provincie pro
servicio . . . in regno Grauate. Item habuerunt satisfacere
de mandato eiusdem suiumi pontiiicis iuquisitoribus coutra
Templarios ad provintiam destinatis per sexdecim menses et
ultra dando octo florenos pro cjualibet die . . . Et pro nego-
cio Templariorum bis et pro subsidio aute dicto semel in
auno habuerunt provinciale cousilium celebrare uon sine
maximo honere expensarum. Item habuerunt pro^^idere diver-
sis aliis uuuciis, qui pro uegocio Templariorum . . . [fueruut]
ad dictam provinciam destinati.
Mit Eiicksicht auf diese unertraglichen Ausgaben und zugleich mit Riick-
sicht auf den Zehnt fiir Granada, den der Papst zu sammeln befohlen, bittet
er, da die Sache nicht ausgefiihrt werde. den Zehnt nicht sammeln zu lasseu.
VII. kalendas Aprilis 1311.
Eeg. 239 f. 46.
488. Tidal de Tillanova an Jayme II.: Unterhaltungen mit
deni Kardinal you Beziers und Clemeus T. iiher den Oranada-
zehnten; Auderungen darin seit deni Tode des kastilianischen
Konigs; Clemens T. bittet Tidal ihn bei J. Burguudi zu
entschuldigen, dass er ilm an der Kurie gelialten imd aus
den Zelmten doch nichts geworden ist. Schreiben an die
neuen Kardinale. Avignon (1313) Februar 16.
Senyor, yo Vidal de Vilanova . . . Sapia la vostra alta
seyoria, quel sacrista de Malorques teuia axi a prop, con el
podia, lo cardenal de Penestre, a qui foren comanades les
peticions, que eyl de a nostre seyor lo papa sobre la decima
e els altres fets, que per vos a eyl foren comauats. Dimarts
Xin. dies anats de Febrer nos, qui missatges vostres som
asi, fom denant nostre seyor lo papa. E al capvespre fom
— 781 —
al cardenal de Beses. E recomtanli les paraules, que aviem
audes ab nostre seyor lo papa, e raonat sobraquest fet tot
que Qo que adir aviem, lo cardenal dix ami: En Vidal, aus
parlat nostre seyor lo papa sobrel fet de la decima? . . .
Et yo respus li, que no. E el cardenal dix axi, quel papa
avia mudat acort et avia dit aeyl et a tres altres cardenals,
quey avia, ques vulia raonar ab mi sobrel feyt de la decima.
. . . El digous aenant el volch, que yo anas en sa presencia
sens negun dels altres axi con yo a vos, seyor, per una altra
letra mia pus largament fas saber; et parla molt ab mi sobrel
fet de la decima, dien axi, que eyl novelament avia entes, que
latorgament, qui era fet al rey de Casteyla, no passa de la
decima et deles altres coses, qui atorgades li foren, que tan-
tost, que la sua mort fo sabuda, les cartes, qui encara no
eren exides de la canceylaria,'') foren retengudes; et pus
latorgament, qui fo feyt al rey de Casteylla, no sens seguit,
dix lo senyor papa ami, que no entenia, que vos tot sol
poguessets fer bonament guerra a Granada e que, si [ajquesta
decima vos era atorgada, que no seria sens gran carrech
vostre; e en la fi de les paraules, dix me, que yo quen parlas
ab lo sacrista, e yo respusli ab mils que puch, dienli, que
dela decima se podia molt de ben fer en la mar contra los
Sarrayns. El divendi-es, que eyl avia manat consistori per lo
mati, ans que eyl iscjues de sa cambra, trames per mi et dix
me, si yo avia parlat ab lo sacrista deles paraules, que eyl
mavia dites sobre la decima. Et yo respus li que hoc.
Et el dix me: Sapiats, en Yidal, que yo he gran con-
passio del sacrista, con tant ligavem fet estar et quel fet,
per que eyl vench, no pusca aver recapte, majorment con
nos expresament li manam, que nos partis de la cort; que
•eyl nos fon demanar, ja pessa ha, licencia, que eyl sen
pogues anar. Et nos non volguem, aus li fem manament,
que saturas, per que, en Vidal, nos volem, quens escusets
ab lo sacrista sobraquest feyt. Moltes paraules hac entre eyl
e mi, quius serien laugres'0 descriure. Mas pergo con lo sa-
crista ha tomar per aquesta rahon denant eyl e en qual que
£n que romanga, eyl vos o dira ous ho escriura, si a romaner
a) Carceylaria Or. ^>) Statt leugi-es.
— 782 —
avia. Es me semblant, que seria bo, que escrivissets a
aquests^) cardenals novels. i) Los titols dels quals Nauer^o
aja, quel sacrista de Malorques diu, quels li a trameses.
Coman me, senyor, en vostra gracia. Feyta en Auinyo di-
venres XVI. dies de Febrer.
CRD 10675. Johannes Burgundi hatte schon an den Konig berichtet,
dass der Zehnt schon erlangt sei. Vgl. Finke, Papsttum und Untergang des
Templerordens II, 217 Nr. 114. Vgl. dort auch S. 208 und hier folg. Nr. vom selben
Tage. Vidal war mit mehreren anderen Gesandten der Templergiiter wegen
beim Papst. Wahi-scheinlich hangt damit folgendes Schreiben des Johannes
Burgundi aus Montpellier vom 14. April (1313?) zusammen: Post multos cor-
poris labores et cordis angustias habui, serenissime princeps. litteras vestras apo-
stolicas super concessis vobis graciis in forma, qua potui, non qua volui . . .
Abbas Jaccensis ist einer von den Kollektoren. Vom gesammelten Zehnten erhalt
der Konig 3 et residuas duas partes reservent tradendas vobis pro prosecutione
negotii Sardinee vel alterius uegotii, quod contra infideles de mandato ecclesie
duxeritis assuinendum . . . CRD 793 s. f. Im Register Clemens V. fmdet sich
teine Bulle.
489. J. Bur^undi an Jaynie II.: Erwahnimg verscliiedener
Konsistorien, besonders vom 29. Januar; am 30. konnte wegen
Krankheit des Papstes keines stattfinden; Clemens hielt mit
vier Kardinalen seine particularia consilia; dann ausfiihrliche
Schilderung, warum der Papst seine Ansicht iiber den schon
gewahrten Zehnt vollig geandert hat. A^ignon (1313)
Februar 16.
Nunc vero, serenissime princeps, regie maiestati vestre
significo, quod post predicta omnia die lune proxime preterita
dum predicti quatuor cardinales essent cum domino papa et
mencio fieret quasi incidenter de negociis, pro quibus liic
eram, dictum fuit ibi, quod alcaldus ille, qui diu hic fuerat
pro rege Castelle defuncto et multas gracias pro negocii regni
Granate prosecutione tam super decimis quam super aliis
obtinuerat, audita morte ipsius regis Castelle quondam redi-
verat de Montepessulano ad curiam et obtentas gracias super
decimis et aliis seu litteras super ipsis gratiis habere non
potuit, quia vicecancellarius eas retinuerat in cancellaria do-
mini pape. Et dominus papa lioc audito tunc mutavit
488 e) aquets Or.
•1S8 1) Ernannt in der 3. Kreation am 23. oder 24. Dezember 1312.
— 783 —
propositum super eo, quod iam concordaverat de decima
vobis, serenissime domine, danda. Et dixit, quod super hoc
loqueretur domiuo Vitali de Villa nova, quem in crastinum
tunc, scilicet die martis proxime preterita cum aliis ambaxia-
toribus ordinaverat ad se vocare pro negotio, pro quo vene-
rant. Ipsa die martis nuncii ipsi fuerunt coram domino
papa et ego cum eis et dominus papa nullum de hoc fecit
verbum, sed postea ipsa eadem die martis in sero dominns
cardinalis Bitterrensis dicto domino Vitali ac aliis nunciis
et michi, qui nichil de hoc sciebamus, dixit ea, credens, quod
dominus papa, sicut predixerat ipsa die de mane, quo fuimus
coram eo, locutus fuisset dicto domino Vitali de hiis. Post
hec die iovis preterita idem dominus papa vocavit dictum do-
minum Vitalem, ut sine aliis veniret. Et tunc dixit ei,
sicut ipse retulit michi, de intentione mutata quo ad id,
quod de decima concesserat idem dominus papa: assignans
ad hoc racionem istam, quod, ex quo solus remanebatis in
dicto negotio prosequendo, non videbat, quod per vos solum
posset expediri. Unde dixit eidem domino Vitali, quod super
hoc loqueretur michi. Quid igitur, serenissime princeps,
super hiis concludens scribam, turbatus nescio, sed video,
quod oportebit me hinc recedere more dispendio fatigatum,
spe frustratum et peccunia vacuatum . . . Dat. Auinione XIIII.
kalendas Februarii^).
CRD 10435. Or. Pap. Ssp.
In der Verwirrimg hat Burgiindi Febniar fiir Marz geschrieben.
XYI. Bericlite voii der Kiirie zur
aragoiiesischeu Greschichte aus
der Zeit Johauus XXII.
490. Johaimes XXII. an Japne II.: An^abe der Griinde, wes-
lialb er die Postulation des Infanten Johannes zuni Erz-
bischof von Tarragona nicht zulassen kann. Avignon 1316
December 15.
Joliaimes episcopiis servus servorum Dei carissimo in
Christo filio Jacobo regi Aragonum illustri salutem et apo-
stolicam benedictionem. Tuas, fili, de credencia litteras ac
venerabilem fratrem nostrum Barchinonensem episcopum ac
dilectum filium nobilem vi]'um Vitalem de Villauoua militem,
exhibitores earum, tue celsitudinis nuntios, leti suscepimus, eo
procul dubio letiores eflfecti, quo de tuo tueque domus regie
statu prospera nuntiantes de tam letis rumoribus potuerunt
nos reddere cerciores. Eos autem in expositione per te sibi
commisse credentie diligenter audivimus eorumque petitiones
tuo nobis oblatas nomine, quas te petere et nos decuit in-
dulgere, liberaliter concessimus et benigne. Sane, fili carissime,
si postulationem de dilecto filio Johanue nato tuo, capellano
nostro, factam in ecclesia Terraconensi non duximus admit-
tendam, tue, quesumus, prudentie mansuetudo moleste non
ferat, cum eam velut rem omni iuri contrariam et divino bene-
placito non acceptam et nedum prorsus insolitam, quin potius
in Romana curia preteritis temporibus inauditam, sine lesione
conscientie et indecentie magne nota, scandalo et obloquio
plurium nec^uiverimus admisisse. Que omnia si tue magni-
tudiuis circumspectio, reiecto carualitatis afiectu, consultius
atteudisset, si iusto librasset examine, quanta sint prelature peri-
cula, nequacj[uam, ut credimus, ipsum natum tuum iuvenem uti-
que tenerum ad onus prelationis assumi in corporis animeque dis-
— 785 —
crimen optasses. Numquid enim non immineret eidem iuveni
adhuc molli et delicate nutrito corporale dispendium, si eius in-
becillibus humeris et ad labores et inquietudines insuetis
tantarum imponeretur curarum et solicitudinum moles, quante
in presule requiruntur? Numquid non exponeretur ipsius
anima magno discrimini, si poneretur custos in vineis, qui
se ipsum adhuc forte custodire non novit, si haberet aliormn
animas in periculo sue conversationis accipere, qui vix suam
sufficit gubernare? Nulla quippe ars doceri presumitur, nisi
prius attenta meditatione discatur ab inperitis, ergo, qua
temeritate suscipitur pastorale magisterium, quando ars est
artium regimen animarum. Sacrorum quoque instituta ca-
nonum preter gravitatem morum ac litterarum scientiam re-
quirunt iu pontifice maturitatem tricennalis etatis, ac im-
perialis lex minorem viginti quinque annis ad tutele officium
non admittit. Quo modo ergo nos possemus iuvenem ad-
huc etiam citra metas adolescentie constitutum ad cathedram
admittere pastoralem, ad illam precipue, que suffraganeis
habet pastoralibus cathedris preminere. Profecto verendum
esset, ne fieret eidem iuveni (!athedra pestilentie ac
sibi et aliis esset occasio parata ruine. Nec blandiatur
aliquis eidem iuveui, quod posset in pontificii gradu pro-
ficere. Plures etenim provectioris etatis in huiusmodi
statu defecisse potius quam in scientia profecisse dolentei-
audivimus; et si forsitan pretendatur, quod per eundem posset
eadem ecclesia, si assumeretur ad illam, sub regii favoris
auxilio in temporalibus multipliciter reparari, id negare nec
volumus nec valemus, spiritualem tamen profectum, quem
precipue querimus, preferimus temporali. Et licet verisinii-
liter supponamus, quod affectu suadente paterno tue potentie
dextera sub eiusdem nato tuo regimine favorabilius ipsi ec-
clesie in promovendis comodis dispendiisque vitandis assisteret
et erga illam etiam regie liberalitas pietatis uberius habun-
daret, illud tamen consideranter attendimus, quod, si ille, qui
terminos tibi constituit, quos preterire non poteris, te iuxta
ordinatum mortalitatis excursum ipsi nato tuo subtraheret,
non eodem cursu illi et eidem ecclesie successor tuus forsitan
responderet, cum uuUus etiam fraternus aflfectus patrio valeat
Finke, Acta Aragononsia. 50
— 786 —
conparari. Lateat itaque usque ad provectiorem etatem iu-
venis sub modio et discat ut suo tempore mereatur ad lucem
candelabro superponi! Nos equidem de suo profectu gaude-
bimus et ad promotionem ipsius tam tui consideratione quam
sue materne domus, cui tenemur^), intuitu oculos habere dis-
ponimus in ingruentia oportunitatis apertos. Et ubi nos antea
Deo volente morte preveniri contingeret, tenere potes indubie,
quod promotio congrua minime deerit apud quemvis succes-
sorem nostrum tam sublimi persone . . . Dat. Auinione
XYin. kalendas Januarii pontificatus nostri anno primo.
CRD Leg. 28 Nr. 44. Or. Bulle. Adresse. Sonst gar kein Zeichen d.
Kanzlei. lch fiige hier noch eine Mitteilung des Arnaldus de Cumbis an (CRD
12678): Heute, Donnertag vor Maria Himmeliahrt, sagte Kardinal Napoleon ihm,
dass er morgens mit dem Papst iiber die Postulation Johanns gesprochen habe.
Der Papst habe erklart, dass er, besonders im Anfange seines Pontifikates, einen
so jungen Mann keiner Kirche vorsetzen werde: eciam per ^iam comende;
letzteres hiitten ihm einige Kai'diuale geraten. Napoleou rate den Leuten, die
deshalb hier seien, wegzugehen und es nicht im Konsistorium vorzubringen, zu-
gleich rate Napoieon von sich aus dem Konige, eine andere taugliche Personlichkeit
zu benennen, die der Papst sicher wahlen wiirde. Arnald meint, die Gesandten
abwarten zu mvissen, \ielleicht bekamen sie mehorem responsionem. Napoleon
dixit michi, quod timebat, quia ipse fecerat totum suum posse. Heute will
Arnaid mit dem Tusculanus und Ostiensis sprechen: quibus negotium est valde
cordi . . . Spero enim quod dominus papa, cum aliquid gustaverit de oneribus
papatus, non poterit servare [rigorem] . . . Dat. Lugduni die iovis ante festum
beate Marie de Augusto.^)
491. Dalmacius de Poiitoiiibus an Jayme II.: Pfriiiidensacheii;
der Vizekaiizler liisst die Terzichtleistenden scliworeii ihren
Terzicht geheimzuhalten; Philipp yoii 3Iallorca muss Bischof
werdeu; Pfriinde des Laurentius Martini; Frauzosen nnd
Flandrer an der Kurie. Ayignon (1317) Januar 5.
. . . Sciatis^) etiam, domine, quod inter alia suplicavi
sibi, quod ob lionorem vestrum conferret benefficia vacancia
in terra vestra clericis terre vestre, quos vos duceretis nomi-
nandos. Et ipse multum liberaliter concessit michi, quod vos
nominetis sibi personas ydoneas et ipse ob honorem vestrum
490 a) tenenemnr Or.
490 1) Also aus der ersten Zeit des Papstes.
491 1) Vorher seiue Aufnahme durch den Papst; iiber Konig Friedrich ; Ver-
handlungen wegen der Baronie Montpellier, Zehnten von Almeria.
— 787 —
conferet eis de dictis beiiefficiis tot, quot^) vos eritis'') . . .
Et ego dixi sibi, si volebat, quod ego scriberem vobis super
hoc. Et ipse dixit m[ichi], quod audacter scriberem vobis.
Et sic potestis, domine, nominare clericos, quos volueritis pro
dictis benefficiis et signifficare domino pape per literas ves-
tras, vel sicut vobis placuerit. Benefflcia vaccancia ego scire
non potui, quia clerici, qui renunciaverunt, nolunt dicere, et
vicecancellarius, qui recepit renunciacionem ab aliquibus, facit
eos°) iurare, quod non revelent alicui . . . Dominus Philipus
de Maioricis habet recipere, licet quasi coactus, episcopatum
de Mirapice et sic vacabunt ex hoc plura benefficia. Multi
alii renunciaverunt, set ignoratur, que benefficia. Dominus
papa . . . concessit dare Laurencio Martinii) canonicatum,
quem pecii, in recompensacionem ecclesie de Corbara, quia in
illa nullo modo dispensaret nec cum archidiacono Bar[chino-
nensi?], licet a pluribus idem rogatus fuerit nec cum alio dis-
pensare voluit contra constitucionem suam. De preposito
Terrachonensi respondit michi, presente magistro Petro Fabri,
quod nec ipsi nec alicui, qui vobis esset ingratus, provideret
in terra vestra. Tamen prepositus fuit hic . . . et intendit, ut
didici, quod non habebit dimitere preposituram propter con-
stitucionem domini pape . . . Nuncii regis Francie adhuc in
magna comitiva sunt hic et comes Flandrensis*^) similiter cum
magna comitiva equitum expectatur de die in diem, et iam
sunt pro eo recepta hospicia . . . Dat. Auinione vigilia epi-
phanie domini.
CRD Ap. 90. Or. Pap. Ssp. Dalmacius wui-de am 24. November an
die Kurie gesandt. Vgl. Reg. 337 f. 277.
492. Gr.Oulomar an Jaymell.: tiber eiue geheirae Angelegenheit;
Johannes XXII. ist sehr erregt iiber Konig Friedrich; seine
Freude iiber die Granada-Angelegenheit, iiber die er schon
zwei Konsistorien gehalten; auch die Tunisfrage interesslert
ilm sehr. Avignon (1317) Januar 12.
Tn der Angelegenheit des Konigs Friedrich unterredete er sich geheim
mit Philipp von Mallorca. Demanava mi, si jo li daria licencia, que el sots
491 a) quod Or. b) Zwei "Worter fehlen. c) eis Or. d) Frandrensis Or.
•191 1) Vgl. iiber ihn Einleitung.
50^
— 788 —
segel de penitencia en confessio, axi con jo ho avia, a alguna persona axi con
per si, fragen diirfe. Schreiber lehnte es ab. Ester, senyor, siats cert, que
monsenyor en Philipp no va en la missatgeria, que devia f er als senyors reys, que
sabets . . . Empero, senyor, une cosa vos fa? saber, segons que la he apresa
secretament molt, quel senyor papa es fort encorat contral senyor rey Frederich.
Qiiant al altre fet, quem comanas, senyor, que deges
soplicar al senyor papa del fet, per qiie son a el trameses
lonrat bisbe de Cordoua e el noble en K. de Cardona, vos faQ
saber, senyor, quels dits bisbe e en R. de Cardona volgren e
pregaven a mi, que jo quem cuytas al papa, per qo que, ans
que els vengessen, fos lo papa enformat dels affers per part
vostre, e jo cuytem, que hi fuy abans que els. Encara no hic
son. E parle ab senyor papa del dit fet en presencia den
^idal de Yilanova, que axi covench a fer, per quel honrat
bisbe de Barchinona e el prenien comiat del ])apa ... E
oyt per lo papa lo dit fet de Granada reebel fort amplament
€ dix, que ja per si metex navia tenguts II. consistoris, si
que el es tant enflamat en lo fet de Granda, que en veritat,
senyor, no veg, que mes ho poges esser, axi que el ha posada
gran esperan(,'e en linfant don Pedre. E dix, que li ajudara
tant grossament, que ab la ajuda de Deu ne vendra a bou
acabament^) . . . Quant al fet de TuuiQ, senyor, sapiats,
Cjuel senyor papa hoy molt be al dit fet, loqual segons que
[dich? . . ] senyor avia entes per en P. de Montmolo e plach
li molt, con lo hoy de mi, quil sabia per vista. E posa grans
dubtes en lo fet tots aquels que vos, senyor, tota hora hi
avetz posatz. Finalment la sua resposta fo aquesta, que el
volia, que apres breus dies fos jo ab el ab alguns cardenals
privats e secrets seus e que recomtas lo fet davant els et
€on acort dels veheria en qo que fer si deges . . . Escrita en
Auinyo dimecres XII. dies eutrant Janer.
CRD 10386. Or. Pap. Ssp. G. Oulomarii erhielt (Reg. 337 f. 200 ^) am
19. December 1316 den Auftrag zur Kurie mit dem ep. Cordubensis u. R. de
Cardona zu gehen: super extirpacione ab Ispania barbarorum. Dann auch pro
notificacione alterius cuiusdam notabihs negocii. Uber die Granada-Angelegenheit
schreibt der Konig: Scripsistis, quod facta intercessione pro negocio Granate in
favorem infantis Petri, quod dom. papa se hostendit multum favorabilem et
benignum et quod dixit etiam, quod mirabatur de nobis, quia non scripsimus
sibi, quod nos essemus in dicto facto et quod placuisset sibi, quod informa-
') Der Papst ist etwas geki-ankt, dass er nicht eher davon erfahren.
— 789 —
vissemus aliquem de adiutorio nobis faciendo, quia ipse faceret nobis bonum
adiutorium. (f. 314.)
"Was die Tunisfrage angeht, habe ich keine voUe Klarheit. Schon 1313
am 27. Juli wird G. Oulomarii ad regem Tunicii gesandt. (Reg. 337 f. 195 ff.)
Der Konig hatte verlangt: que renovellem pau entre nos et la amor antiqua.
Am Schlusse der Instruktion heisst es : Preterea d. rex dixit d. G. Oulomarii . . .
quod, si quoddam secretum negocium, quod tractatur inter ipsum d. regem
nostrum Aragonum et prefatum regem Tunicii, de quo ipse G. Oulomarii infor-
matus est, quod vehementer respicit divinum servicium et tocius Christianitatis,
pervenerit ad effectum, prefatus G. dicat et dicere possit in hoc casu dicto regi
Tunicii, quod ipse rex Tunicii ordinet de pace predicta et omnibus articulis
supradictis, prout sibi placuerit et voluerit et eo etiam casu dictus G. possit eam
firmare ad voluntatem ipsius regis. Reg. 337 f. 183 ^ schreibt nun J. an-
deutungsweise an den Papst, dass tantum secretum nur per credenciam simpUcem
ihm zugekommen sei. Papst: Si negocium ipsum veritate subnixum ac factibile
et expedibile fore putaverimus, solle J. Gesandte und spezielles Schreiben senden.
Jayme antwortet: Tunc nobis satis apparuit sufficere, ut negocium ipsum se-
cretum sanctitati vestre significaremus, ut vos, in quo est scire et posse, ordi-
naretis, eo quod beatitudini videretur . . . Negociimi sic processisse, sicut dictus
G., qui etiam omnibus presens fuit, exposuit sanctitati. Que autem sit illius
voluntas, de quo sermo est, utrum ficta vel vera, das wisse Gott. Negocium
. . . factibile reputamus existente facta primitus pace effectualiter inter . . .
Eobertum Sicihe et Fredericum Trinacrie reges . . . Expedibile . . . reputamus
plus quam aliquid aliud, quod fieri possit contra hostes fidei ad honorem altis-
simi . . . et finalem exterminacionem hostium predictorum. Selbst wenn der,
um den es sich handle, fingiere, konne mit Hiilfe der beiden genannten Konige
die Sache gliicklich ausgefiihrt werden. Es handelt sich also wohl in der
sekreten Sache um eine Eolle, die der Konig von Tunis spielen soU. Ob An-
nahme des Christenthums ?
493. Kardinal Napoleon Orsini an Jayme 11.: Freude iiber
das sekrete Gescliaft, dessen Ausfiihrung von gewaltigem
Nutzen sein werde. Bemiiliungen um Fortf iihrung- der Sache.
Avignon (1316)7 Januar 24.
. . . Nuper cimi venerabilis G. OUomarii consiliarius
vester cum domino nostro, summo pontiffice nobis presentibus
actaret super quodam tgloriosisrsimo negocio secrete per ex-
cellenciani regiam eidem domino nostro summo pontiffici nun-
ciato, de dicto negocio, cum ipsum plenius scivimus, exalta-
tionem habuimus vehementem, in domino spem firmam
habentes, a quo bona cuncta procedunt, quod [effjiciente ipso
multa bona et grandia exinde poterunt provenire. Verum
cum eundem dominum nostrum pontifficem quedam via re-
— 790 —
citata in dicto tractatu fuerit, que, ut ipse asseruit, fuerat
sibi tacta, per quam nobis videtur possibiliter posse perfiici
negocium supradictum : consideravimus dicere dicto G., quod
regie magnifficencie exponeret modum et viam, per dictum
dominum summum pontificem recitatam, ut, si vestre cel-
situdini acceptabilis videretur, signanter divini honoris intuitu,
ut dictum sanctum negocium finem laudabilem felicius sor-
ciatur, eandem viam dicto domino summo pontiffici moveretis
. . . Presertim cum ipse dominus noster nunc magnifficencie
vestre scribat, quod aliquam viam cogitare curetis . . . et eam
per litteras aut per specialem nuncium sibi intimare curetis
. . . Dat. Auinione VIII. kalendas Februarii anno domini
MCCCXVI (?).
CED 5603. Or. Pap. Ssp. Der Konig schreibt ihm ebenfalls in dieser
Sache. (Reg. 337 f. 184.)
494. Dalmacius de Poiitonibiis an Jaynie II.: ZelmtbuUe; der
Konig erlialt nur einen Teil zu Einf allen in Granada; Infant
Johann soU in Paris studieren; Schwierigkeiten bei den
yakanten Pfriinden; Schilderung einer Szene, wie der Papst
einen seinen Verzicht bereuenden und beweinenden Kleriker
hinausjagt. Ayignon (1317) Februar 22.
Tantum tardavi, quia hoc accidit propter negocia Galli-
corum et Flandrensium, quibus dominus papa fuit et adhuc
est multipliciter et continue occupatus. Et raitto vobis, do-
mine, litteram super decima, que remansit de facto Almerie.
Et nuUo modo eam potui aliter obtinere, ymo fecit dominus
papa posse suum, quod vos haberetis partem, et aliam partem
apportarent ad curiam illi clerici sui, qui sunt ibi.
Concessit michi decimam maiorem sexannorum impositam
per dominum Ciementem, ita quod de ea tractantur=*) vobis
quolibet anno de XXXV mill. usque ad XL mill. libr.i) pro
facienda'^) . . . quolibet anno in regno Granate ad devastandum
fructus quolibet anno, quos Sarraceni possent colligere, et ex-
pugnando capiendum castra, si capi possint . . . De statu
-tW a) statt tradantur? b) Zwei Worter fehlen.
494 ij Friiher unter Clemens V. war er doch viel geringer. Was bedeutet
decima maior?
— 791 —
domini Johannis audivi ab eo bona verba et multum placida
et placuit sibi multum, ut dixit michi, quia dominus de Solli-
acho^) dixit sibi, quod vos intendebatis ipsum mittere ad
studium Parisiense. De facto divisionis archiepiscopatus Ter-
rachonensis mandato domini pape dicam vobis intencionem
suam et iam factum posuit in consistorio. De facto bene-
ficiorum vacantium in terra vestra, domine, racione constitu-
cionis sue respondit michi in peticione, quam sibi obtuli,
quod nomiuaretis personas et ob honorem vestmm paratus
erat ipsa beneficia dare personis, quas vos duceretis nominan-
das . . . Fuit sibi supplicatum ex parte regis Maioricensis
pro aliquibus et specialiter pro sociis et familia archidiaconi
Barchinonensis et nulli conferre voluit . . . Ad magnam in-
stanciam archidiaconi de Ripparia dixi domino pape, quod
paratus erat renunciare prioratui de F[r]aga°), quia non pote-
rat defendere ius ecclesie et quod dominus papa deberet eum
conferre domino Johanni. Et dominus papa hoc raultum
[lijberaliter concessit et super hoc feci eum venire ante pre-
senciam domini pape, ut renunciaret. Et cum fuit ante pre-
senciam domini pape incepit flere et noluit renunciare et ita
dominus papa fecit eum expelli de camera . . . Dat. Auinione
VIII. kalendas Marcii.
CRD 4217. Or. Pap. Ssp. Stark durcMochert.
495. Vidal de Villanova an JajTiie II.: Aussprache zwischen
Johannes XXII. und ihm iiber Pfriindenkuniulation und Vor-
anstellung, besonders niit Rucksicht auf den Infanten Johann.
(Uni 1317 Sonimer.)
I . Disapte XXIII. dies de Juliol yo fuy davant lo senyor
papa, qui mavia assignat aquest dia per hoyr las suplica-
cions, que yo en presona vostra avia a presentar aell e pre-
sent mi hoye algunes e signales, e vehen, que les peticions
tenen molt, dix, que non volia pus hoyr e demana aquelles
del infaut don Johan. E foren li presentades e hoyJes totes
e deliuram algunes assats be e daltres mal e letg e altres, en
que res no volch fer . . . Entre les vostres peticions navia
494 c) So wahi-scheinlich.
494 =») Staatraann Philipps d. L.
- 792 —
dues, en que demanavets canongies en la esglesia de Tortosa
an Gerau Rochabarti^) e an Arnau de Montoliu e a a^o respos
lo senyor papa, que encara no avia feyt ne nuyll teoips non
faria, que presona reglar agues res fora sa esgleha^'), e dix, que
no era honesta cosa, que canonge reglar tengues lo peu en
dues esglesies e que avia per folls e per presumptuoses aquells
que a^o demaaaven.i) . .
2. ... Yench a hoyr les peticions de Y. gracies, que yo
li demanava en V. esglesies catedrals^) de vestra^) seynoria;
eran aquestes: Elna, Girona, Vich, la seu Durgell, Oscha.
E ell respos, que don Johan avia sobra de beneficiis, e que
seria menis carrech a ell e miylls per don Johan, que lexas
tantes multiplicacions de benefficiis e que esperas algunes
grosses. E yo li respus: Sancte pare, ab tot a^o ha don
Johan fort poch e en la seynoria del rey son pare no ha res
mas en dues esglesies catedrals. E a agom respos ell : Prenem
daquestes Y. dues aquelles que vos vuyllats. E yo prenia
Girona e Ebia e ell dix: Barchelona es honrada eglesia; a-
quella sia la una e ab Barchelona ensemps pris Girona. E
signam les peticions. E a(;o feyt yo resquisli, que en aquestes
dues gracies e en les altres, en que don Johan era espectant,
quel posas davant los altres, qui espectans eran en las davant
ditas esglesies; e ell respos, queli plahia daquells, qui eran
espectans per papa Climent; e fo li respost, que a allo no
calie, ciue ja papa Climent lo posa davant tots; mas dels seus
li plages, queu fees. A aQom respos, que perre nou faria,
que tort faria e que per ago tornaria a desonor sua, que no
devia venir contra 90 que avia feyt. E a^o li fos respost:
Sancte pare, don Johan pendra gran dampnatge en ago, que
ell es espectant en moltes esglesies a dignitats e especialment
en dues esglesies en lo regne de son pare, en las quals vos
navets meses . . . E ell me respos sobre aQo : Nous cal parlar,
que res no fariam, que nostra honor volem guardar. E yo
dix li: Yerament, sancte pare, si guardar volets vostra honor,
vos posarets don Johan primer als espectans en les eglesies,
a) So Or. b) cateredal Or.
1) Johannes schKesst: Es sei nicht anstandig ihn um etwas zu bitten,
was er nicht bewilligen konne.
— 793 —
hon ell es espectant. E aQO respos: ago es a guardar a vos
miylls que a nos, e nos sabem qo que navem affer! Per que
vos, seynor, podets veer, queyn hom es aquest papa. E es
mon enteniment, que, si ell nol metre primer dels altres ex-
pectans, que yo no reeba les dues gracies damont dites.
Empero daQo nom vuyll mouvre ab ell, tro aia les cartes dels
feyts principals en ma ma.
Cartas Salazar A 2 f. 135. in der Akademie der Geschichte in Madrid.
49G. Philipp voii Mallorca ermahnt Jayiiie II. zuni Frieden
mit seinem Bruder Konig Sancho von Mallorca. Paris (1317?)
Juni 15.
Anima mea turbata est, cum in ea fedatam multipliciter
et fere deletam videam ymaginem summi regis. De nichilo
fecit eam amator honiinum Deus, ymagine sua, eam vere no-
bilitans et decorans, sicut ad eam teste propheta loquatur
dicens^): Audi filia, in quo eius exprimitur inextimabilis no-
bilitas et post pauca eam paterno amore instruencia indicibilis
eius decor monstratur, ita ut concupiscibilis eterno decori des-
cribatur. Et concupiscet, inquit, rex decorem tuum. Sic nobilem
creatam, sic redempcione decoratam, se recolens, ad me ipsum
conversa turbatur anima mea''). Nam ego ipse et non alius eam
innobilitavi et deturpavi, ut iam vix videatur esse homo meus
interior ad Dei ymaginem creatus nec eius precioso sanguine in-
signitus. Si ergo tanta est turbacio in familiari hospicio anime
mee misere et peccatricis, quomodo loquar aliis aut scribam?
Quomodo extra me exibo? Set iam nunc me reprehendo ex
verbis prophete: Msi^) quod lextua, domine Deus, quam nature
et mundo imposuisti, meditacio mea est. Tunc forte perissem
in humilitate mea. Non exto igitur extra me ipsum, cum
manum ad capud meum pono. Ego membrum vel minimus
digitus presumo reverenter et cum omni cordis subieccione
per epistolam tangere vos, dominum meum, capud generis,
unde processi. Ad vos ergo, serenissime domine mi et inter
mortales dominos amantissime, conversa anima servi vestri
496 a) go die eigentmnliche Konstruktion.
49« 1) Psalm 44 c. 11.
3) Psalm 118 c. 77.
— 794 —
inutilis, tamen veraciter in Christo Jhesu vos amantis turbata
est. Et quid dicam ? Parisius eram et venit ad audienciam
meam inter vos et dominum regem Maioricarum, dominum
et fratrem meum, verba habita de futura successione hereditatis
et de declaratione per eum facta. Laudo dominum Deum
meum, qui ab ea et eius spe per imposicionem iugi sui suavis
et honeris levis me misericorditer exclusit. Et utinam altissi-
mus uti'iusque dominorum meorum illis diebus animum occu-
passet desiderio adipiscende hereditatis eteme! . . . Utinam
de hoc ea die verba fuissent inter principes! Utinam et de
hereditate de canum manibus rapienda et Christo Jhesu et
eius populo acquirenda! Set heu me! Liquido patet inimicum
homiuem prefatum semen in cordibus dominorum meorum
seminasse . . . Non dubitat mea parvitas, quod bene videt
regia maiestas hec semina non esse illius, qui est pater futuri
seculi, princeps pacis, cum ex eis non colligat triticum in
horreum suum. Nec presumo cogitare vel dicere, pro qua
parte sit iusticia, quia ignoro, nec est mee vocacionis, me in
huiusmodi immiscere^) . . . Quam facilis est via concordie!
Quod non instruendo set vestram clemenciam implorando bal-
bucio: Si de successione, si de potestate castrorum, vel de
quocunque alio est disceptacio, . . . nec vos . . . nec dominus
frater meus . . . velitis aliquid in hiis questionibus, nisi quod
erit secundum Deum et iusticiam.
In langerer, phrasenhafter Darstellung wird dioses weiter durchgefiihrt.
Dann werden in diistersten Farben die Folgen des Krieges gezeichnet, fiir Land
und Herrscher, selbst der Sieger ist ungliicklich. Und schliesslich unter wieder-
holten Bitten um Frieden und Eintracht der beiden Herrscher folgt dann ein
mit Danteschen Zugen entworfenes Bild der HoUe und der .tormenta dampnatorum'.
Est enim ibi obscuritas, fumus, fetor, sulphur, et ignis inextinguibilis,
carceres etemi et ^-incula, et corrodentes ignei serpentes, et vermes dampnatos
corrodentes, fomaces et montes et carbonum cadencium ignitorum, ferreorum
abissales congeries, voragines sulphuree ardentes, in quibus clamor et dencium
stridor, revolventes et inimdantes et sine fundo fetentes et obscuri torrentes
sepius inundantes ad submersionem pimitorum in eis et retrahentes, ut ad aha
cradeliora tonnenta transportentur. fovee seu putei serjienciuni ignitorum et
devorancium bestiarum . . . Dat.Parisius manu propia seriptum XVIT. kalendas Julii.
CRD 4187. Or. Pap. Ssp. Das Stiick gehort wohl in die Verhandlungen
des Jahres 1317. Gibt die Seelenstimmung des spirituahstisch angehauchten
Prinzen gut wieder. Uber seine Personlichkeit vgl. Einleitung.
i>) Es steht da: inviscare.
— 795 —
497. Pero de Boyl an Jayiiie II.: Zehntsacheii; Tortrag auf
Katalanisch ini Konsistoriuni. Avignon (1318) April 4.
Der Papst machte bela cara bei der Begriissung am Sonntag 12. Marz.
Tags darauf friih Konsistoriimi , abends Empfang der franzosischen Gesandten.
Dienstag Verhandlungen iiber die Titelfrage bei Kouig Friedrich, seine und Roberts
JReise an die Kurie, wozu auch J. erscheinen soll. Vortrag der konigliclien
Bitten : de atorgar vos la decima de la vostra terra dels VI ayns ; zur Deckung der
vielen Ausgaben und zum Angriff auf die Sarracenen. Papst: que la decima
dels VI ayns era posada per lo fet Doltramar e yo que faes una supplicacio
solament sobrel fet dels Moros de Espanya. Hierauf ruhte alles acht Tage lang
wegen des Todes der dona de la Ila filla qui fo del comte de Foix, Dann
befahl am Donnerstag (23 V Marz) Johannes XXII., er solle die Supplik am
Montag (27 ? Marz) im Konsistoriimi vortragen. Er bat den sagrista de Malorque
ihm eine ,bella proposicio' zu machen, Plotzlich kam, als er am Freitag die
Messe bei den Augustinem horte, ein porter mit der Aufforderung, sofort ins
Konsistorium zu kommen. Bei seinem Eintritte f orderte ihn der Papst zum Vor-
trage iiber Granada auf. Eyo li respus: Sant pare, vos me manas ir, que yo
proposas aquest fet en consistori e donas me dia a diluns! Eyo, sant pare, no
som clergue , ne som letrat, que sabes proposar en Lati. E dupte me , que , si
yo recomptava . . . alguns dels cardenals no mentesessen mon lenguatge, e per^o
era mon enteniment, quel sacrista de Malorque, qui es ayi en la cort e es del
-con^el de monsenyor lo rey, recompta en Lati . , . Si vos volets, que en ma
lengua recompte, . . yo ho fare. EI respos me: Tantost digats ho, beus en-
tendreml E lavors yo comenye, . . . e com yo agui finada ma proposicio, el
me dix, que be mavien entes, e que no me calia demanar savi ne maestre en
teologia . . .
Die Angelegenheit, iiber die Kastihens Einverstandnis festgesetzt wurde,
erhielten die Kardinale von Palastrina, Jakob Gaetani und Peter Colonna zur
Priifimg,
Auinyo dimarts IIII. dies Dabril,
CRD Ap. 71, Instruktion fiir P. Boyl iiber Zehnt und Templergiiter am
18. Februar (1317)18,
498, Napoleon Orsini an Jayniell.: Der in Mallorca gefangene
Minorit ist voni Bischof, auf Wunsch Johanns XXII., ge-
fangen gesetzt; der Papst halt seine Schuld fiir schwer; es
sei unklug und nicht im Interesse des Konigs die Sache
jetzt anzuriihren. Avignon (nach 1321) August 3.
. . , Serenitatis vestre litteras pro quodam fratre Minore,
Maioricis detento, uuper uobis a vestra celsitudine destinatas
grata et consueta meutis affeccioue recepimus et coutentis in
eis seriose perlectis scire vos volumus, quod idem frater Minor
propter aliqua, que commisit, per episcopum Maioricensem de
— 796 —
speciali maudato sanctissimi patris domini nostri, domini summi
pontificis retinetur et quod idem dominus ipsius fratris nego-
tium specialiter cordi habet, ita quod visum est nobis pro
meliori eiusdem fratris supersedere a loquendo super hoc
domino supradicto pro eo, quia culpas ipsius graves reputat.
Et si ex allocutione huiusmodi dictum negotium, quod ad
presens videtur quiscere, ad memoriam dicti domini redduca-
tur, poterit in magnum pericuhim ipsius fratris et dispendium
redundare, propter que ab huiusmodi peticione supersedimus
ad presens pro honore vestro et comodo dicti fratris . . . Dat.
Auinione die III. mensis Augusti.
CRD 12213. Or. Pap. Ssp. Mit diesem Schreiben hangt unzweifelhaft zu-
sammen der folgende Brief des fr. Gaido ep. Maioricensis an den Konig, der CRD
Juli liegt, und der, da Guido 1321 emannt ist, nach dieser Zeit und nach dem ersten
Jahre seiner Regierung fallen muss. Serenitatis vestre litteras reverenter re-
cepi, princeps preclarissime , quatinus ad expedicioDem negocii fratris Bernardi
Fusterii, ord. fr. Minorimi, capti in meis carceribus apud Maioricas, procederenms
ac ad liberacionem ipsius a carcere supradicto. Veram, licet intellexerim, domi-
nacioni vestre fuisse intimatum, quod dictum negocium leve est, utpote faciliter
expediria), vestram tamen celsitudinem scire volo, quod dictum negooium non
est ita leve nec per me potest expediri. Multa enim suspecta de heresi sunt
ibi. Et ex eo quia anno preterito, inquisicione facta de predictis apud Maioricas,
necessario habui mitere processum ad dominum papam, extunc non potui pro-
cedere in dicto negocio. Cum autem fui hic, pluries et pluries, presente domino
archidiacono DaiToche huc per celsitudinem vestram amhaxiatore destinato et
ipso etiam absente, supplicavi instantissime domino pape, quod ad expedicionem
dignaretur procedere negocii supradicti vel hec commiteret. Ad quod respondebat:
Faciemus, faciemus, nec aliud potui obtinere ... De hoc etiam scripserunt
michi preclari ac incliti infantes vestri dominus meus ALfonsus et dominus
Petrus et aliqui domini cardinales, dum essem Maioricis. Nec aliud potui facere,
cum ligate sint manus mee , . . Dat. Auinione III. die mensis Julii.
499. Jayiiie II. an Papst Johannes XXII.: Klage, dass trotz
der fur den Kirchendieiist befiihigten eiiiheimischen Geist-
lichen frenide Kleriker Pfriindeu erhalten olme sich um die
Kirche zu kiimmern. Barcelona 1322 Octoher 7.
. . . Licet altissimus, de quo sibi dignas laudes refferimus,
prelatos et alios discipline clericali ascriptos nostri dominii
sic naturali iugeuio, litterali sciencia, morum honestate et aliis
virtutum donis dotaverit, quod in ecclesiis et aliis beneficiis
498 a) So die Konstniktion.
— 797 —
ecclesiasticis terre nostre possunt preesse utiliter et prodesse,
vesti^a eximia clemeucia interdum eciam nostris^) . . suppli-
cacionibus non inducta, de illis in terris nostris, quibus de-
berent congruencius prefici nec in aliis aliorum regum dicioni
subiectis illis providere dignatur, set frequenter in regno
nostro personas alienigenas preficit, quod alii reges et prin-
€ipes eque non tolerant, ut apostolica providencia bene novit.
Quibus quidem sic prefecti ecclesiis, cum raro faciant residen-
ciam in eisdem, comoda ecclesiarum recipiunt et de ipsorum
cura, qualem deberent, soUicitum non supportant . . . Dat.
Barchinone nonas Octobris.
Reg. 347 f. 174v.
500. G. Ouloniarii an B. de Aversoiie: Schilderuiig einer
Audienz bei Joliannes XXII. niit den hekannten Storungen;
Ausserungen des Papstes iiher Zehnt und aragonesisches
Kardinalat; Liste der Kardinalskandidaten; Terhandlungen
niit Napoleon Orsini; Sehnsucht nach Hause. Avignon (1323)
April 16.
Domino Bernardo de Auergone ex parte G. Oulomarii
salus et omne bonum. Recepi literam vestram et aliani
domini regis et domine regine aliam cum aliis, que ex parte
ipsorum dirigebantur domino pape pro facto, quod scitis,
presentande per me domino pape . . . Ascendi ad palacium
domini pape et habui ingressum ad ipsum dominum papam et
■certe, beuedicatur altissimus, recepit me multum gratanter et
placide, quod est mirum, et ideo notabiliter exprimeudum.
Feci inicium proposicionis mee literaliter, ut melius et since-
rius dicerem, et sibi acceptabilius. Et premisso eo, quod in-
formacio continet, quare per aliquas dies in curia fueram cum
domiuo Vitali nec ante suam me contuleram sacram presen-
ciam ex causa per dominum regem, ut scitis, michi in pri-
mordio informacionis tradita, veni ad negocium micM comis-
sum, ut abcius,'') humilius et reverencius potui, prout fueram
informatus et altissimus michi dedit. Finita proposicione
mea, pluribus domini pape accedentibus inten^upcionibus, quas
audistis ipsum facere consuevisse, ex quibus non turbabar,
499 a) Ein bis zwei Worter fehlen. — 500 a) So Or.
— 798 —
cum iam inde liaberem expertam noticiam, dominus papa
respondit in huuc modmn: Nos, dixit ipse, reputamus filium
nostrum karissimum regem Aragonum karum nostrum, et scit
Deus, quod in omnibus, que potuimus et possemus bono modo,
suis votis annuimus et annuere intendimus. Et displicuit
nobis, quia nuper, quando dominus Vitalis peciit a nobi&
decimas pro viagio Sardinie, non sibi concedere potuimus, timen-
tes iudicium incurrere, si decimas collectas pro passagio Terra
sancte concederemus pro invadendis Christianis, set diximus
et adhuc vobis dicimus, quod sunius parati dictas decimas
sibi concedere pro aliquo negocio contra fidei inimicos. Quando
etiaiii idem Vitalis nuper nobis suplicavit, quod filium suum
dominum Toletanum proveheremus ad cardinalatus apicem,
excusavimus per modum per vos tactum-j . . . Set certe nos
ipsum Toletanum^) ob regis honorem prefecimus in ecclesia
honorabili eiusque statum recomendatum habemus in omnibus,
que sibi concedere bono modo possimus. Quantum ad petita
noviter per vos dicimus, quod ad presens non intendimus ali-
quem facere cardinalem, quia sunt viginti quinque nunc,2) et
aliquibus ex eis nondum est ad plenum provisum. Ymmo filius
noster rex Sicilie instanter nobis suplicavit, quod sibi aliquem
concederemus. Et vere bis surrexit de scanno, ubi sedebat,
coram nobis et flexis genibus petiit nec potuit obtinere.^)
Verum tameu quid super peticione regis Aragonum karissimi
filii nostri facere inteudamus, nondum damus vobis finale res-
ponsum, quia nec ad presens concedimus nec negamus. Vos
redibitis ad nos, quando volueritis et aportabitis nobis iu
scriptis nomiua illorum, quos nominastis ex parte sua. Tunc-
que vobis aperiemus intencionem nostram super eo. Et voca-
vit dominum Petrum de Via, qui erat iu capite camere, dicens
sibi: Quando iste ambaxiator voluerit ad nos intrare, intro-
ducatis eum ad nos!
i») Es folgt dann: dixit ipse micM, was in die Konstruition nicht gut
hineinpasst.
ij infant Johann war seit 1319 Erzbischof von Toledo.
2) Es lebten damals zwei von Niliolaus lY., zwei von Bonifaz YIII., sieben
von Clemens Y, und vierzehn von Johannes emannte Kardinale. BereDgarius
Fredoli iunior ep. Portuensis muss damals schon gestorben sein.
3) Ygl. oben, was Yidal de YiEanova von den Bitten Earls II. beL
Clemens Y. berichtet.
— 799 —
Hec fuerunt verba sua ad literam et in eftectu. Cras
die dominica XV. kalendas Madii intendo domino faciente et
disponente intrare ad dominum papam, et scripsi manu mea
in pergameno nomina dominorum nominatorum per ordinem,
ut sunt in informacione nominati in hunc modum:
Gasto archidiaconus Barchinonensis, illustris regis Ara-
gonum consanguineus et affinis.'*)
Eximinus Terrachcnensis archiepiscopus.
Petrus Cesaraugustanus episcopus.
Poncius Barchinonensis episcopus.
Poncius Ilerdensis episcopus.
Berengarius Dertusensis episcopus.
Et oblata cedula antedictai ut dominus papa michi
maudavit, suplicabo et instabo, cum quanta humilitate potero,
pro parte domini regis et domine regine, quod eorum supli-
cacio sorciatur effectum, prout ministrabit ille, a quo cuncta
bona, et sine quo nichil, de quo scriptum est: Omnia, que-
cunque voluit, fecit in celo et in terra, et in Job : Si con-
tinuerit aquas, sicabuntur. ^)
Aliud negocium, pro quo missus fueram, facit dominum
Neapoleonem et archiepiscopum Arborensem et me stare in
magna perplexitate, quia nuncius venit de Marsilia, narrans
quod quotidie expectatur ibi coqua G. Fabre de Sardinia ven-
tura.^) Ego hodie fui cum domino Napoleone ad sciendum
cum eo, quid ego amplius debeo facere-. Et ipse in mei pre-
sencia misit pro archiepiscopo Arborensi, qui debet esse in
sua presencia cras predicta die dominica, et condicent, quantum
pro predicto negocio expectabo, ut extunc recederem. Dixit
tamen michi dominus Neapoleo, quod ipse intendit, quod, si
negocium veniret, ut obtamus, postquam ego hinc recessissem,
ipse miteret post me velocem cursorem, qui faceret me redire
ad villam sancti Audree trans Rodanum et ipse iret ad me
ilKc^) et faceremus facta nostra, quia, ex quo essem expeditus
c) ipse irent ad me illi Or.
•*) Seitdem Weihnachten 1322 Jayme II. die Elisenda de Monchada ge-
heiratet hatte.
5) Job 12 c. 15.
^) Es handelt sich um den Anfang der sardinischen Expedition.
— 800 —
'de curia, non consnlit, quod ibi viderer propter nimiam sus-
picionem, que invasit regem Robertum, quia sic eram hic et
sciebat et me et statum meum et plurimum auxiebatur . . .
Salutate, si placet, plnrimum domiuam coniugem vestram
sororem comunem michi karissimam et rogetis eam ex parte
raea, quod oret patrem nostrum beatum Franciscum pro me
in cordis tenuitate et lacrimarum habunda efusione, sicut
ego faciebam pro ea in suo partu, quod ipse pater noster
obtineat cum domino bonam meam et felicem expedicionem,
ut in brevi visione mutua consolemur . . . Scripta Auinione
die sabbati XVI. kalendas Madii.
CRD Ap. 35. Or. Pap. Ssp. Adresse: Venerabili viro domino Bemardo
de Auersone notario serenissimi domini regis Aragonum. Nach Reg. 338 f . 125
war am 23. Februar (1322)3 G. Oulomarii mit Briefen an die Kurie geschickt,
vor allem wegen der sardinischen Sache.
501. Infant Pedro an seinenVater: iiher liebenswiirdige Auf-
nahnie beim Papste, bei dem er speist. Avignon 1324
November 1.
Omnibus per me ex parte vestra sibi expositis et relatis ^)
. . . Tu demandes grans causes. E si al rey ho atorgam, los
altres reys del mon ne pendran consequencia. Mas pus tu
hic es vengut, [no?] ten iras butx'^), ans ten iras consolats.
E nou haia amal lo rey nostre fill, que, si ell hic fos vengut,
no acabara mes ab nos, que tu faras ne hom qui sia en Es-
panya. Unde serenissime pater, aut per me seu per alium
dicta negocia expediantur, gaudeo in immensum . . . Prout a^)
curialibus intellexi nunquam cum dicto domino nostro illustris
rex Francie nec rex Robertus nec aliquis alius cum tota sua
familia comedit. Dixit dominus noster quod ea, que sibi ex-
posueram . . . deberem in scriptis sibi tradere . . . Die martis
. . . peticiones . . . personaliter presentavi . . . Dominus noster:
Nos ne parlarem ab los cardenals, qo es ab aquells, qui amen
la casa Darago ... E 90 que en consistori se haia a posar,
a) Merkwiirdige Anwendung dieses Wortes, das Henker und anderes
Niedrige bedeutet.
1) Darauf antwoiiet der Papst. Danach redet er also Patois.
^) Er erzahlt dann, wie er vom Papst zum Essen eingeladen wnrde.
— 801 —
nos hic posarem . . . Dat. Auinione kalendis Noverabris anno
domini millesimo trecentesimo vicesimo quarto.
Or. Pap. Ssp. In der Mitte zerstort. Am 1. October 1324 wurde Infant
Pedro an die Kurie gesandt. Er sollte Herabminderung des Census fiir Sardinien
und einen zwanzigjahrigen Zehnten aus dem ganzen Eeiche erbitten, ein Drittel
solle zur Zahlung der kurialen Schulden, zwei Drittel gegen die Sarracenen
dienen. Der Papst bewilligte ihm nur eine Einnabme von 7500 libr. vom Zehnt
auf zwei Jahre, spater, am 24. Juni 1325 einen zweijahrigen Zehnt, dann auf
zehu Jahre einen Nachlass des Zensus um 1000 Mark und der Halfte des ser-
vitium militare. Dafiir darf der Konig seinem Klerus keine andere Auflage
auflegen. Das war allerdings wenig gegeniiber den enormen Ausgaben der
sardinischen Expedition. Infant Alfonso behauptete DC mill. libr. ausgegeben
zu haben. — Eine charakteristische Ausserung der Kardinale iiber die Zehnt-
forderung finde ich (wohl zu 1328?) in CRD 13348:
Dien, que las esglesias son ja molt carregades et mal-
menades. E encara demanavem, que fossen mas carregades
et destruides, e que, si el senyor papa vos atorges la dita
decima segons la valor deles rendes delsdites esgleyas, que
axi matex et en semblant manera demauarien lo rey de
Franga e ell rey de Castella els altres reys la decima en lurs
regnes, et que, si aqo atorgava nostre seynor lo papa, ques
valria tant, con si metia foch a totes les esgleyes.
502. Instruktioii fiir B. de Boxados fur seine Gesaiidtschaft
aii die Kurie: Rede aii deu Papst; kann er keine Bewilligung
der Wiiusehe des lufauteu Alfouso erzieleu, so soll er iu
laugerer Rede deui Papst die Yerwuuderuug des Kouigs aus-
driickeu, dass er ihu heini sardiuischeu Uuteruehmeu uicht
wie die fruhereu Papste uuterstiitzt, souderu ihui eutgegeu-
gearbeitet habe, wofiir der Kouig keiueu (rruud erkeuue.
Er uiiisse iu dieseni Falle auf seiue iliui vou der Kirclie
verlieheueu Auiter verzicliteu. — Zugleich soll der Gesaudte
um Riickuahme uiehrerer Erueuuuugeu vou Bischofeu, Be-
setzuug vou Bistiinieru iu Spauieu uud Sardiuieu uiit Kan-
didateu Jayuies bitteu. (1324)5 Februar 22.
Aquesta es la iuformacio donada per lo seuyor rey an Ber-
nat de Boxados sobre la missatgeria, en quel dit senyor rey el
senyor infant Nanfos lo trameten al senyor papa.
Sia informat en Bernat de Boxados de part del senyor
rey, que, con sera entrat al papa e li haura dada la letra
Finke, Acta Aragonensia. 51
— 802 —
de creen(,*a del infant Nanfos e haura dita tota la missatgeria
del infant present li letra maior del senyor rey. ^) E
diga axi:
Pare sant, monsenyor lo rey Darago se comana en
vostra gracia e donam aquesta letra, queus donas, la qual
vos present de part dell. E entre les altres coses hay co-
manada creeuQa a mi, la qual es aquesta: Cjueus soplega, tant
com ell pot, segons que veurets en la sua letra largament,
queus placia atorgar la suplicacio, que monsenyor linfant vos
ha tramesa a dir per mi, segons c|ueus he recomptar lar-
gament.
E sil senyor papa li demana ell, si ha poder de acceptar
la gracia, que li feu e li trames a dir, per linfant en P. sobre
la meytat del cens e del servey del regue de Sardenya, respona,
que ell es complidament enformat e ha poder de fer tot 90
ques pertanga en ago e en tot lo fet e que sia sa merce, que
ell faga resposta a la missatgeria del infant e puys lo missatge
fara be complidament 90 que li es comanat.
E sil senyor papa en tot cas volia, quel missatge ans de
la resposta de la missatgeria del infant mostras lo seu procu-
ratori, diga, que manament ha e informacio, cjue, abans que
en . . . als enant, haia la resposta sua a la missatgeria del
senyor infant. E puys lo missatge dara recapte al . . . be e
complidament.
Apres lo dit en Bernat de Boxados hagues fet tot son poder
en obtenir las dites gracies e vees, que, segons que les domana
linfant, almenys a la pus minua part e fiualment dels bisbats
que res nom pogues acabar : present al senyor papa la letra
menor del senyor rey^), que es de creenca simpla. E per la
creenca del senyor rey e per aquella del infant, que li haura ja
presentada, diga les paraules, cjues seguexen ab tanta reve-
rencia, con puga:
Pare sant, mon senyor lo rey, e mon senyor linfant me
manaren, que, si per aventura, ^o que ells no cregen ne espe-
raren de vos, los fets venien al punt, aque yo veig, que son
venguts, dixes a vos de part dells, que ells hau vist e cone-
ij Grosses luid kleiues Prokuj-atorium f. 163.
3) f. 163 V.
— 803 —
gut e encara conexen, que, depuys plach a nostre senyor Deus
provehir de vos ala apostolical dignitat, no han sentit de vos
en alcuns fets notables, que fossen honor e profit dela casa
Darago, bona volentat en ajuda e favor aytal, con esperaven.
E es de raho ala casa Darago esser fet, axi con a .1. dels
altres princeps del mon, segons lo bon servey, que vos e la
sancta esgleya poriets reebre dells e de la lur casa. E spe-
cialment han provat a^o en lo fet dela conquesta del regne
de Sardenya e de Corsega, en la qual de vos no han poguda
obtenir per molts missatges, queus naien trarneses, ne moltes
instancies fetes, gracia ne favor ne encara justicia, jassia que
el sant pare Bonifaci de bona memoria atorgas per lo dit fet
aquells rescrits, que li foren demanats en favor de la dita
conquesta e els altres sants pares en Beneet e en Clement ho
haguessen atorgat e offert volenterosaraent e encara offerta
ajuda axi con a cosa a la esgleya de Roma pertanyent. E
de vos, pare sant, segons que dit es, no tan solament hagen
conseguida gracia ne favor ne justicia, ans encara, segons que
han sabut, e a,qo\is dic ab la major reverencia que pusch, hi
havets donats molts enpatxaments e destorbs e encara fets,
segons que molts hir dien. E maravellen se molt, quel es
la raho dago, con ells no la saben ne la poden pensar, ans son
estats aparellats e son axi con negun altre princep del mon
a tot servey e honor dela sancta esgleya e de vos. Per que
monseynor lo rey me dix, que, si yo me havia a apartir de vos
sens tota gracia e quem nanas de tot en tot buyt,"^) queus
dixes de part sua, que, pus altre favor ne gracia ne profit
nol ve de vos, ne par, que entenats, que ell vos puxa servir,
queus retes de part dell la comissio dels officis, que te de la
esgleya de Roma. La qual comissio yo he a la posada, e si
men vaig axi sens tota gracia, haure la a retre, segons lo
manameut, que he.^)
E si lo senyor papa se ablanery per aQO, esper en Ber-
nat de Boxados la sua resposta. E si li fa alcuna gracia, reeba
la, faent son poder, que sia, con major puga, segons la in-
a) Statt vuyt.
3) Erinnert dann an die Dienste, die der Konig mit seinen tiichtigen
Sohnen und den tiichtigen Truppen der Kirche leisten konne.
51*
— 804 —
formatio damuudita. E eu aquest cas uo reta la dita comis-
sio dels officis . . .
Informacio sobrel fet dels bisbats.
Sia memoria an Bernat de Hoxados, que parle ab lo
•senyor papa de part del senyor rey e del seuyor iufant Nan-
fos, en qual mauera per alcunes eleccions fetes per los ca]>i-
tols dalcunes esgleyes, que hau ara va^at en la senyoria del
senyor rey, e reservatious e provisions daquelles fetes per lo
senyor papa se puga moure brega. Es asaber, con eu Pedro
Durrea sia elet e confermat en la esgleya de Taragona, de la
qual es provist per lo seuyor papa au Bertran de Cornudella,
qui era elet de Oscha, e eucara de la esgleya de Leyda sia
provist an R. Dauinyo, en la qual era postulat en P. de
Munchada, e per aquestes coses lo senyor rey e el senyor
infant volents esquivar tot escandel en lur terra e eu les
esgleyes dessus dites hageu pensada nianera, per la qual se
pogues esquivar per los dits fets: signifiquen al senyor papa
la dita manera en la forma, ques segueix.
Es asaber, que per qo, cou Io dit en P. Durrea es elet
en concordia en la esgleya de TaraQona e ja confermat, prop
de la qual son poblats sos amics, qui son molt poderosos,
hagues aquella esgleya; e en Bertran de Coi"nudeIIa, al qual
es provist de la esgleya de Tara{;ona per lo senyor papa,
hagues los benifets, que havia en Pedro Durrea. Eac^o dien
lo senyor rey e el senyor infant, per (jo con seuten de part
■den Bertran de Cornudella, quen sera pagat, per esquivar
escandel e el peril, que li poria esser per los amics del dit
en Pedro Durrea. E que fos provehit an R. Dauinyo, bisbe
de Leida, del archabisbat de Montreyal, que vaga en Sicilia
e el qual lo senyor papa se ha reservat, qui es molt honrada
cosa e profitosa, molt mes, quel bisbat de Leyda, e tal de que
ell se deu tenir molt per pagat. E que al bisbat de Leyda
fos mudat en P. de Muuchada bisbe de SaragO(,'a de Sicilia,
qui era postulat en concordia en aquell bisbat. E per aquesta
manera seria satisfet ala indignacio, quels amics den P. de
Munchada han concebuda coutre lo dit en R. Dauiuyo, per la
manera, ques es tenguda en aquell fet. E en aquest cas en
Oasto de Munchada romaudria en son bisbat de Oscha. E el
— 805 —
senyor papa poria proveMr del bisbat de Gerona an Gilabert
de Cruylles, qui es elet en concordia.
Si aQO no volia fer, fees del bisbat de Tara^ona e dels
benifets den P. Durrea qo que damunt es dit; e que mudas
en Gasto de Munchada al bisbat de Leyda, per (;o, con ses
amics son poblats prop de Leyda; e en R. Dauinyo a aquell
Doscha 0 de Gerona, don es natural, qual mes valgues.
E perQO con par, que ell deia mes acceptar aquell Doscha,
per (?o con es pus profitos, hagues aquell de Gerona lo dit
en Gilabert; e si en R. Dauinyo volia mes aquell de Gerona,
hagues lo dit elet de Gerona aquell Doscha.
Eeg. 338 f. 157 ff. Zweck der Gesaudtschaft war, viel mehr zu er-
reichen in Gewahning von Zehnten, als Infant Pedro erzielt hatte. Empfehlungs-
schreiben erhielt der Gesaudte an Xapoleon Orsini und vier andere Kardinale,
an mag. E. de VaHe, d. pape notario, nobih P. de Via d. p. nepoti, A. de Osa,
d. p. nepoti, consiliario d. regis. A. de Trian . . . nepoti et menescallo. Auch
die Angelegenheit des Ferrarius de Apilia soUte beriihrt werden.
Am 8. Marz (1324)25 f. 1(54 ^' f. schreibt der Konig dem Gesandten, dass
der Papst caita boUada dem Bertrand de Cornudella geschickt als Bischof von
Tarazona und dass B. de Coruudella von seinem Entschlusse, die Beneficien des
Urrea anzunehmen, abgegangen sei. Infolgedes schlagt er mit Ubereinstimmung
des Infanten Alfonso vor: Que haia lo dit bisbat de Tarazona lo dit P. DuiTea
e en E. Dauinyo que sia mudat o al bisbat de Gerona o de Oscha; . . . que
daquell de Gerona sia provehit . . . en Bertran de Cornudella e en Gasto de
Mimchada fos mudat al bisbat de Leyda.
Tatsachlich blieb B. de Coruudella in Tarazona bis zu seinem Tode 1348.
Oscha (Huesca) erhielt Gaston de Moncada 1324 Xovember 14 bis 1328, dann
kam er nach Gerona; Gerona erhieit P. de Urrea 1325 am 10. Mai bis 1328;
'Lerida zunachst Eaimundus abbas Montisaragonum bis 1327, worauf ihm Arnald
de Cumbis folgte.
Zugleich erhielt der Gesandte Auftrag fiir die Besetzmig erledigter Bis-
tiimer in Satdinien zu sorgen. (Beg. 838 f. 165^ imd ein Zettel CED 120 s. f.:
ln Sardinia dicuntur vacare ad presens infrascripte ecclesie videUcet: TuiTitana
archiepiscopahs (andere Hand: Suplicet pro fratre F. de Apilia . . . et si non . . .,
fieret confessor). Das ist fr. P. de Porcell. Er erhielt es erst 1327, da friiher
das Erzbistum gar uicht mehr eiledigt war. Episcopales vero: Sorana (A. H.
pro confessore domini infautis). Im Eeg. G. Jomet genamit confessor del dit
infant don Alfonso. TatsachHch war Sora seit 1323 schoa wieder besetzt! —
Plovacencis (A. H. pro fratre Francisco Fusterii). Auch dies war nicht erledigt.
Bisarchien. (pro P. d. Podio cuerio capeilano d. infantis). ^\'ar nicht erledigt!
Dolien. (A. H. pro fratre P. de Deo, si dispensatum est cum eo, alias pro Bo-
nauato capellano.) Auch dieses scheint besetzt gewesen zu sein!
— 806 —
503. B. (le Boxados an Jayme II.: Enipfan^ bei Napoleon
Orsini. Teilnahnie an der Osterniesse des Papstes, Audienz,
standige Unterbrechung seitens Johanns XXII. und Bitte
seinerseits ihn ausreden zu lassen. Der Papst kann ihn
nicht liin^er anhoren, da er we^en des lombardischen Kiieges
zu Tiel zu tun hat. Die Aussohnung Ludwij^s d. B. und
Friedrichs d. Sch. niltze dem Konig. (1325) April 7.
Senyor, rey. Jo Bernat de Boxados homil cavaler vostre
me coman en la vostra gracia . . . Ja per laltre coreu vos
fyu saber,!) qual dia entre Auinyo ne con fuy rebut especial-
ment del cardenal micer Napolio e de les paraules, quem dix
lo vosti'e amic en aQO. La vostra alta senyoria hi aura pro-
veyt QO que sera a be dels afers*), si a Deu plau. Encara
sapia la vostra senyoria, senyor, que jo done la carta vostra
a miQer Napolio, de la qual el vos fo moltes gracies;^) e de-
puys lendema'') frare Ferer Dabelya dix me, quel dit carde-
nal li avia dit: Veyats, que ja bontat ma feyta el rey Darago,
que no ma vengut cas, que yo laya pogut servir en res. Mas
per qo consolament sab, que yo he bona affeccio a el e a la
sua casa, ma feyta aquesta gracia, e mosti*a li la carta e
mostras fort pagat de la gracia, que vos li feytes, segons que
en la dita carta se contenia. Encara sapia la vostra senyoria,
senyor, [que] jo fay lo dia de pasquas a la missa del papa.
El diluns apres nar A. Dosa trames a me .1. escuder a casa
per lo mati e dix me, que nar A. Dosa me feya saber, que
jo fos ales vespres a lalberc del papa e que poria dir ma
enbaxada. E axi, senyor, fuy hi ala dita hora e agi entrada,
e dix ma misatgeria, segons que mera manat. E dix tot lo
capitol primer paraula a paraula, jas fos quel me trencas e
molts locs mes paraules dien cetera, quel vos avia feyta bona
gracia e qes maravelyava molt de vos, con no haviets trames
algu, que ages poder dacceptar la gracia e retefycar®) quel
vos avia feyta, con linfant don Pedro hic vene. E yo
deya li a cada vegada: Pare sant, placius, quem lexets
a) afes Or. b) yendema Or. c) Qb statt rectefycar?
*) Den Brief habe ich nicht.
*) Das Empfehlungsschreiben. Wahrscheinlich iiberbrachte B auch die
Schenkungsurkunde.
— 807 —
acal)ar mes paraiiles, segons quem son comanades per mon-
senyor linfant; e puys jo respondreus a^o, que vos me
demanats, segons quen son enformat. Con agi acabat lo
primer capitol, comenQe al altre, e tan tost que jo dix, que
la remesio de la meytat de la pensio e del servey hera
minua, vas moure e dix: E la no es pas minua! Ans es
bona e gran e nos no erem tenguts de fer neguna gracia per
aquests'^) feyt al rey Darago, quel papa nostre prede^essor,
que li 0 dona, no sobliga a el, que lesglea li fos tengut de
fer li neguna ajuda. Pare sant®), dix jo, placia a vos, quem
lexets dir ma misatgeria, segons que mes comanada; eaxi
lexa men dir entro ala meytat del dit capitol; e puys dix
me: Jo esperava del rey, quel menujas algu, que retifycas
la gracia, que jo li avia feyta, e linfant metramet ara en-
baxada sobre aquest fey[t]. Lo rey a feyt mal, el a feyt
mal! E axi nos avem boyda ta enbaxada e dona lans en
escrit e aurem nostracort am nostres frares. E puys res-
pondrem te. Pare sant, placia a vos, que lam lexets acabar,
que poc he adir. Nos ho avem be entes e am lescrit aurem
nostre acort am nostres frares. El semei^ se per levar, eyo
presenteli la letra vostra menor segons lo conseyl del vostre
amic e apres de la recomandacio dix li mes paraules longa-
ment segons aqesf^) escrit, que na dins aqesta letra enclos.3)
Item, senyor, me dix semblans paraules, que li a ^) donas per
escrit e que auria conseyl am sos frares. Jo dixli : Quant?)
li aportaria lescrit? El dix me: Dema. Jo dixli: Placia a
Deu, que vos me fagats tal respost*»), que sia a onor e a profyt
de monsenyor. El dix: Nos hi farem go que porem, mas
nos avem afer trop per nostras geras de la Lombardia.
El vas levar, entrasen, que nom dix als ; ara jo, senyor,
am conseyl del vostre amic e feyts escriure los capitols en
Lati an P. de Labadia^j e a I compayo de mon frare, que es
aci, quels ha escrits, quen P. de Labadia dix, que na feya
bona letra, mas aqest es hom bo e discret e hom, que es-
criu be, en que hom se pot fyar de tenir secret. Mas empero
d) aquets Or. e) sat Or. t) So Or. s) quat Or. h) repots Or.
3) Fehlt jetzt.
*) Durch den Prokurator.
- 808 —
en la vostra misatgeria avem meses totes les paraules de la
vostra letra pus largament que jo noles^ dix, segons lescrit,
queus emda: que tot es paraula a paraula en manera de
soplicacio, sal que noyes, que acQeptets la gracia. E yo creu,
quel nostre amic a dat bon conseyll . . .
Altres noves no hic ha, sal qes ^ diu, . . . quels dos ducs
se son avenguts : Daustria e de Bauera; e dia vostre amic,
que a^ous ajudara molt als afers . . . Dada lendema de
pasqua . . .
CRD (nicht numeriert). Or. Pap. Reste eines kleinen griinen Siegels.
Auf einem angeklebten Zettel steht u. a. Diuse en la cori, quel cardenal esta
quax asetjat. aquel qe es en Pendemont e que li va fort mal. [Lo] papa es ne
fort torbat. Altres noves no liicha, sal ques diu, que a treva en la gera del
rey da Fran^a e del rey Danglatera entre a cinquagesiraa.
504. Bernard de Boxados au Jaynie II.: Tortrag beini Papste.
Neuer Mzekanzler, friiher Prokurator des Papstes ani fran-
zosischen Hofe. Johanues XXII. ist einyerstandeu mit der
tbergabe des Bistums Tarazona an P. de Urrea, weun B. de
Cornudela will. Das will er aber schriftlich. Bei Geroua
begaun er den Kouig zu tadeln: er habe ihni oft gedieut;
aber der Kouig wolle die Besetzuug aller Benefizien iu
seiuem Laude haben. Entschuldigungsgriinde des Schreibers.
Aviguon (1325) April 12.
Senyor rey. Jo Bernat de Boxados humil cavaler vostre
me coman en v. gracia besan vostres mans e vostres peus.
Sapie la vostra alta senyoria, que huy, ciue es dimecres XII
dies anats Dabril, vos trames .1. correu ab letres mies, per les
quals vos faz saber tot qo que avia feyt depuys que fuy aci.
Lo dit coreu partit Dauinyo, jo entre davant lo papa e pre-
sente li la missatgeria en escrit segons la vostra entormacio
e dix li axi: Pare sant, vos me manas, que jous donas la
mia missatgeria en escrit e axi present la ala vostra santitat
e placieus, que vos facjats tal gracia a monsenyor linfant,
que el ne sie pagat, e axi metex*) vos placie obeir los precs,
que monsenyor lo rey vos en fa, segons C|ue veurets en aquest
escrit longament. E el respos me: Nos ho regonexerem e
aurem hi nostre acort e puys responrem'') vosen. Apres,
504 a) elex Or. b) responren Or.
— 809 —
senyor, pergo con jo he entes, quel vicecanceller deu esser
dins breiis dies aci, lo qual a nom micer Johan Darpadola*^)
qui ere en la casa del rey de Franga per lo papa procurador,
e ara ali trames missatge, que vingue, que sera vicecanceller:
e axi tau tost, que el vengues, faiem reguart, que les letres
den Bertran de Cornudela no sespaegassen. E axi dix li la
missatgeria dels bisbats segons la vostra enformacio. E tan-
tost que jo li agui parlat, quen Pedro Durrea romangues el
bisbat de Tara^ona e en Bertran que agues les seus'^) bene-
ficis, ans quem lexas mes enant passar, dix, qne per sa arma
que el avie hoit dir molt de be den Pedro Durrea, e que ere
deles pus nobles gens Darago, e que a el plaie, sol que el
sabes, que en Bertran de Cornudela hi consentis. E jo dix
li, que jo era cert, que a el plaie. E el dix, que nomen
creuria, si non veie letra del dit en Bertran. E jo clameli
merce, que no anantas mes en los afers, entro que jon agues
feyt saber a vos, senyor, e al senyor infant e an Bertran de
Cornudela. E el respos, que li plaie molt. Apres jo li parle
del feyt del bisbe de Leyda segons la vostra enfonnatio. E
el dix, que avos no estave be, con lo proseguiets axi, que el
ere cert, que el ere estat vostre servidor moltes vegades en
los affers, que aviets aguts afer ab el. E axi que nolin parla&
pus. Mas que, quant ere en lo feyt del bisbat de Girona, dix,^
que el avie be entes, que lelet ere prohom e axi quey volie-
aver son acort. Jo dix li, que, si plaer ere seu, que vos^
senyor, e el senyor infant lo pregavets molt curosament, que,
si provehia del dit bisbat de Girona an Cruiyles, que mon
frare agues los seus beneficis,^) salvant les capelanies, que
fossen den senta Coloma, segons que en la vostra enformacio
ere. E el respos me, que naurie son acort, mas que per sa
arma lo rey fa mal, tots los beneficis vol aver de sa terra et
donar a qui el plau. Et nos non podem proveir a negu, que
nos vuyllam. Et jo dix li, que vos no pregavets sino per
bones ' persones et qui los seus an servit a vos, senyor, et als
vostres et per persones de vostra terra. Et el dix, que el
c) Oder Darpadelo? d) seu Or.
1) Sein Bruder war archidiac. Celsonensis in ecclesia Urgellensi.
CRD 11562.
— 810 —
non hi avie mes negu de sa terra e ves levar e anassen. Per
que, senyor, ami es semblant, salva honor dela vostra altea,
que vos deguessets trametre alguna bona persona an Bertran
de Cornudala e queli deguessets pregar econseylar, que el
degues reebre aquels beneficis e renunciar al bisbat de Tara-
Qona e que dago escrivis el al papa, que ael })lau e que es
apareylat de reebre los beneficis, sils li done . . . Quant al
feyt del bisbe de Leyda . . . jo creu, que, si el avie semblant
letra del bisbe de Leyda, que a el plagues, que fos a Oscha
o Girona, qual que mes amas; pens me, quel papa farie, que
en Gasto fos mudat a Leyda . . . Dat. Auinyo XII. dies anats
Dabril.
CRD 11205. Or. Pap. Ssp.
505. Jayme II. an Papst Johaimes XXII.: Protest gegeii
Terleumdungen iiber seine kriegerischen Absichten; dringende
Bitte, den Frieden zwisclien Friedrich und Robert ernstlich
zu fordern; der Papst konne das allein. Yalencia 1325
April 13.
. . . Est, quod multorum multa loquentium ora nemo
compescere seu claudere potest, et siquidem bene competit
apostolice dignitati, ut difficiliter talibus credendis credulas
non aperiat aures. Verum est tamen, sanctissime pater,
quod nos aliquas facimus preparari galeas, ut illas . . . ad
partes regni Sardinie acquisiti noviter, sicut scitis, apostolice
sedi et nostro domiuio transmitamus. Sane nostris afiectibus
plurimum placuit set et summe placeret, si sanctitas vestra,
prout sepe nos supplicavimus, et nunc per nuncium specialem,
quem misimus, supplicamus, negocium . . . Roberti . . . ac
Frederici . . . efficacius assumpsisset, veluti qui non spiritua-
liter set etiam temporaliter existitis pater et dominus utrius-
que, ut bonum pacis perpetue potuisset et posset inter eos
solide reformari, et si propter hoc tanquam pater et dominus
direxisset et adhuc dirigeret coactiva remedia in utrumque.
Er koniie uicht mehr; was er getan vor seinem Pontifikate und wahrend
seines Pontifikates sei ihm bekaiint. Dat Valeiitie idus Aprilis 1235.
Eeg. 248 f. 265.
506. Bernard Boxados an Jaynie II.: Langere Zeit blieb er
ohne Audienz. Uber die Besetzung yon Tarazona liess ihn
— 811 —
der Papst aii deii Koiii^ sclireibeii, trotzdem liat er jetzt
B. de Curnudela ernamit. Seine Bitte um Riicknalime lehnt
der Papst ab. P. de Urrea konne ja Gerona bekommen;
Boxados bezweifelt, dass er dies Bistum njllime. Auf Yer-
anlassun^ Napoleon Orsinis bat er um Nominierung von
Kandidaten durch den Konig fiir erledigte Sitze in Sardinien
und Korsika. Als er Ferrer Dabeyla (Ferrarius de Apilia)
fiir das Erzbistum Torres yorschlug, nannte der Papst diesen
einen schlechten Menschen und ging weg. Schreiber empfiehlt
fiir ein Bistum seinen Freund F. Fuster. Napoleon Orsini
empfiehlt dringend, fiir die Inseln nur Aragonesen als
Bischofe zu verlangen; der verdiichtige (von Johanu pro-
yidierte) Angel sei auf Bitten (des Pisaners) Neri ernannt.
Warnt vor Zulassung der Geldausfuhr (fiir die Kurie), sonst
erlangt er nichts. Denn die Angst vor dem Yerbot uud
dass der Infant die Zensuszahlung fiir Sardinien ablehnt,
weil ihm die Kirche nicht geholfen, niachen den Papst frei-
gebig. Rat dringend nach Ansicht der Freunde nicht so
nachgiebi? zu sein und nicht zu viele Gesandte zu schicken.
Freilassung Friedrichs d. Sch. und Gesandtschaft Leopolds
von Osterreich. Avignon (1325) April 26.
Senyor rey. Jo Bernat de Boxados . . . Depuys que
jo agi dada ma misatgeria per escrit al papa, segons que
per les altres letres vos fyu saber longament, que no le
pogut veure, sino I vegada, e lavors li parle en qesta manera,
que li plages, quem fes resposta a ma misatgeria. EI res-
posme, que aquela setmana pasada, quel a\da aguts ades
liurar alguns negocis, mas que en breu quel me deliuraria.
Depuys parleli del feyt de lalet^) de Taragona, con jo avia
entes, que les cartes sespegaven en la cort den Bertran de
Curnudela*), e que al plages, que les fes retenir, entro jo,
senyor, ages cobrat ardit vostre, con jo avos ages escrit,
quel mavia dit, que li plauria, que lalet romangues en lo
bisbat, e que en Bertran ages los benefycis. EI respos me,
que ja neren exides les cartes. E jo dix li: Pare saut, vos
mavets escriure al senyor rey el senyor infant debades, e som
molt despagat, quels entendran, que jo ne aja daqests afers*^)
a) So Or. b) aqets afes Or. So iramer.
— 812 —
am vos parlat ; e tendrau meu per mouQoneger, que cuydar
fan, que jo maya trobades aqestes noves, quels no enteudran
ne creuran, que 90 que vos magesets dit uua vegada, uos
segis. Nos nous dixem, dix el, nuylora, que retiugesem les
cartes, eaxi no revocarem^) en neguna mauera la provesio,
que nos avem feyta, mas aya en P. DmTea lo bisbat de
Girona! Dix li jo: Pare sant, nom pens, cpiel prenges, quel
lia covinens benifycis e limyar sia del tot de sos amics. El
dix: Prenga aqests'') e puys pora seu parlar ambi, e nos
darem hi totora favor! Jo dix li : que nom pensava, cjuel lo
volges pendre, enpero que jo hi auria mon acort. Apres parleli
per conseyl del vostre amic^) , que jo ages ardit agut de vos^
senyor, que algunes bisbats vagaseu eu Qerdenya en Corcega,
quels li plages reservar e donar alguues presones, cjue vos,
senyor, li nominariets. El respos me, quel navia ja proveit
deu a .1. frare Preycador, (pie hera sou penetencier.'^) Era
molt prohom. Lo qual avia nom frare Augelo-) et que li
avia }>roveyt del bisbat de Soles. E jo dix li, que, pus da-
quel avia proveyt, que li plages les alti-es reservar e donar
segons la volentat de vos, senyor. El dix me: As les presones?
E jo dix li: Pare sant, hoc; .1. ne, frare Ferer Dabelya,^) de que
monsenyor lo rey vos soplica, que aya larcabisbat de Tores,
que, segons que el acutes, vaga. El respos: El es mal home
e no som tenguts de fer li aquexa gracia ue altra. Pare
sant, dix jo, fets hi per honor del senyor rey, que us en
prega. E del seuyor infant, que moltes vegades vos ha pre-
gat per el daltres afers. Yas levar e dix: Nos hi aurem
nostre. acort! Depuys no le pogut veure. Mas conselya el
vostre amic, que vos li fagats saber les presones, especiahiient
queus placia pregar per frare Ferer Dabelya del arcabisbat
de Tores ... E si a vos, senyor, ne playa proveyr duu dels
dits bisbats a .1. frare Preycador, que es aqui a Valencia: es
bon hom e prohom e mon amic, pendria vos ho en gracia en
mer(,'e, e a nom lo dit Preycador frare Franchetes Fuster . . . Diu,
c) revocariniem Or. <!) penetecier Or.
1) Xapoleon Oreini.
*) Angelus ep. Sulcitan. Er blieb Ponitenziai'.
^) Den fiiiher oft erwalinten Korrespondenten des Konigs.
— 813 —
senyor, lo vostre ainic, qiie eii totes gises hi faca hom son poder,
quen les hiles aya bisbes de vostra senyoria, que diu, quels
prelats que be e mal saben tractar, con se volen. Encara diu,
cjue sil ne creyets, que no ni lexariets entrar negu sospitos,
que aquest frare Angel: el sab, que a precs del comte Nere^)
lin a proveyt. Encara sa})ia la vostra alta senyoria, senyor,
que, segons que jo veg, entes el papa me ramenar per noves,
entre que sapia, vos com vos cabdelarets daqeys seus legats,
sils enlaxarets traure la moneda de la decima e del sobsidi;
e siats (^ert, senyor, que sio fets, cjue no naurets neguna
gracia, que qual que gracia el vos faca, segons que jo e ...
he per (,'ert, no laus fara per als sino per aqestes dues raon*:
la primera, quel se duptave del infant, que uo diges: jo me
conqerida la ylla de Qerdenya sens ajuda vostra, e axi nous
en faria negun servi ne treut! E per qo vol el, quen lo es-
€rit de la gracia, que feu, con hic fo linfant en P., ages tan
forts condicious de penes, si vos no feyets lo ser\d e no paga-
vets lo treut o pensio. La segona rao, que lexets trer \a
de^ima desusdita e subsidi. Per Deu, seuyor, tots aqests,**)
que conexen sa manera, dien, que mes nourets, si no li sots
tan hobedient, nel duptets tant, con solets. Placia a vos,
senyor , quem deyats perdonar, si en les paraules, que jous
escriu, ha algun defaliment. Que Deus sab, que a bon ente-
niment ho dit e, segons que hog dir a presones, que jo fo
cert, que volrien vostre be. Senyor, senblans paraules vos
he trameses a dir per les altres letres, queus he trameses.
Eaxi pens me, que naure en breu vostra resposta . . . En-
cara, senyor, sapia la vostra senyoria, que es vengut aci en
Marti Dalfaro, segons quel diu per misage vostre; e jo trop,^
que per sa venguda he perdut, que no e vits^) lo papa dues
vegades, con el li feu reverencia, quen Dosa mavia donada
ora e puys uy en aqest^) dia, que . . . ac entrada, en Arnau
Dosa dix me: Ara nyt aqest altre c[av]aler; e axi tornat hic
dema! Eaxi, senyor, vos siats qei% que per moltiplicar de
trametre molts misages, que vostres afers non valran mes.
Ans vos prenen los uns menys pe)- los altres, e par, que vos
e) aqfcs Or. f) Statt trob. s) So Or.
"*) Kainerius de Donoratico aus Pisa!
— 814 —
ayats mayor hobs lo papa que no avets . . . ^) Item es qerta cosa,
senyor, quel duc Daustria es exit de la preso e que ses aven-
gut am^) lo duc de Bauera. Comtes aci, que dins breus dies hic
deven^) aver misages del duc Leopol . . . Dada Auinyo dime-
cres XXYI. dins Dabril.
CRD 11325. Or. Pap. Ssp.
507. Bernard de Boxados an Jayme 11. : Aiidienz bei Jo-
hamies XXII. Wie B. ihn yeranlasst, rnhig znzuhoren. Er-
ortermiiren iiher die Koinnagnien, die den ena^lischen Konig
gegen Frankreich unterstiitzten; Bernard bietet dem Konig
von Frankreicli und dem Papst die gleiche Zahl an. Kriegs-
plane Jaymes. Ermahmingen Bernards. dass der Papst doch
Frieden zwischen Robert und Friedrich stifte. Avignon (1325)
Mai 12.
. . . Aquel dia matex a hora de vespres agui entrada
al papa. E per tal, senyor, con el a manera, que tantost se
leve et sen va ne espere, que hom acap sa raho, jo, senyor,
dix li: Pare sant, molt a, que no pogui aver entrada a vos,
et axi ara eus adir alguns afers de part de monsenyor lo rey
et de monseuyor linfant et de la seuyora regina, et axi pla-
cieus, que nous mogats, entro aquels vos aja dits. Et el dix,
que no faria. ' ; . . . A90 feyt el demanam, que ere, que hoit avie
dir, que compaya de cavalers et de peu exien del regne Darago
que anaven a ajuda del rey Danglaterra, sis faie de vostra
volentat? Et jo dix li, que jo da(;o no avia aguda neguna
506 h.) duen Or.
.506 5| X)ann si.richt er von deni Pisaner Gesandten. der gute Nachrichten
aus Sardinien habe. Dix li yo : Axo no creu. El dix : lo us mostrare ietra. E
con el la volc mostrar, cridaren lo cuytadament, quel papa lo demanava per
saber la novela. Eaxi entrasen, eaxi podets conexer el papa. con U plaen hoyr
bones noveles de (^erdenya, que (;o que jo enten, que sia gran falsia, li playa
axi oyr . . .
507 1) Er sprach von seinem Warten; er mochte Antwort haben. Nie habe
Aragonien so tirchenergebenen Konig und Infanten gehabt. El respos me: que
a^o sabie el be ! Alles wiirde bald erledigt. Dann kamen Petitionen der Konigin,
Infantin und Vidals de ViUanova, dessen Sohn Unrecht geschehen. Der Papst
versprach Erledigung.
— 81o —
certeiiitat saul aquests porters^), que ara eren venguts, que
comptaven, ciue D homens a caval hi anaven en sou del rey
Danglatera. Et vos, senyor, no avets acustumat de vedar a
vostres gens, que no vaien guaayar'') la hon miyls troben, pus
vos nols ajats obs. Et puys dix me, con avie hoit dir, que
molta gent avie perduda en Cerdeya. "*) Et jo, senyor,
respus li, que veritat ere, que molta ni avie morta, mas no
tant, con hom diu, que per alguns nobles homens, quiy moriren,
fo gran la nomenada. Ans sil rey de Fran^a ne volie altres
D homens acaval a son servi, los porie aver, et vos, pare
sant, altres D., si bon sou los darets!^) Axi, senyor, c]ue ab
aquestes noves moltes, quem demanave, me tenc, entro que
fo ben vespre, que serien longues descriure et de comptar.
Et beneyt ne sie Deu, que ab bona cara et alegre mescolta
tot quant li avia a dir et Qa protestacio, que li fiu el comen-
gament, que nos mogues, ciue creu, quey fo bona. Et va
demanar en P. de hi Via et foli manament davant mi, que
tota via, que jo vengues, quem lexas entrar . . . Escrita en
Auiyon XII. dies de Maig. Item senyor me dix lo sant pare,
queya armada ere aquela, que vos fayets. Et jo senyor dixli,
que, con jo parti de vos a Yalencia, vos, senyor, no armavets
sino X. galees, que trametiets en Cerdenya, mas avien nie dit
aci, que lo rey de Trimice vos avie demanades gales a soii
et prometie de dar a vos, senyor, si prenje la ciutat de Bugia,
C. milia dobles et treut tots ans de XV. milia dobles et que
vos, senyor, lin aviets atorgades XXX.
Dann sprachen sie von Sicilien. Der Papst hatte gehort, der Infant
woUe hin zu Yerhandlungen zwischen Friedrich nnd Robert. Er wusste davon
nichts, richtete aber an den Papst die Mahnung, doch: qui sots pare de tuyt
et aqui se pertany gueiTes et escandels remoure, fiir Frieden zu sorgen, Der
Papst: er habe sich bemiiht; Friedrich habe die Verhandlungen abgelehnt. Er
erneute seine Mahnung und schloss: Si Deu vos dave gracia, que endregassets,
que aquests III. reys, qui an entresi tan gran deute, con vos sabets, fossen
amics, no auriets pahor, que gent del mon vos gosas contrastar, ni comuna ni
altre. Et el dix : Aus ho avem dit, que plauriens f ort, raas noy podem als f er.
Et axi el-e vespre et aguim a partir del.
CED 1213 f. Or. Pap. Ssp. Am 3. Juni erhielt Bernard einen Brief,
worin ihm befohlen wurde: que, si jo veya, quel papa me menas per noves,
a) So Or, b) davets,
2j portes Or. Sie hatten die SupHkationen gebracht und waren von
ihm dem Papst vorgefiilirt worden.
- 816 —
<que jo . . . presentas la letra vostra mayor e que aeceptas la gracia, queus
avia feyta, segons la vostra informacio, hon vos fa? saber, senj-or: que es
ver, que jo nol puc veure, mes ha de III setmanes, be H e enviat adir per
micero Napoho e per lo cardenal de Sabina moltes vegades, que U plages,
•quem deges espegar; e ara la derrera vegada li dix mons. de Sabina, que jo
non podia pus aturar, e que, si nom espegava. quem nauria anar; el respos,
quel mespegaria en breu, pus monseyor en Felyp sen era anat, que daquels
afers era estat fort ocupat e que no volia, que jom nanas, quel mespegaria
percert en breu.
Wenn er ihn sieht, will er ihm sagen, dass er zwei Monate da sei und
nicht langer warteu konne und er wiU die scharfe Infoimation gebrauchen,
Mas siats cert, senyor, que, segons que tot hom diu. anc no fo tan mal
de veure, con ara es, a tota jent. Dos dies ha, que nuyl hom nog entra, que
■dien, que no se sentit be . . . Auenyo dada V. dias de Juyn. CRD 11685.
^08. Bernard Boxados aii Jaynie II.: Die«er Tage Inibe er
die Bewilligung von 7500 Pfund voni Zehnten auf zwei Jalire
und Leilie bis zu 30000 Pfund vom Zehnt zur Zahlung der
Scliulden an die Bischofe genieldet. Als er spiiter um Aus-
stellung der Urkunden ersuchte, erkliirte Johannes XXII.
davon nichts zu wissen. Bernard hat ihu, seine Bewillig-ung
nicht wieder in Fraa^e zu stellen, sonst miisste er berichteu
und der Konig wiirde ihm glaubeu. I)er Papst hiess ihn
am folgenden Tage wiederkommen. Deutsche und bohmische
Gesandte fertigte Johannes XXII. an dieseni Tage ab, ihn
nicht. Da protestierte Bernard dagegen, dass diese schon
zweimal wiilirend seiner Anwesenheit, nach Erledigung ihrer
Geschiifte, hin- und liergereist seien; sein Konig habe fiir
die Kirche melir getan als der Bolimenkonig und die Deutschen.
Tags darauf erliielt er seinen Abscliied; die Urkuuden bringt
ein Kleriker. Er rat vorliiufig die Verordnung, dass kein
Geld aus dem Lande gehe, aufrecht zu lialten, um so mehr
erLinge der Konig. Avignon (1325) Juli 20.
Daquests dies vos liu saber, com lo papa me feii res-
posta a la missatgeria del senyor infant, donan li de
gracia aqueles VII. milia et D. liures, qiie savie retengiides
en la decima dels .II. ans. Item matorga, que prestarie dela
4ecima ciiylada entro a XXX milia liui'es per apagar aqueles
quantitats, que son degudes als prelats. Apres, senyor, io fui
davant el altre dia per demanar, que manas les cartes subre
— 817 —
les gracies damunt dites. Et el dix me, que el no mavie
atorgat lo prestet damunt dit. Mas dix, que sobre a lo aurie
son acort. Et jo, senyor, respus li, que, salva honor de la
sua santitat, que tot clar et sens acort et condicio mavie
atorgat lo dit prestet, et axiu avia jo feyt saber, [a vos], senyor,
et al infant, per que jo li suplicava, que la gracia atorgada
no degues revocar en dupte, que en altre guisa jo men iria
et que era cert, que vos, senyor, et lo senyor infant men
creuriets be. Et a a^o el respos ara: Vay ten et torna hinc
dema! E en dema, senyor, yo fuy ab el, e ans que jo entras,
avien ja parlat ab el missatges Dalamanya e de Boemia. E
com jo fuy ab el, dix me, que hi tornas altre dia. Et yo,
senyor, veen, que per noves me tenie, dix li: Pare sant, jom
maraveyl molt de la vostra santitat, cpie be sabets, que .Iin.
meses mavets tengut, que no mavets desliurat. Et ara
aqueles gracies, que avets atorgades a monsenyor linfant li
tornats en dupte. Et parrie, pare sant, que axi, con avets
desliurats missatges Dalamaya et de Boemia .II. vegades,
depuys, que jo hinch so, qui son anats e venguts, ciue jo
degues esser deliurat una vegada. Que sabets, pare sant,
que be ses creguda aytant crestiandat per lo rey Darago
con per lo rey de Boemia ni per Alamanys et aytant et mes
servi a feyt a la esglea de Roma con els. Et axi pus en
ago mo metets, no minch aturaria mes . . . Et ago el respos:
Jo veig, que tu es ara folo^). Yay ten et sies hinch dema!
Et per cert nos to**) espeegarem. Et axi, senyor, huy, que es
dissapte .XX. dies de Juliol, fuy davant el et respos me, que
el atorgave les dues gracies damunt dites al senyor infant,
mas el trametie a vos, senyor, et al senyor infant clergue
seu, qui^^) avie poder de confennar vos les dites gracies et
encara mes, si vos ni linfant vos menats be en sos afers,
90 es de la treyta de la decima et del subsidi. Et axi, senyor,
am plagut, pus major gracia no podia aver, que en aquesta
guisa se fage per tal, senyor, con vos pensarets entretant, si
la prendrets ho no, per que, senyor, me serie viyares, que lo
manament, que avets feyt fer de la moneda, que no hisques
del regne, nos revocas, per tal con, sius tenits tort, mes vos
a) So. Doch wiitend, rabiosV b) So. Ob statt te oder teho? c) q^iia Or.
Finke, Acta Aragoneiisia. '•-''-'
— 818 —
atorgara. Tot a^o vos fag saber, senyor, per tal con jo no
se, si lo dit clergue sera enans ab vos qiie jo, pertal con jo
he a espegar una letra closa, quel papa envie a vos, senyor,
e al linfant, en la qual, segons que el madit, vos fasaber,
com a atorgades al senyor infant les gracies damunt dites
. . . Dat. en Auinyo dissapte XX. dies anats de Juliol.
CRD Juli. Or. Pap. Ssp. Deutsche Gesandte, so der Herzoge Leopold
und Albrecht von Oesteireich, ebenso bohmische, lassen sich in diesen Tage an
der Kmie nachweisen. Vgl. z. B. Riezler, Yatik. Akten S. 236 Nr. 526, 527.
— Am 23. September 1325 schrieb d. Konig dem Pa|ist: Boxados sei zuriick
und habe favorabilia verha gebracht; der Papst habe geschrieben, er •werde eine
Personlichkeit sendea, die so die Dinge ordne, dass er und der Infant zufrieden
sein wiirden. Trotzdem B. schon mehrere Tage zuriickgekehrt, sei der Bote
noch nicht gekommen. Er bittet ihn doch sofort zu senden.
509. Ratschlag des Kardinals Napoleon Orsini in Sachen der
Grrafschaft Ampurias: Zitation des Infanten Peter durch
Johannes XXII.; unter Strafe des Yerlustes seiner Giiter
soll der Konig dera Infanten hefehlen, nicht zu folgen,
denn die Grafschaft geliort dem Konig und in weltlichen
Dingen hat er niemanden zu gehorchen; der Konig soll den
Hospitaiiteru, deren Werke Gott verhasst sind, die Tempo-
ralitat nehmen; solche Dinge wage Johannes XXII. weder
in Frankreich nocli iu Englaud. Klage, dass man sich um
seinen Rat uicht mehr kiimmere. (Um 1325.)
Pervenit ad amicum, quod dominus papa feeit citare
dominum infautem Petrum pro facto comitatus Empuriarum
dicens, quod dictiTS comitatus non est de iurisdictione regia^)
. . . am informatiouem habet dictus domiuus ab ordine Hos-
pitalis*^) . . . ista**) . . . et creditur, habent ortum ab illo
legali*^) religioso fratre Ray[mundo] de Empuriis,i) qui credens
habere graciam sui ordinis, pred[ictam] informationem dedit.
Yidetur amico expediens et uecessarium, quod in continenti
regia magestas sub pena amissionis omnium bonorum domino
infanti Petro mandare debeat, ut nullo modo in dicto [ca]su
prefato domino in aliquo debeat respondere, cum hec esset
509 a) Zwei Worter fehlen. b) So Or.
509 1) Ob dieses der iibel beriichtigte Hospitaliter ist. Vgl. Fiake, Papsttum
und Untergang des Templerordens I S. 41.
— 819 —
in inagnum et perniciosum preiudicium regis et regni, cum
constet dictum comitatum sub regio dominio semper fuisse a
tempore, de quo memoria non existat, nec in temporalibus
habeat aliquis alicui extraneo domino resj^ondere nisi vobis.
Item predictus amicus consulit, quod mittatur una va-
lens et eloquens persona, que de peticionibus nec de aliis
miseriis se nullatenus intromittat; set predictum factum regium
viriliter et discrete predicto domino proponat, supplicando,
quod a talibus gravaminibus et preiudiciis regis et regni ab-
stineat, cum ita perniciosum preiudicium magestas regia dis-
simulare non posset, nec regnum regium nullo modo talia
pateretur, cum constet vos habere superioritatem in dicto
comitatu, sicut in aliis terris regni vestri.
Preterea videretur amico, quod, ex quo dicti Hospitalarii
sic perniciosum scandalum vobis et regno regio procurant,
possitis sub colore iusto, videlicet, quia bona, que fuerunt eis
data per predecessores regios ad finem impositum per dictos
predecessores vestros, non ordinant nec administrant, totam
temporalitatem, quam habent, ad manus regias recipere, cum
dicta bona, ut publicum est, fueriut eis data ad hospitalitatem
tenendam et in subsidium Terre sancte, et ipsi ponant pre-
dicta in illicitis et inhonestis ac in magnis enchenniis in
curia Romana faciendis.
Tenet firmiter dictus amicus, quod hoc regia magestas
de iure facere possit et etiam secundum Deum, cum facta
dictorum fratrum sint Deo et homnibus odibilia ac displici-
bilia. Dicit etiam, quod, cum bonis eorum imperpetuum iuste
deiienderetis,^) quod hoc, quod faceretis, iuste et de iure
faceretis.
Dicit etiam, quod, si predictum negocium a regia mage-
state sub dissimulacione transeat, spectet, quod in aliis parti-
bus regni parum habeat. Tenet enim amicus, quod post Deum
alius nullam superioritatem in temporalibus regni habeat,
nisi vestra regia magestas. Nec sit rex in mundo, qui ita
merum et lib[erum] regnum [hab]eat sicut vos. Quare est
summe advertendum et totis \dribus vitandum, quod tale scan-
dalum non habe[at] locum in regno vestro, cum [di]cat dic-
b) Diese Wendung ist urideutlich.
52*
— 820 —
tus amicus, quod predicta uec similia dictus dominus auderet
attemptare et, quod minus est, sompniare in regn[is Francjie
nec Anglie.
Predicta amicus dicit et consulit zelo regio et domus
vestre. Verumptamen benignitatem vestram rogat,quod,siin ali-
quo de predictis displiceat, bonitas regia indulgeat. Hoc enim
dicit, quia consilia sua parum requiruntur et minus exequntur.
Yerumptamen semper suppouit, quod prudencia regia sit tanta,
quod in istis et aliis magis quam ipse sollerter avertat. Gracie
regie me commendo.
CRD 705 s. f. Auf dem Riicken von Kanzleihand: Super negotio comi-
tatus Impuriarum et consilio cardinalis Neapoleonis.
510. Bischof fr. Ouido von Mallorca uiid Archidiakon Michael
deCorallo vonDaroca an Jaymell.: Nachricht vom gljinzenden
Siege in Sardinien. Lange Erorterungen, ob sie die vom
Papste gegebene Generaldispens fiir Konig Jajnie II. von
Mallorca und Infantin Konstanze annelimen oder auf Aus-
.stellung einer Spezialdispens, die f iir sicherer gehalten wird,
dringen sollen. Aviguon (1326) Januar 25.
. . . In die sancti Vincentii hic recepimus litteras incliti
-domini infantis Alfonsi primogeniti vestri per Cathalanum
portarium suum de gloriosa victoria, quam vobis dedit Deus
in Sardinia de inimicis vestris, quod non modicum corda nostra
letifficavit, exultando in domino, sperantes in eo, quod in-
cremeuta \dctorie augebit prosteruetque iuimicos ac conchidet
in manus vestras occupatumque castrum Calari iudebite ad
vestrum iustum dominium reducet, pro vobis iusticia dimi-
cante. Et certe, sicut continencia litterarum dicti domini
infantis nos letiores reddidit, sic per nos publicata aliquos in
leticiam, alios in mesticiam provoca\it. Die vero veneris
sequenti ingressum habuimus ad dominum nostrum papam et
ibidem diu cum eo fuimus ac litteram nobis missam per dic-
tum dominum infantem sibi complete leginms, ingressumque
dare fecinms predicto portario, qui sibi litteram dicti domini
infantis presenta^it, et audita predicta victoria se multmn
letum de ea ostendit: asserens, quod cito habebitis dante
•domino castrum Calari ac vos deinceps plene regno Sardinie
— 821 —
dominari. Postque sibi supplicavimus, ut super concessa
dispensacione nos expediret nec non absolucione dicti domini
infantis, que dixit breviter se facturum. Et nos ibidem fre-
quencius replicando moramque nostram querelando supplica-
vimus, ne nobis in negligenciam posset imputari, quod dig-
naretur^) . . . posset expedire. Yerum quia circa punctum
unum super dicta dispensacione nimiam dubitamus ex quibus-
dam auditis et visis, duximus super hoc dominacionem vestram
consulendam . . . Sciat enim sublimitas dominacionis vestre,
quod nos semper institimus pro speciali determinata dispen-
sacione super matrimonio preciso contrahendo inter dominum
regem Maioricarum et dominam infantissam Constanciam et
non pro generali dispensacione. ^) Et ut generalem dispensa-
cionem vitaremus, sibi specialem supplicacionem dedimus,
cuius peticionis formam et transcriptum vobis mittimus pre-
sentibus interchisa. Et tamen hoc non obstante dominus papa
super dispensacione predicta litteras confici fecit, que iam
sunt grossate. In quibus, ut iam vidi ego archidiaconus, dis-
pensat generaliter, ita quod concedat domino regi Maioricensi,
quod possit contrahere matrimonium cum quacunque sibi
attinente in tercio vel quarto gradu consanguinitatis vel affini-
tatis, nulla expressa mentione de domina Constancia in hoc
facta. Et in alia littera modo consimili hoc idem concedit
domine Constancie supradicte. Post quarum litterarum con-
fectionem die veneris supradicta nos dicto domino pape sup-
plicavimus, ut iuxta peticionem per nos sibi oblatam super
dispensacione predicta dignaretur dispensare, tacito quod ego
dictus archidiaconus vidissem litteras supradictas. Qui res-
pondit nobis, quod faceret et nos breviter circa duo premissa ex-
pediret. Super quo oritur dubium nostrum premissum: quia
nescimus, an concedat nobis dictam dispensacionem specialem
sub forma per nos sibi suplicata aut sub forma contenta'') in
litteris prius confectis et visis. Nam si daret nobis sub forma
contenta in dictis litteris, cum dicta forma sit contra nostram
ambaxiatam et contra supplicacionem iam oblatam nec ita
a) Loch fiir drei Worter. b) contententa Or.
*) Es handelt sich um die Verlobung der Tochter des Infanten AJfonso
mit dem neuen Konige von Mallorca. Beide wai'en noch Kinder.
— 822 —
validum reddat matrimonium concessa generaliter sicut spe-
cialiter, nec ita solidet ac quietet corda gencium generalis sicut
specialis neque cedat honori vestro ac reverencie et dicti
negocii generalis sicut specialis: nimium formidamus eam
generaliter recipere absque mandato vestro expresso et speciali.
Propter hoc dignetur dominacio vestra festinantissime vestrum
consilium et beneplacitum remittere, quia bre\iter speramus
dominum papam nos debere vocare super recepcione dispen-
sacionis sepedicte. Cui, si generaliter eam nobis det, inten-
dimus supplicare, sicut iam supplicavimus, quod ipsam nobis
det iuxta formam supplicacionis supradicte . . . Quod si
facere noUet, exprimatis nobis, quod super hoc facere debe-
amus; nobis nichUominus videtur, quod, si in speciali eam
concedere noUet, quod generalem reciperemus, quia in effectu
non multum distant, presertim cum dictum matrimonium
vaUatum sit consensu et homagio et eciam iuramento iUorum,
qui videbantur antea rebeUare. Unde non est tantum pericu-
lum, quod possit verisimiUter predicti matrimonu dissolucio
imminere . . . Dat. Auinione in die conversionis s. Pauli
hora tarda.
CRD 10471. Or. Pap. Ssp. von zwei klemen Siegeln. Die auffalligen
Ansichten iiber die Wirkungen der beiden Dispensen diirften fiir Kanonisten
Interesse haben.
511. Jayme IT. an Johannes XXII.: Zuruckweisung der papst-
iichen Anschuldiguugen wegen der durch Alfouso veranlassten
Tertreibung des Bischofs nnd Klerus aus Barcelona; Er-
klarung des Yorgehens, das er riickganglg geniacht; der
Klerus habe sich unpatriotisch gezeigt. Barcelona 1326
April 15.
Michael archidiaconus Darocenis hat ihm papstlichen Brief gebracht, iiber
die preconizacio hiis diebus facta in civitate Barchinonensi, per quam . . . epis-
copus cum eiusdem civitatis clero a dicta civitate compulsus est exulare. Der
Papst fordert ihn auf zur Beseitigimg dieses Scandals non simulate nec parti-
culariter; er solle sich nicht immunis glauben, weil er es selbst nicht getan!
er wird erinnert an das Beispiel des Heli, cui peccata fihorimi, licet in se
bonus existeret, imputata fuerunt.
Antwort: Sobald er es erfahren, habe er "Widerruf verlangt und erlangt
von den Beteiligten. Hatte jener. der die Anschuldigung dem Papste hinter-
— 823 —
bracht, auch dieses mitgeteilt, so hatte der Papst ihm solchen Brief nicht zu
schreiben brauchen. Der Grund der Sache sei folgender: Er und Infant Alfonso
hatten die Stadt um Unterstiitzung gebeten fiir die Sardinienf ahrt ; es sollte
super victualibus eine Steuer gelegt werden; weil die Sache auch den Bischof
und den Klerus anging, habe er diesen um Eiicksicht gebeten ; der sagte zu, hielt
seinen Rat und teilte ihm weiter nichts mit; so glaubte er an dessen Zu-
stimmung.
Et siib spe huius fuit imposita imposicio memorata;
ceterum in provinciali Terrachonensi consilio obtenta littera
per ipsum episcopum et alios de sua ecclesia ab reverendo
archiepiscopo Terrachonensi, per quam eidem episcopo fuit
iniunctum, quod, cum dicta imposicio in lesionem eclesiastice
libertatis et contra iuramentum prestitum, ne simul imposicio
esset de cetero, moneret consiliarios et iuratos civitatis pre-
dicte, ut revocarent imposicionem eandem, alias sentencia ex-
communicacionis contra tales de canone edita noscerent se
ligatos. Et facta sub forma predicta monicione per dictum
episcopum, licet memoratus infans iam dictum rogasset epis-
copum, ut per paucos dies abstineret ab ea, infra quos idem
intans intendebat cum dicto archiepiscopo obtinere racionabi-
liter, ne ipsa monicio lieret :
Dann hatte der Infant eine Unterredvmg mit den Raten; er wolle die
Juristen fragen, ob die Monitio rechtlich sei. Die Rate erklarten, wenn auch
im allgemeinen verboten, so sei extraordinaria, que respicit pietatem, erlaubt.
Der Infant wollte einige nobiles zum Bischof schicken, ob die Sache gestattet
sei. Der gab aber eine solche Antwort, dass der Infant mit Recht gekrankt
war: ex quo facta fuit preconizacio. AIso Bischof imd Klerus haben schuld.
Dat. Barchinone XVII. kalendas Madii anno domini miUesimo CCCXX. sexto.
Reg. 349 fol 144. Am 20. Juni schreibt er an den Papst: Die Biirger
rechneten es dem Kleras als grosste Inhumanitat an, dass er in der Not den
Konig im Stich liess. f. 172^. Ich mochte mit diesem Ereignis auch folg.
Stiicke zusammenbringen. Auf dem Pro^inzialkonzil erschienen eine Reihe
von Sindics der Stadte. Fom en Tarragona, schreiben sie dem Konig, lo
dimecres apres sen Vinceng e comen^a lo concUi lendeman, que fos dijou.
Uber ihre Aufnahme berichten sie in einem Memorial. Am 28. Januar (1326).
CRD 10510. Leider habe ich dieses Memorial nicht gefunden. Wohl aber
(CRD 10511) eine Schilderung, die sie iiber die Behandlung der Orden durch
das Pro\inzialkonziI geben. Die Orden standen anscheinend in dieser Sache
auf Seiten des Konigs. Es heisst da:
Puys, senyor, lo divenres, qui apres vench, larchabisbe e
los bisbes appeilaren lo prior dels frares Prehicadors et trare
Bernat Pelegri e frare A. Olibe del orde dels frares Menors
— 824 —
et frare Dalmaii de Munsuli, procuradors de lurs covents, et
encara lo ministre provincial dels frares Menors. E aqui lo
bisbe de Barchinona prehica et dix alcunes coses contre eils
e apres del sermo levas lo sagrista de Barchinona e dix,
que eils eren scismatics et precises e encara, que a\ien fetes
dues parts del cors de Jhesu Christi ; e encara que no ro-
mania en eils . . . Aquestes paraules, senyor, posaren et dixeren
los frares damuntdits davant lonrat en Bernat de Fonoilar et
devant nos et devant tots los altres sindics de les ciutats et
de les vils. E les dites paraules dix lo dit bisbe et sagrista
per 90 cor eils celebraren los divinals officis. Per que,
senyor, vos clamam merce, . . . que aiats les dites paraules
en remembran^a e quey fa^ats 90 que a vos hi tany de fer,
per 90 cor podets entendre, senyor, que les dites paraules
son dites contra vos el bon estament de la terra . . . Fetes
en Tarragona dicmenge III. dies ala exida de Janer.
Damals war Alfonso exkommuniziert und wahrscheinlich auch Barcelona
mit dem Interdict belegt. Sonst weiss ich von keiner Interdicierung in dieser
Zeit. Der Friede wai- mit Alfonso (imd dem Konige) kirchlicherseits in folgen-
dem Yertrage (Zerter CRD 7953) geschlossen:
Concordatum est inter . . . regem et . . , Alfonsum ex paite una et . . .
Hugonem de Mirabello prepositum Mimatensis domini pape capellanum et
Bemardum de Sancto Mauricio legrim doctorem, precentorem Autisiodorensis
ecclesiarum, apostolice sedis nimtios ex altera, quod . . . rex et infans omnes
inhibiciones, preconisaciones . . . per eosdem . . . factas . . , evocent et . . .
quod donent licenciam et libertatem plenariam quibusWs mercatoribus et personis,
ut cum dictis nunciis vel personis aliis eorum nomine cambium possint facere
vel ditas . . . Die XIX. mensis Febroarii anno domini millesimo trecentesimo
vicesimo quinto.
Die Absolution des Infanteu erfolgte YI. kalendas Octobris 1326. Reg.
249 f . 208 und 230. Die Belastung der Kirchen d. h. der Bischof e war rn
dieser Zeit sehr stark. So schuldete der Konig dem archiep. Terraconensi VII
miU. libr Barch., ep. et cap. Gerundensi L mill. 1. B., ep. Barchinonensi L
mill. I. B., ep. Derdensi XXXY miU. I. Jacc, ep. Dertusensi XX mUI. 1. B.,
ep. Yalentino IIII miU. I. B., ep. Cesaraugustano XIII. mill. sol. Jacc.
(Reg. 339 f. 231.) Am 1. Dezember 1326 bemiihte sich der Konig hierfiir
dorch Yermittlung des Papstes Aufschub zu gewinnen.
512. Bereiigar de Jorba aii Jayme 11.: Plan Napoleoii Orsinis,
den Sohn des Infanten Alfonso mit der Tochter des fran-
zosischen Konigs zu verheiraten; giinstige Folgen fiir weitere
Verbindungen, walirend eine englisch-aragonesische Heirat
— 825 —
wertlos sei. Im Konsistorium schroffe Ablehniiiig der Bitten
der Kardinale Napoleon Orsini und Aon Sabina um Dispens
in der Ehesache des Herrn von Tiscaya. Johannes XXII.
erklart dann, dass ihm Jayme und der Infant nur Verdruss
und Gemeinheiten machten und beliarrt dabei, trotz der Ent-
schuldigungeu Napoleons. Der Papst studiert nur seine
Predigten und betreibt seine geheimen Angelegenlieiten,
wahrend er Kardinale und Bischofe ebeusowenig als den
Schreiber empfangt. Avignon (1326) Juni 24.
Al molt alt senyor rey. Faz saber jo Berenguer de
Jorba, que uy, que es vespra de sen Jouan, lo cardenal
Napolio en gran secret me dix, que el avie pensat, que serie
bon matremoni entrel fil del senyor enfant Nanfos e la fila
del rey de Frangai); e qe si aquest matremoni se fahia, que
tantost serie tractat e feit honrat e profitos matremoni del
enfant en P. e encara del infanf*) en R. Berenguer^) ab quals
que donceles nobles e molt onrades del regisme de Fran^a,
de que els serien onradament e profitosa be mulerats, e que
aquestes'') coses avie el pensades per tal, con hi vehie grans
aventatges en moltes de maneres e gran profit vostre e de
la casa Darago ; e que dago volie parlar ab mi secretament,
sim semblave, que del damundit feit primer el deges parlar
ne sim pensave, que vos, senyor, vengessets be a ago. Jo
dix li, que nuyl tems daquel feyt no hoyi, quen fos i^arlat
ne pensat, per que yo de part vostra dalo noli podia respondre
ne nes consentir, que nom venie. Mas que jo veem lo bon
cor, que el tos tems per paraules e per senblant e per obra
avie avos e ala casa Darago e sabem la bona volentat el
bon cor, que vos, senyor, li avets per les raons, que el tostemps
vos nadades, que jo crehia fermament, que la on vos lo dit
matremoni escusasets a parlament daltra presona, que el
fariets el auriets per bo, solament per 90 con movie de son
pensament e de son parlament . . . E el me dix, que jo fes saber
a vos, senyor, lo damunt dit feit el ques entre metrie de laltra
part . . . Jo li dix, queu farie saber avos, senyor, e que, quant ere
a) So hier. ^) a queestes Or.
») Vgl. hierzu oben Nr. 335.
2) Die Infanten Pedro und Raimund Berengar waren die iiingsten Solme-
Jaymes.
— 826 —
per mi, quem semblave, que fos bo, que el se certificas del
altra part, si empero el se pensave o sentie, quel rey de Franc^a
vengues volentoros^) de cor al feit e ab volentat de crexer
amiQtat e deute e a aquel enteniment que . . . li plages, que
en nuyla manera no diges ne parlas en gisa , que els se
pogesen pensar, que de vostra part hi moges res; per tal con
ben leu vos, senyor, entenets a aver ja ab lo rey de Franga
e el ab vos deute de parentiu e ami^tat e amor asats, encara
que jo nom sabie, si encara lo senyor enfant volie dar tantost
muler ab son fil. Encara que jo aytanpoch me sabie, si
aurien nes feit ab vos misatges del rey Danglatera, quey eren,
con jom parti, sobre matremonis, queus parlaven de part del
dit rey Danglaterra . . . Dix, que sen guardarie molt be,
e quel crehie fermament, quel rey de Fran^a veurie molt
volentoros a ago e ab aquest enteniment que deu. Dix en-
cara, quel feit del rey de FrauQa a vos ere bo per totes coses
e aquel del rey Danglatera lo contrari. E axi, senyor, trob
de cert, que el sentremet del fet, segons que dit es . . . Creu,
enpero, senyor, solament de mon pensament, que dayo agren
ahudes paraules lo dit cardenal e Nalfonso de Castela, cusi
del rey de Fran(,'a, qui aci a estat e parti hinc lo dia, que jo
viu lo papa . . .
Encara, senyor, sapiats, quel maestre del Epital noic es,
mas deu hinc eser daci a VIII o a X dies. Procurador seu no
hinc ha, que mort es.
Encara, senyor, sapiats, que la vespera de sen Jouan
que el papa teuc consistori gran mati. Lo cardenal Napolio
e aquel de Sabina li dixeren, que H plages fer aquela dis-
pensacio, e el escusadament dix, que nou farie res e que uy-
mes nolin parlasen. E dixli en Napolio, que enpus acostasts
grans ereu aquels, eu que avie dispensat, e que la una part
e laltra querien aquest matrimoni e no laltre, e que la dis-
pensacio no ere ops en aquel qui nos farie, e que ere nese-
sari en aquest ques farie. E el cardenal de Sabina li dix
lestament de la douQella et de sa tera, en quin cas ere e
queu restaurie per aquest matrimoni e no per altre, e dix hi
tot (jo que poch e el e en Napolio, segons que jols avie pree-
gats, mentre anaven al consistori.
— 827 —
E el altra vegada los en dix de no; e dix los, que de-
bades lin parlaren, que no farie res. Axi que els uymes
dien, que nolin parlarien, con agrament los en respos, ne jo
nolin enten a parlar . . . Encara, senyor, apres de les dites
paraules li dix en Napolio axi, con jol avie pregat, que jo
ere aci per altres feits, de queli avie a parlar de part vostra
e del enfant, e que li plages, que jo poges ab el parlar. E
elli dix nialament . . . , que no podia de dos o de tres dies e
quem farie demanar, com avinent li fos. E dix: Lo rey Da-
rago nons fa si no greuges et vilanies a nos e a nostres cler-
ges, el e sos fils, e puys demanen nos gracies! Pare sant,
dix el, hoyats, queus dire! Dige, ques vule, dige, ques vule!
Que nons fan si no vituperies a nos e a lesglea. Los clergues
an cuyats ociure a Barcelona et anc lo rey nou ha penit. El
enfant se prees la decima et trenca les esglees. E el li dix:
Nou feu per mal, mas tota Cerdenya perdia, si alo no fos, e
feu o per forca de gran necessitat. E el li gira la esquena
e va sen, que lo li respos. Con a Deu placie, que jo puge
parlar ab el, creu, que de tot ago si tocara sobrels feits, que
jo lie adir, e jo li respondre segons las informations, que he
per escrit e de paraula, . . .
Esters, senyor, lo mayor conort que u e, que veig, que
aytan poc sia entrat hom del mon per aflfers, cor depus hinc
so, no a estat sino en estudiar per preicar, que vol, o en
affers seus secrets e ne cardenal ne bisbe ne altre noy esta
pus a avant que jo, esperan la entrada; e veig, que soven
sen tornen cardenals, que nol poden veure . . . Escrita lo dia
de sen Jouan.
CRD 562 s. f. Or. Pap. Ssp. Schlecht und mit verblasster Tinte ge-
sckrieben. Auf der Aussenseite unter der Adresse: Seciuida, de qua habetur
hic translatum. Dieses ist Nr. 4184. Interessant ist, dass die wortlich genaue
Abschrift sich buchstabUch viele Freiheiten gestattet; allo Eigenheiten der
Schreibweise des B. de Jorba werden verwischt (z. B. poges, plages, deges, in
pogues usw. tems in temps, hoyi in ohi, damundit in damuntdit verwandelt. —
Jorba wurde am 24. Mai 1326 an die Kurie gesandt. VerhandlungspuiLkte :
Frieden mit Pisa nach dem letzten Aufstande; Nachlass des Census fiir Sardinien
auf die nachsten 5 Jahre, wenigstens fiir einige Zeit; Erledigung der Streitsache
mit den Hospitalitem wegen der Grafschaft Ampurias. Reg. 339 f. 217.)
— 828 —
513. Berengar de Jorba aii Jaynie II.: Verhandlungen im
Konsistorium wegen seiner Bitte um Erlass des sardinischen
Zensus auf einige Jahre. Johannes XXII. erklart schrolf,
dass er nicht einen Tag Erlass gewahre. Nur mit Miihe
erlangt der Gesandte die Zustimmung des Papstes, dass in
einem Monat gezahlt werden muss, sonst folgen kirchliche
Strafen. Aviguon (1326) Juli 4.
[Al molt] alt senyor rey fa^ saber io Berenger de Jorba, que
uy, que es divendres apres s[en Pere e Paii]l entre en lo consi-
stori; e dix lo fet de traut^) al papa e al collegi en aquella
manera, que vos, senyor, me des enformacio a . . .^*) totes
aquelles raons, quem digues. E tantost, con ho hagui acabat
de dir, el me dix, quem nisques de fora, que ells parlarien
e quem respondrien tantost. E a cap dun poch feu me
domanar e finalment fort escusadament e fort . . .^) dix men
de no. E jo li dix, que almenys plagues a la sua santitat e
al sant collegi, que, pus non volie fer remissio, queu alongas
.11. ans o almenys .1. an. E ell dix fort agrament, que no
faria I dia ; e que pagassets, sino, que be sabie, quines peues
hi havia . . . E jol affronte dien, con se podia fer, que axi exu-
tament lo trobavets . . . e a gran angoxa dix malament agra,
queu alongave solament .1. mes, con jo li dix, que fos al-
menys aquell mes, depus jo fos denant vos, ell sesquiva e
dix, queu alongave solament daquest dia duy a I mes e no
pus; e que jom nanas, quant me volgues, que non faria als
enguan, si no que demanarie totes les penes, si dins lo dit
mes no pagavets. E axi, senyor, fet deliurar de trametre los
diners, que a aQO nos pot als fer, ne daquest feit ne daltri
no veig, queus cayle haver sospita en ses gracies. A tot la
damunt feit fo present en P. de la Badia. Jo, senyor, he
encara a entrar denant ell sobrel feit de la absolucio del
senyor infant e fare mon poder, que la haia a ell e atots
aquells, qui per son manament se preseren la decima . . . La
manera dela sua resposta e les paraules del . . . les . . . dire
pus larc, con sere denant la vostra presencia . . .
Escrita divenres apres la festa desent [Pere e] PauL
CRD. Separat. Gleichz. Abschr. Papier. Sehr defekt. Bezeichnet als
translatum probatmn.
a) Zwei Worter fehlen Or.
*) Vgl. Schluss der vor. Nummer.
— 829 —
514. Berengar de Jorba aii Jayiiie TI.: Zeitpunkt der Zensus-
zahlung 1. September. Das Oeld niuss unbedingt dann da
sein. Abgesehen von Napoleon Orsini u. a., behaupten die
Kardinale es notig zu haben. Yerliandluni^en niit den Hospi-
talitern. Forni der Absolution fiir den Infanten und seine
Helfer bei der Zehntweij^nahnie. Avignon (1326) Juli 9.
Al iiiolt alt senyor rey Darago etc. faz saber jo Bereugar
de Jorba, qiie uy, qiie es dimecres IX dies anats de Juyol, lo
papa alongat lo term del sens*) de Cerdenya entro lo primer
dia de Setenbre*) eaxi, senyor, fet pertazar los diners en
manera, que al damuntdit term sien aci; cor nous cal aver
esperanza en mes alongament ne en lexa, que da^o cuge aver
molt feyt; e el els demes dels cardenals romanrien molt
agreviats daeo, si aquel dia nols avien; e veig, que fan ne
tuit gran comte . . . sal micer Napulio e alguns altres, pues
que volrien be, que nols vos calges pagar e que noy plagirien'')
la lur part ; a que les altres dien, que an poca renda e dis-
penen molt e an ops 90 que an mesquinament. Plagues a
Deu, que axi fos, e axi, senyor, pus tan pobres son, ajats
cura, quels diners puxen aver a aquel dia! Diu el papa e
els, que lesglea a grans afers.
La resposta del maestre del Espital no pux aver encara,
per tal con el lam pasa per alongament, preegan, quem sofire
ara un dia ara altre . . . Del damnatge, que aels sen segi-
rie, a parlat ab lo papa, dien{;o, que jo de part vostra 11 e dit
el papa ali feit manament, que nom faie resposta final, sino
aquela quels abduy acordaran. Nom se, sio sera aul ho
bona . . .
Item, senyor, sapiats, que uy, que es dimecres en lo
damuntdit canalar^), e ora de parlar ab lo papa a ora de
vespres, . . . a la qual enten afer tot mon poder daver la
dispensacio de vostra neta. Nom se, si lam pore aver o no,
mas en esperanga men mes e dix, que y pensarie ara en
aquest derer parlament . . .
Quant es dela absolucio del senyor enfant e daquels,
qui per son manament se preseren la decinia, trencan los
.sacraris, ja a manada la carta e feita notar e el regoneguda
a) So Or.
— 830 —
la carta e mana, ques face la dita carta, axi com a mi a
atorgat, 90 es, quel arcabisbe de Taragona e aquel de Sara-
go^a puxen absolure lenfant e tots los altres, cada arcabisbe
aquels de sa provencia**), e trametaus a dir a vos, senyor, e
a lenfant e per letres de paraula, que us preege eus conseyle,
queus gardets uymes a fer senblant coses e de don'"^) e denucg
alesglea e que, siu fets, trobarets ab el mes gracies, que noli
sabrets demanar . . . Escrita lo damunt dit dia de dimecres.
CRD Juli. Or. Pap. Ssp. "Wohl von der Hand des B. de Jorba. schwer
zu lesen. Aiif dem Rucken von der Hand Bernards de Averson: VII. signi-
ficaeio B. de Jorba. Ich glaube nicht. dass alle diese Berichte noch da sind.
515. Berengar de Jorba aii Jayme II.: Terliandluiig mit Jo-
haunes XXII. und dem Hospitaliterineister iiber die Graf-
schaft Ampurias. Der Papst f iilirte Stelleu friiherer Piipste
an, die sicli in die Streitsachen der Grafschaft niit den Orden
gemischt. Schreiber erlvlarte: ebensowenig ein Biscliof dem
Papst, wo er Richter sei, seine Jnrisdiktion wegnehmen
konne, ebensowenig konne der Papst dem Konig solche
nelimen; in seinen Reichen sei dieser allein Herr. Dann
warnte er den (frossmeister vor dem Skandal, wenn er die
Sache verfolge. Der Papst lenkte ein, beteuerte seine Liebe
fiir die kouigliche Familie, schob die Sache auf, damit in-
zwischen ein Kompromiss erfolge. Avignon (13"2G) Juli 15.
A la vostra molt alta real magestat fas saber jo Berengar
de Jorba, que, depus agui feyta laltra letra que vn\, que es
dimarts a XIIIIi) dies de Juyol, per lo mati lo maestre del
Espital el visitador, qui fo aguiler frare P. Dimola e Nara-
man(?) de Nar^es avocat hu' parlaren molt ab lo papa, e
apres jo fuy demanat e fui entrat ab mi en P. de la Abadia
e presents tots los damunt dits Espitalers e avocat lo papa
proposa e dix, que, con jo li agues dit per la creeuQa entre
les altres coses, con vos vos maravellavets, . . . comengava, que
da^o nous deviets maravellar, ni el no era lo primer papa,
qui a^o avia comen(,'at e feu comencar de Kger cartes publi-
ques e processes, en ques deya e saparia citacions e enan-
tamens de fets temporals daqueU papa Nicholau e daltres
1) Irrig statt des 15. Ju!i. Vgi. auch folg. Xr.
— 831 —
sobrel comdat Dampuries. E assenyaladament so dix, quel
comte mes penyora Roses e altres castells al Espital e que
nols volch pagar e ques retench los castells e que da(;o fo feyt
clam a aquell papa . . . que no ere el lo primer comen-
sameut. E jo fellomament e irada ab aquella revereucia, que
puch, li dich: Pare sant, aytan poch, con un bisbe de cosa, de que
vos siats son jutge, poria fer preiudici'') a vos ne tolre la
iurisdiccio, la que sobrel auriets per qo, que el ateses e volges
per jutge iin rey ne altro, aytan poch un baro ne altra per-
sona de (;a iurisdiccio, no la li podria tolre, e que perres no
era en volentat no en poder del sotsmes tolre iurisdiccio ne
dret a aquell, quil agues sobrel, ne que li pogues dar a altra,
. . . que vos tot quant aviets de(;a la mar, aviets per con-
questa e a franch aleu e que en los regnes Darago ne de
Valencia ne en lo principat ne comdat de Barchinona vos
no conexiets niajor en nuyl feyt temporal ne papa ne emperador
ne persona del mon, e que per res a lo no sostendriets, sino
axi con desemparariets tot lo regisme e que aytan gran
afan saurien dacjo, con aurien, sius volien tolre tot lo regis-
me. E girem al maestre del Espital e dix li, con ells perta(?a-
ven a(;o e con vos, senyor, erets pagat del e del Espital,
axi con deviets, e que a(jo que y guanyassen, so fos lur, . . .
e que veya , quel feyt no tenie bona via ne passarie sens
gran escandel, e que nom volie metre ab el, ne ab lo sant
pare en disputar, que uo avia sciencia ne saber de alo e
que avia complida ma missatgeria. E axi que fossen tuyt a
Deu comanats. E el papa me torna, quel jo des per escrit,
quant jo sobralo li volgues dir, axi con me dix ir, que fo
diluns. E jo escusadament li dix, que de paraula mera estat
romanat e quel feyt era gran e que non devia res ennovar,
e (j[ue fos a Deu comanat e que fessen lur enantament a lur
guisa, e que ells se veurien, con lo porien acabar.
E lavors lo papa viu, que hom estava ferm, e dix: Jo
am lo rey e lenfant en P. e tots los altres fils seus e no vol-
ria, que lenfant en P. erras. Prenam una via de bon esta-
ment e de pau. Jo fare cessar e romanir lenantament el pro-
ces da(ji ales kalendas de Setembre e que en res no si enant
*!) preiudi Or.
— 83-2 —
e deliurar vos he vostres cartes de yo <iue ab uos avets affer
e vos, dix ami, e A. ces Comes, qui ja navia parlat, tractat
ab lenfant en P., que per via de compromes ho de bones
pressones tracten, quel feji; del e del Espital sa^ange, e dat
a entendre al rey e pregat lo e consellat lo de part nostre,
quel enduya a ac^o e li faga acordar e fa(;a axi; e axi enlex
0 digats de part nostra a lenffant en P. e quela li tenim per
bona carrera e que nos volem son bo el amam. E jo li dix:
Pare sant, aquexa carrera seria bona e leugerament vendria
per aquexa via, si la citacio el proces era revocat. Mas estan
axi, jo dupte molt, quel feyt vinga be ni vinga a axo. No
fa for(?a, dix el, que acjats pot anar per revocat, pus cessa,
e a ades noy fariem als, mas volem ens plau, que vaga axi.
E jo li dix: Pare sant, jo parlare daxo en aquexa manera e
fare hi mon poder . . . nous natorch res de part lur. A la
bona ora, dix lo papa, jo enten, . . . que ago auran per bo.
E dix me, que tornas a el al vespre parlar sobre ago enlex
menys del maestre per deliurar ab ell acabadameut aquest
feyt els altres. E mana an A. Dosa, quem fes entrar. E par-
tim nos axi.
CRD Juli Translat Pap. gleichzeitig.
516. Prokurator P. de Abl)acia an Jayme II.: Iii der Streit-
sache des Infanten Pedro niit den Hospitalitern wies der
Papst auf friihere Prozesse der Hospitaliter niit deni Grafen
Ton Ampurias hin, die vor den Piipsten verhandelt seien. Er
und B. de Jorba erklarten, dass dies den aragonesischen
Konlgen unbekannt geblieben und Hospitaliter wie Graf des-
halb strafbar gewesen seien. In seineni Lande sei nur der
Konig Herr. Der Papst schob die Sache zur giitlichen Ent-
scheidung auf. Avignon (1326) Juli 16.
Sacre regie magestati presentibus innotescat, quod, licet
dominacioni vestre pridie signiticaveram, quod dominus papa
dicebat se posse cognoscere de facto comitatus Empuriarum
pro eo, quia dominus infaus Petrus spoliaverat de dicto conii'
tatu Hospitale, et ideo in causa spoliacionis ipse poterat esse
iudex : nunc autem dimissa illa materia, ut videtur, hodie idus
Julii dominus magister Hospitalis se tercio et dominus Beren-
— 833 —
garius de Jorba et ego vocati fuimus in presencia domini
pape. Et ostendit nobis quendam processum, sentencias et
cartas publicas, quomodo papa Martinus, Gregorius, et Boni-
facius suis temporibus citaverunt comitem Empuriarum ratione
cuiusdam mutui sibi facti ab Hospitalariis super castris de
Quadaques et de Turillis. Et ipse per suum procuratorem
comparuit et causa fuit comisa priori de Campo BarchinoDensis
et processu temporis oficiali domini episcopi Barchinonensis.
Unde dicit dominus papa, quod, cum iam alias per suos pre-
decessores comes Empuriarum fuerit citatus, ipse in citando
dominum infantem Petrum ratione dicti comitatus nullam
fecit vobis novitatem, volens, ut videtur, ex predictis con-
cludere, quod, si comes Empuriarum recognovisset vos supe-
riorem, Hospitalarii uequaquam habuissent ad ecclesiam
Romanam recurssum ratione dicti mutui seu castrorum tradi-
cione. Ad quod fuit per Berengarium de Jorba et me^)
responssum, quod forte vos aut predecessores vestri processus
et citaciones predictas maioribus occupati negociis ignorastis
nec per factum comitis vos deberetis iuridiccione, quam iu
ipsum et terram suam habetis, amitere, immo ipsi Hospi-
talarii, qui ad alium dominum habuerunt recurssum, et comes,
qui comparuit, essent graviter puniendi. Et dominus papa
dixit, quod non erat verisimile, quod vos aut predecessores
vestri ignoraretis citacionem predictam nec causam, cum in
terra vestra predicta causa duceretur. Et Berengarius de
Jorba dicxit, c[uod, cum vos citra mare nullum viventem re-
cognosceretis superiorem in temporalibus [et] superiorem in
dominio vestro, minime possetis pati iu tantum preiudicium
iuri[s]diccionis vestre, quod vigore citacionis facte de domiuo
infante Petro in aliquo procederetur. Et dominus papa satis
benigne volens imponere finem verbis dixit: Nos volumas,
quod in causa, que ducitur hic ratione dicti comitatus contra
dominum infantem Petrum, supersedeatur usque ad kalendas
Octobris^) et reputamus bonum, quod iterum procedatur per
illam viam compositionis sive concordie habite inter dominum
1) Uber das EingreLfeii des Prokurators sagt B. de Jorba nichts. Er
nennt nur sich.
2) B. de Jorba sagt: September.
Finke, Acta Arasrononsia. 53
— 834 —
infantem P. et Hospitalarios per Arnaldum de Cumbis archi-
diaconum b. Marie de Mari in ecclesia Barchinonensi tractatam.
Et adhuc Berengarius de Jorba dixit: Nisi citacio revocetur,
dubito, quod domino regi placeat ista via . . . Frater^) do-
mini regis Maioricarum hodie hora vesperarum intrabit
locum istum et venit de Neapoli . . . Episcopus Urgelli est
coDfirmatus. Scripta Auinione XVII. kalendas Augusti.
P. de Abbacia canonicus Valentinus et suus in Romana
curia procurator.
517. Arnaldus de Ciimbis au Jayme II.: Johannes bezeichnet
die Tocliter Konig Friedrichs als zu alt fiir den Infanten
Pedro, nennt Friedrich den grossten liircheufeind seit
2()0 Jaliren, lobt daun ausserordentlicli, nach Konig Roberts
Empfehlung, die Tochter (Blanca) des Fiirsten vou Tareut
uud empliehlt uicht so auf die Mitgift zu selien. — Unter-
haltung iiber den Charakter des aragonesisclieu Tolkes, der
Infanten Alfonso uud Pedro. — Yerziclit auf eiue Kardinals-
promotion wegen eines Zwistes mit Frankreich. Avignon
(1326) December 27 und 28.
Exposito per nos domino nostro pape facto matrimonii
domini infantis Petri iuxta niodum nobis traditum per vestram
regiam magestatem ipse respondit, quantum ad filiam domini
regis Frederici, quod erat nimis antiqua! Et cum replicare-
tur sibi, quod satis erat iuvenis et quod erat bona et pulcra
et habebat bonam dotem, dixit quod ipse nullatenus dispen-
saret, ciuia dominus rex Fredericas non habebat ius in terra,
Cjuam tenebat, immo eam tenebat contra Deum et iusticiam.
Et erat inimicus ecclesie et maior tirannus, qui fuerit a CC
annis citra. Fuit sibi dictum, quod dominus infans Petrus,
quit erat totus suus, laboraret secundum ordinacionem suam,
quod discordia, cjue erat inter dominum regem Robertum et
dominum regem Fredericum, veniret ad statum et finem, quem
ipse dominus papa vellet. Et ipse dixit, quod non credebat,
quod posset fieri. Et quia circa illani materiam ipse non
potest pacifice loqui, non institimus amplius.
516 3j Werr Der juuge Konig Jayme II. hatte keinen Bruder. Ob PMlipp
von ilallorca, der Bruder des verstorbenen Konigs?
— 835 —
Quantum ad filiam domini prinpis Tarentini dixit, quod
fuerat miratus, quia dominus Berengarius de Vilariaguto non
responderat sibi. Et incepit eam de bonitate et pulcritudine
comendare, quia ita audiverat a domino rege Roberto, quem
dixit esse hominem veritatis. Fuit sibi dictum, sicut etiam
fuerat, quod vos et dominus infans reputabatis, quod matri-
monium esset honorabile, set promittebatur ita modica res,
quod dominus infans propter aliquas necessitates, quas habe-
bat, non poterat facere.
Ipse vero dixit, quod non debebat facere vim in dote,
nec dictus dominus princeps habebat, unde posset dare mag-
nam dotem. Et fuit sibi dictum, quod dictus dominus rex
Eobertus poterat dare vel mutuare. Et ipse respondit, quod
non poterat, quia non poterat sibi et negociis, que habebat
et assumebat, sufficere. Et sic remansimus tunc. Postea fn-
imus coram eo et iterato comendavit eandem de magna pul-
critudine et bonitate et dixit, quod dominus infans non debebat
facere vim in dote. Et voluit scire, quanta dos promittebatur.
Et fuit sibi dictum, quod VI miU. unc. Et ipse dixit, quod
satis erat et quod faciebant XXX mill. floren. Et quod ipse
consulebat, quod nou peteretur plus. Et hoc repeciit multo-
ciens ; set quod fieret, quod esset bene cautum de dictis VI mill.
uuc. Et licet ipse dixerit, quod ipse significaret hoc dicto
domino principi, non videtur tamen intencio sua, quod aliquid
amplius promitatur vel detur; immo cum sibi diceretur, quod
dominus archiepiscopus Alborensis, familiaris dicti domiui
principis, dixerat, quod fieret complementum ad XL mill. flor.,
dixit, quod non dioebat verum.
Super facto antem dilacionis, cum diceretur sibi, quod
vos intellecta necessitate sua nolebatis illud mutuum de pec-
cunia abstracta de sacrariis, immo alias libenter iuvaretis ad
sublevandum suam necessitatem , dixit, quod non erat homo
in mundo, qui maiorem necessitatem haberet, quam ipse. Et
tunc incepit multum comendare gentes vestras, quod erant
homines strenui, laboriosi et bene parati in equis et armis,
et alias non nimium sumptuosi. Et fuit sibi dictum, quod, si
ipse experiretur bouam voluntatem, quam dominus infans
AlfonsQS et dominus infans Petrus, qui sunt apti ad hoc, ha-
53*
— 836 —
bent ad semdendiim sibi et eeclesie et bonitatem gencimn, Cjuod
tunc posset melius iudicare. Tunc ipse dixit, quod iam alias
fuerat sibi dictum de domino infante Alfonso, quod habebat
ad serviendum sibi bonam voluntatem, set C{uod multum er-
raverat in mandando abstrahi peccuuiam de sacrariis et in facto
Barchinone. Et si in primo excusabat eum necessitas, non
tamen in secundo. Et cpiia de primo ipse idem eum excusabat,
fuit de secuudo excusatus, quod ipse fecerat illud iudeliberate
et ex quadam animi turbacione: non credens tantum facere,
et quod penitebat eum de eo, ciuod fecerat . . . Dixit, quod
ipse statim provideret, et sequenti mane, quo fuit vigilia na-
talis domini, dominus .R. Yalle dixit nobis, quod sibi erant
mandate litere super dicta dilacione et quod expediret eas . .
Creditur, quod crude et male libenter expediat literas, nisi
aliquid sibi detur. Super hoc scribitur domino P. Marchi.
Dat. die beati Johannis apostoli.
lam scripsii) dominacioni vestre, quod dominus Dalfinus
de Viana, diu est, habet uxorem filiam domini Philippi regis
Francie condam. Item quod dominus papa ad presens noluit
facere cardinales et quo modo respondit ad ea, que super hoc
ex parte vestra per me dicta fuerunt. Creditur, quod dimi-
serit facere cardinales propter dominum regem Francie, qui
Tolebat aliquos, qui sibi non placebant et propter inicium
discordie, cj[uod inter eos super interdicto, quod idem dominus
xex fecit in regno suo de non aljstrahendo peccuniam ad sub-
sidium domini papa, noviter est exortum . . . Dat. die
innocentum.
CRD Ap. 47. Arnald de Cumbis wurde am 16. No^^ember 1326 (Eeg.
339 f. 229) an die Kurie gesandt wegen. der Heirat des Infanten Pedro und
wegen der Hospitaliter. Auf einem angeklebten Zettel findet sich von der
Hand Arnalds de Cumbis folgendes: Cancellarius domiiii Karoli iunioris. comitis
Marchie . . . dixit michi, . . . quod dictus dominus Karolus dixerat sibi fre-
•quenter, quod, si vos haberitis aliquam filiam, quod libenter eam duceret Ln
uxorem. Et quod non erat domus in mundo. de qua tautura vellet uxorem.
Et ego dixi sibi, quod habetis imam minorem et ipse iuterrogavit dihgenter de
etate et pulcritudine. Quidam tamen dicunt, quod uxor ipsius domini Karoli,
que fuit inculpata et confessa, ut dicitur, de adulterio, adhuc vivit, , Set quod
vita est, creditur. brevis. Ahqui dicuut, quod est mortua. Wahi-scheinlich ge-
liort dieses Stiick zu einer 10 Jahre friUier hegenden Legation des A. de Cnmbis,
1) Fehlt mir.
— 837 —
als er uber die Wahl Johanns XXII. berichtete. Wie Papst Johannes XXII.
Friedrich die Verbindung mit grossen Fiirstenhausern erschwerte, geht aus
einer Instruktion aus spaterer Zeit hervor. Es handelt sich um die Heirat
der Maria, Tochter Jaymes de Exerieha, Enkels Rogers de Loria, mit dem Sohne
Friedrichs GuiUelmus. Konig Alfonso III. begiinstigt in einem Schreiben an
den Nachfolger Johanns XXII. die Ehe, denn so wiirde Frieden sein wegen
der Insel Gerba und verschiedener Burgen Rogers, die Friedrich besetzt hatte
per raho del servici, quel dit admirall feia a la esgleya. E encara ena^o fara
gran plaer e gran gracia al senyor rey Darago e a tota la sua casa. qui subi-
ranament desiia, que per eli e per ma sua sia quest fill del senyor rej' Frede-
riuh alogat en matrimoui, con lo dit senyor rey Frederich bia empatxat de trobar
muyler cuvinent al dit fU seu per lo desgrat, en que ell es estat ab lo senyor
papa Johan son predecessor, e per la luynea deles terres . . . Reg. 544 f. 101.
518. Prokiirjitor Beriiardiis Lulli an Jaynie II.: Peticiones
„indecentes" des Konigs Ton Kastilien. Avignon (1327)
Marz 21.
. . . Qnod crearentur tres cardinales de terra sua. Et pecie-
runt bona Templariorum quondam tanquaiu dicto regi debita.
Item quod nullus prelatus uec alius beneficiatus extraueus
poneretur in regnis suis. Et darentur cruciata et indulgencie
contra regnum Granate. Pecierunt super hoc decimam tocius
terre sue et tercias fabricarum, quas iani ocupaverunt, ut
dicitur. Et omnia hec et quedam alia pecierunt, ut dicit
michi quidam cardinalis, qui honorem vestrum diligit, insi-
pide et cum faustu Castellanico.i) Creditur, quod de petitis
parum obtinebunt. Intellexi tamen, quod decimam concedit
papa eis, si caveat dictus rex, quod eam in dicto actu Granate
expendat. De duce Bauarie sunt nova, quod intravit Ytaliam
et ita est fama . . . Scripta die quo supra Auinione. [Sab-
bati XXI. marcii.]
CRD 639 s. f. Or. Pap. Ssp. Bernard Lulii wurde am 26. November 1326
zum Prokurator emannt. Reg. 339 f. 322.
519. Jayme II. an Papst Johannes XXII.: dringende Bitte,
doch melir auf seine Vorschlage bei Besetzung der Bistiinier
zu horen. Barcelona 1327 September 6.
Cum inter cetera desideria cordis nostri votis ardentibus
appetamus, ut ecclesiis, potissime cathedralibus sub nostro felici
dominio constitutis, rectores preferantur idonei et cura providi
518 ij D. b. wohl mit dem kastellanischen Hochmut.
— 838 —
regiminis guberuentur: nobis, pater sanctissime, congruum
videretur, salva in omnibus reverencia apostolice sauctitatis,
ut statu nostre condicionis attento, quem honorari specialiter
a vestra beatitudine speramus, et bone intentionis nostre
proposito circumspecto in huiusmodi dignitatibus nostri
dominii conferendis nobis, qui personarum habemus notitiam,
plenarie dignaretur vestra beatitudo deferre et preces regie
dignitatis filiorum^) eius suplicacionibus anteferre. Nec pu-
tamus ab equitate discedere, pater piissime, si raotum animi
nostri huius series scripture depromimus, dum ecclesiis, pre-
decessorum nostrorum sanguinis effusione consitis et per illos
et nos fundatis pariter et dotatis, nostris postpositis supli-
cacionibus provideri conspicimns, qui pro dignis personis et
providis ob honorem et utilitatem ecclesiarum ipsarum nosti'os
dirigimus intercessus.
Eeg. 250 f. 56 V.
Erinnert an Urgel. Tarazona und Lerida. Letztere Kirche wurde erst
auf Bitten des Infanten Pedro und jetzt auf Bitten des Erzbischofs Johannes
der Provision vorbehalten, aber postpositis precibus, die er fiii- seinen Xanzler
Gaston episc. Oscensis getan hat. Bittet dringend diesem die angesehene imd
reiche Pfriinde zu geben. Dat. Barchinone Vni. idus Septembris anno domini
miUesimo CCCXXVU. Ich ftihre hier ein Stiick aus dem Reg. 1293 (Pedros IV.)
vora .Jahre 1353 an, aus einer Gesandschaft an Innocenz VI. Dieselbe Bitte war
mit derselben diisteren Schilderung schon an Cleraens VI. gesandt und von
diesem bewilligt worden:
Item diga al sant pare, quant dampnatge se segueix al
senyor rey e ala sua cosa publica e ales esgieyes de la sua
terra per rahon de les provisions de les prelatures e altres
dignitats e beneficiis ecclesiastichs de la dita sua terra, que
son estades per los predecessors del sant pare e per ell es
fan tot dia en persones estranyes, per tal con los prelats e
les persones estranyes, a qui es provehit de les dites esgleyes,
son daltra lengua, les gents de la terra nols entenen, e pits
que es, que noy aturen, per que quaix totes les esgieyes
romanen desertes e no si fa axi servey de Deu, con deuria,
els hedeticis caen, e la ospitalitat cessa de fer, la on fer se deu.
E ala perfi los sotmeses del senyor rey, que son abtes e que
serien profitoses en los cousells e affers del senyor rey e dela
sua cosa publica e qui treballarien volenterosament e estu-
a) So der merkwiirdige Ausdruck.
— 839 —
diosa en sciencia literal, quaix desperan, que no obtendrien
deles dites prelatures ni beneficis ni . . . ab que puguen
aturar en estudi, cessen destudiar e de acquirir sciencia, don
la terra del dit senyor es depauperada de persones letrades
e de moneda, la qual nes treta per les dites persones estranyes,
et la qual hi romandria, si deles dites prelatures et bene-
fets era provehit a persones naturals del dit senyor rey, ab
les quals se nodriria molt fill de bon hom, qui profitaria ab
la ajuda de Deu en la sancta esgleya.
XVII. Zur Grescliichte der
aragouesischeu Kircheupolitik
(ProYinzialkonzilien, Inquisition usw.).
520. Statut Jayines II., betr. Ausrottuiia: aller Haretiker aus
seiiieu Landern. Barcelona 1292 April 22.
Quoniam fidei catholice defeudende pariter ac promo-
vende sanctum negocium illos potius viriliter decet assumere,
quibus ex officio potestatis et dignitatis incumbit tanta cir-
cumspeccione regere et gubernare subiectos, ut ab infidelium non
solum violentiaset etiam fraudulenta conserventur inmunes et
sic terrena potestas celesti potestati, a qua esse dinoscitur,
devote subieccionis obsequium ac fidelitatis debitum reddere
fideliter comprobetur: Nos Jacobus Dei gracia rex Aragonum et
Sicilie etc. volumus et ordinamus ac presenti statuto invio-
labiK atque perpetuo firmiter stabilimus, quod omnes heretici,
cuiuscumque secte nomine censeantur, eliminentur, extii^pentur
et exterminentur de cunctis terris et locis dominacioni nostre
subiectisi) . . . Dat. Barchinone X. kalendas Madii anno quo
supra [1292].
Eeg. 92 f. 39. Aus friilierer Zeit gebe ich noch beifolgendes wegen
der Personlichkeit und des Inhaltes interesante Stiick, das unter die CED Jaymes II.
geraten ist, wahi-end es der Zeit um 1259 — 1263 angehort, in der auch der
R. de Pompiano ofter vorkommt:
G[uido] Dei gracia sancte Narbonensis ecclesie archie-
piscopus dilecto sibi in Christo nobili viro R. de Pompiano
vicario RossUionis salutem in domino Jhesu Christo. Super
hiis, que nobis mandastis de occupatione bonorum illorum,
qui suspecti sunt de heresi et etiam condempnandi, ad vos
apud Salsas vel alibi non possumus venire nec locum vobis
1) Befehl an alle Beamten die Inquisition zu unterstiitzen.
— 841 —
assigiiare, cum inqiiisitores ad presens dicto negocio non pos-
sint intendere, set post paucos dies messibus collectis manda-
bimus dictis inquisitoribus, quod procedant ad condempnacio-
nem eorundem, prout videbitur expedire. Et diem certam
nos et dicti inquisitores vobis mandabimus domino concedente.
Dat. Narbone V. idus Julii.
CED 4167. Or. Pap. Ssp. Der Sclireiber ist der spatere Papst
Clemens IV.
Am 7. Juni 1298 befiehlt Jayme dem Bernardus de Montepauone, da
fr. Bemardus Peregrini [der Gesandte an Benedikt XI. vgl. Abschnitt 11] de ord.
Pred. ad inquirendimi contra hereticos a sede apostolica deputatus nach Mon-
taneas de Pratris will und da: nosti'a intersit crimen huiusmodi fidei cathoUce
contrarium, que bonorum nostrorimi omnium verum fimdamentum existit, sine
quo placere Deo non possimus, dass er ihm 300 Sol. aus den Einkiinften seiner
Bajulie gebe. CRD 490.
521. Erzbiscliof Rodericus von Tarragoiia ac totum provin-
ciale couciliuni Terraconense an Jayme II.: Statuten gegen
die kirchliche Freiheit, die in Katalonien erlassen und voni
Konig bestiitigt wurden; Bitte an den Konig um Aufhebung;
Zulassung einer Konzilskommission seitens des Konigs, die
bei ihm Aorstelliir werden soll. (1304?) Miirz 31.
Nuper excellentie vestre notificavimus per nonnullas
personas seculares de Catalonia ivisse edita quedam statuta
contra ecclesias et personas ecclesiasticas et in derogationem
et subversionem ecclesiastice libertatis, que per vestram cel-
situdinem fuerunt etiam confirmata. Super quibus, ut ea dig-
naremini revocare, vobis humiliter duximus supplicandum.
Quam supplicationem magnificencia vestra benigne admittens
voluit et ordinavit, ut XV. die post instans festum pasce con-
tinue numeranda ad civitatem Ilerdensem ad vos mitteremus
nuncios nostros sollempnes, qui super revocatione seu de-
claratione predictorum statutorum tractarent cum vestra regia
magestate . . . Dat. Terracone pridie kalendas Aprilis.
CRD 11504. Die Abgesandten sind A[rnaldus] Dertusensis, R[aimundus]
Valentiilus, fr. G[uilelmus] Urgellensis, P. Ilerdensis episcopi, fr. R. de Rippoll,,
magister HospitaHs, fr. Berengarius de Cardona magister milicie Teinph, Hugo-
de Cardona archidiaconus Barchinonensis. Am friihesten stirbt von diesen A.
Dertusensis (am 20. JuU 1306). Von den in Betracht kommenden. ersten
Jahren des Jahrhunderts past 1304 am besten zu der Angabe am Schluss des
Briefes. Damals war Ostem am 29. Mai'z.
— 842 —
522. Gravamina des Provinzialkoiizils iind Antworten des Konigs :
Laien empfangen die Primiciae; Besteuerung kirchlichen Be-
sitzes; Cenae, die Laien von Kirchen und Klostern verlangen;
Terhinderung der Legate zu kirchlichen Zwecken; Monche
miissen inPersonalsachen vor das weltliche Gericht; Weigerung
bei der Miinze in Barcelona, von der die Kirche einen Zehnt
zieht, beim Kauf des Silbers einen Kleriker zuzuziehen;
Baronenehmen yasallen aus kirchlichen Besitz; Yerbot, kirch-
liche Einkiinfte aus- oder einzufiihren. (1304: J)
Hec inter alia sunt gravamina, que ecclesiis et ecclesi-
astici.s personis inferuntur, super quibus suppKcant dominus
archiepiscopus et totum provinciale concilium Terraconense
per celsitudinem regiam, ad quam hoc specialiter pertinet,
de oportuno remedio provideri.
Primo in plerisque locis provincie Terraconensis laici
recipiunt primicias, que debentur ecclesiis et que per laicos
regi ministrari non debent, de quibus eciam nullam reddunt
ecclesiarum rectoribus vel episcopis racionem, quasque fre-
^uenter in proprios usus convertunt.
Laici consueverunt recipere primicias in Aragonia a
ianto tempore, quod iu contrarium hominum niemoria non
existit . . . Habet expediri in curia generali . . .
Item in plerisque locis . . . laici in omnibus suis questiis,
talliis et collectis talliant clericos . . . non solum racione bo-
norum patrimonialium . . . set eciam racione bonorum, de
quibus ipsorum beneficia suut dotata . . .
Cum diversa sint . . . consuetudines locorum super Ims,
exprimantur loca . . .
Item multi barones et alii recipiunt ab ecclesiis et mo-
nasteriis cenas seu albergas forciatas et aliquoeiens bis vel
ter in anno et quandoque iuxta . . . taxationem eorum recipiunt
inde peccuniam violenter, ita quod frequenter immo quasi
communiter ad maiorem quantitatem ascendunt tales cene,
, . . quam ascendat procuratio episcopi . . .
In Aragonia prohibitum est, . . . in regno Valencie non
fit . . . Exprimantur persone et providebitur . . .
— 843 —
Item officiales vestri . . . in aliquibus locis . . . non per-
mittuut, quod super causis testamentariis eciam in relictis
ad pias causas recursus ad curiam ecclesiasticam habeatur.
In relictis ad pias causas intelligit dominus rex, quod
eleccio sit actoris.
Item compeUunt religiosos eciam in mere personalibus
coram se de ipsis querelantibus respondere . . .
In exemptis, cum esset difficile ad summum pontificem
habere recursum, trahuntur ex consuetudine coram curia se-
culari . . .
Item magister monete vestre, quam cudi facitis Barchi-
none, non permittit illam personam, que in toto computo
ipsius mouete consuevit et debet interesse pro ecclesia
Barchinonensi, que de toto lucro ipsius monete decimam re-
clpere debet, in empcione vel extimacione argenti . . .
interesse . . .
Scribatur baiulo generali, quod vocato capitulo Barchi-
nonensi recipiat testes . . . ad probandum, quod usi fuerint
privilegiis . . . predictis.
Item barones et milites recipiunt homines in comanda
et in vassallos in locis ecclesiarum.
In Aragonia uon fit ; in Cathalonia petant in curia
generali . . .
Item supplicant, quod revocentur prohibiciones . . .
tocius provincie de fructibus . . . sive proventibus ecclesiarum
non extrahendis vel introducendis.
lam est provisum . . .
CRD 467 s. f. Or. Ausfert. Pap. Die Datierung ist unsicher. Vielieiclit
gehort das Stiick zu den Klagen, die das Pro^inzialkonzil dem Konig vortragen
liess. Vgl. vor. Nr. Jedenfalls doch nicht viel spater, da die Regelung dieser
Dinge wohl bald nach den italienischen Ziigen erfolgt ist. Der Titel des Stiickes
lautet: Peticiones cleri et responsiones regis ad eas.
523. Erzbischof Rodericus voii Tarragona aii Jayme II.: bittet
um Geleit fiir zwei Bischofe zum Proviuziallionzil. Tarragona
(1305?) Januar 15.
. . Yestre excellencie preseutibus intimetur, nos convo-
casse episcopos et prelatos nostre provincie Terraconensis ad
concilium, quod in proximo in nostra Terraconensi ecclesia
— 844 —
intendimus celebrare. Verum cmn venerabiles fratres nostri
Pampilonensis et Calagurritanus episcopi absque periculo,
ut asseritur, non audeant accedere pro dicto concilio ad ec-
clesiam memoratam, vestre magniliencie humiliter supplicamus
quatenus predictis episcopis velitis de securo conducto per
vestras literas providere . . . Dat. Terracone XYIII. kalendas
Febroarii.
CRD 10403. Or. Pap. Ssp.
524. Jayme II. aii Erzbischof Roderich uiul Proviiizialkonzil
voH Tarragoiia: hittet dringend uin Ahschaifnng mehrerer
Konstitutionen friiherer Konzilieu oder ihres Misshrauches,
wodurcli deni Staate starker Ahbrucli getau ist. Ricla (1304)5
Januar 30.
Jacobus etc. reverendo ac venerabilibus in Christo patri-
bus ac dilectis Rodericho . . . Terrachonensi archiepiscopo,
suffraganeis episcopis, abbatibus, capitulis ceterisque ecclesi-
asticis ac religiosis personis in concilio Terrachonensi con-
gregatis vel etiam congregandis sahitem et benevolenciam
suani in perpetuum. Ad regie serenitatis pervenit auditum,
qualiter vos, reverende pater Terrachonensis archiepiscopus'*),
et vos, venerabiles episcopi, cum personis aliis supradictis
generale in Terrachonensi civitate pretacta concilium intendi-
tis celebrare, per quod quippe indubitanter tenet spei nostre
fiducia per vos personas siquidem probate discrecionis et
providencie in melius emendari et corrigi constituciones aU-
quas editas in Terrachonensibus conciliis in preterito celebra-
tis seu abusus earum, que nimis animabus quamplurium
occasionem sinistram perverse eas intelligencium astucia hac-
tenus induxerunt ac regnorum et terrarum nostrarum statum
prosperum multipliciter perturbarunt nec non iurisdiccionibus
temporalibus nostris nocumentum, immo diminucionem . . .
contra ius et iusticiam protulerunt, ut vobis vel maiori parti
vestrum, cum quibus circa ista sepius contulisse recolimus,
. . . res ipsa experimento notoria manifestat. i) . . . Dat. in
Ricla ni. kalendas Februarii anno domini MCCC quarto.
534 a) So Eeg.
.534 1) Sollen fiir Abhilfe sorgeu.
— 845 - ■
Eeg. 235 fol. 184; fol. 185 bittet er Bischof von Valencia driugend am
Konzil teilzimehmen, ut, prout pro^ide patemitati vestre \-idebitur, circa corri-
genda in consilio . . . operam . . . impendatis. Dasselbe datum. An Bischof
A. von Tortosa, Maitin von Huesca, Petrus von Lerida, Poncius Vicensis imd
Bernardus von Gerona: sollen fiir Abanderurg sorgen. Scire preterea vos
volumus, quod, si secus cuiusvis induccione fuerit ordinatuin, rem non paciemur
sub conivencia pertransire, ut fecimus usque modo. — Gegen den Erzbischof
hatte der Konig auch sonst sich zu beklagen.
525. Bischof Martiiius voii Hiiesca an Jaynie II.: iiahm am
Provinzialkouzil teil, weil es hiess, das Konzil soUe zur Be-
eintraclitigung der k6nig:lichen Reclite gehalten werden, alle
Bischofe waren bestiirzt iiber diese Anschuldigung; keiner
wolle den Konig kriinken; Schreihen des Konzils an den
Konig. Tarrairona (1315 J) Februar 20.
Revereadus pater archiepiscopus Terraconensis me re-
pente et festinanter ad concilium evocavit et receptis quibus-
dam vestris litteris apud Oscam, in quibus innui videbatur,
quod dictum concilium debebat fieri in iurisdiccionis vestre
et vestrorum non modicum detrimentum, fui quam pluri-
raum conturbatus. Et quamquam me possem rationabiliter
excusare, nec proponerem^) ad dictum concilium convenire: ex
hiis taraeu, que iu vestris continebantur litteris, fatiens^) de
necessitate virtutem apud Terraconam, ubi mandatum erat dic-
tum concilium, declinavi. Et cum essemus in tractatu concilii,
vidi dominnra arciiiepiscopum et alios episcopos, qui ibi ade-
rant, valde turbatos de hiis, que dominationis vestre celsitu-
dini per aliquos emulos proposita adulatorie fuerant et sug-
gesta, sicut vestre littere indicabant. Et vidi, quod nuuquam
ascendit in cor alicuius prelati, nec ego specialiter, qui factu-
ram vestram me reputo, pro oculo capitis consentirem, ^)
quod aliquid in diminutionem seu derogatiouem mage-
statis regie ordinaretur in coucilio memorato: ymo domi-
nus archiepiscopus palam locutus est, quod cicius renunciaret
archiepiscopatui, quam in aliquo oifenderet regiam magestatem.
Et si alique preiudicia sibi fuerant per ballivos vestros in
civitate vel in campo Terrachonensi forsitan irrogata, que
«redebat vobis ignorante fore commissa: supplicaret humiKter
■523 a-) So Or.
- 846 —
et per coucilium faceret supplicari uiagestati regie, quod ea
dignaremini tacere emendari. Et super hiis dictus dominus
archiepiscopus et totum concilium scribent vobis. Yaleat et
vigeat preclara raagestas regia per tempora longiora. Dat.
Terracone X. kalendas Moroii.
CRD 10747. Ur. Pap. Ssp. Wahrscheinlich rdmtnt er doch Bezug aiif
das kdnighche Schreiben in der Anm. zum Briefe vom 30. Januar 1305.
526. Jayiiie II. aii Erzbischof Rodericus von Tarragoiia und
Proviuzialkonzil: Dank fiir ihr 8chreiben, wonach sie den
Missbrauch der Konstitutionen des Konzils bestrafen werden.
Cahitayud (1304)5 Marz 1.
Rescriptivam litteram vestram ad littere nostre tenorem
vobis olim directe . . . solita benignitate recepimus . . . et
quippe multum occurrit nostris affectibus placitum, quia
vestros cognoscimus animos ferventibus vohmtatibus ordina-
tos ad agenda ea, que di\T.no placeant maiestati, que dominii
nostri prosperitatem respiciant et que salutem populorum
vobis spiritualiter subiectorum^) inducant, et quod abutentes
constitutionibus Terraclionensis ecclesie ad rectitudinis semi-
tam convertetis • • .^) Dat. Calatayubii kalendis Marci anno
domini MCCC quarto.
Reg. 235 f. 91'^'. Leider fehlt die rescriptiva littera.
527. Jaynie II. an Bischof Petrus von Tortosa: Aufforderung,
gegen Joliannes de Podio einzusclireiten; der 70jalirige Manu
ist Fatalist, glaubt uicht an die Auferstehung , hat jahre-
lang niclit gel)eichtet, totete zwei Mensclien und veranlasste
Aufstiiude in Tortosa. Calatayud 1307 October 31.
Jacobus et. venerabili in Chiisto patri Petro divina pro-
videncia Dertusensi episcopo etc. Noveritis nobis presentatam
et oblatam fuisse quaudam sedulam, quam, prius ea registrata
in registris nostris^), vobis mitimus presentibus interchisam,
in qua quedam conscripta videmus, que, si veritatem contiuent,
Johannem de Podio de crimine heresis denigrant pariter et
.526 a) Tolgt wieder salutem. — 527 a) go der stark gekiirzte. aber verstandliche
Ausdruck.
526 1) Er halte sie fiir kluge und vorsichtige Manner: aber er miisse so
schreiben -wegen des starkeu Missbrauches der Konstitutionen.
— 847 —
inculpant. Cumque contenta in sedula memorata, in quantum
heresim sapiunt pro crimine ecclesiastico censeantur: ideo hec
vobis previdimus remittere. Vos autem procedatis super hiis,
prout vobis videbitur racionabiliter faciendum. Dat. Calatayubii
n. kalendas Novembris anno domini MCCC septimo.
Tenor vero dicte sedule sequitur:
Diu en Jo. des Puig, que el dia, que hom naix, es fadat
o destinat, sis deu hom salvar o no. Eaxi ni bones obres,
quel hom fa(;a, lo poden aportar a salvacio ni males lo poden
aportar a dampnacio: tot axi com si hom pren .C. canters
daygua, on naja de majors e de migans e de menors, pus que
tots son plens axi a compliment lo menor con lo miga con
lo maior, be que en lo miga o en lo major aja mes aygua.
E qui les dites paraules e go que el diu, creu, es desesperat
de la gracia de Deu. Encara que no creu resurreccio e axi
es heretge e pot hom aver creeni^-a e ver enteniment, quel dit
Jo. dez Puig axiu creu, com les paraules diu. Car per obra e per
la sua vida o a mostrat eu mostra manifestament e notoria, car
el es hom, qui ha edat de LXX ayns o prop e no sab hom
en Tortosa ni en son terme, que hanc se confessas ni a cap
de Y ayns don almoyna ni vaja a missa una vegada. Encara
que publicament de ses mans a morts II homens en feu
ociure a son frare en Berengar dez Puig. I. hom''). Encara
que el dit en Johann dez Puig fo cap e comensament de tot
lo bando de Tortosa, per lo qual a mort CL homens a glay
p.ocs mes o menys; e ago es notori en Tortosa e en sos
termens. Encara que es cert, que eyl se met de nit en una
casa sens lum e aqui ab .1. libre, que te, ou°) hom diverses
paraules deyl e daltre . . .i)
Per que con sia leig peccat e de mal exempli e que per
aquelles paraules molts porien tost caure en secta de heretgia
fort mala, sera be, quey prenats conseyl.
Reg. 340 f. 67 V
b) Mit Abkiirzvmgszeicheu. c) go Reg.
1) Es f olgen eine Reihe Zeugen : Frances (^liuies official de Tortosa, en
;ar dez Fonollar cavaller usw.
— 848 —
528. Bernardus de Al)bacia iudex curie aii Petrus de Monello
Ticecaucelliirins uud iudex curie: liat wider den 3Iissbrauch
der Konzilskonstitutioneu von Tarraarona und i^egen die ge-
planten neueii protestationes geniaclit und durcli B. de Fo-
noyllario dem Konig gesandt. Tarragona (vor 1308 Ende).
Cum clerici infra dominacionem domini regis constituti
diversimode abutuntur constitucionibus editis in conciliis
Terrachonensibus tam contra officiales domini regis quam
contra alios et a pluribus diceretur et esset comunis oppinio,
quod modo volebaut facere quasdam constituciones prioribus
nequiores, ego propter zelum, quem gero ad ius domini regis
conservandum feci quasdam protestaciones, quas venerabilis
-dominus Bernardus de Fonoyllario domino regi mittit. Quod
Jiabuerunt valde molestum omnes in dicto concilio cougregati
et specialiter dominus Talentinus episcopus . . . Dat. Terra-
clione die martis post festum katedre s. Petri.
CED 888 s. f. Or. Pap. Die DatieruDg der Zeit der beiden Staats-
jnamier entsprechend. Im Archiv befindet sich ein kleines Heft, das eine
Schrift gegen die Konstitutiouen enthalt, beginnend: Quoniam exempla preterita.
Sie ist an Erzbischof Eodericus und seine Suffragane gerichtet, muss also vor
1308 Ende geschrieben sein. Ob es die Arbeit des B. de Abbacia ist? Aller-
•dings hat sie B. de Fonoilario ld seinem Namen vorgetrageH. Die Kon-
■stitutionen dienen, heisst es: ad usurpandum eius (d^s Kouigsj iurisdicciones
■et vobis ipsis indebite applicandum. Die Konstitutionen nennt er destitutiones
sacre pagine sacrisque canonibus et iegibus obviantes et multiplicibus laqueis
innodatas ad miseras animas captivandas . . Constitutiones per vos promul-
•gate . . . puniimt innocentes. Et pro uno nocente, infra alicuius civitatis, castri
vel \ille liinites comorante ceteris infra dictos limites presentibus quamquam
innocentibus subtrahunt benefficia et ecclesiastica sacramenta, quod, quantum
sit naturalis [iuris] et utriusque dissonum equitatis, que non permitet aUum pro
alio preg[r]avari set sanxit pocius relinqui nocentis facinus impunitum quam
opprimere innocentem , avertatis vos , dictarum constitucionum conditores !
Avertatis insuper, quomodo directo sacrosancte Eomane ecclesie constituciouibus
contradieunt prohibentibus pro debito alicuius privati ecclesiam seu locum ali-
quem ecclesiastico subici interdictol Et tamen, ut vos uostis, constitucio edita
a minori superioris constitucionem non potest tollere nec ei in aliquo derogare,
cum inferior in superiorem potetatem nequeat exercere, quln eciam nec in
parem. cum sit contra natui'am, quod ser^-us tollat legem domini . . .
Ceterum iuxta dictas constituciones pro delicto unius extranei et privati
tota civitas, in qua forsan morantur centum milia innocentes ecclesiastico subi-
ci[un]tur interdicto et ipsis, ut est dictum, ecclesiastica sufragia subtrahuntur.
Set pro dolor. verendum est, ne vos et predecessores vestri dictis conciliis
— 849 —
presidentes, in quibus fuerunt dicte constituciones edite et postea confirmate, lucri
causa . . . forte in hac parte, que vestra sunt non que Jhesu Christi, ad conden-
dum easdem fueritis pocius quam iusticie zelo ducti, quod ex hoc deprehenditur
evidenter. Nam cum constitucio debeat esse comunis, vos, dicti presidentes,
dictas constituciones tantum ob vestri et vestrorum hominum comodum in-
duxistis, a fructu ipsius constitucionis, si fructus iiuncupari [possunt], alios
penitus excludentes . . . Deus etenun omnipotens, cuius occulis omnia nuda
sunt et comperta, mala Sodomorum noluit iudicare, donec fuerint iudiciario
ordine probata, relinquens exemplum prelatis, ne precipitosi essent in negociis
examinandis et sentenciis proferendis, maxime ubi agitiir de tanta pena, qualis
est separacio a corpore Christi et communione ecclesie, qua pena nulla ma-
ior in ecclesia reperitur . . .
529. Grunde fiir die Abweseiiheit des Bischofs (Franciscus)
von Tortosa vom Hofe: als neugewiihlter Bischof konnte er
sich der geistlichen und weltlichen Verwaltung seiner Diozese
wegen vieler Abhaltungen, besonders der Teniplerkonzilien,
nicht widnien; dann ist er wegen der Bestatigung seiner
Wahl niit Schulden iiberhauft; wollte er koninien, niiisste
er Wucherzinsen geben. (1311 Herbst.)
Hec sunt cause absentie domini episcopi Dertusensis,
quas allegat sacrista Dertusensis, procurator ipsius episcopi.
Dicit et aserit, quod ipse dominus episcopus noviter est factus
episcopus, quia adhuc non sunt elapsi ultra XUIT. menses.
Et postquam fuit factus episcopus non habuit tempus, quod
posset intendere circa ea, que expectant administrationem
episcopalis dignitatis tam in spiritualibus quam in temporalibus
propter impedimeuta, que habuit pro negocio Templariorum,
quia pluries. habuit interesse conciliis, propter quod dicta ad-
ministracio pa[s]sa est in pluribus magnum dampnum. Et nunc
ad vitandum tantum periculum dictus dominus episcopus habet
intendere ciroa eam. Ideo suplicat regie magestati et toti
curie, quod debeant habere ipsum excusatum ex causa pre-
dicta et ex aliis, que secuntur. Est etiam alia causa ab-
sentie, quia ipse dominus episcopus est debitis obligatus bene
ultra XXX. milia sol., ex eo videlicet, quia oportuit eum
facere magnas expensas in confirmacione et consecracione
petendis et in conciHis celebratis pro negocio Temploriorum
in tantum, quod ipse, nisi recipiat mutuam peccuniam sub
usuris, non haberet expensas pro veniendo ad curiam . . .
Finke, Acta Aragonensia. 54
— 850 —
CRD s. f. 801. Gleichz. Ausf. Pap. Bischof Petrus starb 1310 Mai 8.
Also muss das Sckriftstiick wohl 1311 im Herbst ausgestellt sein. Um welche
Berufung es sich handelt, ist nicht bestimmt zu ersehen.
530. Bischof Poncius von Lerida: Griinde fiir die Tisitation
des Klosters Sexena. (1312?) October 16.
Der Konig habe ihm die Klage seiner Tochter Blancha, Priorin von
Sexena mitgeteUt, wonach er das Kloster wider d. Privilegien und ausserge-
wohnlich zu \^sitieren beabsichtige. Der Konig wundert sich iiber die Neuerung
und rat ab; wenn der Bischof recht habe, moge er ihn unterrichten. Antwort
des Bischofs, dass es ihm sehr leid tue, dass der Konig an Neuerungen seiner-
seits glaube, besonders bei einem Kioster, das er wegen seines verdienten
guten Rufes und wegen der Konigstochter Blancha so hoch schatze. Er hatte
die pflichtmassige Visitation angezeigt: secundvmi constitutionem domini Cle-
mentis pape quinti edita in generali concLlio Yiennensi. Da er muss, so beab-
sichtigt er diese bestimmt abzuhalten. Da aber gegen die "Widerstand
Leistendeu die Exkommimikation angedroht werde, so moge der Konig dies be-
denken. Er wolle alle Erauenkloster seiner Diozese besuchen. Eine vorherige
Anzeige habe er nicht notig. Dat. llerde XVII. kalendas Nouembris.
CRD 12888. Or. Pap. Ssp. Poncius von Lerida stirbt 1313 September,
Freihch folgt 1322 wider ein Poncius. Doch vrird es sich wohl woa. die
erste Visitation nach dem Konzil von Vienne handeln. Clemens V. wird als
lebend angefiihrt.
531. Der Barcelonaer Archidiakon Vgo de Cardona an Jaynie II. :
Zweck der Confratria sei allerdings Terteidigung der Lande
Jaynies und Angritf der Sarracenen; aher das unter ihm
stehende Geschwader i^ehore zur Flotte des Konigs von
Mallorca. Barcelona (nach 1315) Juni 7.
Noverit vestra regia magnitudo me recepisse quasdam
litteras vesti^as, . . . in quibus inter alia continetur, vestram
regiam celsitudinem credere me non ignorare, quis et qualis
fuit modus et intentio principalis in confratria ordinata cum
assensu et auctoritate vestra. Et fuit talis, videlicet : quod
fiat armata principaKter ad deffensionem maritimarum terra-
rum nostrarum et gentium subiectarum dicioni vesti-e, que
ab aliquibus temporibus citra per Sarracenos graviter et
multipliciter gravate et dampnifficate fuerunt, et ad offen-
sionem Sarracenorem predictorum . . . Verum est . . . Set
dominationem vestram credo recordari, quod armata, que est
sub capitania mea, est ordinata esse in conserva*) armate
531 a) So Reg.
— 851 —
illustris regis ^laioricarum. Et ad hoc nobilis Gisbertus de
Castro nouo, qui ipsam ducit, non venit. , . . Si videmus^
quod insimul debeamus dampnifficare maritimas regis Granate,
vel ire ad strictum de Gibeltar vel etiam insultum facere in
maritimis Baberie, faciemus, quod poterimus . . . Dat. Barchi-
noue VII. idus Junii.
CKD 11700. Or. Pap. Ssp. Durch dieses Stiick soU aiif das reiche
Material iiber die Confratria im Archiv zu Barcelona hingewiesen werden.
532. Jayme II. an deii Inquisitor von Mallorca: Empfang
seines Briefes iiber einen Haretiker, den er sofort In Ya-
lencia gefangen nehmen und ihn zur Terfiigung stellen lassen
wird. Barcelona 1315 Septeniber 27.
Jacobus religioso viro fratri Bernardo [A?]guile de ordine
Predicatorum inquisitori in regno et districtu illustris Maiori-
censis regis super pra\dtate heretica a sede apostolica depu-
tato etc. Recepta litera vestra nobis destinata super facto
cuiusdam vocati Bartholomei de Ulmis, increpati de crimine
heretico, vobis respondemus, quod statim per iusticiam
Valentinum, cui super hoc specialem literam per cursorem
nostre curie misimus, prelibatum Bartholomeum capiendum
mandavimus et ad nos remitendum sub fida custodia, ut de
eo, quod expediens fuerit, fieri faciatis. Dat. Barchinone
V. kalendas Octobris anno domini MCCCXV.
Reg. 342 f. 243.
533. Jayme II. an Erzbischof Exiniinus von Tarragona und
die Biscliofe im Provinzialkouzil: Yerordnung gegen die,
welche zur Y ermeidung von weltlicher Sti*afe Kleriker werden;
Bitte des verstorbenen Erzbischofs die Verordnung zu si-
stieren, da er selbst vorgehen wolle; das sei geschehen;
Forderung, diese skandalose Gewohnheit zu befriedigen. Xativa
(1317)8 Februar 4.
Jacobus Eximino . . . Terrachonensi archiepiscopo nec-
non episcopis ceterisque prelatis in Terrachonensi consilio
proximo celebrando cougregandis, Dudum considerantes, quod
quam plures tam coniugati quam alii pro clericis se gerentes
in provincia Terrachonensi . . . ad pene subterfugium se clrie-
54*
— 852 —
cos exhibentes, cum super excessibus, quos seculari luxu comi-
tunt, ad publica protrahuntur, circumcisis crinibus vel facta
de novo aut augmentata tonsura, ut possint impune delinquere
seu circumvenii'e(?) vindictam se pro clericis gerentes^) . . .
sub certa forma provisionem fecimus ad apponendum medelam
. . . Sane cum iam dicta provisio nostra servari inchoaretur,
ad nos missus dilectus noster Arnaldus de Cumbis canonicus
Barchinonensis ex parte . . . bone memorie Terrachonensis archie-
piscopi nos attente rogavit, ut in exsequcione dicte provi-
sionis nostre mandaremus supersedere, quoniam ipse archie-
piscopus in proximo tunc futuro Terrachonensi concilio, quod
propter hoc intendebat specialiter convocare, . . , curaret in
predictis salubriter providere . . . Propter cj[uod nos . . . in
eis supersederi mandavimus, ut rogavit. Yerum cum dictus
archiepiscopus morte preventus premissa adimi^lere nequiverit,
propterea vobis super hoc providimus describendum. Cum
itaque vos specialiter in dicti congregacione concilii ad ea
»efficaciter debeatis intendere, . . . precamur, quatenus sic
■predictis . . . obviare curetis, . . . quod per tales, si fas est
■dicere, clericos in terris nostris pax et iusticia non turbentur
:set tollantur buiusmodi scandala ^) . . . Dat. Xative II. nonas
iFebruarii anno domini MCCC XVII.
Reg. 244 f. 228 V. f. 229 erhalt Bemard des FonoUar den Auftrag die
ioniglichen Wiinsche auf dem Konzil zu vertreten. Einer der schhmmsten
Falle ereignete sich im Jahre 1300 (CED 936): Ponc Fibla, qui fo en temps
ipassat cambiador de Yalencia, es pres . . . per co cor sabate (machte Bankerott)
.ab grans quantitats davers, que devia et tenia en comanda, axi com a cambiador ;
•per la qual cosa fo request per los mercaders et creedors, als quals era obligat
per la dita raho. Im Gefangnis erkliirte er: esser clergue et que non devia
•contra ell esser enantat per la vostra iiirisdiccio. Die Sache wurde den kirch-
lichen Organen iibergeben. E segons que he entes, fo donada sentencia, quel
dit en Pon(,- Fibla es clergue! De la qual cosa, senyor, se meraveUa molt lo
•conseU, . . . que home, que sia lech et viva com a lech et en abit laical usan
■daytal offici com cambiador . . . et ques sia al^at et abatut ab tan grans quan-
titats davers de les gents. que munta a cent LXXX mill. sol. o pus. Der
-Konig solle ihn richten. Also ein Bankerott von 180000 soUdi!
a) Der Sinn ist erkennbar; hier fast alles durchlochert.
') Erinnert noch an die constitutiones contra raptores et invasores per-
sonarum ecclesiasticamm et bonorum und ikre Unannehmlichkeit fiir seine
^Offiziale; bittet lun Abschaffung.
— 853 —
534. Jayme II. an Bischof Petrus von Saragossa: Geruchte,
dass der verstorbene Johannes de Abhacia kein Katholik ge-
wesen; soU den Inquisitor Johannes de Lotgerio mit der
Untersuchung beauftragen und fiir Konfiskation seines Nach-
lasses sorgen. 1317 October 7.
Jacobus etc. venerabili in Christo patri Petro divina
providencia Cesaraugustano episcopo salutem et dilectionem.
Cum non expediat, quod nos nec vos ea, que intelleximus et
referuntur de facto Johannis de Abbacia quondam, videlicet
quod non erat verus catholicus, pertransire occulis conniven-
tibus permitamus : ea propter visum est nobis, quod vos omni-
mode mittere debeatis pro religioso fratre Johanne de Lot-
gerio inquisitore hereticorum in provincia Aragonia, ut ad
ipsam civitatem Cesaraugustam accedat. Et cum inibi fuerit,
inquirat diligenter super vita ipsius Johannis de Abbacia.
Nam ex ipsa inquisicione et indagacione forsan aliqua in
luceni provenient, que nunc occulata et ignota existunt, que
forent a regno radicitus extirpanda. Insuper etiam, ut in-
veniantur bona ipsius Johannis, faciatis in ecclesiis ipsius
civitatis et ville Daroce denunciari, quod quicunque teneatur
manifestare bona in posse eius existencia, que fuerint dicti
Johannis de Abbacia infra certum tempus eis per vos in ipsa
denunciacione prefigendum, alias quod, si ipsi termino prefixo
ea non denunciaverint, excommunicacioni subiaceant . . .
Et sic de negocio ipsius Johannis sequeretur iusticia et nos
et vos reddimus nostrum debitum super eo . . . Dat. . . .
sub sigillo nostro secreto, absente canceilaria, nonas Octobris
anno domini MOCCCOXVH.
Reg. 234 f. 83^. ist ein Auftrag an dilecto suo Johaimi de Abbacia iuris
perito Cesaraugustano (1303).
535. Erzbischof Eximinus von Tarragona an Jayme II.:
Empfang des koniglichen Briefes betr. Ausfuhrong der Kon-
stitution: Ad reformandam, gegen die verheirateten und in
minoribus lebenden Kleriker, Hinweis auf die namentliche
Monitio; Schreiben an die Snffragrane betr. strenge Hand-
habung; Bereitwilligkeit weitere Verordnungen zn erlassen.
1318 September 7.
Regie celsitudinis recepimus litteras continentes, quod,
cum nos in provinciaU concilio, quod nuper Terracone cele-
— 854 -
bravimus, inter cetera quandam fecissemus constitutionem,
que incipit: „Ad reformaudam in clericis honestatem", scribe-
remus diocesanis nostris, quod ea facerent publicari et tam
ipsi quam alii, qui eam in suis diocesibus publicare fecerunt,
contra coniugatos clericos et alios in minoribus ordinibus
constitutos, qui secundum constitutionem eandem siiis dio-
cesanis infra tres menses a dicte constitutionis editione,
cum presentes erant, vel inffra mensem a tempore reditus se
non presentaverant*), servaremus eaudem et faceremus in-
violabiliter observari, non deffendendo eosdem ut clericos, si
extunc reperirentur in aliquo delinquentes, quin potius promite-
remus eosdem per officiales vestros iuxta eorundem demerita
castigari. Qua littera ac etiam predicta constitutione nec non
hiis, que fidelis vester Bernardus (^aftbnt ex parte vestra
nobis retulit, diligenter inspectis, matura deliberatione habita,
invenimus, quod predicta constitutio in sui forma habet, quod,
quanquam") infra tres menses a dicte constitutionis editione
coniugati clerici seu alii iu minoribus ordinibus constituti
suis diocesanis vel eorum officialibus se non presentaverint,
adhuc tamen monendi sunt nominatim, cum predicte con-
stitutionis pena solum ad monitos extendatur, ex eo, quod
dicit: „et moneantur nominatim," et inferius in ipsa con-
stitucione, cum dicit : „Qui si taliter moniti" etc. Et quia
etiam iura nolunt aliquem clericali privilegio privari, nisi
monitus fuerit nominatim. Noscat tamen regia excellencia,
quod scribimus suffraganeis nostris, quod illi, qui dictam
constitutionem in suis diocesibus non publicarunt, eandem
faciant, ut cicius poterunt, publicari. Et quod tam ipsi
quam alii, qui eam publicari fecerunt, debeant eam inviola-
biliter observare, monendo nominatim singulos clericos con-
iugatos et alios in minoribus ordinibus constitutos, ut a
contentis in ipsa constitucione abstinere debeant, ut extunc,
nisi abstinuerint a prohibitis in eadem, ab ecclesia pro clericis
minime deffendantur. Et quanquam nobis et concilio visum
extiterit, satis fore provisum per constitutionem prefatam ac
per alia iuris media contra huiusmodi clericos delinquentes ;
si tamen regie magestati videbitur plenius providendum, parati
a) So Or.
— 855 —
snmus super hoc concilium convocare et adhibere remedium,
per quod iusticia in ipsis non pereat nec per eos scandala
suscitentur. Altissimus personam vestram regiam conservare
dignetur incolumem annis plenis. Dat. in Vallibus Vn. idus
Septembris anno domini millesimo CCC^. octavo decimo.
CRD 5975. Or. Pap. Ssp. Der Brief des Konigs vom 28. August 1318
und der Erlass des Erzbischofs an die Suffragane vom 7. September. Vgl. 5977.
536. Frater Petrus Ferdiiiandi de Ixar an Jayme n.: Griinde,
warum viele kleine Bistiinier besser fiir den Konig seien
als wenige grosse; gerade die grossen Pralaten emporten
sich ieicht; Belege; schon seien die aragonesischen Bischofe
„kriegerische deutsche Pralaten geworden". Konige, die
gerecht und mit Erfolg regieren wollten, miissten weder
machtige Barone noch Bischofe hahen. Rat, mehr Bistumer
zu griinden. Avignon 1321 Juni 12.
Sacre regie magestati Aragonum, cui sit honor in pre-
senti et gloria in futuro, vester, si quid est, frater Petrus
Ferdinandi de Ixar . . . Recedendo de Aragonia usque
curiam Romanam feci transitum per civitatem Barbastri, ubi
cives et probi homines exposuerunt michi statum ecclesie sue,
quomodo fuerat crudeliter et indebite a vicinis episcopis
viduata et honoribus omnibus expoliata . . . Tandem veniens
ad curiam inveni, quod dominus papa in facto predicto est
bone intencionis, dummodo, quod absit, per dominacionem
vestram non sint predicti in iure suo inpediti^)
. . . Ceterum, domine mi, quantum retinet et includit
paupertas discrecionis mee, quicunque suaderet vobis, quod
utilius sit pro vobis et pro statu terre vestre, quod sint ibi
pauci episcopatus et divites quam multi et competenter habun-
dantes: non bene vident illud, quod expedit ad bonum et
tranquiUum statum regni vestri. Et asigno istas raciones:
Quia status regni Aragonum aliquando turbatur, vel barones
inter se vel conspirando contra principem, et inventum est
iam, quod prelati miscebant se in predictis, vel si guerra
erat inter barones, faciendo partem, vel si contra principem,
1) Er spricht dann von einem Kardinal de mayoribus curie amicus et
pater intimus meus dixit michi.
— 856 —
aliquando oculte, aliquando publice opponendo se: sicut Fortu-
nius^) de Yergua ille'') tunc in sede Cesaraugustana opposuit
se domino regi Alfonso fratri vestro cum aliis baronibus et
civitatibus de iure^). Scio enim, dum ego eram in alio statu
simul cum aliis baronibus in curiis: illi, qui grossiori modo
murmurabant contra vos, erant aliqui prelati, qui, nisi con-
fiderent de propriis diviciis et parentum potestate, forte non
murmurasent sic, quia secundum exemplum vulgare: Auer fap
foliar^)! Nec barones parentes eorum, qui sunt vel pro tem-
pore eorum erunt, non haberent animos ita grosos neque
elatos nec recalcitrarent sic, nisi forte confisi de bursa prela-
torum suorum consanguineorum. Unde iam prelati terre
nostre efecti sunt prelati Alamanie bellicosi, nedum contra
alios recalcitrantes set eciam contra filios vesti'Os, sicut verbi
gracia in procesibus factis contra archiepiscopum Tholetanum.
Unde non expedit regibus, qui volunt ad plenum regere et
tenere in iusticia terram suam, habere barones nec prelatos
divites, maxime in Aragonia, ubi frequenter consuevit puUulare
talis erba, et si non uno tempore, alio. De utilitate vero,
quando episcopi volunt vos iuvare et dare aliquod subsidium,
ad eandem'") summam et compotum venient: habere de multis
episcopis de quolibet competenter sicut de paucis multum de
quolibet.*) Unde non dico solum hoc fovendo homines de
Barbastro in sua iusticia, imo debetis procurare, quod fierent
plures episcopatus in dominio vestro. Dat. in Auinione pridie
idus Junii anno domini WCmXXl^.
CRD Zu 6765. Or. Pap. Ssp. Hochst wahrscheinlich hangt doch dieses
mertwiirdige Gutachten mit den Planen Johanns XXII.. iiberall die Bistiimer
zu teUen, zusammen. tJber den friihem Kriegsmann und Gesandten und jetzigen
Dominikaner P. de Ixar vgl. Einleitung.
537. Jayme II. ladet eiiieii Inquisitor, der sich Ubergriffe
erlauM hat, vor. Tarragona (1319)20 Januar 23.
Jacobus etc. religioso fratri Arnaldo Burgeti inquisitori
heretice pravitatis etc. Cum ad audientiam nostram pervenerit,
.536 a) ilio Or. t) iura Or. Ob iuribus? Oder ob etwas fehlt? c) illud Or.
5.S6 2j gp wurde abgesetzt.
3) Statt folgar! Immerhin ein starker Ausdruck fiir einen Ordensmann.
*) Das heisst doch: Es kommt ebenso viel ein von vielen Bischofen bei
massiger Abgabe als bei wenigen mit grosser?
— 857 —
quod vos intromititis vos de pluribus, in quibus officium vobis-
comissum locum non habet: idcirco vobis mandamus, quatenus
visis presentibus cum rescripto potestatis vobis collate ad
nostram presenciam veniatis. Dat. Terrachone X. kalendas-
Februarii anno domini MCCC nonodecimo.
Reg. 246 fol. 247.
538. Jayme II. an Bischof Raimuiid von Urgel: soll eine»
in seiner Diozese gefangenen Haretiker fiir sich fordem^
da der Papst ihn dem Inquisitor yon Carcassonne iibergeben
will. Oerona 1321 Juli 10.
Jacobus etc. venerabiH in Christo patri fratri R[aimundo]
divma providencia Urgellensi episcopo etc. Cum ad noticiam
nostram noviter sit deductum, quod quidam hereticus captus-
detinetur in castro Bono, qui quidem locus sub nostro dominio
esse dinoscitur, et inquisitores dati a sede apostohca sint
concessi in tota provincia Terrachonensi et Cesaraugustana
locusque predictus de castro Bono sit vestre diocesis: ea propter
vos requirimus, ut dictum hereticum modis omnibus repetatis,
et cum summa sollicitudine custodiri faciatis, cum sit vohmtas
domini pape, quod dictus hereticus inquisitori Carcassonensi,
qui pro eius capcione diu et longo tempore laboravit, totaliter
sit tradendus. Verum cum religiosus frater A. Burgueti, in-
quisitor heretice pravitatis in dictis provinciis a sede apostolica
delegatus super predictis mittat ad vos fratrem P. Oliveriis
priorem Ceruarum, faciatis omnia, que ad capcionem seu cus-
todiam vel ducatum dicti heretici pertinent de consiHo dicti
fratris. Dat. Gerunde VI. idus Julii anno dominiMCCCXX primo
Eeg. 248 fol. 246.
539. Jayme II. an Erzbischof Eximinus und das ProvinziaK
konzil: Erinnerung an die Zusage des verstorbenen Erz-
Mschofs ein Statut gegen die verbrecherischen Kleriker zu
machen, weshalb der Konig seine Verordnung sistiert habe,
und an den Beschluss des letzten Provinzialkonzils, der die
Sache noch verschlechtert habe, zu dem nicht gehalten werde;
Aufforderung fiir energische Abhilfe zu sorgen, sonst wiirde
der Konig selbstiindig vorgehen. — Forderung das Statut
— 858 —
l)etr. Anfertigung von Dokumenten durch kirchliehe Notare
aufzuhehen oder einzuschrjinken. Villafranca 1322 Juni 6.
Jacobus etc. reverendo . . . Eximino . . . archiepiscopo
Tarrachonensi ac venerabilibus prelatis et aliis in Tarracho-
nensi concilio congregatis salutem etc. Bene credimus a vestra
non excidisse memoria, qualiter dudum nos volentes scanda-
lis et periculis, que ex perversorum clericorum factis pro-
venerunt et sepius proveniunt nostre rei publice nostris-
que subiectis, obviare, tempore reverendi bone memorie G.
Tarrachonensis archiepiscopi predecessoris vestri, dicti archie-
piscopi, provisionem quandam fecimus, pro qua eorum auda-
cia sub iuris miniculis retenta ad peiora minime retraheretur.
Quam quia dictus predecessor vestri, iam dicti archiepiscopi,
contra libertatem ecclesiasticam editam fore dicebat, licet con-
trarium nobis et nostro consilio videretur, et supplicabat
nobis, ut eam tollere deberemus, subiungens se paratam super
premissis convocato concilio talem remedium adhibere, de quo
nos contenti essemus, suspendimus eius effectum. Dictus autem
predecessor vestri, dicti archiepiscopi, propter corporis vale-
tudinem ad locum Montispessulani habuit se transferre in-
ibique morte preventus nec concilium convocare nec reme-
dium per ipsum promissum potuit apponere. Vos autem
predictus archiepiscopus ad nostri instantiam provinciale con-
cilium convocastis et inibi intendendo providere ad predicta
ordinacionem quandam fecistis, que tamen non ad provisionem
set ad turbacionem dicti negocii videtur pocius redundare.
Que etiam talis qualis est, per suffraganeos vestros et offi-
ciales eorum uUatenus observatur. Immo quidam ex dictis
officialibus asserunt, vos predictam ordinacionem fecisse minime
potuisse. Cumque ex debito regalis culminis iura im'isdic-
cionesque nostras non debeamus negligere nec possimus, id-
circo vos requirimus, quatenus in presenti concilio sic defectum
dicte pristine ordinacionis vestre velitis supplere, quod per
eam iura nostra serventur illesa et nostri subiecti possint sub
iusticie tramite per nos regi, Alias scire vos volumus, quod
nos dictam provisionem per nos factam et aliam, si necesse
fuerit, edendam servari faceremus taliter, quod absque preiu-
dicio ecclesiastice libertatis nostra regalis iurisdiccio non ledatur.
— 859 —
Insuper cum ad aures nostras noviter deductum fuerit,
vos pridem statutum fecisse, in quo inhibetis quibuscunque
nominis, ne instrumenta aut aliquas scripturas publicas con-
iiciant in locis, in quibus notarii sunt ecclesie, statuentes,
ut contrafacientes sentenciam excommunicacionis ipso facto
incurrant et quod absolvi non possent, nisi facta primitus
satisfactione, et cum dictum statutum effectum creacionis
uotariorum tam domesticorum quam aliorum arctare nimium
videatur: idcirco vos requirimus, quatenus revocando vel modi-
ficando statutum predictum super predictis providere velitis.
. . . Dat. in Villafrancha . . . VIII. idus Junii anno domini
MCCCXX secundo.
Eeg. 247 f ol. 85. Daselbst an P. Marci : Cum intellexeriinus, quod vene-
rabilis Terrachonensis archiepiscopus fecit provinciale concilium congregari
principaliter racione provisionis per nos dudum facte ad conservacionem iuris-
dictionis nostre in diocesi Gerundensi:
Soll sekret Erzbischof und Bischofe von Barcelona und Lerida (quos
nostri iuiis et beneplaciti scimus zelatores) informieren, dass sie keine inordi-
nata Bestimmung zulassen, die gegen seine Verordnung geht. Vm. idus
Junii 1322. (Nicht expediert). Am 14. Juni schreibt er dem Erzbischof et
concUio niinc congregato apud Terrachonam: Habe Brief auf sein Schreiben
erhalten; bevor seine Antwort expediert sei, horte er, vos ordinasse concihum
celebrare in civitate Barchinonensi. (f. 88^.)
540. Jayme 11. aii Inquisitor Bemard de Podio certoso: er-
iimert an seinen Unwillen, dass der Inquisitor gegen die
Juden von Tarragona vorgegangen, olme ihn zu fragen;
trotz des ZugestJindnisses, dass er von jetzt an den Konig
inforniieren wolle, habe er gegen Juden von Lerida inqui-
riert. Unter dem Yorwande der Inquisition werden die
koniglichen Rechte zerstort. Ladet ihn vor. Barcelona 1323
September 22.
Jacobus etc. religioso fratri Bernardo de Podio certoso
inquisitori heretice pravitatis salutem etc. Ex processu nuper
per vos facto adversus Judeos Terrachonenses, si bene re-
colitis, admiracionis et displicencie causam suscepimus, ex eo
solummodo, quod voluntatem vestram circa ipsum faciendum
processum nobis non apperuistis: immo ac si nos circa
hereticos puniendos alias tepidi fuissemus reperti, inde occul-
— 860 —
tastis nobis. Inter quod meminimus super eo vobiscum con-
tulisse et adversus vos aliqua verba redargutoria protulisse,
vosque nobis dixistis"*) . . . alios de similibus inculpatos re-
perisse, set quod vestra erat intencio, quod, si eciam adversus
eos haberetis procedere, nos inde consuleretis ^) . . . percepimus,
quod adversus aliquos Judeos Ilerde proceditis capiendo per-
sonas et alias, qua occasione plures perterriti fugierunt. Et
siquidem hoc nichil aliud est, nisi quod sub velamine criminis
heresis nostra intenditis destruere iura*) . . . Potuissetis et-
enim absque multa (?) lesione, antequam ad hoc processissetis,
inde nobis predictis nostris obtemperando [mandatis?] verbum
facere. Nobis consulto processus ipse maturius et decentius
et absque scandalo fieri potuisset. Sicque pro bono habe-
remus, ut, antequam in premissis ulterius procederetis, veni-
retis ad nos, quatenus nos de veritate negocii informaretis^
Nosque, ut prediximus vobis, omnem favorem preberemus,
per quem possitis libere procedere in predictis. Et sic non
dabitis occasionem, quod nostre Judarie absque causa taliter
destruhantur. Dat. Barchinone X. kalendas Octobris anno
domini MCCC tercio.
Reg. 248 f. 28.
541. Jayme II. an seineii Sohn Johannes, Erzbischof von
Toledo: Torschlag, sieh zur Zeit des Provlnzialkonzils von
Tarragona, das zur Unterstutzung der sardinischeu Angelegen-
heit abgehalten wird, in der Gegend von Tarragona aufzu-
halten, dann das Konzil zu besuchen und dort fiir den Eonig
zu wirken. Die Bischofe werden sich iiber seinen Besuch
freuen, ebenso der Konig, den er dort oder in Barcelona
sehen wird. Barcelona 1323 Deceraber 12.
Recepimus litteram propria manu scriptam per reli-
giosum fratrem Poncium Carbonelli de ordine Minorum in
nostris manibus resignatam . . . Littere . . . continenciam
simul cum aliis, que dictus frater Poncius nobis ex parte
vestra referre vohiit, plene collegimus . . . Visitacio ipsa, si
hoc tamen status persone vestre paciatur, utiliter fieri poterit.
Nam reverendus Terrachonensis archiepiscopus convocaturus
540 a) Zwei Worter fehlen liier. b) Drei Worter fehJen.
— 861 —
-est concilium prelatorum et cleri sue provincie pro subveniendo
nobis pro negocio adquisicionis . . . [Sardinie] et intendimus,
quod, si vos presens essetis, dum dictum celebrabitur concilium,
negocia ipsa ad nostri lionorem et utilitatem dictorum nego-
•ciorum felicius expedirentur. Sicque pro bono haberemus, ut,
si status persone vestre et temporis amenitas hoc sustinuerit,
ad civitatem Dertuse vos debeatis conferre et ibidem per dies
aliquos requiescere et deinde explorata die, qua dictum in-
choavit concilium, taliter ordinare, ut sitis in civitate Terra-
chonensi secunda vel tercia die, postquam inchoatum fuerit
ipsum concilium, et requiescendo in civitate ipsa poteritis per
modum, quo vos deceret, archiepiscopum et alios pro dicto
concilio congregatos ad nostra . . .*) servicia ipsosque ad sub-
veniendum nobis inducere et etiam archiepiscopus et suffra-
■ganei ...'') visitacione et familiaritate vestra consolabuntur
et recreabuntur. Debet vobis placere, fili, ut prelati et clerus
huius provincie vobiscum familiaritatem habeant et mores ac
vitam vestram agnoscant. Et si nos intersumus dicto consilio,
quod tamen nondum deliberavimus, tunc inibi nos \ddere
poteritis. Sin autem, ad civitatem Barchinonsem finito dicto
concilio poteritis vos transferre, ubi nos daute Deo invenietis,
■et in visione nostra adimplebitur desiderium mentis vestre et
nos in vobis recreationis et iucunditatis materiam assumemus.
Barchinone pridie idus Decembris anno domini MCCC vigesimo
tercio.
Reg. 248 f. 74 V.
542. Supplik eiiies Juden gegeii das Yorgeheu eines Gjiuners
in Verbindung mit der Inquisition. (Um 1324.)
Jude Hochon aus Calatayud berichtet: In C. gibt es eiuen conversas,
genannt Remon, der viermal getauft ist, und mit grosser Schlauheit gegen die
• Juden vorgeht. Er verlangte vom Schreiber X libras Jacc. Wenn er sie nicht
erhalte, werde er ihn der Inquisition anzeigen. Hochon sprach mit den Be-
amten, die ihm rieten nichts zu geben, und so mirde er denunzieii und sass
langere Zeit gefangen. Wahrend des kam Remon zu seiner Frau und sagte:
Si tu marido me aviesse dado las X libras, quel demande, no seria en lo que
•es. Pero si tu las me quieres dar, yo lo fare soltar de lo preson, assi commo
.lo fiz prender. Sofort verpfUchtete sich die Frau 200 sol. zu geben; die Hiilfte
»11 a) Von folgenden zwei Wortem nichts zu lesen. b) Liicke von drei
Wortern.
— 862 —
sofort. E el dito Remon encontineiit iuro en poder de Christianos fidedigno»
sobre el livro e la cnic,", et los santos evangelios de f a^er me soltar de la preson,
et iuro otrossi en aquella misma hora en poder de Judios por la ley de Moisen
et los X mandamientos de atener que con la dita muger mia parava. Als
nichts geschah und meine Frau klagte, sagte er, er miisse erst die andere
Haifte (100 sol.) haben. Die Frau bemiihte sich ihm LX sol. noch zu ver-
schaffen. Als der baiulus den Dominikanerprior fragte. warura er den Juden
gefangen halte, sagte dieser, er tate es a mandamiento del dito Remon! Remon
behauptete, es geschehe des Konigs wegen; er habe konighche Briefe, wonach
alle gefangen genommen werden miissten, die er bezeichne! Aber keinem wollte
er die Briefe zeigen. Endlich kam die Untersuchung und so die fi-iihem Ge-
standnisse des Remon ans Licht. Bittet um Hiilfe. (Ohne Datum.)
Reg. 248 f. 244 V. Nach der Stellung des Schreibens gehort es in
diese Zeit.
543. Jayme II. an den stellvertreteuden Inquisitor iu Ara-
gonien: tadelt sein unkanonisches und willkiirliches Tor-
gehen gegen einige haresieverdjiehtige Judeu. Valeucia
(1324)5 Februar 26.
Jacobus etc. religioso fratri Sanccio de Torralba priori
domus Predicatorum Calatayubii ac gerenti vices in Aragonia
inquisitoris heretice [)ra\dtatis etc. Ad nostrum pervenit
auditum, quod vos contra quosdam Judeos aliame Calatayubii
super heretica pravitate, quamvis, ut dicitur, in hoc culpabiles
non existant, occasionales et voluntarias iuquisiciones facitis
et processus, iu quibus non servata forma a sacris canonibus
introducta, per quasdam extraordinarias vias et modos non
ordinatos et ab ipsis canonibus alienos proceditis contra ipsos
. . . calore carcerum et alias pluribus . . . laboribus, angustiis
et expensis. Saue licet nobis tamquam catholico principi et
orthodoxe fidei cultori et defensori ex corde multimode placeat,
ut pestis pravitatis huiusmodi a nostro funditus extirpetur
dominio et non solum contra Judeos set contra Christianos
quoscunque super hoc severo iuris rigore et rigida severitate
canonum procedatur: soll doch nur nach den kanonischen Regeln
vorgehen und bestrafeu imd Giiter einziehen. Dat. Yalencie
quarto kalendas Marcii anno domini MCCCXX quarto.
Reg. 248 f. 243.
544. Jayme II. an Bischof Raiinund von Lerida: Antwort auf
selne Bitte um das friihere konigliche Wohlwollen; solange
— 863 —
er deii wider Willen des Konigs erhaltenen Bischofssitz ein-
nehme, konne er nicht darauf rechnen; er soUe seiner Ver-
setzung zustimnien. 1325 Mai 6.
Jacobus etc. venerabili R[aimundo] episcopo Ilerdensi
. . . Scire vos voluraus venerabilem R[aimundum] episcopum
Yalentinum cancellarium nostrum redeuntem nuper de con-
cilio Terrachonensi exposuisse nobis pro parte vestra, vos
persistere in angustia et anxietate non modica, dum pensatis
non habere graciam nostram nec esse in familiaritate nostra
et beneplacitis nostris, ut antea consuevistis, et quod supli-
cabatis, ut deposita indignacione nostra a nobis vos ad pre-
missa admittere et reducere dignaremur. Nos autem sibi
respondimus, et ignoramus, si significaverit vobis, quod vos
ad hec obtinenda poteratis nobis consulere et prebere modum;
quia, cum sciamus, qualiter vos dictum episcopatum fueritis
assequuti cum ingratitudine et displicencia nostris et non cum
honore nostro, cogitare potestis, ut, quamdiu in dicta Ilerdensi
ecclesia prefueritis, non benivolenciam nostram obtinere vel
adquirere debeatis.
Er ersucht ilin, der Versetzung nach Huesca zuzustimmen. Dat. II. nonas
Madii anno domiiii MCCCXXV.
Reg. 244 foli 281. Eaimund blieb in Lerida.
545. Johannes archiepiscopiis Tholetanus, primas Hispania-
rum ac regni Castelle caucellarius, an Infant Alfonso: Dar-
stellung seiner Beziehungen zum lufanten Juan Emauuel;
Angriffe, denen er ausgesetzt ist; Stellungnahme des Konigs
von Kastilien; seine Yerteidigung. Valladolid 1325 Sept. 24.
. . . Postquam dicto domino regi pridem per litteram
nostram manu propria scriptam notificavimus inter alia de
matrimonio, quod firmatum est inter dominum regem Castelle
et filiam domini Johannis Emanuhelis, aliqua inter dictum
dominum Johannem et nos innovata fuerunt, que magnificen-
ciam vestram latere non cupimus. Idcirco eidem significamus,
quod, cum idem dominus Johannes ex antiquo rancore contra
nos concepto, eo quod servicia per nos sibi denegata anno
preterito, dum essemus Barchinone, que salva consciencia sibi
concedere non poteramus, modo aliquo extorquere nequiverit,.
— 864 —
dolorem, quem conceperat, parere desiderans, statim cum fuit
€um domino rege predicto eum informare contra^) . . . et
tractare, ut cancellariam ecclesie Tholetane ab antiquo per
reges Castelle ex privilegio concessam nobis aufferret; quod
uliqualiter presentientes [nos?] dictum dominum Johannem
[acce]ssimus et eum ad partem segregantes familiariter sibi
exposuimus, prout amicabilius potuimus, qualiter gentes mur-
murabant et etiam publice obloquebantur [de] discordia inter
nos et ipsum diutius habita et quantum ex parte nostra erat,
■quod nec rancorem contra eum habemus nec habueramus nec
habere desiderabamus nec sciebamus causam, quare inter
ipsum et nos discordia esse deberet; tamen si aliquam
contra nos racionabiliter haberet, ex qua odium gereret, nobis
amicabiliter exponeret . . . Ad que respondens dixit, quod
discordia et odium, quod ipse contra nos conceperat, non erat
€x nova causa, nam a tempore, quo sibi denegaveramus ser-
vicia, istud odium in corde gessit [et quamd]iu viveret, non
deponeret, quin ex hoc de nobis querimoniam haberet: adi-
ciens, quod nnnquam nobis bonum aliquid procuraret. Quibus
inter ipsum et nos habitis equitavimus insimuP) . . . usque
ad regem. Verum cum essemus prope dictum dominum regem,
dicto domino Johanne ex una parte nobisque ex alia existenti-
bus ac circumcirca tam archiepiscopo Ispalensi quam baronum,
militum, clericorum ac aliorum multitudine copiosa: dictus
dominus rex iam per dictum dominum Johannem antea in-
formatus, ad nos modicum declinans, nobis submisse dixit,
quod volebat habere servicia terre nostre et statim colli-
gerentur. Nos vero credentes, quod de imponendis futuris
serviciis loqueretur respondentesque, quod eramus parati ei
servire semper in hiis et aliis iuxta posse: set credebamus,
[quod]°) non solum a nobis set [etiam]'') ab aliis prelatis et
universitatibus terre idem peteret; et cum omnes essemus con-
gregati, uua cum aliis deliberaremus et faceremus, quecunque
suo cederent servicio et honori, ait: Non, inquit, fntura adhuc
peto servicia set preterita, que meo tutori concedere noluistis.
Videntes et presumentes, unde hec processerant, diximus,
quod non expectabamus talem remuneracionem ab ipso
a) Liicke fiLr ungefahr 5 Worter. ^) Zwei Worter fehJen. c) Fehlt
im Text.
— 865 —
domino rege. Nam ex quo veneramus ad curias pro assistendo
sibi et serviendo, in quibus possemus, non absque magnis
laboribus, sumptibus et expensis: non expectabamus talem
retribucionem ab ipso, ut a nobis exigeret id, ad quod minime
obligabamur nec ab aliis exigebat. Set ex quo sic ibant
negocia et quod talia contra nos incipiebat, quod nondum
contra aliquem attemptaverat, nec per ipsum nobis honor
debitus servabatur, cam adhuc ad aliquod consilium nec trac-
tatum per eum fuissemus admissi nec vocati: melius erat
nobis recedere quam personam et boua consumere sic inutiliter
sine fructu, adicientes, quod bene videbamus, unde hec ortum
habereut. Ad que dominus Johannes dixit: Si credebamus
regem super hiis per eum informatum fuisse? Quod cum
concessissemus credere ita esse, voce elevata, vultu turbido
et iracundo ait: Archiepiscope , credatis, quod super hiis
regem informavi et quantum potero, informabo et dico et
dicam in presentia Castelle et Legionis, vos maximam iniuriam
regi et michi fecisse! Nos enim'^) eius iuiquitatem prospi-
cientes aliqualiter perturbati diximus: nos nunquam iniuriam
regi nec sibi fecisse; set ipse iniuriam regi fecerat, qui terram
regis devastaverat, ut per eftectum patebat. Tunc ipse dixit:
quod, quicunque talia diceret, menciebatur. Nos vero hec
audientes et cum turbacione surgentes recedere [decrevijmus'') . . .
Sequenti vero die, que fuit XX dies Octobris, consilio
habito diligenti ad regem accessimus et in presencia
sua multitudine baronum et militum^) . . . dominus Jo-
hannes Emanuhelis vituperaverat non nos set Deum, cuius
vicarius sumus. Inhonoraverat etiam dictum dominum regem,
in cuius pres^encia**) . . .] cons[angui]nitatis gradu astricti
eramus, quam ipse esset et ad cuius servicium ad curias ve-
neramus; vituperaverat etiam totam domum Aragonie in per-
son[am no]stram. Set quia prelatus et persona ecclesiastica
eramus, ista volebamus pacienter tolerare, nam si laycus vel
secularis essemus, aliter nos haberemus! Et ut pleuius in-
gratitudinem dicti domini [Johan]nis congnosceret, voleljamus
sibi aliqua, que [pro] e[o] feceramus, narrare, et quibus de
d) So statt autem? ^) Vom folgenden Satze ist zu lesen: Eex vero nos
per . . . pe gremi . . . tinuit. f) Zehn Worter fehlen ungefahr.
Finke, Acta Aragonensia. 55
— 866 —
causis ipse erat nobis et ecclesie Tholetane sic offensus. Ex-
posuimus etiam sibi, qualia in curiis preteritis, quando fuit
in tutorem receptus, pro eo feceramus et contra omnes maiores
regni pro honore suo, nos, quantum decebat, et forte plus ex-
ponentes quodammodo inimicicias et signanter domini inflfantis
Philippi incurreramus . . -^) Ex tunc convertimus nos modo
reverenti ad conquerendum domino regi predicto de se ipso
dicentes, quod bene sciebat, quod per eum vocati pro servicio
suo ad curias veneramus, licet adhuc corpore debiles propter
infirmitatem, quam habueramus, non sine magna persone
nostre fatigatione et cum magnis sumptibus et expensis; et
quod fere per XV dies in dictis curiis steteramus nec adhuc
per eum vocati nec ad aliquod consilium vel tractatum fue-
ramus admissi . . . Cum sua gracia ad nostram diocesim
recedere volebamus. Quod ipse rex audiens et multis raci-
onibus, [quibus] potuit, se excusans affirmansque et qui cum
eo erant de suo consilio, quod nondum, ex quo veneramus,
de aliquo negocio tractaverant, nos instanter rogavit, quod
omnino remaneremus, ymmo'*) . . . nos recedere permitteret,
cum ex recessu nostro tota curia turbaretur . . . Nos . . . re-
manere proponiraus, quousque videamus, quomodo ulterius
facta cederent (?)... Dat. apud Vallemoleti XXIIII. die
mensis Octobris anno domini millesimo trescentesimo XXV.
CRD 8309. Or. Pap. Ssp. Darunter G. Eicherii \-id. Wahrscheinlich
der Vorsteher der Kanzlei des Erzbischofs. Vgl. zum Ganzen Zorita, Anales VI
1. 6 0. 64. Ich fiige noch folgendes interessante Schreiben des Erzbischofs an
seinen Vater bei, das wegen des Schlusses doch in die letzte Regiemngszeit
Jaymes II. zu setzen ist.
Excellentissime princeps et domine karissime! Notifico
dominacioni vestre, me per Dei graciam corpore sanum esse,
set fatigatum aliqualiter et anxium propter plura gravamina,
que dominus rex noster toti ecclesie sui regni et personis
ecclesiasticis facere incipit, ductus vel pocius seductus consiUo
aliquorum. Propter que intendo congregare provinciale concilium
et facere, quod dominus ministrabit, cui placeat inspirare vobis
dominis regibus mundi, ut melius defendatis sanctam ecclesiam
^) Folgt Darlegung der Angriffe Johanns auf die Rechte des Erzbistums;
unter andern, dass er gegen d. Privilegien der Kirche einer Stadt nundinas
concesserat.
— 867 —
sponsam suam. Intendit prefatus dominus ducere me secum
in frontrariam , promitens me iuvare ; nescio , quis erit finis,
quia disposicio previa multum inordinata est tam spiritualiter
quam temporaliter. Quicquid autem fieri habebit, vestre do-
minacioni statim significabo. Dominus Johannes et ego maxima
amicicia federamur, sic quod nunquam tanta fait. Spero in
domino, quod conservabitur . . . Domina infantissa Cons[tancia]
sine dubio, domine, periculose stat. Quia cum nuper per V
ebdomadas stetissem cum eis, et postea vellem recedere urgen-
tibus negociis et aliis, que incumbunt, cum maxima dificultate
habuit fieri. Postmodum, ut per literas domini Johannis et
medici"*) . . . habui, flet frequenter, et quod peius est, nichil
medicinale vult recipere nec etiam cibum, nisi in valde modica
quantitate, petens pro me et quod mandamus Valenciam. Multum
dubito de ea vel de morte vel de diutina intellectus lesione.
Yerum multum ordinate et prudenter loquitur. Et vere, domine,
debetis anxiari pro tali filia, quia bene dico vobis, quod inter
filias vestras , quas cognoscimus , florem bonitatis portat.
Utinam cognosceretis eam , sicut ego cognosco ! Et bene , si
videretis eam, distraeretis (?) solum ex aspectu. Placeat
itaque vestre dominacioni circa hec cogitare et rescribere,
quid vobis et medicis vestris videretur agendum : quia cum
ipsa nichil medicinale velit recipere, sola medicina videretur
procurare sibi gaudium quoquomodo. Discretum R. Gros'')
mercatorem latorem presencium, qui michi servivit, plurimum
vestre dominacioni carius recomendo. Scripta propria
manu Alcale die lune post festum Corporis Christi. Sciatis
insuper, dominum regem multum turbari de matrimonio
domini Johannis de Viscaya et neptis vestre . . . Archiepis-
copus Toletanus humilis eius natus.
546. Infant Alfonso an einen Rechtsknndigen in Tarragona:
Klage eines Sarracenen, dass Don Bueno und seine Frau ihm
die Farberei verhexen; soll untersuchen und die Akten ihm
senden, da sein Rat entscheiden soll. Saragossa 1325 Oct. 6.
Infans Alfonsus illustrissimi domini regis Aragonum
primogenitus eiusque generalis procurator ac comes Urgelli
M5 a) Ein Wort fehlt. b) Oder Grosi.
55*
— 868 —
fldeli , . . iurisperito Tirasone salutem et graciam. Humili
suplicatione pro parte Zaraig de Valeros Sarraceni tinctoris ...
exhibita fuit coram nobis expositum conquerendo, quod ipso
Zaraig utente officio tincturarie dicte civitatis quidam . . ,
dicte civitatis vocatus Don Bueno et eius uxor per artem
magicam impedimentum dederunt dicte tincturarie taliter,
quod dictus supplicans non potest uti suo officio supradicto
nec calderie ipsius officii possunt decoquere nec ignis ardere,
ut asseritur per eundem, quod reduudat in magnum, ut fertur,
dampnum supplicantis. Quare fuit nobis humiliter supplicatum,
ut super predictis deberemus secundum iustitiam providere,
Nos . . . vobis committimus, . . . quatenus . . . veritatem dili-
gentissime inquiratis et ipsam inquisitionem . . , ad nostram
curiam ilico transmittatis, quoniam nos predicta in nostro
consilio teraiinari volunius et decidi, Dat. Cesarauguste pri-
die nonas Octobris anno domini millesimo CCCo. vicesimo quinto.
Aus einem Album mit modemeQ Kopien. Das Or, habe ich. nicht gesehen.
Eeg, 240 (11) f. 210^, Konig an Bischof Raimund von Urgel: soU
Kleriker und Laien bestrafen, die eine Frau cuiusdam dampnande magice artis
suffragio zwangen, ihnen zu Willen zu sein. Exhumaverant inhumaniter cadaver
cuiusdam impuberis tunc recenter sepulti et illud membratim laniaverant quedam
eius membra secum ad predicte [dampnande?] aitis misterium defferendo.
(1313 April 16.)
Reg. 248 (II) f. 134 V. Konig an Kanzler Raimund von Yalencia: Petrus
rrancisci de Xativa asserens se medicum, denunziert, de usu arcium prohibi-
tarum et de operibus, que contra fidem cathohcam faciebat. Sagte vor Gericht
aus, er habe Tonsur et erat in possessione clericatus. TatsachHch hatte er sie
vorher nicht, set nunc timore denunciacionis predicte fecisse sibi dictam ton-
suram. Der Bischof soU priifen, und wenn jener wirkHch Kleriker, vorgehen
pro delictis et maleficiis. 1324 April 20,
547, Erzbischof (Exiniimis) von Tarragona an Bernard de
Aversone: Zelintangelegenheit; er will nichts fi\r sich und
ist stets zur Abrechnunc: hereit; weiss nichts von den Ab-
machnngen der pjipstlichen Legaten mit dem Konig; liat
Auftrag Yom Zehnt, 75()() Pf. zuriickzubehalten, die Hiilfte
Ton der vorigen, die andere von der Pfingstliollekte; aber
«r soll diese Summe nicht au die Kurie senden. Tarragona
(1326) Januar 22.
Domino Bernardo de Auersone amico suo speciali ex
parte archiepiscopi Terraconensis, Habui litteram vestram
— 869 —
de admiracione domini regis, quam habet de me, quia videor
venire contra mandatum apostolicum michi factum. Sciatis,
quod, sicut non debeo, sic nec aliquo modo intendo facere,
ymo volo ipsum per omnia observare. Non est enim inten-
cionis mee, aliquid recipere de peccunia decime, que domino
regi debetur. Ymmo si aliquid recepissem, quod non feci, paratus
sum facto compoto cum coUectoribus suis restituere in continenti
id, quod ultra receperim; nec recepi adhuc ab aliquo prelato,
nisi a dominis Barchionensi et Dertusensi episcopis tantum.
Legati domini nostri non dixerunt michi tractatum, quem super
peccunia decime habuerunt cum domiuo rege. Unde si signi-
ficaretis euin michi, possem cum ipsis loqui super eo et rogare,
quod observarent tractatum ipsum. Audaoter sicut amicus
dicatis domino regi, quod in omnibus, que potero, sum et ero
semper ad servicium suum, salva obedieucia apostolice
sedis. Et licet habuerim in mandatis a domino nostro papa,
quod quantitatem VII. mill. libr., de quibus agitur, ad manum
meam deberem recipere et fideliter conservare, medietatem
videlicet ex prima solutione, que facta fuit in proxime pre-
terito festo Omnium sanctorum et reliquam medietatem ex
solutione, que facienda est in venturo festo pentecostes: non
tamen habui in mandatis dictam peccuniam ad curiam mitendi
vel alicui tradendi set eam, ut predicitur, conservandi. Sicque
displicere non debet domino regi, quia a prelatis iuxta man-
datum apostolicum peto eaudem . . . Sciatis, insuper quod
scribo domino episcopo Valentino, ut retineat et mitat in
Tarraconam de peccunia decime sue diocesis domino regi
concesse DCXLVI libr. Barch. ad complementum medietatis VII.
miJl. D. libr. cum peccunia episcopatus Vicensis et dimitam
domino regi peccuniam diocesis Ilerdensis, que est in Jaccen-
sibus, ne habeam facere cambium de eadem. . . . Dat. Terra-
cone sub sigillo nostro secreto XI. kaleudas Februarii.
CRD 10453. Or. Pap. Ssp. Unzweifelhaft mit dem Briefe vom 10. Jauuar
1326 zusammenhangend , worin der Erzbischof dem Konig schreibt: Er habe
seinen Brief erhalten : vos intellexisse, quod requisieramus prelatos suffraganeos
nostros, ut peccuniam decime biennaUs, que in proximo preterito termino soluta
extitit, nobis miterent Terraconam, quamque intendebamus retinere et solvere
papali camere, . . . propter quod nos requirebatis , ut . . . peccuniam ipsam
decime in posse prelatorum esse permiteremus, eciam quod, si de ipsa decima
biennali aliquid penes nos erat, illud retineremus, . . . alioquin disphceret vobis . . .
— 870 —
Respondemus verum fuisse, quod nos de expresso mandato sanctissimi domini
nostri pape, qui nobis . . . demandavit, ut de prima solucione primi anni bien-
nalis decime supradicte , . . conservaremus quantitatem septem mill. quingen-
tarum libr. Barchinonensium, que per . . . infantem Petrum . . . comitem
Rippacurie deberi restabant eidem, scripssimus . . . aliquibus ex sufraganeis
nostris, . . . ut nobis miterent aliquas quantitates peccunie iuxta mandatum
apostolicum Terraconam . . . Dat. Terracone IIII. idus Januarii anno domini
millesimo CCCXX quinto.
CRD 7895. Or. Pap. Ssp. Wofiir schuldete Infant Pedro die Summe?
548. Jaynie II. an Inquisitor (x. Costa: Gerucht, dass er zwei
Midrasse der Juden in Calatayud wegen judiseher Verbrechen
zerstoren wolle; bittet dringend, da dadurch die (xemeinde
ruiniert werde, davon abzustehen, wenn er es niit seinem
Gewissen yereinbaren konne. Barcelona 1326 December 25.
Jacobus etc. religioso viro fratri Guillelmo Costa in-
quisitori hereticae pravitatis salutem etc. Pervenit ad audien-
tiam nostram, quod ratione processuum per vos factorum
adversus Judeos Calatayubienses et occasione culparum, in
quibus eos reperistis, intenditis pronuntiare, quod duo Mid-
rasses ipsius aliame penitus diruantur. Et sicut informati
existimns per officiales nostros et alios, si hoc fieret, ex eo
ipsa aliama penitus destrueretur et dissiparetur. Quocirca
ipsam alhiamam, in quantum sine Dei displicentia fieri
valeat, conservare volentes, vos rogamus, quatenus ob nostram
reverenciam, si aliquatenus fieri poterit sine consciencie
vestre lesione et sine honere vestro, . . . supersedeatis ad
presens circa pronunciandum, quod dicti Midrasses diruantur,
seu illos actualiter dirui faciendum . . . Dat. Barchinone VIII.
kalendas Januarii anno domini millesimo CCCXX sexto.
Reg. 249 f. 277. Midrasse: jiidische theologische Literatur
XVin. Zur Grescliichte beriihmter
Spanier (R. v. Penaforte, Ramon
LuUj Arnald v. Villanova, Petrus
Marsilii usw.).
549. tni)ersendung einer Confessio von 7 Punkten durch Pere
de Manresa an Jayme II. Er yerpflichtet sich, auf alle
Punkte durch einen Schiiler zu antworten, und bittet, die
Punkte durch Meister Amald von Villanova priifen zu lassen.
(Anfang des 14. Jahrhunderts.)
Sopplica humilment a Deu e a vos molt alt e poderos
Seynnor en Jacme per la gracia de nostre Seynnor Deus
Jhesu Crist rey Darago . . . un escola humil hom e serv
vostre besan vostres peus e vostres mans e tramet a vos,
seynnor, esta present confessio. E yo Pere de Manresa humil
hom e serv vostre suplich humilment a Deu e a vos, seynnor,
besan vostres peus e vostres mans e present a vos, seynnor,
la dita confessio e oblich me de respondre per lo dit escola,
axi con en la dita confessio es contengut.
La qual confessio, seynnor, es de VII. senyals, los quals
son estats demostrats al dit escola per gracia e per merce
de nostre seynnor Deus Jhesu Crist. Lo primer senyal es
del sant sacrifici. Lo segon es dels senyals del scol e de
la luna. Lo ters es Danticrist. Lo quart es de la fuyta dels
munts e de les yles, qo seran alguns prelats e alguns reli-
giosos e alguns doctors de la sancta esgleya. Lo quint es
de la desabitacio de la casanova, 90 seran religiosos. Lo
VI ^"^ es del temple antich, con Anticrist sera adorat. Lo Vn®"^
de la pressura de les gents, qui sera per la comfusio del so
de la mar. Los quals senyals alguns ne seran complits en fort
breu temps. Per la qual dita confessio, seynnor, lo dit es-
— 872 —
cola sopplica e clama merce a vos, seynnor, axi com a ca-
tholic princep mantenidor de la sancta esgleya e de la sancta
fe catholica, queus placia enclinar a hoyr e entendre la dita
confessio e entesa aquella per vos, si a vos, seynnor, plaura,
que encontinent sia proposada als prelats e als religiosos e
als doctors de la sancta esgleya ; yo dit presentador son ap-
parellat de respondre per lo dit escola, axi con en la confessio
es contengut; yo, si a vos, seynnor, plaura manar per caria
vostra e trametra la dita confessio al molt excellent e devot
maestre Arnau de Villanova per examinar e per jutjar la dita
confessio, yo dit presentador son appareylat danar e de
trebaylar, axi con a Dea plaura e vos, seynnor, manaretz.
CRD. Separat. Or. Pap. oder gleichzeitige Abschrift. Zeit schwer be-
stLmmbar. Die erste Notiz iiber Amald von Villanova woh) in Reg. 49 f . 202 :
Nos Petrus Dei gracia rex Aragonum. Propter multa servicia, que a vobis
magistro A[rnaldo] de Villanova recepimus, . . . damus et concedimus vobis duo
millia sol. Barch. habendos et percipiendos singulis annis ^nte vestre in redditibus
nostris Barchinonensibus, donec vobis de hereditate provideremus competenti,
ita quod cum uxore et familia vestra faciatis ibidem residenciam et vestruni
domicilium teneatis; mandantes mosse Ravaya sive cuilibet alii dictorum reddi-
tuum perceptori, quod in dictis duobus millibus solidis vobis, vel cui volueritis,
respondeat per tres tercias partes cuiuslibet anni. Dat. Ilerde XV. kalendas
Septembris [1281].
Das Stiick ist wegen der Erwahnung seiner Gattin von Interesse; zugleich
spricht der ganze Tenor dafiir, dass es die erste Schenkung des aragonesischen
Konigs ist. Reg. 57 f. 233 ^ Schenkung des castrum OUers (1285 nonas Aprilis).
Infant Alfonso bestatigt dieses. Reg. 62 f. 147 (12«5 Mai 5).
550. Jayme 11. an Arnald von Villanova : Freude iiber seine
Riickkehr; da sein Arzt Ermengaudus Blasii ohne Arnald in
seiner Behandlung nicht weiter vorgehen will, bittet er ihn
drlngend, sofort zu komnien, da Lebensgefahr vorhanden sei.
Barcelona 1305 April 6.
Venerabili et prudenti viro magistro A[rnaldo] de Vil-
lanova consiliario, familiari et phisico nostro dilecto etc.
Multum placuit aflfectibus nostris animusque noster leticiam
affluenter assumpsit, quando scivimus reditum vestrum ad
partes istas desideramusque fervencius presenciam vestram
nobiscum adesse. Igitur tam ex hiis quam eciam quia vos
pro cura et conservacione salutis nostre sentimus necessarium
— 873 —
et utilem expectamus, cum dilectus phisicus et familiaris noster
magister Ermengaudus Blasii'*) quoad presens dicit se nolle
absque vobis procedere ad ea, que condiciones et modos dicte
cure et conservacionis nostre salutis possunt respicere et
servare: propterea providenciam vestram ex corde precamur
et precando requirimus, quatenus, ad que prediximus, vestrum
ea, qua convenit, consideracione habendo respectum presentiam
nostram velitis appetere ad nosque continuo visis presentibus,
aliis postpositis negociis, cuiuslibet more reiecto dispendio
personaliter veniatis. Hoc autem non mutetis neque aliquate-
nus diiferatis, sicuti votis nostris, sicut actenus bene satisfecis-
tis, desideratis satis facere et nobis placere, et eo presertim
vestrum protinus maturetis accessum, quia mora periculum,
quod Deus avertat, de facili afferre posset. Dat. Barchinone
VIII. idus Aprilis anno predicto. [MCCC quinto.]
Reg. 235 f. 206. Jayme machte damals eine schwere Erkrankung durch.
tjber Ermengaudus Blasii vgl. unten. Vorher war Amald an der Kurie tn
Perugia und war dort einige Zeit in Gefaugenschaft. Vgl. Finke, Aus den Tagen
Bonifaz VHI. S. 225. tJber seine Befreiung schreibt Kardinalbischof Petrus von
Sabina an den Konig am 6. Oktober 1304: Circa negotia vero magistri Arnaldi
de Villanova noveritis nos iuxta posse adhibuisse suffragium. Et tandem ex-
titit salubiiter expeditus. Demum post expeditionem suam discessit de curia
et postmodum audivimus ipsum in Siciliam transivisse. Dat. Perusii pridie nonas
Octobris. CRD Separat. — Reg. 335 f. 312: Zwei Briefe an Amald und Matteo
Rosso iiher die Gefangenschaft des ersteren. 1304 August 23. SimiUter fuerant
misse infrascriptis cardinalibus: Landulfo, Petro episcopo Sabinensi, Napolioni s.
Adriani diacono cardinali.
551. Johannes Burgundi an Jaynie TI.: Besprechung der Reise-
plane Clemens' T. und uber den Zeitpunkt seiner Kronung
mit Arnald von Tillanova. Toulouse 1305 Septeniber 14.
. . . Heri . . . Tolose, magister A[rnaldus] de Villanova
intravit Tolosam . . . que dicenda fuerant, dixi. Ipse autem
dixit, quod, cum ipse debuit recedere a papa, qui, ut dicit,
mittit eum, papa dixit ei, quod, sicut ipse sciebat, idem papa
remanserat in H . . . cum nunciis vestris, quod dictus magister
Arnaldus vobis significaret, cum esset Tolose, quando inten-
debat esse dominus papa in Montepessulano. Et tunc, ut dixit
dictus magister Arnaldus, computatis inter se dietis papa dixit,
550 a) Blasini Reg.
— 874 —
quod in tricesima secunda die post festum nativitatis beate
Marie proxime preteritum, intendebat ibi esse, et quod ita
significaret vobis. Et ego dixi dicto magistro Arnaldo: Si
dominus papa tam diu differebat venire ad Montempessulanum,
qualiter posset esse Vienue iu festo Omnium sanctorum? Et
ipse respondit, quod diem coronationis sue prorogaverat us-
que ad quintam decimam diem post dictum festum Omnium
sanctorum, et ita bene posset tunc ibi esse. Istud, serenissime
princeps, vobis significare curavi, ut interim deliberare pos-
sitis, quid agere debeatis. Et ego vado ad dominum papam,
quem, ut credo, inveniam in Agen vel ibi prope. Altissimus
vos conservet. Dat. Tolose in festo exaltacionis sancte crucis,
in media tercia.
CRD. Separat. Or. Pap. Stark verblasst imd an einzelnen Stellen un-
leserlich. Ssp. Wichtig wegen der BeziehuHgen Amalds zu Clemens V. vom
Beginn seiner Regierung an.
552. Jayme II. an Amald von Villanova: soU mit deni Bischof
Antonins von Durliam verhandeln in Sachen der Be-
kampfung der Unglauhigen. (1305)6 Februar 11.
Jacobus etc. venerabili magistro Arnaldo de Villanova
pliisico, consiliario et familiari dilecto salutem etc. Litteram
vestram recepimus transmissam per fidelem nostrum P. de
Montemolono, mercatorem et civem Barchinonensemi) super
hiis inter alia, que dilecto consiliario nostro Gondissalbo Gar-
cie venerabili in Christo patri Antonio Dunelmensi^) epis-
copo commisimus referenda et ipsius littere tenent, ac que
retulit dictus P., plenarie intellectis ad hec vestre discrecioni
taliter respondemus: quod perpetuum finibili, firmum infirmo,
utpote celeste temporalibus preponentes zelantesque pro negocio
salvatoris, [in]'') quo vivimus et regnamus, ac volentes ad'')
exaltacionem sanctissime crucis in confusionem barbarice
nacionis in Dei servicio expendere dies nostros, verba propter
hec dicto Gondissalbo prefato episcopo, cuius novimus volun-
tatem in isto cum nostra concurrere, commisimus reflferenda.
Et licet episcopus ipse nunc nobis rescripserit, ipsum sine
o52 a) Dunolmensi Reg. b) Fehlt. c) quod Reg.
552 1) Vgl. Register.
— 875 —
nobis nequivisse fecisse, nichilominus eidem respondendum
signifficavimus, quod nos, quandocumque sedem apostolicam,
matrem nostram vel episcopum ipsum eiusdem provisionis (?)
viam negocio dare contigerit, ad id feliciter prosequendum,
in quantum favente crucifixi gracia poterimus, efficaciter inten-
demus. Sicque discrecioneru vestram attente, . . . quatenus
episcopum memoratum opportunis viis ac obsequiis inducatis
ad huiusmodi negocium utiliter promovendum, prout melius
ad Dei servicium et nostri status ac honoris augmentum dis-
crecioni vestre videbitur'^) expedire. Novistis etenim, quod
ferventi aifectu inducimur super isto. Dat. ut supra. [III.
idus Februarii auno domini MCCC^ quinto].
Reg. 334 f. 135. Almlich an Bischof Aiitoiiius Dunehnensis und Guillelmus
Bertrandi ord. Pred.
553. Jaynie II. an Arnald von Tillanova: zeigt Enipfang
seines Briefes und der Kapitel dureh P. de Montenielone an;
da die Sache auch den Konig von Kastilien betreife und
dieser von der geplanten Zusamnienkunft durch den Aufstand
des Jnan Nunez abgehalten sei, niiisse die Sache fiir spiiter
aufgehoben werden. Teruel 1307 Noveniber 18.
Jacobus etc. magistro Arnaldo de Villanova consiliario et
phisico nostro dilecto sahitem etc. Yidemus litteram, quam
nobis misistis per fidelem nostrum Petrum de Montemolone
civem Barchinonensem et diligenter intellectis hiis, que retulit
dictus Petrus nobis ex parte vestra ex credencia sibi comisa
ac eciam inspectis capitulis, que atulit nobis idem Petrus, id
gratum habuimus, notificantes vobis, quod, licet nos plenam
aflfecionem geramus circa exposita nobis per dictum Petrura,
tamen quia negocium huiusmodi illustrem regem Castelle non
modicum tangere dinoscitur, et sperantes vistam cum eo ha-
bere in proximo preterito festo Omnium sanctorum, ut inter
ipsum et nos ordinatum fuerat et condictum, in huius pre-
sencia providimus ipsum cum eo fore utilius et eficacius per-
tractandum et dirigendum. Set quia impediente^) quodam
processu et discordia habita inter ipsum regem Castelle et
nobilem Johannem Nunii de Castelle, qui per ipsum regem
553 d) videritis Reg. 553 a) Impendiente Reg.
— 876 -
tenetur obsessus, non potuit ad dictas vistas venire termino
comprehenso neque potuimus comode operam dare in negocio
memorato, ante dictus rex a nobis peciit per nuncios suos,
eum ut a veniendo ad dictam vistam^) excusatum habere et
ipsam vistam per aliquod tempus prorogare vellemus, quo(?)
ipse et nos possemus ad invicem nos videre. Sicque expeditis
per ipsum regem dictis negociis, quod in brevi esse credimus,
saltem usque ad medium qnadragesime instantis, cum contin-
gerit vistam fieri supradictam, quare dictum Petrum nobiscum
esse mandavimus, sic concedente altissimo erga premissa trac-
tare et procurare ac providere intendimus, quod ad altissimi
domini nostri Jhesu Christi gloriam et honorem et exalta-
cionem Christiane fidei atque vestri et fidelium et devotorum
suorum beneplacitum reduudabit. Dat. Turolii Xlin. kalendas
Decembris anno domini MCCC septimo.
Eeg. 140 f. 75. Ob es sich um das Vorgehen gegen Granada handelt?
Auch Reg. 238 f. 1 schreibt J. an Arnald, dass P. de Moutemolone ihm Mit-
teilungen Arnalds gebracht hat, beglaubigt diesen bei A. und A. soUe das Be-
treffende ausfiihren. Saragossa 1309? oder 1308? Januar 5.
554, Jayme II. aii Arnald von yillanoYa: Auf seine Bitten
hat er den Katalanen in Romania befohlen, die Monche vom
Berge Athos zu schiitzen und nicht zu schadigen; bittet
emeut um Ubersendung seines neuen Werkes: Medicine
speculum; es soU nur fiir ihn gebraucht, nieniandem ohne
seine Genehniigung niitgeteilt werden. Yalencia 1308 Juli 1.
Venerabili et prudenti viro magistro Arnaldo de Vil-
lanova phisico, consiliario et familiari suo dilecto salutem et
dileccionem. Litteram vestram recepimus, iuxta quam . . .
altissimo esset gratum, si gentes nostras in partibus Romanie
agentes, ne monachis mouasterii s. Athanasii^) in monte sancto
de habitacionibus^) Romanie inferrent molestias, compesce-
remus. Comparente in presencia nostra altero ex illis duobus
monachis monasterii supradicti in littera vestra contentis,
rescriptum nostrum ei concessimus, per quod expresse man-
damus militibus et peditibus naturalibus nostris, in partibus
Romanie degentibus, necnon devotos et amicos nostros roga-
mus, ue monasterio supradicto seu adiacentibus suis monachis,
553 b) Folgt eum nochmals. 5»* aj Authanasii Keg. ^) Ob statt habitantibus?
— 877 —
familiis aiit aliis bonis suis dampnum inferant, molestiam seu
gravamen, immo tam Dei intuitu quam nostri contemplacione
illos sub proteccione sua recipiant comendatos. Ceterum re-
colimus nuper vobis precando scripsisse per litteras, quas
vobis dilectiis consiliarius et magister racionalis curie nostre
P. Boyl debuit presentare, ut ad nos novellam opus per vos
conditum: Medicine speculum nuncupatum pro conservacione
salutis nostre mittere deberitis. Sane quia ignoratur a nobis,
utrum dicte littere ad vos pervenerint, prudenciam vestram
iterato precamur, quateuiis opus predictum seu: Speculum
medicine ad nos i)ro conservacione nostre salutis, quam, ut
tenemus certissime, tenere cupitis, per fidum vestrum nuncium
sublato more dispendio transmitatis. Scituri nos opus ipsum
nemini comunicaturos , nisi previo cousensu vestro magistro
Martino de Caliga rubeai) nostro phisico id pandamus, qui
de salute et sanitate corporis nostri sollicitam curam gerit.
Rescribatis igitur nobis super hiis vestre continuo voluntatis
intentum. Dat. Valencie kalendis Julii anno domini mccc octavo.
Reg. 140 f. 119.
555. Jayme II. aii Ariiald voii Villanova: bittet uni eine neue
Sendung des Electuarium; er hat nur wenig und diesem
fehlt wegeu selnes Alters die Kraft; zugleich wiinscht er
die Komposition zu erfahren und bittet zum dritten Male
uni das Speculum medicine; beides soU auf seinen Wunsch
geheira hleihen. Valencia 1308 August 15.
Venerabili, provido et discreto magistro A. de Villanoua
dilecto consiliario et familiari suo etc. Meminimus [et a me]-
moria vestra non credimus discessisse, vos dudum ad conser-
vacionem sanitatis persone uostre electuarium seu confeccio-
onem (?) quandam preciosissimam fecisse fieri, que**) nos usi
sumus hucusque et sentimus eam nobis'0 • • • fuisse (?). Et
quia electuarium seu confeccio ipsa expenssa est seu consu-
mata preter modicam quantitatem, que pvopter vetustatem
caret viribus, idcirco dileccionem vestram attente precamur,
quatenus de electuario seu confeccione ipsa conficiatis (?)
555 a) So Reg. b) Ein paar Worter weg.
oai 1) Der Haasarzt des Konigs; in dieser Zeit oft genannt.
- 878 —
nobis in ea quantitate, qua vobis visum fuerit expe-
dire, et eam nobis mittatis per cursorem nostrum pre-
sencium latorem. Preterea si discretioni vestre videretur
faciendum, placeret nobis, et eciam vobis multum regraciare-
mur, si nobis in scriptis mitteretis, ex quibus et quo modo
dictum electuarium seu confeccio fit et exprimeretis etiam
re*^) . . . crenta, quam exprimere noluistis, aliis expressis,
quando confeccionem ipsam fecistis. Nos enim hec secrete
tenemus, quandiu procederet de vestre beneplacito voluntatis.
Et nichilominus rogamus vos cum maxima instancia, sicut
iam per alias nostras litteras vos rogavimus, ut mitatis nobis
speculum medicine, cum'^) . . . ipsum habere affectemus. Pol-
licemur etenim vobis, quod nulli persone illud ostendemus,
nisi tamen, cui volueritis et nobis duxeritis intimandum. Dat.
Vaiencie XVIII. kalendas Septembris anno domini MCCC
octavo.
Keg. 140 f. 145 V.
556. Christianus Spinula an Jayme 11.: Ramon Lugin hatte
ihn aufgefordert beim Papste mit andern zu wirken, dass
er die Christen zum Kreuzzuge nach Spanien veranlasse;
wegen der traurigen Yerlialtnisse Genuas konnte Schreiber
nicht hinreisen; so gehtRamon nach Marseille zu Arnald von
Villanova und dann zur Kurie. Genua (1308?) September 4.
Per dominum fratrem Ramondura Lugin*^) ipsa [nova]
meis apicibus pridie destinavi, qui ad maiestatem vestram
[dirigit] iter suum, qui etiam me pridie requisivit, ut ire
deberem ad curiam summi pontificis cum certis bonis homini-
bus terre nostre(?), quos requixiverat velud me, ad requiren-
dum et deprecandum ipsum summum pontificem, quod honore
et bono fidei christiano faceret gentes assumere crucem sanc-
tam super terra Sarracenorum Yspanie in terra regis Granate.
. . . Propter malum statum, in quo permanet terra nostra,
in his attendere non valens. Unde prefatus dominus Ramon-
dus videns, quod de civitate non possumus separare, ad pre-
sens vadit Marxiliam ad magistrum Arnaldum de Villanova
ob eundum ad curiam summi pontificis causa tractandi et
555 cj Zwei "Worter fehlen. — 556 a) Mit Abtiirzungsstrich iiber i.
— 879 —
ordinandi, si poterit ut predicta crux a gentibus assumatur,
et etiam, quod vestra serenitas fore debeat huius rei capi-
taneus^), dominus atque caput . . . Dat. Janue IHI. Sep-
tembris.
CRD 12484. Dass es sich um R. Lull handelt, ist wohl unzweifelhaft.
In Genua war er 1305 und um 1308. Vgl. Hist. litt. XXIX, 35 und 39. Ich
wahle letzteres wegen des Hinweises auf den Zug nach Granada. Das wichtige
Stiick besonders interessant wegen der Beziehungen Ramoiis zu A. von Villanova.
557. Ramon Lull an Jayme II.: sendet sein Buch „De
proverbiis", das besonders fiir Kinder gut sei; wlll nach
Avlgnon zu Clemens V. und bittet um Unterstiitzung.
Montpellier (1309 Februar 19?).
In Christo domino Deo nostro et in beata virgine matre
eius illustrissimo et sapientissimo domino Jacobo Dei gracia
regi Aragonie, Valentie, Sardenie atque comiti Barchinone
R. Lul. in vestra gracia cum obsculamine manuum atque
pedum. Notuni sit vestre ex[c]else dominationi, quod tramito
vobis, domine, unum librum, quem feci de novo „de prover-
biis" nominatum, per Petrum de Oliueriis, in quo libro multe
subtUitates continentur, que sunt utiles ad sciendum in tanto,
quod homo laycus sciens ipsas erit supereminens in intellectu
omni alii layco, qui non sciat. Et hoc, domine, poteritis
cognoscere per libri rubricas et processum. Quare, domine,
erit bonum, quod infantes hunc adiscant ad hoc, ut regnare
sciant. Pos[t]quam a vobis recessi, multa pericula michi
evenerunt. Pauper sum et propono stare Auinione cum
domino papa in curia supra negocium, quod iam scitis. Unde
supplico, quantum possum, propter Deum, pro quo laboro, et
propter benignitatem et vestram largitatem et quia recordor
sermonis, quem vestra gratia michi dixistis: Non*) dimitis
servum tuum, domine, quod me iuvetis in expensis. Dat.
apud Montempesulanum octo dies infra cadragesimam.
Hier nach Album moderner Abschriften. Friiher Leg. 51 der CRD.
Gedr. Hist. litt. XXIX, 368 f. aus unserer Quelle. Das Buch ist um 1302 fertig
gestellt; der Papst ist in Avignon seit Anfang 1309, die Pfriindenbitte Jaymes
fiir Ramon (vgl. folg. Nr. 558) erfolgt um diese Zeit; so diirfte Brief wohl in
das Jahr 1309 fallen.
556 i>) capit. mit Abkiirzung. 55' a) So geandert.
— 880 —
558. Bischof Petrus Yon Tortosa an Jaynie II.: erklart sich
hereit Bamon LuU ein Kanonikat in Tortosa zu verschatfen,
muss aber erst das Kapitel befragen. (1309?) Mai 22.
Vestre magnificentie literas recepimus, continentes, ut
Raymundo Lulli deberemus de canonia nunc vaccante in
nostra Dertusensi ecclesia provddere. Ad que excellentie
vestre taliter respondemus, quod nos dictam canoniam con-
ferre non possumus, nisi Qum assensu et voluntate prioris
et capituli ecclesie supradicte, sed cum fuerimus Dertuse, faci-
emus in premissis, quod poterimus ob honorem et reverentiam
vestre regie magestatis ofiferentes nos ad omnia, que vestre
clementie respiciunt servitium et honorem. Dat. iu castro Le-
donis XI. kalendas Junii.
CRD 11578. Petras war von 1307 bis 1310 Mai 8 Bischof. Ygl. dazu
vorige Nr.
559. Jayme II. an Kardinal Jakob Colonna: Enipfang seines
Briefes durchArnald von Tillanova; Freude iiber die religiose
Sinnesanderuug Konig Friedrichs, der fernerhin sein Leben
Jesus Christus weihen und die Schniaher seines Namens aus-
rotten will; er hat Friedrich seine Zustininmng und einige
Erganzungen zu den Kapiteln geschrieben. — Eines sei schon
begonnen: er plane einen Feldzug zur Ausrottung der Sar-
racenen aus Spanien. Barcelona 1309 Juni 11.
Reverendo in Christo patri domino Jacobo de Columpna
divina providencia saucte Romaue ecclesie diachono cardinali
speciali amico nostro Jacobus Dei gracia rex Aragonum etc.
salutem et debitam reverenciam cum honore. Literam a
paternitate vestra aliatami) nobis per eximie provideucie
virum Arnaldum de Villanova noviter recepimus inter cetera
continentem cor vestrum peramplius fuisse consolacione
spirituali repletum audientes a dicto magistro veritatis pre-
cone immutacionem sanctam factam per spiritum Dei vivi in
excellenti principe rege Frederico illustri karissimo fratre
nostro, cuius humilitatis et bone voluntatis fervens propositum
nobis dictus magister plenius explicaret. In qua vestra litera,
reverende pater, inter cetera taliter conclusistis, ut in hiis,
ij Vgl. Fuike, Aus den Tagen Bonifaz VIII. S. 225.
— 881 —
que dictus rex Fredericus postulat, nostrum placeret animum
inclinare ob divine laudis intuitum et multorum salutem.
Cuius litere in hiis ac aliis tenore plene collecto paternitati
vestre respondendo presentibus intimamus : prescriptum
magistrum Arnaldum literas a prefato rege Frederico in
nostris manibus presentasse et dicti regis mutacionem lauda-
bilem atque sanctam seriosius explicasse ac etiam ostendisse
plura capitula per regem eundem non humana provisione set
divino instinctu condita, divinum servicium et adquisicionem
celestis glorie productura, quibus lectis et perlectis ac memorie
intellectualiter comendatis : nos tante et tam laudabilis ac
utilis operis ordinacione stupentes divine bonitatis clemencia
sublevavit corque nostrum firmavit, ut horum omnium in-
telligenciam caperemus, ex quibus post stuporem leticiam
cordis ac gaudii immensitatem sumpsimus; conspicientes pre-
scriptum regem et hoc velle ad hocque ferventi desiderio
conspirare, spiritus sancti flamma inspiratum, quod post-
positis huius finibilis et fallibilis terrene vite deliciis, que
digne debent dolores et amaritudines apellari, deliberavit ex
tunc vite sue residuum in obsequium expendere Jhesu Christi
et ea agere, per que nomen eius, quod super omne nomen
describitur, laudetur a gentibus sequentibus \das suas et quod
exterminentur populi illius virtute sanctissimi nominis (?)
blasfemantes. Per hec autem tanto fuimus in divinis ob-
sequiis animosius exitati, quanto manifestius vidimus hoc a
Deo non ab homine processisse.
Sicque rescripsimus dicto regi, nostri esse propositi
existere in unione secum animo et \dribus universsis pro exe-
cucione operis et negocii predictorum, non soluni utpote
. . . ut pars altera set ut pater et artifex ac promotor,
prout nobis, sicut ferventer appetimus, prestiterit ipse Deus.
lamque etiam quasdam declaraciones et addiciones'^) quibus-
dani ex capitulis fecimus, sicuti nobis altissimus ministravit.
Reverende itaque pater, amiciciam vestram, quam intimam
gerimus in vi[s]ceribus cordis nostri, certam facimus, quod in
premissis sic celestibus, in quantum poterimus, partes nostre
solicitudinis apponere disposuimus et dicto regi fratri nostro
'■^) Diese fehlen leider.
Finke, Acta Ara^oiiensia. 56
— 882 —
asistemns consilio, auxilio et regimine super eis. Unum autem
paternitati vestre scribere non vidimus obmittendum, set id
vobis presentibus intimamus: cepisse iam regem regnancium
circa hec mirabiliter operari, quia cum tempore, quo dominus
prelibatum regem Frederichum ad premissa sua pietate vocavit
ac celitus aspiravit, nos assimili ad suum servicium, qui sub
mundanis sollicitudinibus dormitabamus, eodem tempore ad
exaltacionem catholice fidei et depressiouem secte Mahometice
excitavit, adeo quod ad depressionem et eradicacionem Sarra-
cenorum fetide nacionis in citerioris Ispanie partibus exis-
tentes una cum magnifico principe rege Castelle, votis suis
et nostris in hoc unanimiter concordatis, iam actu extendimus
vires nostras. Denique scientes, quam mundam quamque
sanctam vitam ducit vestra reverenda paternitas vestigiis
domini et salvatoris uostri Jhesu Christi mirabiliter inherendo
nos et nostrum domum nostraque negocia vestris sanctis
operibus et oracionibus comendantes rogamus assidue et pro
munere poscimus speciali, ut nos et predictam domum et
nostra negocia habere placeat in predictis sanctis vestris
operibus comendatos, sperantes ex hoc firmiter et temporaliter
et spiritualiter adiuvari. Si qua in regnis et terris nostris
placida vobis occurrerint, fiducialiter requiratis, presto etenim
sumus servire liberaliter votis vestris. Dat. Barchinone III.
idus Junii anno domini CCCIX.
Certum est, quod ad mandatum regis Bernardo de
Auersone oretenus factum prescripte proxime registrate due^)
littere fuerunt expedite absque signo cancellarii et vicecan-
cellarii. Dominus enim rex ipsas duas litteras tradidit ma-
nuaHter dicto Bernardo sic sigillandas et expediendas.
Reg. 335 f. 295.
560. Petrus raiseratione diyina s. Roniane ecclesie diaconns
cardinalis (Colonna) [und in gleicher Weise Napoleon Orsini]
an Jayme 11.: Freude iiber die Kreuzzugsplsine des Konigs,
uber die ihni sein Freund Arnald von Villanova berichtet;
Bereitwilligkeit mitzuhelfen; die gleiche Gesinnung Konig
S60 3j D^ ii_ dieser Brief und der an Friedrich, der f. 295 und 337 steht
ganz gleichen Inhalts.
— 883 —
Friedrichs zeige, dass es Gottes Werk sei; Arnalds Aufent-
halt an der Kurie sei zur Forderung der Sache noch notig.
A\ignon (1309) August 25.
Copiosmn munus gracie salvacionis, que vos noii solum
temporalibus fastigiis excellenter extulit, set quod multo plus
est, immo quod solum vere et utiliter est ad eternam salutem,
spirituali lumine ad eius dirigenda et reformanda vestigia in
vobis et in aliis secundum a domino nostro Jhesu Christo
rege regum doctrinam traditam illusti*avit, et ad recuperandam
Terram illam sanctam, quam idem Deus noster, dominus Jhesus
sua sacra conversacione et preciosi sanguinis sui irrigatione
sacravit^), cor vestrum animoso fervore accendit: sicud nobis
retulit prudens et sapiens et spiritu Dei fervens magister Ar-
naldus magniiicentie regie zelator precipuus et vir luminis et
virtutis. Et licet ad omnia, que respicerent promotionem ex-
cellencie regie, nos senserimus iam dudum ex interna amicitia
promptos, ad hec autem, que eterni regis conquisitionem res-
piciunt et ex nostri status condicionibus nos contingunt, sic
nos offerimus prompto corde, ut nil ex contingentibus inten-
damus omittere, quin toto posse per nos fiat, quicquid ad
tam sanctum prosequendum propositum fieri poterit auxilii
et favoris. Et de hoc bene predicto magistro Arnaldo
tamquam amico nostro karissimo ex bonitate, quam in
ipso credimus, nostram aperuimus voluntatem. Accrescit
autem multum gaudio cordis nostri de conformi volun-
tate sublimis principis domini Frederici tercii Dei gracia regis
illustris fratris vestri, amici nostri karissimi, ad eadem vota
eodem spiritu concitati. Ex hoc concludentes letanter, quod
divini muneris et effectus prosperi est indicium, quando eadem
gracia ad Christi Dei nostri reprimendas iniurias armat et
animat tam strenuissimos pugiles, quos eadem natura mun-
danos principes generavit illustres. Et idcirco concludendo
ortamur regalem serenitatem vestram et amiciciam caram,
quatenus sanctum conceptum sic fomentis debitis nutriatis,
quod ad paratum perfecti operis Dei munere salubriter dedu-
catur. Et placeat equanimiter ferre, si predictus magister
Amaldus aliquamdiu in curia commoratur, quia vere iudicio
a) Folgt iiberfliissig et Reg.
56*
— 884 —
nostro expedit ipsum hic esse pro parando viam ipsis vestris
conceptibus adimplendis. Dat. Auinione die XXY. Augusti.
CED. Separat. Zwei gleichlautende Originale. Pap.
561. Jayme IT. aii Ariiald yoii Tillaiiova: Erinnerung an neulieh
gesandten Brief, dass er den Papst zur wirkungsvoUen
Unterstutzung seines Unternelimens nach Almeria, vor allero
zum Unterhalt einer Flotte in der Meerenge veranlasse.
Sendung zweier Gesandten, denen er rait seinen Bitten beim
Papst zur Seite stehen soll. Almeria 1309 September 4.
Yenerabiii et provddo viro magistro Araaldo de Yilla-
nova, dilecto consiliario et familiari nostro salutem etc. lam
nuper per aliam litteram nostram vobis scripsimus notificando
vobis victoriam, quam in virtute Dei obtiuuimus de perfidis
Sarracenis et requirendo ac rogando vos ex parte Dei et
nostra in universe christianitatis utilitatem, ut obtinere debe-
retis cum domino summo pontifice modis, quibus providencie
vestre utilius videretur, quod ad expedicionem uegocii huius,
quod agimus, et specialiter, ut vasa marina in strictu maris
continue teneri possent, usque ad tocius negocii acquisicionem
et expedicionem , provisionem apostolicam adhiberet et de
sumptibus provideret, quodque, si vos in cm*ia non essetis, ad
eandem personaliter accederetis, prout largius hec et singula
vobis significavimus per litteram supradictam . . . Nichilominus
vobis presentibus intimamus, quod pro premissis et aliis nego-
ciis tangentibus supradictum mittimus de presenti ad dicti
domini pape presentiam religiosum virum fratrem Petrum
Marsilii de ordine Predicatorum et Fortunium ^Martini militem
de intencione nostra plenarie informatos. Cumque plurimum
expediat, quod vos hac racione . . . ad domini pape presen-
ciam personaliter accedatis, dum inibi fuerint nostri nuncii
supradicti, item iterato ex parte Dei et nostra et ob tocius
Christianitatis utilitatem providenciam vestram requirimus et
rogamus, quatinus, nisi iam existatis in curia papali, ad ean-
dem visis presentibus, licet vobis nimius labor incumbat,
personaliter accedatis. Dat. in obsidione Almerie II. nonas
Septembris anno quo supra [1309].
Eeg. 344 f. 27 V.
— 885 —
562. Kardinalbischof Johannes von Porto an Jayme II.: Amald
von Villanova hat in Gegenwart des Papstes und des Kardinals-
kolleg sonderbare Dinge vorgetragen; er hat dem ;?emein-
samen Freunde, dem Ordensminister in Aragonien berichtet
und bedauert, dass er aus Yergesslichkeit die koniglichen
Gesandten nicht informiert hat. Avignon (1309) Oktober 26.
Cum nuper in conspectu domini summi pontificis et
totius collegii dominorum cardinalium per quendam magistrum
Arnaldum physicum aliqua fiierunt proposita, que vestram
celsitudinem expedit non latere, , . . predicta exponere et re-
serare curavimus religioso viro fideli servitori et amico vestre
et nostro fratri R[omeo] ministro provincie Aragonie, ut per
ipsum possetis de illis informari ad plenum et deliberare per
consequens, quid agendum. Dolentes revere, quod non fuimus
memores nuntios vestros, quando pro parte vestra locuti sunt
nobis, informare, sicut disposueramus facere de predictis . . .
Dat. Auinione die XXVI. Octobris.
CRD. Separat. Or. Pap. Ssp.
563. Kardinalbischof Berengar von Tusculum an Jayme II.:
empfiehlt den Sohn des Arztes Ermengaudus Blasii. Avignon
(nach 1309) Dezember 31.
Quondam magister Ermengaudus de Montepessulano,
phisicus et familiaris domini nostri summi pontificis sic nobis,
dum vixit, gratum et acceptum se reddidit, quod propterea
nos ipsum afifectuose dileximus et ob eius memoriam ad suos
libenter nostram benivolenciam derivamus. Cum itaque, sicut
[rejcepimus, Bernardus Blasii filius dicti phisici pro quibus-
dam suis expediendis negotiis ad regiam accedit presentiam,
excellentiam vestram fiducialiter deprecamur, quatenus eun-
dem Bemardum tam propter merita dicti patris sui quam
etiam precum nostrarum intuitu habere velitis super eisdem
negotiis benignis et favorabilibus affectibus commendatum.
Dat. Auinione die ultimo Decembris.
CRD 13469. Or. Pap. Ssp. 235 f. 10 v; (1303)4 Januar 25 zeigt J.
dem mag. Ermengaudus Blasii an, dass er zu Philipp d. Scb. miles et consili-
arius Poncius de Materono sendet. Er soU ihm glauben. Reg. 210 f. 88: Nos
Jacobus etc. Considerantes servicia, que mag. Ermengaudus Blasii fisious noster
quondam nobis exhibuit, nimmt seinen Sohn Bemardus Blasu zum domesticus
— 886 —
an. Er hat als solcher porcionem ad duas equitaturas. prout datur in dicta
curia nostra aliis domesticis nostris. 1313. — Uber Ermengaudus vgl. Hist.
litt. XXVni. 127—138.
564. Jaynie aii Friedrich: Ankunft Arnalds you AlllanoYa uud
eiues Ritters mit Briefeu Friedriehs vor Alnieria; deu Ritter
entlasst er, Aruald behiilt er uoch bei sich. Aluieria
(1309)10 Jauuar 17.
Serenitati vestre presentis leccione deferimus, ad nostram
presenciam iu obsidione civitatis Almerie, quam in confusi-
onem gentis barbarice tenemus obsessam, virum venerabilem
communem familiarem Arualdum de Yillanova sapiencia et
vite laudabilis conversacione pollentem ac discretum Sancium
de Aijuar militem. qui litteras duas ex parte vestra in mani-
bus uostris obtulit. pervenisse. Per alterius [tenorem] pru-
denter et pro^ide ad illam, (piam vobis post adveutum dicti
magistri ad nos de i>artibus Sicilie super, Cjue scitis, uegociis
dii'eximus, comendabiliter respoudistis . . . Yisum est regie
discreciouis examini remisso presentibus luilite memorato
autefatum magistrum Arualdum uobiscum per dierum ali-
quorum spacio necessario retinere, quem ad presenciam
vestram omni cerciori negociorum predictorum siguiticacioue
infra brevis temporis spacium iufallibiliter trausmitemus.
Dat in obsidione civitatis AlmerieXYI. kaleudas Februarii anuo
domini MCCC^ uono.
Reg. 335 f. 338. VTTI. kalendas Febraarii schreibt J. an Friedrich:
A. de Villanova. quem plene mentis nostre super hiis fecimus conscium. ad
vestram regiam presenciam destinamus. Cui profecto fratemitas vestra credere
poterit de omnibus hiis, que serenitati vestre super hiis pro parte nostra duxerit
referenda, Sane, karissime frater, huic littere non minus fidei adhibeat vestra
serenitas, quam si manu propria scripsimus eandem. In presenti etenim quadam
fuimus detenti discrasia, que nos propria manu scribere non permisit. Dat.
in obsidione civitatis Ahnerie VTII. kalendas Februarii mccc nono.
562. Conradus Laucea au Jayrae 11. : Dank fiir Brief ; was
Arnald you Yillauova iiber Kouig Friedrich berichtet, sei
wahr; Erbschaft des Apparicius de Villanova. Catauia (1310)
Miirz U.
Serenissimo domino suo. domino regi Ai'agonum Corradus
Laucea de CastromajTiardo miles terre osculum ante pedes.
— 887 —
Benignas litteras excellencie vestre, quas miehi per Sanchium
Dayuar militem doniini mei regis dignata est mittere, reve-
renter recepi. In quibus considerans, meas missivas litteras
regio culmini gratas esse, statum regium michi infimo maies-
tatem regiam benivole intimare et benivohmciam regiam
michi clementer concedere, Deum laudo et me et esse meum
regiis affectibus offero et dispono : Super hiis, que scripsistis,
domine, fratri vestro per cursores latores presencium habentes
pro firmo, fratrem vestrum esse, prout verax et discretus vir
magister Arnaldus de Villanova vobis, domine, conscienciam
de eo fecit, coniacturat'') maiestas vestra, que opera de eo po-
terunt prosilire, et sic, qui benedixerit illi, sit ille benedictus,
et qui maledixerit, maledictionibus repleatur. Negocium Enegi
Martini hostiarii inclite domine regine, pro quo domino meo
regi recolo vos pluries rescripsisse, sic se habet. Apparicius
de Villanova in suis ultimis sollempne condidit testamentum,
in quo instituit sibi universalem heredem in omnibus bonis
suis uxorem suam, que volens ipsius Apparicii hereditatem
adire boua ipsa hereditaria apprehendit, que ducens alium
virum iu dotem sibi dedit tam bona ipsa hereditaria quam
alia bona sua, quod testamentum dicto Enego, cum fuit in
Sicilia, extitit demonstratum. Dominus meus rex una cum
domina regina ac eorum liberis plene fruuntur corporum sos-
pitate. Benedictus dominus Jhesus Christus, qui vos et vestros
conservet incolumes et faciat prosperos actus vestros! Script.
Cathanie Xnil. Marcii VIII. indiccionis.
CRD 10018. Or. Pap. Ssp. Vorher hatte Friedrich am 2. Februar ge-
schrieben (CRD 10014): Empfang seines Briefes vom 25. August 1309 mit
Bericht iiber Kampf und Sieg gegen die Sarracenen; Freude; sandte verschiedene
Boten: primo Sanchium de Yuar dilectnm militem, faniiliarem nostrum, cum
una galea curie nostre, cum qua profectus est ad partes ipsas venerabilis ma-
gister Arnaldus de Villanova, ad vos duximus transmittendum; nunc vero, ut
successive de vobis . . . in castris agentibus vestrisque successibus plenius ac
plenius informemur, DomLnicum de Villamau, familiarem et fidelem nostrum
cum gaUone uno curie nostre visurum vos . . . iterum destinamus . . . Dat.
Cathanie sub parvo sigillo nostro secretoII.FebruariiVIII.indictionis. Stark zerstort.
566. Fr. P. Marsilii sendet Eoiiig Jayme II. zwei Briefe:
1. des Ordeiisgeiierals Aymericus, der ihii wegeii der cul-
a) So das Wort und der schwerfallige Satz.
— 888 —
pa gravior, begangen durch Irreyerenz gegen Clemens V., aller
Ordensehren beraubt und der Provinz der Provence zuweist.
2. Eines Grossen im Orden, der ihni mitteilt, dass der Ordens-
general auf strikten Befehl des Papstes so handeln musste
und die Strafzeit bald aufhoren wird. (Nach 1310 Marz 30).
Mitto regie magestati tenorem litterarum magistri ordinis,
in quibus puniamur:
In Dei filio sibi carissimo fratri Petro Marsilii ordinis
fratrum Predicatorum frater Aymericus fratrum eiusdem or-
dinis magister licet indignus salutem et augmentQm contimmm
celestium graciarum. Cum culpa gravior indicetur, que in
personam comittitur digniorem, et michi de curia scriptum
sit, quod inprobe et stolido ac irreverenter vos erga sanctis-
simum patrem summum pontificem habuistis, cui tantum ordo
noscitur obligatus, qui etiam, antequam assumptus esset ad
summum apicem dignitatis, tantum nostrum dilexit ordinem
ac promovit, nolens tam eflPrenatos excessus absque debita
correctione transire, auctoritate presencium vos privo omnibus
graciis ordinis, scilicet confessionum audiencia, predicacione
ac omni voce preter quam in vestra accusacione ac reddo
ineligibilem ad prioratum, supprioratum et omnem aliam
\dcariam nec non et vos in penam'*) amoveo de provincia Ara-
gonie et provincie Prouincie vos assigno. Volo autem, quod
sitis in conventu Perpinyani, quousque provincialis vel ego vobis
providerit ...'') Yalete in domino. Dat. in Grat[ia]nopoli
MCCCX. tercio kalendas Aprilis.
Recepi eciam aliam, que talis est:
In Chi'isto sibi carissimo et reverendo patri fratri Petro
Marsilii et sahitem et sancti spiritus consolacionem. Non
vos latet, quod magister ordinis cum multi cordis amaritu-
dine contra vos sic processit. Nam de curia sibi taxata peni-
tencia, quam vobis imponeret, ex parte summi pontificis fuit
missa. Ideo nuUo modo, quin sic faceret, potuit immutare.
Spero autem, quod cito vos dominus salvabit. Et idcirco forti
animo sitis, quia ad profectum vobis proveniet meritorum.
Valete et vos dirigat et consoletur dominus Jhesus Christus.
Dat. etc.
a) Folgt wieder vos. ^) Loch fiir ein Wort.
— 889 —
Hanc misit michi quidam magnus frater de ordine, quem,
quia ex speciali amore et confidencia scribit, non debeo nomi-
nare. Has duas litteras cum una prioris provincialis, qui me
etiam consolatur, recepi Tarracone coram priore et lectore et
sublectore.
CRD. Separat. Or. Pap. Ssp. Yon grosserer Bedeutung, da hier die
Originalhandschrift des Historikers vorliegt.
567. Jayme II. an Prior und Konvent der Doniinikaner in
Barcelona: hat von deni Yorgehen des Ordensgenerals ?egen
Petrus Marsilii gehort; Verwunderung dariiber, da er nichts
verhrochen habe; da Petrus wegen seines Eifers fiir die
koniglichen Angelegenheiten Msse, wolle er eine Gesandt-
schaft zum Papst senden. Teruel (1310) Juni 4.
Pervenit ad audienciam nostram, quod magister vestri
ordinis ad mandatum domini summi pontificis, qui contra
religiosum fratrem P. Marsili de ordine supradicto indigna-
cionem suscepit racione quorumdam verborum propositorum,
ut asseritur, coram ipso domino summo pontifice per dictum
fratrem P. in legacione contra ipsum, nichilominus nuper,
dum eramus in obsidione Almarie, fecit noviter quosdam pro-
cessus contra dictum fratrem Petrum iam eidem, ut dicitur,
nunciatos. Unde vobis significamus, quod de predictis pluri-
mum admiramur, cum causa aliqua non fuerit nec eam fuisse
sciamus, ob quam contra dictum fratrem fuerit aliquatenus
procedendum vel debuerit in eum pena aliqua infligi seu un-
poni. Et quia sentimus et credimus, pro nobis et negociorum
nostrorum zelo predictum magistrum Petrum obprobria et
angustias incurrisse, conspicientes^) . . . disposuimus sibi fa-
voris et auxilii nostri presidium et patrocinium impertiri et
ad dictum dominum summum pontificem preces nostras eficaces
interponere . . . Dat. Turolii II. (?) nonas Junii anno predicto.
[MCCCX].
Reg. 238 f. 144. Das letzte ganz durchlochert und abgeblattert. Dar-
unter: Similis fuit missa consiliariis et probis hominibus civitatis Barchinonensis.
1311 war die Sache noch nicht geordnet, denn am 13. Juni schreibt
Jayme an Vidal de Villanova: Ihr wisst, wie sehr uns am Herzen liegt, dass
Petrus Marsilii von seiner Strafe befreit wird. Unsere VoLker haben dadurch
567 a) Ein Wort fehlt.
— 890 —
Gelegenheit zu murren. Schon wiederholt ist der Papst darum gebeten: quod
nondiim adeo potuit obtineri. Befiehlt, bevor Infant Johann von der Kurie
geht: quod idem infans sive per modum peticionis sive per modum supplicationis
presencialiter petat ab ipso domino papa, ut nostri et dicti infantis honore pre-
nominatum fratrem Petrum a predictis relevare et absolvere dignetur eumque
ad pristinum statum et honorem reducat. Dat. Osce U. idus Junii. Reg. 239
f. 91. — Ich fiige einige Notizen iiber das Geschick des fr. A. Oliba aus dem
Minoritenorden an, den Jayme schon 1304 als Kardinal vorgeschlagen hatte.
Reg. 239 f. 90: J. an Guardian und Minoritenkloster : Compellimur admirari. . . .
quia fr. A. OHba diu in vestro ordine laudabiJiter conversatum, clare fame viteque
honeste . . . litterarum scientia apud bonos et graves multipliciter comendatum
pocius tj^po mahcie seu in^idie, ut tenet comunis oppinio, quam iusticie zelo
ducti gravi carceri mancipastis. Verlangt sofortige Befreiung. 1311 Juni 12.
f. 91 Schreiben an ep. Portuensis: er soU fiir OUba handein, quem sicut audi-
vimus, vos familiarem habuistis. Grund der Gef angenschaf t : fratres de quibus-
dam per doium ambulantibus arguebat, et quia dubitabat ex eo sibi dampnum
inferri, sedem ap. appellarat. f. 169 November 3. an Oliba: aUe seine Wiinsche
seien erfiiUt. Vgl. f. llQv.
568. R. Coiiesa iudigims presbyter au Jayme II.: sendet im
Auftrage des verhinderten Aruald von Villanova eine papst-
liche BuUe. Talencia 1310 Juli 27.
Doiniuus magister A. de Yillanova scripsit michi, quod
presentarem iUustri dominacioni vesti'e litteras summi ponti-
ficis bullatas bulla plumbea . . Et quia diversis et piis
negociis impeditus coram presencia excellencie vestre minime
nunc valet comparere, de consilio et assensu reverendi domini
Valeutini tradidi easdem cum aliis litteris dicti domini
magistri Bernardo Vitalis domestico et subiecto vestre celsi-
tudini presentandas. Et supplico magnificencie vesti'e, quate-
nus faciatis me certificari, utrum predicte littere ad manus
vestras pervenerint per eundem, ne possim negligencie repre-
hendi. Dat. Valencie VI. kalendas Augusti anno domini M^
CCC decimo.
CRU 3723. Or, Pap. Ssp.
569. Jayme 11. an Konig Friedrieh: Bericht iiber das Yorgehen
in Saeheu Arnalds von Tillauova (vgl. Nr. 570); Seuduug des
Schriftstiickes; Aufforderuug, an den Papst ein Entschul-
— 891 -
digungsschreiben zu senden und Arnald nicht niehr als
Familiaren anzusehen. Barcelona 1310 Septeniber '24.
. . . Habitoi) cum deliberacione consilio domino summo
pontifici et quibiisdam dominis cardinalibus amicis nostris
super hiis direximus specialia scripta nostra, ut eis de dicti
magistri tam nephando mendacio clarius et plenius inuotescat.
Yos autem, karissime frater, visis et diligenter cousideratis
scriptis dicte proposicionis coram nobis iu obsidioue iam dicta
per prefatum magistrum , ut predicitur , facte ac littera
rescriptiva papali, de qua supradiximus, ac scriptis nobis in
ea missis interclusis, quarum oumium trauslatum vobis
mittimus sub sigilli nostri munimine interclusum, tam scribeudo
domino pape et aliquibus dominis cardinalibus quam alias
expedietis super huiusmodi negocio, quod discrecioui regie
videbitur expedire. Unum tamen scribere obmitere nou
vidimus, quod iam in nos sumpsimus, quod, quia dictus
magister contra nos et credimus, quod contra vos, tam
graviter mauifesto mendacio sic excessit, familiaritatem eius
ulterius [non] prolongetis. Et enim si vos de hiis domino
summo pontifici vos volueritis excusare, cj[uod nobis visum
est, per vos totaliter debere fieri absque mora, et prefatum
magistrum interim retineretis farailiarem, nobis imnio alii
nimium repugnaret et honori vestro ac statui nullatenus ex-
pediret. Dat. Barchinone YIII. kalendas Octobris anno do-
mini MCCCX.
Reg. 336 f. 22 Auffallig ist die Datierung, da im Schreiben schon
auf die andem Briefe an den Papst und die Kardinale hingewiesen wird; viel-
leicht fehlt dort aher vor kalendas eine Ziffer. Friedrich hat sich an die
Mahnung nicht gekehrt. Jaj-me schrieb ihm auch am 1. Oktober (Reg. 336 f.
27'^): Obwohl er ihn schon ausfiihrlich in der Sache Amalds unterrichtet habe:
tamen diximus iniungendo memorato fratri Eegtno de Messana capellano nostro
prescripto, quem de toto negocio hoc presencialiter duximus informandum, ut
vos inde debeat ^ive vocis oraculo informare.
570. Jayme II. an Clemens Y. : Nachricht bei der Belagerung
Alnierias, dass Arnald von Tillanova ini Konsistoriuni iiber
seine und Friedrichs Olaubenszweifel gesprochen; Leugnung
') Das Vorangehende stimmt fast wortlich mit deni Schreiben an den
Papst. (Nr. 570.)
— 892 —
Arnalds und Torweisung seiner Propositionen und Bitte an
den Papst, uni seine Rede zu sclireiben; aus der von Cleniens
iibersandten Rede ersieht Jayme, dass Arnald gelogen liat.
Der Konig leugnet entscliieden, Aruald die betreffenden
Sachen erzahlt zu haben und bittet, dieses Sclireiben ini
Konsistorium mitzuteilen. Barcelona 1310 October 1.
Sanctissimo ac revereiitissimo in Christo patri et domino,
domino Clementi divina providencia sacrosancte Romane et
universalis ecclesie summo pontifici Jacobus Dei gracia rex
Aragonum, Valencie, Sardinie et Corsice comesque Barchinone
ac prescripte sancte Romane ecclesie vexillarius, anuniratus
et capitaneus generalis eius filius humilis et devotus pedum
oscula beatorum cum debita reverencia et devota. Sanctitati
vestre per presentes deferimus, quod olim existentibus nobis
in obsidione civitatis Almarie significatum nobis fuit de Ro-
mana curia per aliquos amicos nostros, quod magister Arual-
dus de Villanova in quadam proposicione, quam fecit coram
sanctitate vestra in consistorio privato, aliqua verba dixit et
protulit nos et illustrem regem Fredericum karissinmm fra-
trem nostrum nimium tangencia, videlicet quod nos et ille
dubitaveramus, utrum tradicio evangelica esset ab invencione
hominum vel divinitus inspirata. Nos autem, qui nunquam de
hoc cogitavimus nec unquam verbum super eo scivimus vel
diximus cum eo vel alio quoquomodo, non multum de signi-
ficacione huius rei curavimus: Attamen expectantes, quod,
quamprimo dictus magister nostram adiret presenciam, scire-
mus ab eo, quid predicta veritatis significacio contineret.
Contigit autem nobis adhuc in eadem obsidioue manentibus
dicto magistro Arnaldo inibi adveniente ad nos exposita sibi
a nobis redarguendo significaeione huiusmodi requisitus a nobis,
eam fecisse vel dixisse, omnino negavit. Asseruit tamen se
fecisse in scriptis quandam proposicionem coram beatitudine
vestra in consistorio, quam dixit secum in scriptis habere, et
quani de verbo ad verbum mutatis per eum solummodo verbis
Latinis in lingua Romana concessa sibi per nos audiencia in
obsidione predicta coram nobis et pluribus aliis pubKce publi-
cavit. Per eius continenciam et per tenorem proposicionis
facte per eum coram bonitate vestra, quam nobis, ut infra
— 893 —
dicitur, postmodum transmisistis, veluti contrarium continen-
tes, prefatum magistrum Arnaldum manifestissime salva pa-
pali reverencia conspeximus mencientem. Ipse enim magister
Arnaldus tunc coram nobis in dicta obsidione iterum affir-
mavit se nullam aliam coram clemencia vestra proposicionem
fecisse, que nos vel dictum regem fratrem nostrum in
aliquo tangeret vel gravaret. Ad quorum certificacionem"
plenius habendam nobis instanter et instanter ac multipli-
cata instancia supplicavit, ut inde sanctitati vestre scribere
deberemus. Nos autem pro certificacione habenda scripta
nostra direximus apostolice dignitati. Hiis itaque diebus
a bonitate vestra litteram recepimus rescriptivam i) , in qua
placuit ad nos mittere interclusa proposita et vobis in scriptis
oblata per dictum magistram Arnaldum, que tunc reverendo
in Christo patri domino Berengario Tusculano episcopo, tunc
tituli sanctorum Nerey et Achilley presbitero cardinali, per
eundem magistrum Arnaldum tradi mandastis, ut in pre-
dicta rescriptiva vestra littera continetur. Nos igitur legen-
tes et conspicientes scripta hec in eis verba vidimus expres-
sata, que dictus magister Arnaldus se audivisse affirmat a
nobis et dicto rege Frederico fratre nostro, que, si vera
existerent, nedum nostrum set cuiuslibet Christiani nomen et
gloriam denigrarent. Ubi dicitur dictum regem Fredericum
inter aliquas causas dicto magistro sic expresisse, quod im-
peUebat ipsum regem ad ipsas causas dubium, quod occurre-
bat sibi de doctrina evangelica, utrum esset humana invencio
vel divina tradicio, et de eodem rege Frederico sub similibus
verbis alibi quasi cousimile legitur in hiis scriptis. Subse-
quitur etiani in eisdem dictum magistrum respondentem dicto
regi Frederico inter aKa sic dixisse,^) quod vaccante sede
post Benedictum vocatus per nos adivit presenciam nostram,
et quod narravimus ei cogitatum et dubitaciones recte per
omnia shniles cogitatui et dubitacionibus dicti regis Frederici
quodque insuper addidimus, quod sepe videramus in sompnio
patrem nostrum in habitu niii-abili tradentem nobis quatuor
auri pecias, et alia plura verba prosequitur super eo, ut in
1) Vgl. Menendez Pelayo, Los heterodoxos Espafioles I, 776 Nr. 13.
3) Vgl. Menendez I, 725.
— 894 —
dictis scriptis plenius continetur. Nos, inquara, hec videntes
nimium provocati ad iram stupefacti ac vebementer stimulati
fuimus audientes et videntes rem nunquam in nobis excogi-
tatam neque per consequens dictam, cum nunquam etiam
super talibus cum dicto magistro Arnaldo nec cum alio con-
tulerimus, ut predicitur, die aliquo vite nostre. Nec etiam
verum fuit, quod nos sompnium predictum fecerimus nec cum
dicto magistro consequenter loquti fuerimus in aliquo super
eo. Non enim placitum sit ante illum regem regum, qui nos
regnare facit et vivere, quod in suis sanctis evangeliis dubi-
tacionem aliquam habuerimus nec habemus, et sicuti de nobis
scimus, sic de dicto rege Frederico fratre nostro, quem
firmissime credimus catholicum principem, ab hoc insontem
indubitabiliter arbitramur. ^lirandum sic est de dicto magistro
Arnaldo, cum tantum mendacium dixerit contra nos et dictum
fratrem nostrum. Qui etiam magister circa hoc comisit tri-
plicem falsitatem, primo quia nos in evangeliis proposuit dubi-
tasse, quod nunquam in cor nostrum ascendit. Secundo quia
dictum sompnium nos fecisse et sibi retulisse asseruit, quod,
ut prediximus, nunquam fecimus nec secum aliquid super eo
contulimus. Tercio quia nobis eum, ut supra scribitur, inter-
rogantibus, an dixisset, se dixisse, ut prescribitur, omnino
negavit. Cuius rei contrarium per dictam scripturam a sanc-
titate vestra nobis missam et nobis et cuique intuenti mani-
festum est, pro quibus, si diligenti consideracione quis velit
attendere, dictus magister Anialdus mendax probatus efficitui",
adeo quod deinceps neque nos neque alia persona laudabilis
eum habere debet familiarem neque sibi exhibere favorem.
Hec igitur reverentissime sanctitati vestre sic longo stilo
describimus, ut apud eam premissorum veritas clarius eluces-
cat. Supplicantes humiliter, ut, sicuti dicta propositio facta
falso et mendaciter per dictum magistrum Arnaldum fuit lecta
in consistorio, sic hec nostra littera in consistorio assimili
perlegatur. Qui cuncta disponit, personam vestram beatis-
simam ad sue sancte ecclesie conservet servicia per tempora
longiora. Dat. Barchinone kalendas Octobris anno domini
millesimo CCC^. decimo.
Bemardus de Auersone mandato regis, cui fuit lecta
et qui in parte correxit eam.
— 895 —
Reg. 336 i 19. f. 20 fast wortlich iibereinstiinmend am selben Tage
an Kardinalbischof Berengar von Tusculum; ebenso f. 21 unter Hinweis auf
den Brief des Provinzials Eomeus (Menendez I, 773) an Kardinalbischof
Johannes von Porto.
571. Jayme II. an Koiiig Friedrich: seiidet seinen Brief
zwei Quaterne mit den Propositionen Arnalds von Villanova
und einen papstlichen Brief; wenn Arnald sage, dass er ihm
aus einem anderen Grunde gram sei, so sei das unwalir.
Barcelona 1310 October 4.
Illustri regi Frederico tercio karissimo fratri suo
Jacobus etc. Ecce, frater karissime, quod mittimus vobis per
Martinum de Ruffis de domo nostra presencium portitorem
Ktteram unam nostram super facto eorum, que magister
Arnaldus de Villanova coram domino papa et dominis car-
dinalibus in privato consistorio mendaciter et male adversus
nos et vos loqutus est et duo quaterna translatum continencia
duarum proposicionum factarum per dictum magistrum Arnal-
dum, alterius in dicto privato consistorio et alterius coram
nobis et quampluribus aliis in obsidione civitatis Almarie
tunc manentibus;!) item et translatum cuiusdam rescripti
papalis directi nobis. Que omnia et eorum singula cum ea,
qua expedit, diligencia audietis ac intentum vestrum alia tunc
dimissa soUicitudine prestabitis super eis. Sane assercionibus
dicti magistri Arnaldi vel alterius cuiuscumque, si is vel alius
obloqui vellent, quod nos adversus eum ex causis aliis indig-
nati hec scribimus veritatis subfragio obviantes, fraternitati
vestre defferimus per presentem, quod re vera nulla nos
movit occasio, nulla nos induxit indignacio nullaque alia que-
vis causa ad significanda vobis, que scripsimus, excitavit, nisi
ut tam nos quam vos huiusmodi dicti magistri Arnaldi oblo-
1) Der ersten Quatern ist die lateinische Interpretatio (Menendez I, 720
bis 738); er ist ira Konsistorium vorgetragen worden. Der zweite Quatern ist
das vor Jayme in Almeria vorgetragene Eahonament (Menendez I, 753—770).
Die Bezeiclinung: primus quaternus und tertius quatemus (Menendez 1, 720
und 753) bezieht sich auf den Codex Collecc. Curios. t. 6 im Archiv zu Barce-
lona, der drei Quateme enthalt: Interpretatio ; f. 15: secundus quatemus: Letra
tramesa per lo rey Frederich de SicUia al rey en Jayme segon son frare. Das
ist: Seynor, vos sots tenguts (Menendez I, 745 — 52); f. 29; tertius quaternus
Eahonament usw.
— 896 —
qucionibus debitis remediis obviantes, quod de nobis et de
vobis etiara, ut firmiter credinms, falso dixit de nostra vestra-
que ionocencia dicto domino summo pontifici et dominis car-
dinalibus, coram quibus tantum protulit mendacium, clarum
fiat. Dat. Barchinone IIII*^. nonas Octobris anno domini
MOCCCOXO.
Reg. 336 f. 23. A simili littera supradicta registrata est infra in quarto
foUo (f. 26).
572. Kardinalbischof Johaniies von Porto an Jaynie II.:
Besorgung seines Sclireibens an den Papst; da Clemens V.
bei seinen zahlreichen Beschaftigungen die Yorlesung ver-
gessen konnte, bittet er einen Brief iiber den lugenhaften
und phantastischen Arnald von Yillanova an das Kardinals-
koUegium zu senden, seinen Nanien aber nicht zu nennen.
Avignon (1310) October 25.
Regie vestre serenitatis litteris cum debita reverentia et
mentali iocunditate receptis, quia in Ipco, ubi dominus noster
summus pontifex morabatur, non eramus presentes, fecimus
per reverendum patrem dominum Ostiensem, amicum nostrum,
operam dari sollicitam, quod vestre littere, quas eidem domino
nostro misistis, illi fideliter traderentur: prout lator preseu-
tium vobis poterit enarrare. Yerum, iuclite domine, quia
idem dominus noster propter ardua et innumera, quibus oc-
cupatur, negotia prefatas litteras vestras sibi directas et earum
tenorem, sicut vestro honori expedit et vos sapienter petistis,
oblivisci faciliter posset facere legi in consistorio dominorum car-
dinalium, coram quibus per mendosum et phantasticum illum
magistrum Arnaldum verba illa famam vestram et vestri
germani domini Frederici regis non mediocriter denigrantia
promulgata fuerunt et in scriptis tradita domino prelibato,
consulimus bona fide et quantum possimus pro zelo preclari
vestri nominis et honoris aflfectuose rogamus, quatenus non
obstantibus predictis litteris domino nostro directis alias eius-
dem tenoris toti coUegio dominorum cardinalium scribere non
tardetis, in quibus mentio fiat, quomodo alias ipsi domino
nostro scripsistis super hoc. Et hoc idem consulimus, quod
procuretis fieri et scribi per fratrem vestrum dominum Frede-
— 897 —
ricum. Neque eniin decet nec tutuni esset, tantos ac tales
principes, in hiis presertim, que ad fidem pertinent, negligere
famam suam et impositam sibi mendaciter et tam notorie
maculam pro viribus non delere. Porro si dicto dominorum
cardinalium collegio et germano vestro, quod simile faciat,
decreveritis scribere, ut putamus, nomen nostrum, et quod vobis
ista revelaverimus, placeat in mittendis litteris subticere. Po-
testis autem in generali dicere, quomodo per quendam de
cardinalibus amicum vestrum et bone fame vestre ac nominis
zelatorem talia ad vestram audientiam sunt delata. Dat. Aui-
nione die XXV. Octobris.
CRD Separat. Or. Pap. Ssp.
f)73. Konig Friedrich an Jayme II.: Empfang zweier Traktate;
Dank fiir Jaynies Sorge fiir seine Ehre; hiilt es fiir sehr
wertvoll, rtass beide Stiicke hoch- und niedriggestellten
Cliristen hekannt gewordeu sind; dass sie yon Gott sind, er-
giht sich daraus, I. dass sie die Schiiden der Christeuheit
hlosslegeu, 2. dass sie, obgleich inhaltlich eins, durcli die
yerschiedene Forni sich au Klerus uud Laien weudeu. Da in
beideu betout ist, dass er uach der evangelischeu Regel leben
woUe, soUe Jayuie fiir ihu beteu, dass es sich erfiille.
Messiua 1311 Jauuar 10.
Vidimus, reverende, frater, et leto corde recepimus duo
transumpta seu tractatusi), quorum unum inLatino et alterum
in x^ilgari nuper uobis sigillo vestro misistis. Quibus \asis
et lectis, gracias egimus Deo et vobis, quoniam vos erga nos
affici et curam gerere diligentem pro conservatione lionoris
nostri percepimus evidenter. V^isumque est nobis magnum ex
ipsis di\dne pietatis beneficium prodisse, [quod] scripture huius-
modi exhibite sint et deducte ad noticiam maiorum et minorum,
mediocrum, Christum proffitentium salvatorem: et ibi(?) veritas,
qua christiano'*) . . . dirigenda est in salutem eternam, ex-
plicatur absque nube et probatur sine pallio pro*) . . . Et
quod Sint a Deo, videtur nobis dupliciter : primo quia in utra-
573 a) Ein bis zwei AVorter fehlen.
oVS ij Das Ralionament und die Interpretatio de \-isionibus in somniis, Gedr.
Menendez I, 720 und 753,
Finke, Acta Aragonensia. 0(
— 898 —
qiie illarum proposicionum expriumntur audacter, vere et clare
defectus et deviationes maiorum Christianitatis omnium, qui
ab evangelica veritate declinare noscuntur; et quantum faciunt
alios declinare, prout fragilitas nostre coguitionis potest de
huiusmodi iudicare. Secundo quia, quamvis ille propositi unius
sint eiusdemque materie et ad finem ordinentur eundem, tamen
quia non identitate stili set in qiiadam diversitate convenienter
pro personarum consideratione servata proponenda est veritas
clericis, laycis, eruditis et rudibus quem ad modum apostohis
docet et etiam nonnumquam audivimus a proponentibus verbum
Dei: fecit ipse Deus, quod veritas sub stilo diflferenti conve-
nienter exprimeretur ; videlicet clericis et habentibus intellec-
tum scientiis iUustratum in Latino et laycis atque rudibus
in vulgari. Et quoniam in utraque scriptura concl[ud]itur nos
in animo nostro iirmasse, quod secundum statum et gradum
nostrum sub traditionibus et regulis evangelicis vivamus om-
nino et ab illis nullo modo declinemus, et istud propter in-
firmitatem nostram sine gracia Dei non possumus adimplere,
rogamus vos, reverende frater, ut patrem, q[uateuus int]er
cessionum apud eum suffragiis nos iuvetis, qui vos protegat
et conservet incohmiem per secula seculorum. Dat. Messane
sub sigillo nostro secreto. X. Januarii Vnil. indictionis.
CRD 10056. Or. Pap. Ssp. Ein Stiick abgerisseu. Zum Schliisssatze
vgl. mari Menendez p. 734: Respondit rex: . . . Proponimus vivere in statu
nostro secimdum regulam evangelii. Vgl. auch den friihern Brief Friedrichs
Menendez p. 774 f.
574. Jayme II. seiidet auf Wunsch dein Konig Saucho Yon
Mallorca den liber actuuni Jaymes I. Barcelona 1313 Mai 5.
niustri principi Sancio Dei gracia regi Maioricensi,
comiti Rossilionis et Ceritane, domino Montispessulani, karis-
simo consanguineo suo Jacobus per eaudem rex Aragonum
etc. Recepta htera vestra super mittendo ad vos libro actuum
felicis recordacionis domini regis Jacobi a^d comunis, signi-
ficamus vobis, quod iam ipsum librum transcribi mandave-
ramus et nunc post recepcionem vestre litere supradicte
translatum libri ipsius perfici fecimus ac eciam comprobari.
Propter cuius perfectionem et comprobacionem cursor noster
— 899 —
usque mmc habuit remanere sicque mitimus vobis translatum
dicti libri per cursorem predictum. Dat. Barchinone III. nonas
Madii anno domini MCCCXino.
Eeg. 240 f. 200'^. Es ist das Leben Jajones I. von Petrus Marsilii.
575. Jayme II. bestJitigt die Zahlang Yon 130 Sol. an Fetrus
Marsilii pro scripturis libri gestorum Jaymes I. Cervara
1313 Juni 18.
Nos Jacobus etc. recognoscimus et confitemur vobis dilecto
notario nostro Bemardo de Auersone, nostra sigilla tenenti,
quod ad mandatum nostrum oretenus vobis factum dedistis et
solvistis de iuribus nostrorum sigillorum predictorum quanti-
tates infrascriptas . . . Fratri Petro Marsili de ordine Predica-
torum centum triginta solidos dicte monete [Barchinonensis]
pro scripturis libri gestorum illusti-issimi domini regis Jacobi
felicis recordacionis avi nostri . . . Et ideo acceptantes a vobis
quantitates predictas mandamus eas per magistrum racionalem
curie nostre . . . a vobis compotum auditurum in nostro
compoto recepi et admiti . . . Dat. Ceruare XIIII. kalendas
Julii anno domini MCCC XIH.
Reg. 274 f. lO^. Hier handelt es sich natvirlich nicht um die Abfassung
des Werkes, sondem um eine Abschrift.
576. Jaynie II. an den Konig von Tunis: empfiehlt Ramon
LuU. Lerida 1314 NoYember 4.
De nos en Jacme per la gracia de Deu rey Darago etc.
Al molt noble e molt honrat Miralmomonin Bujahie Zacharie
rey de Tuni(j fill de almir Abhalabbez, fill dels almirs . . .*)
axi con a rey, que molt amam e al quel desigam, que Deus
donas molta donor e creechiment de be. Rey, fem vos saber,
que havem entes, que en Ramon Luil natural nostre es en la
vostra ciutat de Tunic;. En la qual li plau habitar et estar.
On, rey, con nos conegam lo dit Ramon, que es hom bo e
sa\d e de bona vida e el quel nos amam, pregam vos, que.
vulats eus placia, quel dit Ramon per honor de nos ajats e
tingats recomenat en la vostra gracia. E aQO vos grahirem
5T6 a) Ein AVort fehlt.
57*
— 900 —
molt. Dada en la ciutat de Leyda quatre dies anats del mes
de Novembre en lany de nostre senyor de mill CCC qua-
torc^e.
Reg. 242 f. 43. Ahnlich am selben Tage an feel nostre en Johan Gil
pintor turcimany del . . . rey de Tuni?.
577. Javnie 11. an Ramou LiiU: Empfang seiues Briefes;
sclireibt Euipfehlun^ au deu Kouii^ vou Tuuis uud au Maler
J. Egidii. Lerida 1314 November 5.
Jacobus etc. discreto viro R[aimundo] Lulli salutem etc.
Kecepimus litteram vestram, quam nobis noviter transmisistis,
et iiitelleximus plenarie tenoreni ipsius. Ad que vobis res-
pondemus, nos scribere per specialem litteram nostram, quam
vobis mittimus cum preseuti, regl Tunicii, (piod vos honore
nostri habeat comendatum. Et eciam Johanni Egidii pictori
turcimanno suo per aliam litteram nostram, quani vobis
assimili transmittimus. scribimus super eo. Dat. Ilerde nonas
Novembris anno domini AICCCXIIII.
Reg. 2^2 f. 43.
578. Jayniell.au deu Miuoriteuguardiau iu Lerida: Raiuon
Lull liat iu Tuuis eiuige Biiclier zuui Nutzeu fiir Cliristen
iiud Sarraceuen verfasst, sowle eiue ars cousilii uud wiiuschte
seiuen friihereu Schtiler Siuiou de Podio Ceritauo zuui Uber-
setzeu aus dem Vulgar ius Lateiuische; soll deu Bruder hin-
seudeu. Barceloua 1315 August 5.
Jacobus etc. venerabili et religioso viro fratri guardiano
domus fratrum Minorum Ilerdensis [salutem] etc. Ad noti-
ciam vestram deferimus per presentes, nos a discreto viro
R[aimundo] Lulli litteram noviter recepisse, per quam nobis
inter alia significare curavit, se disputando cum Sarracenis
Tunicii, ubi presens est, quosdam composuisse libros, ex
quibus fructus boni di^dne intelligentie non solum Christianis
subsequi poterunt set etiam Sarracenis, cum iam apud ipsos
Sarracenos proficere quodam modo videantur; set quod tam
pro hiis quam pro quadam arte consilii, quam dictus R[ai-
mundus] nunc facit, significavit se plurimum indigere persona
ydonea, que dictos libros et artem scribat et transferat de
— 901 —
Romancio in Latinum. Ad quod quidem religiosum fratrem
Simonem de Podio Cerritano ordinis et conventus vestri, qui
per aliquod tempus fuit iam scolaris ipsius R[aimundi], sufi-
cientem et ydoneum reputans, postulavit, ut apud vos super
hoc intercedere deberemus, cum dicti fratris Simonis presen-
cia sibi pro premissis multum necessaria sit et utilis esse
possit tam pro adiscenda'*) dicta arte consilii et in regressu
aliis docenda quam afereudo'') ad nos et ad partes istas opus
librorum predictorum. Quocirca discrecioni vestre attente
ducimus deprecandum, quatenus consideratis premissis necnon
harum precum nostrarum obtentu iam dictum fratrum Simo-
num ad dictum Raimundum Lulli ad predictas partes Tunicii
pro explicandis predictis protinus destinare velitis, iniungendo
sibi, ut circa ea, prout discrecioni sue bene congruit, se dili-
genter habeat et sollicito studio vigilet ac intendat. Erit
quippe hoc uostris affectibus placidum atque gratum. Volu-
nms tamen, quod dictus frater Simon ante recessum suum
videat se nobiscum. Nos enim litteras nostras ei fieri et
tradi mandabimus super dicto negocio oportunas. Dat. Bar-
chinone nonas Augusti anno domini MCCCXV.
Reg. 242 f. 203 V.
579. Jayme II. aii Ordeiismiiiister Romeus Orticii: Mitteilung,
dass Ramon Lull In Tunis 15 Biicher iiber Disputationen
geniacht und um seinen Schiiler fr. Sinion de Podio Ceritano
blttet, der sie aus deni Yulgar ins Latein iibersetzen
soU; da dieser nur auf ausdriicklichen Befelil des Ministers
gelien will, bittet der Konig daruni sowie um Empfehlung
an den Franciskanerguardian in Tunis. Barcelona 1315
October 29.
Jacobus etc. venerabili et religioso fratri Romeo Orticii
ministro fratrum ^linorum in provincia Aragonia salutem etc.
Scii^e vos volumus nos litteram recepisse a discreto R[ai-
mundo] LuUi in partibus Tunicii nunc agentis, per quam
significavit nobis se, ex quo fuit Tuuicii, quindecim libros
condidisse super quibusdam disputacionibus , quas habet cum
Sarracenis, et per quam supplicavit nobis, ut, cum non habeat,
578 a) So Reg.
— 902 —
qui dictos libros scribat nec transferat de Romancio in Lati-
num, quod expediret pro bono magno et exemplo, quod sequi
poterit sapientibus christianis, quod daremus operam, nt reli-
giosus frater Simon de Podio Ceritano, qui scolaris suus fuit,
quem ad hec [credjit aptum, mitteretur ad eum. Nos . . .
evocavimus ad nos dictum fratrem Simonem in conventu
Cervarie existentem et exposito sibi per nos dicto negocio et
eodem etiam certificato a nobis, cpialiter obtinuerimus a vene-
rabili fratre Alexandro quondam dicti ordinis generalis mi-
nistro, ut de fratribus ordinis ipsius ad quascumque partes
mittere valeamus; petivit tamen, ut licencietur a vobis et
quod eciam iniungatur ei per vos sub virtute obediencie, ut
vadat in viagium predictum. Ea propter providentiam vestram
rogamus attente, quatenus . . . mandetis, ut secundum ves-
trum beneplacitum vadat ad dictum R[aimundum] LulK, prout
ipse voluerit in premissis. Scribatis eciam per aliam litteram
per vos dirigendam guardiano ordinis vestri Tunicii, quam
nobis assimili transmittatis, ne^) fratrem Simonem prelibatum
in aliis'') . . . vel teneat impeditum, set quod eum circa pre-
missa libere vaccare permittat. Dat. Barchinoue III. kalendas
Novembris anno domini MCCCXV.
Eeg. 243 f. 260^.
580. Kardlnalbischof Guilelmus tou SaMiia an Jaynie II.:
Freude iiber seineu Eifer fiir die Kanonisatioii Rainmnds
von Peiiaforte; Ernennung einer Kommission, zu der
Schreiber gehort; die vom Inquisitor mitgeteilten Wunder
geniigten nicht, da die Zeugen fast alle gestorben seien und
die fides certa de continuatis niiraculis fehle; Aufforderung,
bessere Beweise heizubringeu. Avignon (1317) October 37.
Quia nuper ex regiis receptis litteris et perceptis aperte
percepimus, quanto fervetis desiderio ad canonizationem \di*i
sancti fratris R[aimundi] de Penaforte ad laudem altissimi
procurandam, exultavit super hoc noster spiritus vehementer,
tenentes indubie hoc fuisse christianissimo vestro pectori di-
vinitus inspiratum. Ipsius namque viri sancti \dta purissima,
doctrina clara nec non et opera admiranda manifeste probant
579 a) nec Reg. b) Ein Wort fehlt.
— 903 —
fuisse ipsum, dum in terris viveret, templum Dei et habere
debere eternam requiem post labores. Verum quia multum
expedit, quod, cum tale ac tantum negocium proponitur
summo pontifici et petitur consummari, miracula proponantur
tam certa et que probari possint prompte testimoniis fide-
dignis, et reverendi patres et domini, domini N[icolaus]
Ostiensis et Yelletrensis episcopus et N[icolaus] tituK sancti
Eusebii presbiter cardinalis nosque cum ipsis, auditis et per-
lectis coram nobis hiis, que carissimus in Cliristo nobis frater
Arualdusi) inquisitor hereticorum in vestro regno Aragonie,
qui circa hoc multum se habuit diligenter, super huiusmodi
defferebat, et inter uos deliberatione habita sollicita et matm^a,
non iudicaverimus esse talia, que portabat, ex eo, quod testes
quasi omnes obierant, ut refferebat ipsemet, nec fides certa
de continuatis miraculis habebatur, utile putavimus . . ., quodnon
proponeretur ad })resens, ne ex insufficiencia predictorum re-
pulsam forsitan pateremm* et quod dictus frater A[rnaldus]
reverteretur ad vestram regalem magestatem et cum diligencia
procuraret inquiri ad probatioues habendas^) indubias super
antiquis miraculis, quantum erit possibile, et super novis,
que, sicut asseritur, Deus ob dicti sancti merita sepe facit
. . . Dat. Auinione die XXVII. Octobris.
CRD 12979. Or. Pap. Ssp. Die Veranlassung ist wohl folgende. Das
Generalkapitel der Dominikaner tagte im Jahre 1317 in Pamplona. Petrus de
Palude, Ordensvikar, und die Diffinitoren scliriehen .JajTue: Der Orden hatte
viele Heilige, vor allem Raimund von P. Sie hatten den Papst um Kanoni-
sation gebeten. Qui se canonizatunmi obtulit unum, quem diixerinuis eligendum.
Sie senden an ihn den Inquisitor A. Burgueti. (29. Mai). Der Konig teilt dies
der Stadt Barcelona, in der Raimund von Pennaforte ruht, mit und bittet um
Forderung. (Juni 11. Reg. 244 f. 18.) Am 3. August lobt er den Eifer der
Stadt, sendet den A. Burgueti an den Papst, fordert den zum Konige von
Mallorca gehenden P. Comitis leg-um doctor auf mit dem Inqiiisitor die Kanoni-
sation zu fordem, ebenso sollen Vidal de Villanova und der Prokurator Johannes
Luppi die Angelegenheit fordem (f. 19. AUe 3. Aug. 1317). Konig Friedrich
wLrd am 7. Januar 1318 interessiert. Auch an den Papst ist schon 1317 ge-
schrieben. In der Hauptbittschrift vom 1. April 1318. (Reg. 244 f. 18^.) steht
der Anfang imd der Schluss auf Rasur. [Deus] pro illo plura ac quam plura
miracula propicius demonstra^it et monstrare non desinit. Ich schliesse an
a) haberi Reg.
^) AmaldiLS Burgueti.
— 904 —
Eeg. 113 1 178: Bernardo de SorrianO. Cam nos tam pro constraccione et
hedificacione cappelle, que de novo constraitur in ecclesia fratram Predicatorum
civitatis Barchinone pro sepultnra fratris E. de Pennaforti quondam, quam pro
expenssis faciendis per conventum dictoram fratrum in capitulo generali, quod
celebrari debet in civitate predicta, duo millia sol. Barch. eidem conventui gene-
rose duxerimus concedenda: dicimus et mandamus vobis, quatenus de peccunia
curie nostre, que est vel erit penes vos, dicto conventui vel cui ipsi voluerint
nomine et pro parte eorum, predicta duo mill. sol. tribuatis et exsolvatis. Dat.
apud Amalfiam V. kalendas Julii anno predicto (1299). Das Gcneralkapitel
fand aber nicht in Bareelona statt.
XIX. Kulturgeschichtliches
(Kunst^ Biicher^ Uiiiversitat
Lerida^ interessante Briefe).
581. Nachrichteii uber das Grabnial Pedros des Orossen und
Jaymes II.: 1. Befehl an Magister Bartholomaus, nach S.
Creus mit den Malern zu ^ehen, um sich zu informieren;
2. Befehl an denselhen, mit Abt und Monchen zu beraten
und mit den von Sizilien iibersandten Steinen den Bau zu
be^'innen; 3. Abt Bonanatus von S. Creus an den Konig be-
richtet iiber die priichtigen Malereien des Grabmals durch
Andreas de Turri; 4. B. Riciuerii Baumeister des konis^lichen
Palastes, soll nach S. Creus gehen und die Masse zu einem
neuen Grabmale (fiir Jayme und seine Gemahlin) nehmen;
5. Jayme an Abt Petrus von S. Creus iiber das neue Grab-
mal und Unterhalt des Baumeisters. 1291— (1312)3 Januar 16.
1. Magistro Bartholomeo lapicide civi Tarrachonensi.
Cum nos intendamus in monasterio sanctarum Crucum hono-
rabilem construi facere sepulturam ad opus domini Petri felicis
recordationis regni Aragonum patris [nostri]^) dicimus et
mandamus vobis, quatinus visis presentibus una cuni Egidio
P. Sancii '')... accedatis . ad monasterium supradictum et
videatis et consideretis ea, que necessaria fueriut ad sepul-
turam predictam, simul cum dictis^ pictoribus nostris et in
continenti incipiatis in tempore supradicto, prout vobis et
dictis pictoribus nostris visum fuerit iaciendum ad construc-
cionem sepulture. Dat. Barchinone IIII. idus Augusti [1291].
2. Magistro Bai-thoiomeo constructori operis ecclesie
Terrachonensis. Cum nostre voluntatis sit, ut corpori illu-
strissimi domini regis Petri inclite recordacionis geuitoris
nostri in monasterio sanctarum Crucum per vos et de consilio
a) Fehlt Eeg. b) Ob zwei Namen? Ob die Maler? c) Nocli nicht
genaiait.
— 906 —
vestro sepnltiira venerabilis construatur: mandamus vobis,
quatenus visis presentibus ad prefatum monasterinm persona-
liter veniatis et cum abbate et conventu eiusdem deliberatione
babita condecenti ad construendam eandem sepulturam ad-
hibita diligencia, ciuam poteritis, iuxta ingenium vestre artis
cum illis lapidibus, quos nos ad hoc misimus de Sicilia ad
dictum monasterium et aliis etiani, quos vos ad idem opus
expedire videritis, quando conveniencius fieri poterit, proce-
datis.
3. Signilico, domine, vestre regie maiestati magistrum
Andream de Turri pictorem, civem Ilerdensem, in opere pic-
ture, quod per eum fieri mandastis super sepulcro excellen-
tissime recordationis domini regis, vestri serenissimi genitoris,
egregie incepisse, ita quod quasdam ex illis crucibus, que
sunt ipsius tumuli testudini superstantes tam auro subtili in-
genio super posito quam aliis diversis coloribus ad hoc per-
tinentibus insertis artificialiter et inpresis aparencia satis
laudabili decoravit et videtur, quod, si modo simili contiuuare
perficere poterit ipsum opus, dummodo durabile sit, ciuod
ipse niagister asserit ])erpetuo duraturum, quasi nulhim oppus
prius erit, secundum quod postea aparebit, et cuilibet intuenti
manifeste videbitur, quantum perpendi potest, nobilissima
sepultura.i)
4. . . . Construatur quoddam sepulcrum seu tumba
similis illi, in quo sepultum est corpus iihistnssimi domini
regis Petri clare memorie patris nostri, et providimus, quod
vos una cum P. de Pennafracta tenente castrum nOvStre civi-
tatis Ilerde intersitis personaliter in monasterio supradicto
[XV?] die presentis mensis Septembris, ut ambo insimul inspecto
dicto sepulcro recipiatis mensuras et formas eiusdem . . .
Dat. Gerunde kalendis Septembris anno domini MCCCXII.
') Bittet um Geld, weil das Kloster wegen der Unfruchtbarkeit der letzten
Jahre den Kiinstlern und Handwerkern nicht einmal die Nahrungsmittel, wie
der Konig befohlen, Jiefern kann. Stiick ohne Datum. In einem zweiten
Schreiben von 1307 Mai 3. Rechnung des Abts fiir dea Konig ratione picture
tumuli, Mag. Andreas de Turri und Bemardus de Valle erhalten 400 Sohdi.
Wahrscheinlich hat Mag. Andreas de Turri 1305 Anfang Dezember begonnen.
Damals wird er vom Konig nach S. Creus gesandt, der lassen will pingi quas-
dam columpnas seu capitellas tiimuh regis Petri. Reg. 236 f. 82.
— 907 —
5. . . . Si provideretur in monasterio vestro Petro de
Pennafracta lapicide Ilerdensi, qui ibi veuerat pro sepulturis
faciendis: significamus vobis . . ., quod dicte sepulture fiant
ab apposito sepulture domini regis Petri . . . videlicet in alio
latere ecclesie et quod fiant iusta(?) unum tabernaculum et
quod ipsum tabernaculum fiat ad modum et formam et de
eisdem mensuris, quibus tabernaculum sepulture dicti domini
regis Petri patris nostri factum est et constructum . . . Dat.
XVII. kaleudas Februarii anno domini MCCCXII.2)
Reg. 93 f. 144; Reg. 92 f. 23^; aus einem Album moderner Abschriften ;
ebenso die Notiz der Anmerkung; Reg. 240 f. 64; Reg. 240 f. 133. Ein wich-
tiger von mir gefundener Bericht tiber die Bauten wird von anderer Seite ver-
offentlicht. Notizen iiber diese beriihmten Denkmaler und Abbildung in der Zeit-
schrift: Die christl. Kunst Jahrg. 1906 S. 55. — Ich fiige hier an: Am 20.
November 1313 bekundet Jayme II., dass Bernardus de Puteo pictor civitatis
Barchin. amore nostri apud Balaguerium causa residendi sich begibt, weil dort
kein sue artis magister sich aufhalt.
582. Jayme II. gestattet deiu fr. Doiiiinicus de Jacca, dass vou
deiu Gelde, das er vou seiuer Legatiou au die Kurie eriibrigt
hat, Bucher fiir deu Kouveut seiues Klosters angeschafft
werden. Valeucia (1297)8 Marz 12.
Venerabili et religioso viro fr. Domiuico de Jacca de
ordine Minorum salutem etc. Cum ex peccunia per nos vobis
tradita in legacione, quani in Romanam curiam vel alia loca
pro nobis fecistis, quedam remanserit peccunie quantitas penes
vos nobis restituendam, in remissionem peccatorum nostrorum
et ad anime nostre salutem volumus et concedimus, quod libri,
qui de parte peccunie predicte empte sunt, et alii, quos per vos
de predicta peccunia emi mandamus, dentur et assignentur con-
ventui fratrum Minorum Jacce, ita quod nullotemporea conventu
illo valeant separari. Et si forte contingeret, quod libri ilH
ad locum alium modo quolibet transferrentur, retinemus nobis,
quod nos libros i^redictos possimus statim recuperare et resti-
tuere seu restitui facere conventui supradicto. Dat. Valencie nil.
idus Marcii [(1297)8].
Reg. 264 f. 235.
.581 2) Der Abt soll fiir Unterhaltung sorgen. Salarium gibt der Konig. Die
columne kommen von Gerona.
— 908 —
583. Bucherbestelluiigen und Kiiufe durch Jayme II.: 1. Per-
gamentlieferung fiir ein Buch fiir die kgl. Kapelle; 2. Offi-
ciarium fiir die Infantin Maria; 3. Schrift iiber die Apocalypse,
die den Templern gehorte; 4. Kauf eines Psalteriums;
5. Kauf eines Buches de comuni eloquio. 1298— (1313)4.
1.) Dilecto camerario suo C. de na Muntaguda salutem et
dilectionem. Cum fr. Ferrandus cappellanus noster de mandato
nostro fieri faciat et scribi in civitate Ilerde quendam librum
ad opus capelle nostre, dicimus et mandamus vobis, quatinus
faciatis, quod dictus fr. Ferrandus vel ille, qui dictum librum
faciat et scribat, habeat et habere possit pergamena et alia
necessaria ad faciendum et scribendum dictum librum . . .
Dat. Barchinone VI. idus Madii anno domini millesimo CC
nonagesimo octavo.
2.) Cum nos velimus mittere inclite infantisse Marie filie
nostre ad opus capelle sue quendam librum vocatum officia-
rium, qui fuit inclite domine Blanque regine Aragonum bone
memorie consortis nostre, quemque ordini ipsius monasterii
legavit, et nos velimus, quod per merinum Cesaraugustanum
G. Palacini tradatur vobis precium competens pro libro pre-
dicto: ideo vos rogamus attente, quatenus . . . ipsum librum
dicto Merino . . . tradatis mittendum per eum infantisse superius
nominate. Dat. Valencie XIII. kalendas Madii anno domini
millesimo ccc duodecimoi).
3.) Jacobus lideli nostro Nicholao de s. Clemente, civi
Ilerdensi salutem etc. Intelleximus, quod vos tenetis quendam
librum, in quo tractatur de apochalipsi, qui fuit fratrum
ordinis milicie Templi quondam et inventus in castro Montis-
soni. Quare cum nos librum i})sum habere velimus, vobis
dicimus et mandamus, quatenus predictum librum nobis visis
presentibus omni mora postposita transmittatis et hoc ali-
quatenus uon mutetis. Dat. iu loco de Pratis VI. nonas Julii
anno domini MCCCXIII.
4.) Nos Jacobus etc. recognoscimus debere vobis Jo-
hanni de Prohomne notario Cesaraugustauo pro quodam
1) Seinem Merinero G. Palaziiii schreibt er, dass er mit den Nonnen
verhandeln, den Preis zahlen und das Buch dem Medicus der lufantin geben
soU. Daselbst.
— 909 —
psalterio glosato, quod de maiidato nosti-o scripsistis ipsum-
que dedistis (?) inclito itifanti Johanni nato nostro karissimo,
trescentos solidos Barchinoneuses . . . Dat. Va^encie XIIII.
kalendas Februarii anno domini MCCCXIII.
5.) Jaf'obus etc. fideli scriptori suo G. Palaziui, merino
Cesaranguste etc. Cuni nos velimus liabere quendam librum
de comuui eloquio, qui venalis exponitur apud Cesaraugustam,
quemque vobis hostendet Johannes de Prohomne notarius
Cesarauguste, . . . manchxnms, quateuus de redditibus et iuribus
merinatus predicti ematis librum predictum ad opus nostri
de consilio tamen dicti Johannis . . . Dat. Yalencie XVI. ka-
lendas Aprilis aimo domini MCCCXIII.
Reg. 264 f. 323; 273 f. 36^; 274 f. 21; 274 f. 150 und 1.^0 ^. Wahr-
scheinlich haiigt mit dem letzten Kaufe folgendes interessante Schreiben des
Johan de Prohonine notario publico de Qaragova zusammen: Alguns ans ha
passados, quel honrado don Pascual de Gozmar prior de la sied de Qarago^a
me prego caiaraent, que yol ficiesse mi liuro, que a nompre Comuniloquia de
buena letra et material») delicada et quel o fazia fer per a presentar a vos et
que prendiesse lo que queria per mi trebayllob) . . . senyor, aviendo grant
volentat de servir vos et porque saber et plazer aviessets con el livre. fi[(;o?],
que la obrab) . . . formosa et delicada, quanto yo puc. Et, senyor, per al-
.gunas de vegades que yo vosc) . . . faular en la cort generai de Aragon
primera passada, ajustada en Qarag0(?a daquella misma escriptura del liuro assi
como de la cosa pubUca et de senyor, que vertudes et que costumpnes et
condiciones deve aver en si et de todes sus afferes contra vassallos et como
deve seer regido et governado en si et muytas otras buenas propriedades, que
senyor deve aver en si: todo faulla en aquel liuro. Et assi, senyor, he sabido
porcierto, que encara no avedes avido el dito Uuro. Soll das Buch vom Prior
foidern, aber nicht sagen, dass er den Konig zu der Fordermig veranlasst
hat. CRD ap. 63. Ohne Datum.
584. Biscliof Petrus voii Lerida aii Konigiii Blaiicha: Da in
Huesca die Friichte nicht so gut geraten wie in Lerida,
sendet er eine Fracht von solchen, die am wenigsten durch
die Fahrt leiden: gute Birnen, ^zarte" Haselniisse, und fiigt
7 Mellonen hei; bittet, nicht das Oeschenk, sondern die Ge-
sinnuiig des Spenders zu beachten. Lerida (1299—1308)
Juli 20.
Serenissime ac illustrissime domine, domine Blanche Dei
gracia regine Aragonum Petrus Dei graeia Ilerdensis epis-
583 a) materiel et. b) Ein bis zwei AVorter fehlen. c) Polgt o; ob horte,
oder ahnliches?
— 910 —
copus salutem in salutis auctore ac se paratum ad eius bene-
placita voluntatis. Quia cogitamus, quod fructus non inve-
niuntur ita boni Osce secundum quod hic Ilerde et in partibus
convicinis, ideo de fructibus, qui ad presens minus leduntur
in portando, videlicet de bonis piris, avellanis teneris vobis
unam sumatam simul cum septem mel[o]nibus per latorem
presencium curavimus destinare ; supplicantes excellencie
vestre, ut non [m]inus et affectum respicere debeat ti-ans-
mitentis. Et si qua alia vestre dominacioni placuerit, que nos
possimus in istis partibus invenire, nobis ut devoto vestro
cum firma parendi fiducia rescribatis. Dat. Ilerde XTTT. ka-
lendas Augusti.
CED Juli. Or. Pag. Ssp. Petras regierte in der angegebenen Zeit.
585. Schilderung wie im Kloster S. Cucuphat in Gegenwart
Jaymes II. der hose Geist in eiuem Besesseuen gestand, dass
unter dem Bodeu der Klosterkirche der h. Albus ruhe; wie
der Konig einmal um Reliquien dieses Heiligen hat und
man sie nicht flnden konnte; wie die Monche die Tumha des
h. Albus fandeu und mit seinen Reliquien den bosen Greist
vertrieben. Nach 1299 Mai 6.
Anno ab incarnatione domini nostri Jhesu Christi mille-
simo ducentesimo nonagesimo secundo, die martis, que fuit
pridie nonas Maii iUustrissimus dominus Jacobus Aragonum,
Sicilie, Maioricarum et Yaleucie rex ac comes Barchinoneusis
casu ac causa spaciandi venit ad monasterium sancti Cucu-
phatis Yallensis cum militibus, civibus atque pluribus aliis
probis hominibus et invenerunt ibi quaudam mulierem iacen-
tem semimortuam et ex meute positam ante altare beati
Michaelis. Que graviter vexabatur a spiritu inmundo, qui
vocatur Pilot^), secundam quod ipse spiritus inmundus adiu-
ratus per virtutem Christi phiries confessus fuit. Et
abbas et fratres monachi eiusdem monasterii hoc videntes
pietate ac caritate moti adduxerunt ligiium dominice cru-
cis et reliquias apostolorum Simeouis et Jude ac gloriosissimi
Christi martiris Cucuphatis. Cum autem abbas et dicti fratres
scirent, quod tempore, quo ecclesia eiusdem monasterii fuit
^) So wird der Patron eines Schiffes genannt.
— 911 —
pavimentata, fuissent inventa ibidem ossa pulcra recencia
et bene re[dol]encia (?) et ibidem subtus pavimentum in
eadem tumba reposita, coniuraverunt predictum malignum
spiritum per virtutem eiusdem preciosissimi ligni et reliquia-
rum apostolorum Simonis et Jude ac gloriosissimi martii-is
Christi Cucuphatis, ut diceret ac manifestaret eis, utrum^)
. . . ibi iacebat, esset sanctus (?) et quod esset eius nomen.
Et pluries adiuratus eisdem virtutibus'') . . . ter atque pluries,
[quod sanctus] erat et vocabatur sanctus Albus; domino rege
hoc audiente [cum] suis militibus et aliis premissis, qui cum
eo venerant et domino fratre Geraldo Dei gracia abbate dicti
monasterii una cum suo conventu. Hoc quidem plures alii
(?), eodem modo vexati et eisdem virtutibus adiurati sepe
iam dixerant ac manifestaverant, quod iuxta altare sancti
Michaelis iacebat quidam sanctus, qui vocabatur Albus. Et
dominus rex motus devotione et sancto spiritu illuminatus
ex hiis, que viderat et audiverat, cum recessisset a dicto
monasterio et esset iu castro, quod dicitur de sancto Marci-
aH, misit tres milites sive filios militum ad dictum monaste-
rium, ut darentur ei de reliquis sive ossibus illius sancti, quas
preces non potuerunt ducere ad effectum, cum reliquie dicti
sancti essent subtus pavimentum [et nemo?] haberet certam
memoriam de loco^) . . .
Fecerunt oracionem, ut dominus ostenderet eis reliquias.
Oratione autem facta venerunt ad locum, in quo fore suspi-
cabatur idem sanctus et ibidem fodi fecerunt. Aliquantulum
autem fosso voluntate diviua quedam tumba lapidea fuit in-
venta, in qua erant reliquie predicti sancti abscondite, pre-
sente predicto canonico, nuncio dicti domini illustris regis.
Hoc autem videns predictus nuncius reversus fuit ad regem
et narravit ei, quod invente erant reliquie, quas concupierat.
Et etiam affirmatum atque confessum a spiritu immundo
multis presentibus et audientibus, quod ille erant reUquie dicti
sancti. Et dominus rex, ut cicius potuit, ad monasterium
a) Zwei Worter weg.
2) Es folgt dann, dass der Konig den Kanonikus Dalmacius de Marimundo
aus Barcelona ins Kloster geschickt, mit der Aufforderung am folgenden Tage
zu suclien. Das geschah.
— 912 —
prelibatum accessit et eo presente et requirente reliquie eius-
dem sancti de dicta tumba lapidea humiliter ac devote fue-
runt extracte et in quodam lignea techa recondite cum pulcris
sudaribus et adducte super ipsum spiritum immundum, qui
acriter ululavit ac fortiter clamavit. Requisitus a dictis fra-
tribus, quare hoc faceret, dixit, quod animam eiusdem sancti
Albi videbat venientem et eam associantem sanctum Micha-
helem archangelum et beatum Peti"um ac gloriosissimum
Christi martirem Cucuphatem, qui omues divino precepto
recedere euni conipellebant a corpore mulieris. Hoc modo,
divina misericordia inspirante ac supradictis presentibus, fue-
runt invente reliquie corporis sancti Alln. Post hec autem,
domino illustrissimo rege recedente, spiritus maliginis fuit
sepissime per monacos adiuratus per virtutem eiusdem cor-
poris santissimi*') Albi, et cum fratrum adiurationes contemp-
neret propter suam maliciam sive eorum fragilitatem et indig-
nitatem, ipsi monachi suspendunt ad colluni eius os parvissi-
mum eiusdem corporis santissimi Albi et statim spiritus in-
mundus graviter ulula\dt ac clamavit, dicens, quod amplius non
poterat in cor})ore mulieris permanere nec una cum reliquiis
dicti santi Albi in eodem corpore stare, et in continenti ab
ea recessit, mulieri mente sana ac corpore remanente, tunc
et nunc, et gracias Deo e statim^) agente et santissimo Albo.
CRD. 220 Gleichzeitig. Ausfert. Pap. Sdimaler Streifen.
586. Jayme n. toekiuidet, dass sein Kanmierer Arnald de
Reposito aus der koiiiglicheii Schatzkammer Tuche, vergoldete
Sporen, Messer, Geldbeutel, gestickte Henideii, Biiclier, Kreuze,
Becher an Terwandte des Konigs (Gemalilin, Mutter, die
Sohne der Konigin von Neapel und Mallorca), aragonesische
Edle und Tertraute (A. von Yillanova) usw. gesclienkt hat.
(Mai 1300).
Nos Jacobus etc. tenore presentis albarani fatemur et
recognoscimus vos fidelem et familiarem Arnaldum de Repo-
sito de camera nostra dedisse et tradidisse de voluntate nostra
et mandato nostro personis infra scriptis de rebus et ioca-
libus penes vos existentibus per nos vel aliquem nomine r
^) So Ausf. immer. cj So Ausf.
— 913 —
mandato nostro in camera vobis traditis et comissis res et
iocalia, prout inferius declarantur. Primum videlicet quan-
dam peciam de panno de cirico livido . . , de filo auri de
Chipre et quandam aliam peciam de cirico viridi pahonato
cum operibus fili auri de Chipre altari sancti Mathei de Sa-
lernoi). Item quatuor paria calcaria cnm corigiis de auro
Frisio et cum scutis de signo regali illustri Roberto duci
Calabrie. Item unum par cirothecarum de cervo nobili quon-
dam^) Petro Cornelii.2) Item quendam cultellum cum manico
de argento esmeltat cum scutis regalibus et cum vagina de
argento cum aliquibus operibus et cum corda de cirico viridi
cum dyobus . . . de perlis fiHo maiori regis Maioricensis^)
. . . Item duos cultellos sive ganivets cum vagina et manicis
eburneis et forficis franciscis cum cordone viridi de cirico
Sancio fratri nostro*) . . . Item quandam corrigiam, que erat
in inferiori parte de cirico violato cum tribus listis de cirico
rubeo et in parte superiori facta ad crocum ad signum regale
cum filo auri et cum esmalts et scutis signi regalis et illustris
Frederici^) et in mosqueta cum capite leonis, quod teuebat in
ore quendam florem, illustri domine Blanche karissime consorti
nostre. Item quandam corrigiam et quoddam marsupium de
cirico . . . cum floribus de cirico livido et cum avibus viridis
et rubeis,*quod etiam marsupium erat forratum de coria,
corrigiaque erat sine omni guarnimento, dicto nobili quondam
Petro Cornelii. Item quoddam marsupium de opere de lac,-
de filo auri et argenti et cirico cum duabus bursetis eiusdem
operis in los candadors predicte domine regiue consorti nostre.
Item nobili Jacobo Petri^) fratri nostro quandam ciricam
operis de filo auri et argenti et de cirico cum . . . aquilis,
que erat guarnita de argenteo deaurato cum quibusdam lapi-
dibus seu gemmis rubeis et lividis cum quodam marsupio
a) So steht da!
1) Dort hielt er sich auf seiner itahenischen Kriegsfahrt auf ; an Salerno
hat er auch geschrieben.
^) Ein Yerwandter des Konigs.
3) "Wahrscheinhch dem Monch gewordenen Jayme.
*) Sohn Pedros d. Gr. und der Jnes Zapata, Johanniter.
5j Doch Kaiser Friedrich II.?
^) Jayme Perez, Sohn Pedros d. Gr. von einer Maria.
Finke, Acta Aragonensia. 58
— 9U —
eiusdem operis. Item quandara aliam ciricam operis de
Ungaria de filo auri et de cirico cum perlis et guarnimento
argenti nobili Beatrici sorori nostre. Item quandam tovay-
lolam de cii^co livido cum listis de filo auri, quam habuimus
pro involvenda in ea quadam ymagine, quam posuimus in
capite lecti nostri . . . Item eidem consorti nostre quandam
camisiam sutam ad puuctum de Ungaria cum filo auri et
argenti et de cirico cum trena nigra et opere perlarum in
orla cabecii et manicarum. Item duas cruces de iaspi, que
erant in quadam bustea lignea depicta . . . consorti nostre
supradicts. Item duo paria texellorum de perlis, que erant
in dicta bustea nobili Sancio de Aucilione. Item quendam
ganivetum cum manico vitreo, que erat similiter in dicta
bustea predicte consorti nostre. Item unum par texellorum
de perlis, qui erant in eadem bustia illustri Alfonso regi
Castelle^) consanguineo nostro. Item quendam pendonem
operis lag de filo auri et argenti et de cirico cum scutis
regalibus et aquilis nigris inclito infanti Jacobo primo-
genito nosti'0 . . . Item quandam benam de sagnar opera-
tam de filo amd et de cirico cum litteris nobili dompne
Beatrici de Angularia . . . Item queudam librum cum
postis osseis ipse domine regine. Item quendam alium
librum, qui incipit : Tots homens, eidem domine regine.
Item quendam aliam librum, qui incipit: Domine, ne in furore
tuo, eidem consorti nostre. Item quoddam marsupium sutum
cum cirico, in quo est quidam liber, quod accepimus ad opus
nostri dictumque librum postea dedimus dicte consorti nostre
. . . Item quandam cortinam de lecto in unum sobrecel . . •
regine matri nostre . . . Item quandam cupam cum copone
argenti deauratam, que erat ponderis quatuor marcharum et
quatuor unciarum magistro A. de Villanova fisico . . . Itera
quoddam evangelister cum tabulis argenti et aliquibus lapi-
dibus sive gemrais in circuitu, quod mandavimus tradi . . .
fratri P. Alegre ad opus capelle nostre . . . Quoddam psal-
terium parvum, quod erat in quadam bursa de panno, . . .
sepedicte domine consorti nostre . . . Itera duas pecias de
camellots, que fuerunt filiarum nostrarum, de quibus facte
^) Dem Pratendenten Alfonso de la Cerda.
— 915 —
fuerunt quedam . . . tunica et gramasia ad opus nostrum . . .
Item quendam librum, qui incipit: Lacrime de Dieu, domine
regine consorti nostre. Item quendam alium librum, qui in-
cipit: Flos virginum, eidem consorti nosti-e . . .
CRD 549 s. f. Konzept Pap. WahrschemJich aus der Zeit kurz nach
der sizilianischen Kriegsfahrt stammend.
587. Torgehen gegen die Alexandrienfahrer; verschiedene
Gutachten. (Anfang des 14. Jahrh.)
1. Ombertus de Capite pontis legum professor et devo-
tus iudex curie vestre et Bernardus Maior humilis scriptor
vester . . . In facto inquisicionis Alexandrie procedimus, in
quantum possumus viriliter et potenter, publicando inquisi-
ciones contra illos, quos culpabiles reperimus. Set deffendunt
se allegando privilegia, franquitates et deffensiones, quas omni-
modo adiuveuire nitimtur . . . In brevi plures, condempnatos ad
curiam transmitemus, siprius venire noluerint causa componendi
. . . Super facto Jssachi Viues Judei defuncti, prout vobis per
Romeum Geraldi scripsimus, diligenti inquisicione procedimus
inquii-endo et iam invenimus, quod plures comandas fecit ad
partes Alexandrie, et non invenimus, quod de omnibus co-
mandis fuerit absolutus. Et ideo caveat vestra regia mage-
stas, ne decipiatur, si de compositione tractetur, quia multum,
prout intelleximus, in diviciis habundabat.2) Dat. Barchinone
quarto kaleudas Septembris. ^)
2.) P. Marci thesaurarius an den Eonig: Diffinitio wegen einer naveta
des Bemat de Mooya, que era anada ales partes de Alexandria per V. mill.
sol. Als die Nota der carta gemacht wurde, erklarte die Partei des Bernat,
sie nahme sie nicht, wenn darin stjinde ,havia portades coses vedades'. Die
Sache sei: B. de Mooya war, als fr. Eoger ennordet wurde, in jenen Gegenden
Eomanias; derKaiser hess ihngefangen setzen. Wahrend seiner Gefangenschaft
liess er das Schiff einem Genuesen, der es mitFusta und andere Sachen beladen
nach Alexandrien fuhr. Dieses wurde von 5 Zeugen bejaht. Bittet um andere
Entscheidung durch B. Averso. Er kann es nicht, car en la poder, que donat
me havets, ne havets acceptat: coses vedades. Barcelona derrer dia Dabril.
3.) Thesaurar P. Marci an den Konig: Micer Umberto en Jacme Monge
iutges, und B. Major senden Schreiben der feits de Alexandria. Nach ihrer
Kommission konnen sie nur vorgehen gegen: que hi son anats o hi han trames
*) Ombertus bittet spater gleich seine Forderungen aus diesem Gelde de*
Juden zu decken!
58*
— 916 —
de VI. ho de VII. ayns aeiKja. So ergibts sich aus einer Verordnung, die P. Lobet
escriva ha treta dels vostres registres, qui son al Espital. Ein reicher Biirger
Barcelonas P. Marc sandte von Sizilien Fleisch nach Alexandrien; er konnte
nicht gut gestraft werden. Mit R. Qatorre hier, der Kuirasse und andere
"W^affen feiiigte und nach Alexandrien ausfiihrt, hat er komponiert auf DC
sol. : cor eij la mia comissio es acceptat, ,coses vedades'. Durch Bernard Averso
moge Urk. gemacht werden: Alles, was nach Alexandrien geht oder gegangen
ist bis auf den heutigen Tag, unterHegt der Verordnung. — Ein Admiral des
Konigs von Ajmenien habe den Konig von Armenien getotet. Auf Befehl seines
Vaters nehme der Herzog Robert alle Schlosser, que en Rogero havia en Ca-
labria, a comen^ar . . . la guerra ab lo rey en Frederich. La obra dela ca-
peUa se fa a gran pressa. axi que dins breus dies se acabara lo cloquer. Barce-
iona dijous XVI. dies del mes de Maig.
5.) Thesaurar P. Marci an den Konig: Die Entscheidung iiber die
Alexandrienfahrer wurde gemacht. als der Konig nach Sizihen zog: per gran
cuj^ta que haviets de diners. P. dez Vilas fragte nur allgemein, forderte, was
er wolite und die Angeklagten gaben, was sie wollten. So seien wohl 200 Briefe
ausgestellt. Eine Neuordnung sei imbedingt notig; que, si la diffinicio spiritual
no vale, que meuys deia valer lo temporal. Es ist gesagt, wenn ein Schiff mit
forment nieht hinfiihre, ware Alexandrien desabitada!
5.) Bemardus de Sorriano ammiratus, Ombertus de Capite pontis und
Bernardus Maioris scriptor an den Konig: Verschiedene sind gefangen gehalten,
die nach Alexandrieu fuhren, et aliqui de eisdera res ahquas prohibitas porta-
verunt. Sie verlangen stets: capibrevia navium et notulas tabellioniun. Die
Blirger erklaren Privilegien zu haben und wollen mit dem Konig verhandeln.
Wie soUen sie vorgehen? Diirfen sie Korperstrafen verhaugen? Das muss ge-
regelt werden. Dat. Barchinone undecimo kalendas Julii.
6.) Admiral B. de Sorriano an den Konig: Der grosste Teil der Inqui-
sitionen gegen die Alexandrienfahrer sei erledigt. To e gran desgrac dels
homens de Barehinona e yo non e vulgut guardar grac ni desgrac dels, sino
complis lo vostre manament. Nach Wunsch des Konigs soll der grosste Teil
des Geldes, das hier einlauf t, verwandt werden : en boscar XXX galees a honor
et a profit vostre et de la vostra terra. Empfiehlt zunachst Beschaffung der
Halfte. Barcelona Juni 22.
7.) B. de Sarria an den Konig: Heute, Sonntag 28. Mai, ist das Schiff
des G. Sabastida genommen, das von Alexandrien kam, mit allen mariners, die
er ins Gefangnis geschafft. Der patro des Schiffes erklarte, dass er schon mit
P. March txesorer vostre, gesprochen habe. Es sei unwahr: que en la dita nau
no avie smon mercaders estranys e comanades domens estranys; er sei durch
Vertrauensleute imterrichtet: dass darin comanades de mes de L mercaders
de Barchinona gewesen; mit Recht konne man von dem Schiff viel erheben.
CRD 12411, 11362, 11538 (vom 16. Mai 1308). 11539, 11829, 11617.
CRD 4065. Clemens V. gestattet Alexandrienfahrt eines Schiffes pro
liberatione fr. Dahnacii de Rochabertino olim de ordine Temple. — Vgl. 12538. —
— 917 —
Kasten Granada: der Christenalkalde von Tlemessen woUte mit Waren aus
Barcelona und Mallorca nach Cypern und ins hl. Land. Konig Robert glaubte,
dass er Alexandrienfahrer sei und setzte ihn gefangen.
588. Gnyleriiius de Calavera an seinen Oheini A. de Calavera,
Portarius Konig Friedrichs: berichtet iiber Familien-
verhaltnisse, seine Studien, seinen Wiinsch Jura zu studieren
und erholft Unterstiitzung vom Oheim. Canta\ieja October 2.
(Anfang des 14. Jahrh.)
Venerabili viro sciencia et raoribus graciosis insignito
A. de Calauera patruo, non patruo set patri et unico refugio
singulari Guylermus de Calauera filius defuncti Petri de Ca-
lauera fratris vestri, eius humillimus nepos, comorans in Can-
tauetula, salutem cum omni genere felicitatis. Quem ad modum
cervus desiderat fontes aquarum, ita, domine patrue, animus
meus personam vestram, quam cotidie videre occalis cordis
affectat, faciey occulis feliciter intueri. Noveritis, domine,
quod in proximo festo venienti sancte Caterine erunt tres anni
elapsi, quod pater meus obit, cuius anima requiescat in pace.
Item domine, sciatis, quod ego sum maior fratrum meorum et
sunius IIII fratres et tres sorores. Et ego, domiue, iu scien-
ciis=*j grammatices et logices sum suficiens. Nunc, domine,
desidero, si suppetant sumptus, ad venerabilem iuris scien-
ciam pervenire, et ideo, cum ego indigeam iuvamine vestro in
hoc et in alus, vestram personam quamphirimum a me desi-
deratam duco humiliter, ut valeo non ut debeo, exorandam,
quatenus michi de antedictis aliquod responsum dignemini
delegare. Sciatis, domine, quod baiulus Cantauetule, patruus
meus et vester, et mater mea et soror vestra, amita mea dona
Ramona perfruuntur corporis sanitate, quod de vobis scire
afifectant pagina remisiva. Vale^) in illo, qui pro humano
genere sumere voluit formam servi, et personam vestram crea-
tor omnium in prosperitate custodiat in eternum. Dat. in
Cantauetula VI. nonas Octobris.
CRD 12756. Adresse: Venerabili ^iro A. de Calauera portario domini
Frederici incliti regis. Qe^iHe Me^cine. Warum dieses Schreiben im Archiv
der Krone sich findet?
589. Bischof Petrus von Lerida an Jayme II. : Besteuerung
der geistlichen Kreise fiir die Unterhaltung des neuen
^^a) scienciarum Or. bj So Or.
— 918 —
Studiums; Rektoren uiid Geistliclie von Teniplerkirclien
strauben sich zu zahlen. Deshalh wurden sie exkomniuniziert.
Auf Teranlassuni? der Templer yerboten Justicia und Jurati
in Monzon dort die Terkiindigung des Bannes, sonst wiirden
die Geistlichen eutliauptet. Die Geistlichen verliessen die
Stadt. Lerida 1301 August 8.
. . . Magestati regie iiotum facimus per presentes, quod
nos una cum consensu venerabilium decani et cappituli nostri
Ilerdeusis imposuimus nuper subssidium rectoribus, abbatibus,
vicariis et aliis clericis beneficiatis in civitate et diocesi Her-
densi ex causa rationabili et honesta et pro utilitate omnium,
videlicet ratione studii per vos Ilerde no^iter instituti. Et
aliqui abbates, rectores seu vicarii ecclesiarum, in quibus
Templam solum habent presentationem, taxationem dicti subs-
sidii, in quo sicut et alii de dicta diocesi taxati fuerant, in
prefixo termino solvere noluerunt. Quam ob rem ipsos moni-
tione canonica precedente excommunica\imus et eorum eccle-
siam exigente ipsorum contumacia supposuimus ecclesiastico
interdicto ... Et modo ex eo, quia dicti clerici denuncia-
bantur excommunicati et eorum ecclesie interdicte, in villa
Montissoni prefati Templarii per iusticiam et iuratos eius-
dem ville mandaverunt abbati ecclesie sancti Stepbani et vicario
sancte Marie eiusdem loci, ut a predicta denunciatione, quam
nos mandamus fieri, cessarent, alias quod decapitarentur sine
omni remedio et in continenti, quia ita ordinatum et mandatum
extiterat per Templarios supradictos, qui suut domiui dicte
ville, et quod melius erat eis exire \dllam, propter quod man-
datum tam euorme et tam iuordinatum prefati abbas et \t.-
carius timentes interfici a predicta villa Montissoni exiverunt
. . . Supplicamus, . . . seculare brachium invocantes, quateuus
nobis dignetur super premissis de salutari remedio providere . . .
Dat. Herde YI. idus Augusti anno domini M^. trecentesimo
primo.
CRD 1376. Or. Pap. Ssp. Bischof Petrus hat oft Streitigkeiten mit den
Templern. Als zusammenfassende Arbeit fiir Lerida ist noch immer an erster
Stelle zu nennen Denifle, Die Universitaten des Mittelalters I, 499 ff.
590. Jaymell. fiir die neue Universitat Lerida : 1. Wohnuugs-
anweisung fiir die Studenten; 2. Abiinderung eines Wein-
— 919 —
privilegs ; 3. konigliche Privilegien sind vor den stadtisclien
zu schiitzen. 1301 und 1302.
1 . Noverint universi, quod, cum nos Jacobus etc. ad preces
et suplicationem universitatis scolarium in studio generali civi-
tatis Ilerdensis studentium providerimus, quod tu, P. de Cro-
aria de domo nostra resideas in civitate Ilerde pro dandis
hospiciis dictis scolaribus et pro quibusdam aliis negociis et
serviciis ipsis scolaribus faciendis: idcirco damus et concedi-
mus tibi, quamdiu fueris in predictis, IIII. denar. Jacc. qua-
libet die . . . Dat. Ilerde IIII. idus Augusti anno predicto
[1301].!)
2. . . . Adhuc^) volentes scolaribus studentibus in genera-
li studio Ilerdensi exibere favorem, prout a nobis sepius
postularunt, et quia non decet, quod studentibus proiberi
directe vel indirecte debeant victualia saniora: statuimus et
volumus, quod infra limites per privilegium concessos ad
habitacionem scolarium posset vendi vinum extraneum, excepto
tempore statuto in privilegio domini regis Jacobi. Dat. ut
supra [Cesarauguste IIII. nonas Madii anno domini MCCCII].
Fuit tradita alia litera consimilis nuncio scolarium
Ilerdensis studii.
3. Curie et paciariis civitatis Ilerde etc. Cum nos ex affec-
cione, quam habemus ad generale studium Ilerdense per nos
in civitate predicta constitutum vel etiam ordinatum, concesse-
rimus universitati dictorum magistrorum et scolarium studii
supradicti diversa privilegia de gracia speciali, volentes, . . .
ut studentes ibidem possint provehi ad scienciam et ad mores:
cum vos etiam predicte universitati studencium concesseritis
1) Eeg. 125 f. 89 Klage eines Biirgers von Lerida: obgleich seine Hauser
non sint infra limites hospiciorum assignatorum habitacioni studencium . . .
nulla convencione habita cum eo super loguerio domoram ipsarum compulerunt . . .
ipsum ad tradendum eisdem domos magistris et aliis venientibus ab dictum
studiurii pro habitacione ipsorum. 30. Sept. 1302.
2) An Bernardus de Ponte Vicarius Ilerdensis. Abanderung eines Statuts,
dass in Lerida in der Zeit von Allerheiligen bis Ostern kein "Wein verkauft
werden darf. — Reg. 199 f. 114 Abanderung des Privilegs: Item concedimxis
et laudamus fiir die Universitat. Vgl. VOlanueva, Viage literario XVI, 205.
— 920 —
aliqua privilegia et circa predicta etiam feceritis dictis stu-
dentibus multas conveniencias sive pacta, proquibus observandis
eisdem vos per instrumenta publica obligastis: vobis dicimus
[et] mandamus, ut predicta pri\dlegia nostra eisdem studentibus
per nos generose concessa nec non pri\dlegia, conveniencias
sive pacta, circa que vos predictis studentibus, ut predicitur,
obligastis, faciatis eis inviolabiliter observari, ne propter
violacionem privilegiorum predictorum memoratum studium
possit recipere aliquod detrimentum. Dat. Ilerde nonas
Aprilis. [1302]
Eeg. 98 f. 338 V; 199 f. 76^. Hauptprivilegien stehen Reg. 197 f. 175
bis 181. Reg. 464 f. 166 v— 171 ^.
591. Jaynie II. an P. Messeger: fordert Sendung einiger
geomantiseher oder anderer leichtfertiger Biicher, die er
(der Konig) in seiner Jagend gebraucht, yerschlossen und
versiegelte mogliehst geheini. Jaeea 1302 Juni 28.
En . . . al feel seu P. Messeger dela casa nostra
salut e gracia. Con en les caxes o coffres nostros, qui son
en lo nostre palau de Barchinona, dels quals vos tramet les
claus A. frare vostre, o les vos fara dar a Barchinona, aya
alcuns libres de geomencia^) e alcuns altres dalcunes leugeries,
que nos menavem, mentre erem en nostre jovent en temps
passat, e nos tots aquels libres o escrits, qui dac^o parlen
aver vulara^) : perQo manam vos e dehim vos, que mantinent
vista la leti^a ab en Berenguer Fulit en semps, que volem
que ayats aac^o, obrats les dites caxes o coffres e cerquets di-
Hgenment los libros o escrits damuntdits, quals que sien
daquesta rao, e quels nos t-rametats closes e tancats sots segel
vostre en un sachet, con pus secretament puscats. E si per
aventura hi a\da obs altre hom per aquest, que nos vos tra-
metem, o encara bestia, logats los e trametets nos ho sens
neguna tardanya. E a(;o no alonguets en neguna manera.
Dat. Jacce nil. kalendas Julii anno predicto [1302].
Eeg. 334f. &4v.
592. Jayme 11. an seine Officiale : erinnert an die (xriindung
nnd reiche Ansstattnng der Universitat Lerida; trotzdem
stndieren yiele ausser Landes; verhietet, dass femerhin
391 a) So Reg.
— 921 —
Stndien halber ein Untertan in die Fremde gehe. 1302
September 13.
Dilectis et fidelibus suis universis et singulis oficialibus
nostris in regnis et terris nostris ubilibet constitutis etc. Vos
ignorare non credimus, qualiter nos tum auctoritate apostolica
quam nostra in civitate Ilerde studium in liberalibus artibus
et approbatis scienciis quibuscunque instituimus generale et
qualiter ipsum doctorum et magistrorum magne auctoritatis
presencia tam iure canonico et civili, medicina, philosophia et
artibus curavimus insignire ac donis, libertatibus, graciis et
privilegiis variis decorare. Nunc autem, prout nobis est intima-
tnm, nonnulli de regnis et terris nobis subiectis de iamdicti
studii sufficiencia non contenti terram et iurisdiccionem nostrara
causa studendi exeuntes ad aliena studia sine causa raciona-
bili se facient peregrinos, que hic afluenter inveniunt, ut va-
gandi occasionem inveniant, alibi mendicantes. Afectantes
igitur et volentes, quod, ex quo in dicto studio messis est multa^
operarii non sunt pauci, noveritis nos providisse ac etiam
ordinasse, quod nullus, cuiuscunciue condicionis existat, de
terra seu iurisdiccione nostra audeat vel presumat inde causa
studendi exire nec ad aliud studium preterquam sepedictum
studium Ilerdense accedere sine nostra speciali licencia et
permissu.
Quapropter vobis et singulis vestrum dicimus et manda-
mus, quatenus . . . prohibeatis omnino, ut nullus . . . exire
presumat, . . . facientes . . . per loca insignia . . . publice
preconizari ordinacionem et provisionem nostram . . . Dat.
nt supra. [Idus Septembris anno domini M^CCOTF.j
Reg. 125 f. 65 V. Darunter: De predicta litera fuerunt facte tres consi-
miles. Reg. 125 f, 66'^: Super facto, ne aliquis legat, nisi in studio Ilerdensi.
Vgl. EspaBa sagrada XLVII, 350.
593. Rektor und Studierende der Universitat Lerida an
Jayme II.: bitten um Verlegung der Universitiit nach einem
interessierteren Orte. Das Studium geht immer niehr herunter.
Lorenz Martini Pfarrer von Corbera wird ihm bericliten.
Lerida (Mai 1302) December 13.
Al molt alt seynor en Jacme per la gracia de Deu rey
Darago . . . lo rector els doctors, maestres, conseyllers et
— 922 —
tota la universitat dels escolans, estudiants en lo general
studi de Leyda si*) ... ab tota manera [de] subieccio e de
servy. Seynor, ben sab la vostra real magestat, que moltes
vegades e en Leyda e en Barcelona per nostres missatgers
havem humilment supplicat a la vostra real altea, que fos
vostra mer(;e, ciue, pus los ciutadans de Leryda nohan
cura del estudi, ans lo lexen tot dia afolar e destruir en
moltes de guises, que vos, seynor, en altre loc lestudi ordenas-
sets. E aaco, seynor, vos deu anar lo cor pensan e esguar-
dan. quants profits venen destudi, qui es be ordenat, e en
qual manera los altres reys antigament se son effor^ats e
setibrQen cascun dia daver e de retenii' almeyns un general
estudi en lur terra. E vos, seynor, no devets esser de menor
conditio, majomient con vos ne faretz servy e honor a aquel
loc, on lo voketz mudar. Els ciutadans de Leyda so tiuran
a gran plaer, quen sien descarregats, specialment que ara
expressament dien, que no es lur enteniment daci[ui ha avant
retenir estudi, segons cpie lonrat e discret en P. de Monels^-)
vos dira. Per la qual cosa lestudi ses afolat e safola tot
dia. Emper a(,'o, seynor, a la vostra molt alta e real mage-
stat [conjfiants humilment supplicam, que, si vostra enteni-
ment es de'') . . . un loc de vostra [terra]'') . . . vostra mer^e
de mudar^) . . . car appareyllas nos . . . en altres estudis.
0 si vos, senyor, voliets haver per fonua^) . . . ben
creem, que nos trobariem loc axi e mes sufficient a es-
tudi, que no es Leyda e especialment o en Girona o en
Osma (?) 0 en Montblanc. Daco, sejTior, vos parlara lo dis-
cret en Loren^ MartiniQ,^) rector de la esglesia de Corbera,
estudiant nostre. Al qual, seynor, sie vostra merge de fer
resposta. Yida e victoria sobre los poderosos haje la vostra
real magestat. E vuylle haver a nos en sa gracia. Dat. en
Leyda lo dia de sancta Lucia.
a) Ein "Wort fehlt. '^) Drei bis \ier "^A^oiter fehJen.
^) Ein P. de Monello (Doch nicht der Kanzler?) ist nephandi criminis
condempnatus. Berengar de Monello verlangt fiir sich und seinen Bruder den
Nachlass. Sie hatten schwer zu leiden unter der Infamia. s. f. 696.
^) Der Yerfasser des bekannten tagebuchailigen Berichtes in Finke, Aus
den Tagen Bonifaz VIII S. XXXVin.
— 923 —
CRD 694 s. f. Or. Pap. Spuren eines grossem runden Siegels. In
der Mitte ein Stiick weggefault. Die Neigung zum Verlassen Leridas herrschte
besonders in den ersten Jahren des 14. Jahrh.
594. Jaynie II. aii Rektor imd Uiiiversitat Lerida : liat die
Mitteilung ilires Abgesaudteii gehort; ernialiut ulcht weg-
zugeheu, bis er demuiiehst koniuit uud grossere Privilegien
gewiihrt. Barceloua (1305) Mai 13.
Discretis et dilectis suis rectori et universitati scolarium
generalis studii Ilerdensis etc. Cum reparacio seu mutacio
studii Herdensis multum sit nobis cordi, cum cedat ad hono-
rem nostrum et ad comunem tocius regni nostri utilitatem:
et propterea nunc in nostra curia proposuissemus de ipso
studio ordinare, super quo Domiuicus de Beylcayl archipres-
biter Morelle ex parte vestra ad nos missus penes nos in-
stitit et coram nobis diligentissime exposuit necessitatem et
statum studii memorati : tamen cum propter occupationem
uegotiorum, que in nostra curia nunc tractantur, comode in-
tendere non possimus et c[uia cives Ilerde, qui Barchinone
nunc(?) sunt, super hoc non habentplenam etliberam potestatem,
habita super hiis deliberatione plenaria duximus dictum ne-
gotium diiferendum, cj[uousque nos simus presencialiter in
civitate Ilerde, ad quam in brevi esse intendimus domino con-
cedente. Et ideo vos universos et singulos requirimus et ro-
gamus, quatenus de dicto studio recedere non velitis: nos
enim scribimus doctoribus et magistris, C[Uod ibi remaneant,
quia nos eis vel Ilerde vel in loco alio opportuno satistieri
faciemus. Et cum ibi erimus gracias et privilegia per nos
vobis concessa observabimus et observari faciemus et maiora
eciam concedemus, ut ibidem in studio proficientes [De]o
servire et gubernare rem nostram publicam adiscatis. Dat.
Barchinone III. idus Madii anno predicto.
Eeg. 235 f. 218. Vorher geht: Discretis et dilectis rectori et magis-
tris et aliis lectoribus universis et singulis ad comune scolarium civitatis Ilerde
legentibus in studio Ilerdensi etc. Hat den Dominicus de Beylcal archipresbyter
Morelle gehort. Bittet nicht -wegzugehen von Lerida, da er bald hinkommt.
Dat. B. IIL idus Madii a. predicte [1305].
595. Poncius de Aquileuido prior Vatensis an Jayme II. :
sendet Transsumpt eines Privilegs betr. Kl. Mons Aragonum,
— 924 —
soweit er es iiocli iiiit dem Kristall imd sonstigen Htilfs-
mitteln lesen konnte; Mttet den Konig, dass seinem Kloster
kein Nachteil daraus entstehe. (1306?) October 13.
Yestre regie ac=') dominacioni magnifice presentibus pate-
fiat me vobis mitere transsumptum de verbo ad verbum, in
quantum legi potest cristallo et aliis modis, quibus potui,
cum sit in aliquibus locis vetustate deletum, illius privilegii
Montis Aragonum, si privilegium dici debeat, de quo tran-
sumptum a me per vestras litteras demandatis. In ipso si-
quidem nulla bulla existit nec, quod sit transumptum, nuUa
habetur mentio in eodem, prout in ipsius tenore, de quo nec
littera, in quantum legi potest, nec signuni vel aliquid aliud
deficit, poteritis intueri. Verum cum iam dictum privilegium,
si privilegii nomen mereatur habere, pro loco Montis Ara-
gonum facere videatur: eapropter vestre celsitudini regie duco
humiliter suplicandum, quatenus, si habueritis ipsum neces-
saiium vel alias volueritis transumptum manu publica factum,
videre dignetur vestra magestas regia, quid me oporteat
facere in predictis. Nam paratus sum facere, que salva et
honesta potero consciencia, ita quod in dampnum vel lesionem
YotensiSa) ecclesie vel alicuius alterius non valeat redundare,
que excelse dominationi vestre placuerit me facturum. Data
in Fontibus III. idus Octobris.
CRD 12851. Or. Pap. Ssp. Tatsachlich findet sich in einem Register,
das Stiicke aus der Zeit Jaymes I. und II. enthalt, das Transsumpt eines Pri-
vilegs fiir Mons Aragonum mit Liicken. "Wahrscheinlich gehort das Stiick in
die Zeit, da um die Berechtigung der Besetzung der Ahtsstelle in dem genannten
Kloster an der Kurie gestritten wurde. Vgl. Finke, Papsttum imd Untergaug
des Templerordens II S. 25 zu 1306.
596. Der baiulus Dertusensis G. de Cereto an Bernardus de
Auersone: sendet Antwort des stellyertretenden Dominikaner-
priors von Tarragona (laut welclier kein Bruder im Kloster
das horarium s. Marie besitzt; alle beten es auswendig)^
ferner sein Buch mit einigen Oebeten und Schriftproben
des fr. Jacobus (xarrigaus. Tortosa (nach 1308) November 7.
. . . [Noveritis, domine,]^) quod super eo pridie michi
scripto per dominum regem racione cuiusdam libri: horarium
.595 a) So Or. 5.% aj Loch im Pap.
— 925 —
«ancte Marie, quem per fratrem Jacobum de Garrigans scribi
mandavit, rescribo nunc ipsi domino regi, mitens sibi literam
michi directam per gerentem vices prioris fratrum Predicato-
rum Terrachonensium et queudam librum meum, in quo
alique sunt oraciones inserte satis devote'0 • . . vestre pru-
dencie de predictis coustare poterit per literam domino regi
per me inde uoviter directam, unde vestram deprecor probi-
tatem, quatenus circa ea, que domino regi scribo notificando
sibi et ad memoriam reducendo instare dignemini, quod domi-
nus rex suum michi rescribat beneplacitum et mandatum,
reservando vel remitendo michi dictum meum librum, si
tamen domiuus rex ipsum uoluerit retinere. In fine vero dicti
mei libri feci per dictum fratrem Jacobum scribi tres formas
litere rotunde, adeo ut dominus rex eligat, de qua seu quibus
formis predictarum librum, quem mandavit fieri, seu alios
sihi per dictum fratrem jusserit conscribendos . . . Dat. Der-
tuse pridie nonas Novembris.
Congregavii) omnes fratres, eos interrogans, si haberent
horas beate virginis, quas petebatis. Et non inveni aliquem.
qui haberet. Omnes enim fratres laciunt predictas horas
cordetenus et sic non habent. Ceterum audivi, quod frater Jaco-
bus de Olzina Maioricensis asportat de Parisius filiis regis
predictas horas bonas, pulcras, ordinatas et bene correctas,
cum quibusdam aliis. Valete et pro nobis, si placet, orate.
Dat. Terrachone in festo Omnium sanctorum.
CRD 13006. Or. Pap. Ssp. Der Konig hatte veiiangt die: hore beategene-
tricis Dei Marie iuxta consuetudinem ordinis fratram Predicatorum. CRD 13029-
Ueber die interessante Personlichkeit des Schreibers J. de Garrigans, des friihern
Templers und jetzigen Dominiiianers, vgi. Finke, Papsttum imd Untergang des
Templerordens II S. 61: ff.
597. Tidal de YillanoYa aii Jaymell.: Hagelschlag am
4. Jull iu Xativa; Bitte des Rates nn ihn, den Schaden zu
hesichtigen; sie planen die Hiilfe des Konigs anzurufen und
brauchen dazu Vidal als Fiirspreclier. Er schildert den
b) Zwei Worter fehlen.
^) Angeheftet Antwort des stellvertretenden Priors Bernardus Dui'a[njdi.
— 926 —
Schaden an Weinbergen, Baumen, Getreide. Valencia
(1309? 1320?) Juli 12.
Divenres IIII. dias del present mes de Juliol caech
pedra en lo terme de Xativa, axi que na levada et destroida
la meytat dela orta o pus. E sobre ago los jurats els pro-
homens dela vila de Xativa pregaren me, quel diluns siguent,
que yo devia partii' de Xativa per entrarmen en Valencia^
volgues passar per una partida de la orta per veer a vuyl
lo gran don*), que havian pres. Eago per rao con ells ente-
nian a trametre a vos, senyor, suplican ala vostra alta sen-
yoria, que aguesset merce dells et que yo fees sobre a^o letra
a vos, senyor. E yo, senyor, lo diluns damunt dit passe alj
una gran partida dels prohomens dela \ila per aquella par-
tida dela orta . . . e viu, que les vinens els arbres e ada^es
els panigs tot ho havia destroit. E axi eleix havia toquat
per tot lo terme de Xativa e encara a Montesa . . . Feyta
en Valencia XII. dies de Juliol.
CRD Juli. Or. Pap. Ssp. Die zweifelhafte Datierung nach. der Angabe
des Wochentages.
598. Jayme II. an Bischof Poncius von Lerida: Klagen iiber
nachtliche Ruhestorungen durch hewaffnete Studenten;
fordert Ibhiilfe. Saragossa (1311)2 Januar 2.
Venerabili in Christo patri Poncio divina providencia Uer-
densi episcopo nec non . . . rectori studii Ilerdensis etc. Per-
venit ad audienciam nostram, quod studentes in studio
supradicto seu aliqui ex eis de nocte cum armis et alias in-
honeste per civitatem Ilerde inceduut. Ex quibus inter ipsos
studentes et cives aliquos civitatis eiusdem aliqua dissencio
suboriri incepit et posset de facili grave scandalum suscitari.
Verum cum dicti studentes talibus se non debeant inmiscere
nosque deceat ipsos abinde oportunis remediis cohercere,
ideo vos requirimus et rogamus, quatinus erga corrigendos
et ammonendos studentes predictos taliter provideatis, quod
ipsi honeste die noctuque se habeant atque gerant et inter
dictos cives conversentur decenter nec aliquibus inhonestis
a) So Or.
— 927 —
actibus se inmisceant sive ponant, ut inter eos et dictos cives
omnis scandali et discencionis materia sublevetur. Dat,
Cesarauguste IIII. nonas Januarii anno predicto [MCCCXIj.
Eeg. 239 f. 203.
599. Jayme II. an den Hofrichter Ombertus de Capite pontis :
Ruhestorer fordern voni Kjipitel zu Lerida fiir die Universitat
mehr als vertraa:smassig festgesetzt ist; verlangt Unter-
suchung und Mitteilun;?, da er energisch vorgehen will.
Bjircelona 1312 Juni 22.
Jacobus etc. dilecto iudici curie nostre Omberto de Capite
pontis legum doctori etc. Ad audienciani nostram n[overitis]
pervenisse, quod quidam sub specie boni turbant et turbare
nituntur studium generale Ilerde, querentes plus, quam fuerit
in pacto seu convencionibus deductum inter capitulum Iler-
dense et paciarios et probos homines civitatis eiusdem. Propter
quod dictum studium fuit et est non modicum perturbatum.
Idcirco vobis per presentes iniungimus et mandamus, quati-
nus super predictis veritatem breviter inquiratis, qui et quot
sunt dicti studii perturbatores, referendo nobis vestris litteris,
quicquid inveneritis veritatis. Nos enim huiusmodi turbatores
taliter corrigemus, quod cedet de cetero aliis in exemplum.
Dat. Barcliinone X. kalendas Julii anno domini MCCC^ duo-
decimo.
Eeg. 240 f. 31.
600. Jayme II. an die Paciarii in Lerida: Terhot eigen-
machtig Professoren an der UniversitJit zu ernennen»
(Barcelona 1312 Septeniher.)
Nos Jacobus etc. lidelibus suis paciariis Ilerde etc.
Quia intelleximus, quod vos propria auctoritate vestra aflir-
mastis seu intenditis afirmare doctores, qui legant in studio
Ilerdensi et ex hoc ipsum studium perturbatur, cum iuxta
convenciones habitas episcopus et capitulum Ilerdenses uua
cum rectoribus et consiliariis dicti studii debeant et teneantur
dare sufficientes doctores in dicto studio [ad l]egendum: id-
circo mandamus et dicimus vobis, quatenus de hiis minime
vos intromitatis, set quod dictos episcopum et capitulum et
— 928 -
rectores et consiliarios dicti studii fieri (?) permittatis. Dat.
Barchinone [kalendas] Septeml)ris anno predicto [MCCCXII'^].
Reg. 240 f. 58. Welche conventiones sind hier gemeinf? In den Statuten
um 1300 ist die Beteiligung des Bischofs nicht erwahnt.
601. Vier Sclireiben Jaymes 11. aii deii Biiclier-lUumiiiator
Bernard Gonterii: 1. Illuminierung eines Buches niit Ini-
tialen und Fi^uren; 2. Illuminierung einer Bibel, die der
Franziskaner-Provincial fiir den Konig liat machen lassen;
3. Weigerung Bernards ein ihm vom Notar Johannes Pro-
bohonime iibergebenes Buch zu illustrieren und dieseni zu-
riickzugeben und Befehl beides auszufiiliren; 4. Antwort auf
ein Schreiben Bernards betr. Illuminierung eines Psalters:
soU keine Passionsbilder anbringen und das Buch bald ab-
geben. 1313 April 16 bis November 4.
1. Magistro Bernardo illuminatori suo . . . Mandamus
vobis, quatenus quendam librum nostrum, quem Johannes de
Probohomme^) notarius Cesaraugustanus vobis tradet vel
mitet, incontinenti illuminetis de capitibus Ktterarum et aliis
figuris ad eius necessariis ornamentum. Dat. Barchinone XVI.
kalendas Madii anno domini MCCCXni.
2. Jacobus etc. fideli suo magistro Bernardo illuminatori
etc. Cum nos velimus, quod vos illuminetis quandam bibliam,
quam venerabilis et religiosus frater Romerius^) minister
fratrum Minorum in provincia Aragonie scribi fecit ad opus
nostri, idcirco vobis expresse mandamus, quatenus dimissis
aliis negotiis quibuscumque dictam bibliam illuminetis in illo
loco et eo modo, prout dictus minister duxerit ordinandum.
Dat. Orte XII. kalendas Augusti anno domini MCCCXIII.
3. Jacobus . . . magistro Bernardo illuminatori salutem
et graciam. Intelleximus ex parte Johannis de Prohomne'')
notarii Cesarauguste , quod vos contradicitis et differtis ei
tradere^) quendam librum uostrum, quem ipse de mandato
nostro scripsit quemque ipse vobis tradidit ad illuminandum
de capitibus litterarum et aliis figuris; et quod diftertis etiam
illuminare dictum libruni et quod vos hoc differebatis, ut vos
•dictum librum nobis illuminatum presentaretis: de quo, si ita
a) Probohomm mit Abkurzungssti-ich. b) So Reg. c) tradedere Reg.
— 929 —
est, de vobis cogimur admirari non modicum. Quare . . .
mandamus, quatiuus . . . librum . . . statim sine mora illu-
minare curetis et . . . absque impedimento . . . deliberetis
dicto Johanni de Prohomne . . . Alias per presentes manda-
mus iusticie Daroceusi, quod ad requisicionem dicti Johannis
. . . vos inde compellat fortiter et districte ad reddendum
eidem librum predictum. Dat. Ilerde VII. kalendas Septem-
bris anno domini MCCCXIII.
4. Magistro Bernardo Gonterii: Receptis et intellectis
litteris per vos nobis destinatis super facto illius salterii nostri,
quod pro iHuminando eo vobis tradi iussimus, vobis taliter
respondemus, quod . . . mandamus expresse, quatinus, si non-
dum ilhiminatum est, ipsum omni mora et tarditate postpositis
ilhmiinare perfecte curetis, quodque iUuminatum tradi per
vos Johanni de Probo[homne]<^) . . . Cesaraugustano. Vohmius
et mandamus, ut ipsum Hgari faciat Cesarauguste et aptari,
ut iam sibi dedimus [in mandatis]. Quoniam de istoriis
passionis Christi, quas nobis scripsistis velle facere in ilhimi-
natione premissa, [njohmius de eis vos intromittere , quia
sufficit, ut dictum salterium ahter sine ipsis istoriis sit de-
center ilhiminatum'^), . . . mandamus per aliam Htteram nostram
iusticie Darocensi, quod inde vos compellat fortiter et districte.
Dat. Barchinone 11. nonas Novembris anno domini MCCCXIII.
Eeg. 240 f. 188^; 241 f. 6, f. 35, f. 74v. Es folgt der Brief an den
iusticia Darocensis, dass er den IUuminator, wenn notig, mit Gewalt zur Aus-
liefening des Buches zwtngt; ferner ein Schreiben an Johannes Probohomne.
602. Jaymes II. Yerordimiig Ibetr. Streit iiher deu Unterlialt
der Universitjit Lerida: Statt des Zuschusses der Stadt fiir
Bischof uiid Kapitel, die dami fiir die Lehrer zu sorgen
hatteii, iibernimnit jetzt die Stadt die Tersorguiig der Uui-
versitat uud der Lehrer uud die heideu audereu zahleu eiueu
Zuschuss. Deui Bischof bleiht die geistliche Jurisdilitiou.
Etwaiger Streit iiher Zahl uud Tauglichkeit der Lehrer
entscheidet der Kouig. Lerida 1313 Septeniher 4.
In Christi nomine. Noverint universi, (juod, cum nos Ja-
cobus Dei gracia rex Aragonum, Valencie, Sardiuie et Corsice,
comesque Barchiuone tam auctoritate apostoHca quam nostra
601 dj Zwei "S^^orter feUen.
Finke, Acta Aragonensia. 5"
— 930 —
funda^dssemus in civitate Ilerde studium geuerale in omnibus
scienciis approbatis demumque pro reformatione et ordinacione
eiusdem studii universitas dicte civitatis promisisset anno
quolibet usque ad decem annos solvere episcopo et capitulo
Herdensibus duo millia et quingentos sol. Jacc, ut iidem
episcopus et capitulum haberent doctores et magisti^os in
dicto studio, qui legerent ibidem iura et alias sciencias ap-
probatas; prefatique episcopus et capitulum assererent se nou
teneri ad predicta ex quibusdam causis coram nobis verbotenus
propositis: et ea propter plures questiones inter dictam uni-
versitatem et cives eiusdem ex una parte et dictos episcopum
et capitulum ex parte altera fuissent exorte nobisque esset
per utramque dictarum parcium supplicatum, ut ea omnia
deberemus, prout nobis expediens et dicto studio utile vide-
retur, diffinire et terminare, et quelibet"*) pars promisisset
sollempniter se observaturam, quicquid nobis placeret cii*ca
premissa statuere seu eciam ordinare: ideo nos, affectantes
cuiuslibet dissensionis et discordie inter partes predictas oc-
casionem et materiam amputare, venerabili patre Poncio Dei
gratia episcopo Herdensi eiusdemque ecclesie capitulo nec nou
Petro de Bosco, Rapnundo Qoqueti, Dominico de Casserris et
Thoma Johannis paciariis civitatis iam dicte in nostra presencia
constitutis pro se et tota universitate predicta sic duximus provi-
dendum et ordinandum, ut dictum studium conservetur possitque
in melius refonnari, quod ordinacio studii et doctorum pro^dsio
de cetero competat paciariis et dicte universitati, non autem
episcopo et capitulis prelibatis, salva iurisdiccione ecclesiastica
eidem episcopo, ubi alias ei^) de iure competit. Et quod
dicti episcopus et capitulum per octo annos continue subse-
quentes solvant et solvere teneantur anno quolibet dicte uni-
versitati tria milia sol. Jacc, medietatem videlicet iu festo
Omnium sanctorum proxime venturo, et aliam medietatem in
subsequenti festo pasche resurreccionis domini et dare per
dictos annos canonicam porcionem integriter uui magistro
medicine, quem eadem imiversitas duxerit eligeudum, et quod
ipsa universitas suis propriis missionibus teneatur et procu-
rare et habere doctores sive magistros, cjui legant in studio
a) qualibet Reg. b) Reg. eis.
— 931 —
prelibato, necessarios et sufficientes. Et si forte siiper numero
doctorum habendorum vel sufficiencia seu idoneitate eorundum
inter prefatos episcopum et capitulum et universitatem omni-
um predictorum controversia aliqua oriretur, quod stent et
stare habeant nostre noticie et declaracioni, quam inde duxe-
rimus faciendam; nec universitati teneantur ad aliud dicti
ej)iscopus et capitulum nisi ad dicta tria milia sol. Jacc. et
canouicam porcionem. Volumus tamen, quod in emendam
eorum, que iidem episcopus et capitulum habuerunt solvere
discreto Petro de Yerdalia decretorum doctori ad lecturam
decretalium per iam dictum episcopum deputato, dicta uni-
versitas solvat ipsis episcopo et capitulo mille sol. Jacc.
Hancque nostram provisionem, ordinacionem et diffinicionem
volumus per dictas partes inviolabiliter custodiri. Mandantes
curie Ilerde, qui nunc est et qui pro tempore fuerit, cete-
risque nostris officialibus, quod predicta observari faciant et
neminem contravenire permittant. Dat. Ilerde 11. nonas Sep-
tembris anno Domini M^^CCCOXIIF.
Eeg. 240 f. 113. Gedr. Espana sagrada XLVH, 351.
306. Jayme II. an Thomas von Proxida: Bericht des Johannes
Burguudi, dass er in Neapel einen fiir 100 Gulden kiiuf lichen
Titus Livius gesehen; Befehl Jaymes II., dass Thomas das Buch
fiir ihn kaufen und ihm senden soll. Lerida (1314:)5
Februar 19.
Jacobus etc. dilecto consiliario suo Thome de Proxida
sahitem etc. Scire vos volumus, quod venerabilis et dilectus
consiliarius noster Johannes Burgundi sacrista Maioricensis
rediens de partibus Neapolis ad nos pridem retulit nobis,
quod viderit in civitate vestra (?) Neapoli in posse cuiusdam
venditoris librorum quendam librum venalem, intitulatum:
,Titus Livius' in quo tractatur de bona et grata materia,
quam audire et scire veUemus. Et quod requirebantur pro
precio ipsius libri floreni auri centum. Cumque nos librum
ipsum desideremus habere volumus et vos rogamus, ciaatenus
dictum librum in civitate predicta perquiratis et faciatis
perquiri ipsumque ematis et emptum ad nos mitatis eundem
per nuncium securum. Et significetis nobis per vestram litteram
59*
— 932 —
quantitatem precii dicti libri et cui volueritis per nos quan-
titatem ipsam in partibus istis esse solvendam. Nos enim
quantitatem ipsam in continenti faciemus exsolvi. Et in hoc
nobis gratum servicium facietis. Dat. Ilerde XI. kalendas
Marcii anno domini MOCCCXmi.
Reg. 242 f. 93"^. J. Burgundi war kurz vorher als Gesandter in Siciiien.
Der Titus Li^ius befindet sicli niclit im Barcelonaer Arcliiv, soweit ich in den
verschiedenen Sammlungen habe feststelleu konuen. Ich fiige Iiier noch eioige
zufallig gefundene Biicherangabeu an. Eeg. 1967 f. 101: Juan I. hat den Tod
magisti'i Rodi erfahren. Unde cum idem magister, dum huius xita, misera frue-
retur, haberet inter libros alios penes se Titum Livium, Plutarcum, Cronicam
magnam Ispanie, Cronicam Grecie et quendam alium libram vocatum dels
emperadors, r^uos legere et habere multum nostri cordis affectio concupiscit:
soll sein Prokurator an der Kurie Gaufrid Boyl sie ilim verschaffen. 1396.
Reg. 2053 f. ll^. Die Gemahlin Juans I. an einen decretoram doctor: Sabut
havem, que vos havets im libre apellat Cigonia, qm fo fet per lo bisbe
en Cigo quondam de Leyda et lo qual tracte de desfer fetilleries o malfacis.
Da sie das Buch sehr notig hat, bittet sie es ihi- zu leihen. 1387.
604. Geiitilis Orsiiii an Petrus Ferdinaiidi de Ixar: Trauer,
dass er iliu iiiclit geseheii; driugeude Bitte dafiir zu sorgen,
dass ihm der Ruhni des Friedeusstifters zwischeu Kouig
Robert und Friedrich nicht entgehe; Erinuernufi: an eiu
Geschichtclieu, wie Yirgil als Autor vou Yersen, die er ge-
geniacht uud eiu auderer fiir sich beausprucht liatte, sich
ausweist. Neapel (1317) Mai 17.
Mangnifico et spectabili viro domino Petro Ferrandis^)
domino de Ysiar^) sancte Romane ecclesie per illustrem regem
Aragonum vexillifero i) Gentilis de filiis Ursi miles ^) regni Sy-
cilie magister iustitiarius salutem et omne bonum. Letus fuisset
hiis diebus noster ad partes Neapolitanas accessus, si persone
vestre amicitiam revidisset. Yerum quia pro negotio sic
fidelibus necessario, in c[uo tot labores et sumptus continue
consumastis et relinquendus nou esset,-"^) abestis, sic a remotis
nobilitatem vestram videmus , Cjuasi conveniremus in unum.
Et suademus enisse, ut honorem vestrum nemini relinquatis,
604 a) So Or.
604 1) Er wai" stellvertretender Bannerherr.
2) Doch der beriihmte Guelfe, der in Rom 1312 uud spater eine grosse
Eolle spielt?
— 933 —
set potius ministerio vestro [conjcordiam istam desideranter
expectatam mundus inspiciat, et utriusque regis milites a
futuro, in quo se preparant, periculo liberentur, et legati
domini pape cum nunctio regis Aragonum venientes laborem
vestrorum onerum non iisurpent. Multum quidem merito de-
beremus, si cum Virgilio cantaretis:
Hos ego versiculos feci, tulit alter honorem:
Sic vos non vobis
Sic vos non vobis
Sic vos non vobis.
Fuit quidem talis ystoria. Non habente notitiam apud
imperatorem Virgilio, scripsit et in aulam proiecit duos versus,
videlicet: Propter sollempnitatem , quam in crastinum impe-
rator facturus erat, tota quidem nocte pluerat, et credebatur,
quod in mane spectaculum remaneret. Set apparente sere-
nitate cum sole festum fuit soUempniter celebratum. Unde
Virgilius applaudendo imperatori rescripsit hos versus et in
aula proiecit:
Nocte pluit tota, redeunt spectacula mane,
Divisum imperium cum Jove Cesar habet.
Cum ergo ad manus imperatoris venirent, quesi\dt auc-
torem. Respondit unus alius adulator et asseruit se eos
fecisse, factumque fuit, ut Virgilius ipsos iterato rescriberet
et adiunxit: ,Hos ego versiculos' etc. Videns ergo imperator
versus trunccatos, vocavit usurpatorem dicens: Quare non
perfecisti eos? Et ille, qui non fecerat, non complevit. Re-
pertus ergo Virgilius eos perfecit adiungens:
Sic vos non vobis vellera fertis oves
Sic vos non vobis fertis ara[tra] boves
Sic vos non vobis mellificatis apes.
Ut igitur cursum non feceritis invacuum cum apostolo
aerem verberando, perficiat Deus omnium operator bonorum
per manus vestras omnia supradicta . . . Data Neapoli die
XVn. Madii.
CRD 11547. Or. Pap. Ssp. Dieses Stiick hat Pedro Ferrandez auch
dem Konige mitgeteilt, wie die Notiz auf der Eiickseite von seiner Hand be-
kundet: Al senyor rey Darago sia dada. Der Adressat war im Jahre 1316 zur
Friedensstiftung in Neapel und Palermo. Er brachte aber den Frieden nicht
— 934 —
zu Stande, sondern, wie angedeutet, erst die papstlich.en und aragonesischen
Gesandten 1317. Vgl. oben S. 736. Die Geschichte mit Yii-gil steht im
jiingern Donatus, Leben VirgLls 17. Vgl. Biichmaun, GefUig. Worte (21 Aufl.)
S. 438.
605. Jayiue II. an seiiie baiuli : iiber clie bruuueuvergifteuden
Leproseu; sollen sie gefaugeuueliuieu uud veruehnieu. 1321
Juni 27. (tJber die Pastorelleu. 1320 Juli 20.)
Ciim pro certo sciverimns ex inquisicione et confessione
quornudam, qui snnt de infrascriptis cou^dcti et de mandato
nostro puniti, et eciam per certiticaciouem aliorum iuridiccioni
presidencium, quod aliqui de partibus alienis tam leprosi
quam alii non leprosi tractatu et assensu dictorum leprosorum
volentes inficere gentes nostras veneno'') et aliis poculis mor-
tiferis nisi sunt aquas corrumpere, ut ex eis bibentes inter-
ficerentur aut leprosi fierent, et quod plures ex eis fugientes
de aliis regnis ad regna et terras nostras se transtulerunt,
ubi sunt pro perpetrandis maleficiis supradictis . . . Omnes
alienigenas tam mares qiiam feminas, de quibus nulla noticia
habeatur, . . . capiatis, et, si quos ex eis leprosos inveneritis,
contra eos de predictis cum summa diligencia inquiratis . . .
Ceteros vero non leprosos captos a terra uostra eici faciatis.
Dat. . . . quinto kalendas Julii anno domini MCCCXXI.
Reg. 246 f. 232. f. 58 ff. super facto dels Pastorels an Bischof Poucius
Vicensis: Recepimus literam illorum, qui se nominaut Pastorels, negocium des-
cribentem . . . nos iam nuper videntes grave scandalum, quod in regnis et
terris nostris ex ingressu dictorum impro^idorum Pastorels succrescere et pro-
venire posset: hat bereits zur Abwehr au seine Officiale geschrieben. 1320
JuU 20.
606. Ein Pisaner Kapitiin au Azo und Johaunes Malaspina,
rectores terre Sassari: seudet Geheinisprache. Castello di
Castro (1325) August 27.
De inimicis nostris large poterinms triumpbari . . . Et
ut, que inposterum venient rescribenda, possimus alter alteri
secure rescribere, ecce, quod presentibus intercludimus per-
mutacionem Alphabeti, per quod vos nobis et nos vobis,
quando gra\is materia superesset, resQj'ibamus . . . Dat. in
Castello casti'i die XXVII. Augusti YIII. indicciouis.
CRD 10044. Gleichz. Kopie Pap.
^ a) venenio Reg.
— 935 —
Proi) a b c d e f g h i k 1 m n o }) q r s t 11 X y z
qr s tuxyzpomn 1 k i hgfeabcd
Pro rege Aragonnm , pro iufante , pro iudice Arbo-
ree R, pro gubernatore Q, pro Berliugard(?) , pro com-
muni Pisarum X, pro vobis , pro nobis , pro Sassari ,
pro Castello , pro castro Benaero , pro Villa ecclesie ,
pro Sardis .
607. Jaynie II. aii deii Curia und die Paciarii von Lerida:
Angriff und Totung niehrerer Studenten durch Biirger von
Lerida; Aufforderung diese streng zu hestrafen. Barceloua
1327 Mai 16.
Jacobus etc. dUectis fidelibus curie et paciariis civitatis
Ilerdensis etc. Rem detestabilem et enormem audivimus
noviter perpetratam, quod, cum aliqui cives et habitatores
Ilerde ac quidam alii iu necem quorundam scolarium insis-
tencium studio civitatis eiusdem nequiter conspirassent, pre-
conceptum prave propositum in actum temere deducentes, non
attento, quod dicti scolares in domo propria vekit in tuto
refugio permanebant, armata manu ad ipsorimi hospicia
accesserunt et eorum domos tumultuosis ac violentis invasioni-
bus expugnanter percusserunt et vuhieraverunt graviter ali-
quos ex eisdem, sic quod quidam ex ipsis fuerunt in expug-
nacione et invasione huiusmodi interempti. Cumque reatum
huiusmodi tanto vehemencius detestemus, quanto pocius in
regie dicionis contemptum et lesionem rei publice et excidium
studii prelibati illum x^rospiciamus attemptum, . . . mandamus,
quatenus . . . inquiratis super premissis et . . . quos culpa-
biles inveueritis, ... sic severitate iusticie puniatis, quod
eorundem peua sit taute limes offense et ceteros . . . cohibeat
. . . Et quia huiusmodi transgressores preter corporales penas,
quas iuris sanccio merito eis infert, iu penas pecuniarias
606 i") Auf angeklebtem Zettel. Hinter den folgenden Namen stehen in den
hier angegebenen Liicken verschnorkelte Buchstabenzeichen, Kreuze, Schlangen-
linien usw. Etwas spater wird (CKD 10783) von Bonanat Qapera eine andere
Geheimschrift zwischen ihm und F. de s. EulaHa, der in Genua weilt, erwahnt:
La, hon fa mencio de florins, se enten de galees de Genova, e la, hon fa
mencio de dobles, se enten de galees de Sahona.
— 936 —
iuxta pri\alegia nostra ipsi concessa studio incidisse dicuutur,
vobis curie supradicto precipimus, ut vocato procuratore
nostro fiscali . . . exigatis ab ipsis transgressoribus dictas
penas . . . Dat. Barchinone XYU. kalendas Junii anno doniini
MCCCXX septimo.
Reg. 250 f. 32. Vielleicht hangt diese Affaire mit der Gefaugenschaft
des mag. Paulus Esgremidor und seiner Befreiung zusammen. f. 24. — CRD
1223 s. f. erwahnt: Guillelmus Fasena doctor decretorum . . . ci^itati llerdensi
astrictus ad legendum decretum-. Freund des Bernardus Jordani de Insula.
(Um 1325). — 1325 schreibt der Konig an Michael Despens rector ecclesie de
Cardacans: Cum vos ex concessione nostra teneatis stationem generalem in
studio Ilerdensi, in qua iuxta statuta studii prelihati dehetis hahere copiam
peciarum librorum et ahanim scriptiu-arum necessariarum studentibus in eodem,
quod, ut didiscimus, actenus f acere detractastis, quamvis pluries requisitus : be-
fiehlt zu sorgen ut in dicta statione reperiatur copia peciarum. Ueher den
Stacionarius vgl. Viage litt. XVI, 225.
608. Jayme 11. scheiikt seinem Oberarzt Johaimes Amelii
eiiie wegeii Ehebruchs konflszierte Sarrazenin. Valencia
1327 Jnni 7.
Jacobus . . . baiulo regni Yalencie generali . . . Cum
nos dederimus graciose dilecto maiori phisico nostro magistro
Johanni Amelii ius, si quod nobis competit, in persona Fatom
Latintara Sarracene uxoris Ali Abengalip loci de Navalles
dicti magistri Johannis ratione adulterii per eam, ut dicitur,
commissi: idcirco vobis dicimus et mandamus, quatenus, si
dictam Fatom ratione dicti adulterii aut alias nobis contin-
geret, conliscari eam dicto magistro Johanni tradatis . . .
Dat. Barchinone YII. idus Junii anno domini millesimo tre-
centesimo vicesimo septimo.
CRD 9449. Or. Fap. Ssp. Hier angefiihrt wegen der Personlichkeit des
oft in den Registern vorkommenden Arztes und der eigenartigen, ofter sich
wiederholenden Schenkung.
609. Infant Pedro an Kardinal Napoleon Orsiiii: beglaubigt
seinen Arzt und bittet, Uim inbetreif eines Werkes Auskunft
zu geben; erhoflft Erfiillung seiner ersten Bitte. Daroca
1330 Mai 25.
Reverendo in Christo patri domino Neapolioni divina
providentia tituli sancti Adriani diacono cardinali, speciali
— 937 —
amico nostro infans [Petrus] etc. salutem et reverentiam de-
bitam cum honore. Cum fidelis medicus noster magister
Bernardus incoaverit quoddam o[pus] per vos, ut asserit, sibi
graciose coUatum et aliqua dubia circa opus ipsum emergant,
super quibus a paternitate vestra necessario exhigit informari :
idcirco eandem paternitatem affectuose ducimus deprecandam,
quatenus eundem medicum nostrum [circa?] dubia predicta
nec minus ad album vel rubeum ^) aliquem punctum sibi utilem
et necessarium circa id vestra bonitate solita nostrique honoris
intuitu dignemini informare et super negocio suo huiusmodi,
quod nostrum verius reputamus, ampliorem graciam elargiri.
Dignetur insuper paternitas vestra relatibus dicti medici nostri
super eo sicut nobis fidem credulam adhibere taliter, si vestre
paternitati placuerint, circa dictum negocium vos habendo,
quod nostras huiusmodi primitivas preces penes eandem
paternitatem suum optatum consequantur effectum . . . Dat.
Daroce VIII. kalendas Junii anno domini MCCCXXX.
Reg. Secretnm des Infanten, spateren Konigs Pedro (von 1330 an) in den
Papieren Salazar A. 3 in der Bibiiothek der Atademie der Geschichte in Madi'id.
Anhan^ zu S. 420.
275a. Augustiiierprior Konrad iii Miiiichen und Karthauser-
prior Crottfried von Allerheiligenthal bekunden die Einigung
zwischen Ludwig d. B. und Friedrich d. Sch.
Friedrich d. Sch. erklart, dass er fiir den Fall der Ab-
wesenheit oder des Todes Ludwigs d. B. tutor seiner Faniilie
und seines Landes sein will. Miinchen 1325 September 1.
Protestationes der beiden Fiirsten.
In Dei nomine amen. Nos ego frater Conrardus^) prior
in Monacho ordinis sancti Augustini Heremitarum indignus (?),
confessor nobUis et altenati principis regis Ludovici de Roma
27oaa) So.
609 1) Was bedeutet das?
— 938 —
et ego frater Godefredus prior Vallis omniiun sanctorum in
Maurbach ordinis Cartusiensis, confessor altenati principis ducis
Frederici de Austria, confitemur et facimus notum omnibus
illis, qui istam litteram viderint seu audiverint legi, quod de
superfluenti gracia sancti spiritus, de quo omnis veritas et
honor venit, idem altenati principes nostri domini rex Lodo-
vicus'') de Roma et dux Fredericus de Austria de integro corde
unam perpetuam concordiam et integram unionem sine omni
fraude cum integro compromisso et cum iuratis iuramentis in
nos simpliciter et sincere compromiserunt, sic quod, quicquid
nos desuper pronunciaverimus, hoc iutegrum perpetuo remanebit
et illesum. Nos igitur pronunciamus primo, quod ipsi ambo
sedi Romane debeant esse obedientes secundum rectam fidem
et secundum christianam consuetudinem et iuvare ac apponere
eidem in omnibus iustis causis.'') Et debet noster dominus
de Austria cura integro conatu et cum amicorum adiutorio ac
consilio laborare pro concordia inter nostrum sanctum patrem
dominum papam et regem Ludovicum de Roma, et debet rex
de rationabili concordia contentari secundum nostri domini
ducis Frederici consilium, prout consueta et racionabilis emenda
ostendet et demonstrabit. Etiam debeut ipsi ambo Romano
imperio sua iura acquirere et tenere cum omni ipsorum potencia,
et hoc sicut iura Romani imperii locuntur et ostendunt, sicut
ipsi antea promiserant") et iuraverunt. Etiam debent ipsi
inter semet ipsos integram et iustam pacem ac unionem
servare usque in mortem ipsorum amborum et hoc in suis
heredibus coutinuare et nullum hominem iu isto mundo sequi,
qui eos in dicta unione facere vellet errare seu vellet impedire.
Et si ibit eorum unus ad partes Gallicas seu Latinas, tunc
sit alius in terris Theoutonicis'') vel aliter, sicut eis videbitur
expedire secundum iura Romane sedis et imperii. Et eleccio
de remanendo'^) in Alamannia vel eundi extra apud regem
predictum residebit. Etiam debent ipsi in ipsorum propriis
terris et in tota christianitate cum corporibus ipsorum propriis
et omnibus ipsorum homiuibus concordiam et pacem ordinare
et iustum iudicium servare et obtinere cuilibet toto nisu suo.
Etiam debent ipsi ambo ignoscere omnibus, qui verbis vel
b) So hier. c) romaneudo Abschr.
— 939 —
factis unquam fecerunt contra eos usque ad diem hodiernum,
ita quod de hiis nunquam ^dndictam captent aliquam seu
requirant. Etiam debent ipsi omnia iniusta theolonia, sturas
et exacciones in omnibus terris dimitere et deponere, sicut
ipsi unquam perfeccius poterunt. Etiam debent ipsi omnibus
episcopis, prelatis, ecclesiasticis et clericis iura sua et emuni-
tates servare et eorum homines defendere et pacificare, ubi-
cumque habent potestatem, sicut ipsi perfeccius poterunt.
Etiam debent ipsi dampna et despoliationes in exercitibus
ipsorum et expedicionibus factas ecclesiis, monasteriis, terris
et hominibus resarcire secundum graciam et ius secundum
consilium meliorum confessorum suorum et sicut ipsi perficere
melius poterunt et adimplere. Etiam debent ipsi omnia pro-
nunciata servare, quia ipsi ambo corpus Christi sub hoc rece-
perunt. Hoc ponimus nos super ipsorum consciencias et animas,
sicut ipsi de hoc in die novissimo velint Deo respondere.
Nos Fredericus Dei gratia dux Austrie et Styrie'^) con-
fitemur in ipsis litteris publice, quod nos nobis in fidelis viri
seu in fidelitatis manus nostri dilecti domini regis Ludo\ici
de Roma coniugem domine Margarite regine et ipsius regis
Ludovici pueros et terre ipsorum in Bawaria'^) et omnium
terrarum aliarum eorum, hominum ac bonorum, in quibus-
cumque sint locis, quod nos ipsorum et illarum terrarum, si
ipse non fuerit in terra, tutor esse debemus nomine domini
nostii regis prenominati et ex parte nostra tuendo fideliter
ipsos, sicut unquam melius possumus, et volumus etiam ac
debemus pro ipsis respondere et eorum terris, hominibus et
bonis ubicumque locorum ac defendere, pacificare et curam
eorumdem habere contra quemlibet. ^) Et si ipse decederet,
tunc volumus et debemus nos adhuc ipsorum tutor esse et
pro ipsis respondere, donec perveuiant ad annos adulcionis et
ipsos iuvare ad omnia iura sua et ipsis illa iura requirere
secundum litteras inter ipsum et fratrem eius ducem Rudolfum
d) tJber S ebenfalls Abkiirzimgszeichen. e) Korrigiert. Anfangs ■«lu-de
ein grosses "W gemacht. f) Der Satz ist bis coniugem unverstandlich und
schwer zu kori-igieren. Auf deutsch heisst die Stelle : Daz wir ims imderwimden
haben in trewes mannes hant unsers lieben heiTen kmiig Ludowigs von Eome
wiertinne vrowen Margareten usw. Mon. Boiea XXXV, 2, 62.
— 940 —
bone memorie avunculiim nostrum ordinatas et datas. Etiam
debent ipsi nobis terre et homines sicut viri muntbaro^) et
tutori subesse et obedire in omnibus causis, sicut nobis secun-
dum nostrum intellectum extimacione nostra hominiljus et
terris videbitur expedire, et hoc contra quemlibet. Et uos
debemus etiam Cj[uemlibet permittere in suo iure remanere. Et
super hiis omnibus pro testimonio publico presentem litteram
damus sigillo nostro sigillatam. Dat. in Monako anno domini
MO.CCCO.XXVO. in die sancti Egidii.
Iste sunt protestaciones, quas principes predicti eadem
die et in eodem loco fecerunt.
Protestatur serenissimus dominus Ludovicus Romanorum
rex et illustris Fredericus dux Austrie, quod sanctam Roma-
nam ecclesiam matrem suam semper venerari volunt et eius
sacra instituta reverenter servare.
Item quod Stephanus et Elizabet^) liberos suos prohibito
consanguinitatis gradu coniunctos matrimonio volunt coniungere
et usque thori copulam volunt sociare.
Item quod predicti Stephanus puer nondum sextum set
Elizabet nuper octavum sue etatis annos perfecerunt.
Item quod predicti matrimonii copulam non ex temeri-
tate et contemptu set bono zelo faciunt (?), ut scilicet inter eos,
qui erant inimicissimi licet consanguinei, ut est notorium, vere
amicicie et amoris vinculum Dei solius gracia factum solidius
confirmetur.
Item ut ambiguitas . et suspicio sinistre credencium de
cordibus tollatur.
Item ut pax fiat patrie et mundo.
Item ut gaudium dilatetur.
Item ut sancta Romana ecclesia inde honoretur et gloria
eius manifestetur.
Item quod diuturnam guerram et brigam, quam inter se
ad multorum habuerunt incomodum, uno spiritu et una fide
in bonum convertant.
Item quod per hoc et per omnem alium modum, sicut oportet
et sicut vere intendunt, pacem et quietem fidelium procurent.
g) Das t iiber u. ^) Am Schlusse hinter Elisabe ein et-Zeichen.
— 941 —
Item protestantur, quod sancte Romane ecclesie institutioni
et consuetudini generali christianitatis in contrahendis matri-
moniis per hoc derogare nolunt nec scandalum suscitare set
discidia toUere et amiciciam propagare.
Item quod ipsius sancte Romane ecclesie omnes sunt et
semper esse volunt devotissimi dispensationisque beneficium
oportuuitate temporis, antequam predicti puer et puella ad
annos nubiles perveniaut, volunt cum effectu operis inpetrare.
Protestantur premissa omnia et singula coram vobis
principibus ecclesiasticis et secularibus ac prelatis et clericis
necnon spectabilibus comitibus, proceribus, baronibus, nobilibus
et aKis, qui presentes estis, vestrum super hiis testimonium
invocantes, dictis et scriptis, sicut opus fuerit, afferendum.
Et vos magistrum Martinum Liberum, civem Monacensem,
publicum inperiali auctoritate uotarium petunt, requirunt et
monent, ut de hiis conficiatis unum vel plura, sicut rec(uisiti
fueritis, instrumenta.
CED 7934. Gleichz. Abschrift. Pap. Vgl. oben S. 420. Die Urkunde
Friedrichs deutsch m '^"estenrieder, Beytrage V, 240 und Mon. Boica XXXV, 2, 62.
NamensYerzeichnis zu den Qnellen.
Der Name JacobusIL, JaymelL, ist nicht verzeiclmet.
sind hier weggelasseu.
Auch seine Titel
A.de la cambra de la reyna(EHsabef h)369.
Abbacia, Bemardus de, iudex curie 848.
vicecancellarius 550.
Abbacia, Johannes de, Cesaraugust. 853.
Abbacia, P. de la Badia, procurator,
can. Valentinus 378, 380, 383. 384,
406, 407, 410, 422, 477, 497, 504,
577, 621, 640, 689, 807, 830, 832
bis 834.
Abdalla Miramuninus, rex Tunicii 743.
Abelya, Ferrer, de v. Apilia. 806, 812.
Abalfat Mahomet 755, 756.
Accon, Aqre, Dacre, 1, 1', 3, 4, 6, 7, 12.
Achaya, Prinzipat 552, 566, ^89, 718,
principissa 491, Machtild 491.
Addabriicke, Treffen an der 387.
Adenam, apud, in Armenia 742.
Adimari, Boccaccio degli 523.
Adiutus martir ord. Min. 754.
Adriensis dioc. 656.
Adyacensis v. Ajacium.
Aegypten 261.
Affrancho, v. Alafranchus, Lanfranco
et sos companyos iChiarenti) 91 — 93.
Africa v. Moros.
Affrica, civitas de, caput Berberie 758.
Agarenorum, regna 757.
Agarni, Gmlelmus, proc. Caroli regis
193, 194 prep. Aquensis.
Agathensis ep. 143, 760.
Agen 198, 874.
Agennensis ep. Bertrandus de Got 760
Ager, labat de [canonge de Malorcha] 489.
Agerensis, vicecomitatus 498.
Agilagueriis, Berengarius de 221.
Agrigentum 88.
Agropolis 55, tn maritima A.
Aguar (Aj-^-ar, Yvar), Sanciusde, milest
886, 887.
Aguile, Bemardus. fr. do ord. Pred. in-
quisitor Maioricensis 851.
Aiacium, Aiaccio 572, 746, Adyacen-
Ayanna (?) mon. 760.
Ayerbe, Ayerwe. Garsias Michaelis de,
cam. Terrachon. 188, 189 v. s,
Christine prior. Garcias Petri de 687.
Aymericus magister ord. Pred. 888,
889.
Ayneres 455.
Aistria (fiir Austria).
Aix 149 v. Aquensis.
Alacatona 101.
Alafranchus, Lanfrancus, mercator de
societate Clarentinorum 51, 52.
Alagone, Blasius, Blasco, Brasco de 64,
77, 99, 144.
Alagon 762.
Alaya v. Anagni.
Alamanda 361. v. Sapera.
Alamania, Allemagna, Alemannia, 232,
234, 236, 241, 307, 329, 339, 340,
384, 385, 388, 393, 395, 410—413,
415, 424, 426, 611, ubi locuntur
Gallicum 101, 330. Alamany, Ala-
mayns 365. 385, 817, cavallers 264,
431, 491, homenatge del rey 232,
prelati bellicosi 856, Judei 396,
vic. gen. 417. rex v. Henricus, Fride-
ricus, liudovicus. v, Dalamania.
Alainanys (Deutschorden), casa dels 6*
Alba (Lombardei) 305, 475.
Albalato, Geraldus de, archidiac. Muri-
veteris, procurator 69, 97, 100 — 106.
Albania, regne de 704—707, 718.
Albamfum, iuxta Malausanam 325.
Albertus I. Romanorum rex 68, 135,237
bis 240, 343.
Albertus dux Austrie 381, 383.
— 944 —
Albiensis ep. Bertrandus 530, 533, 644.
cam. pape 779.
Albizus iudex in Pisa 386, 387.
Alborensis v. Arboreusis.
Albus, card. v. Arnaldus Novelli.
Alcala 867.
Alcauicium 270.
Aldobrandini. Tucius, Sienese Biirger
von Barcelona 621.
Aldimaris, Biudus de 554.
Alegre, P. fr. 914.
Alexander ord. Minorum gen. minister.
666, 668, 669, 670, 673, 902.
Alexandria 39, 41, 80, 94, 658, 659,
743, 744, 745, 752, 915—917.
Alexandria (Italien) 305, 313, 330.
Alexaraff (Aschraff) melek, Alexandrie
rex 86.
Alfanis, Vermilius de, de Florentia 343.
344.
Alfaro, Marti de 813.
AlfonsusEI. Aragonum rex, Namfos rev.
6, 7. 10, 11, 13, 14, 24/28, 45, 64,
91, 765, 85«.
AlfonsoIII. Aragonum rex,55, 446,837.
Alfonso, Infans, comes Urgelli, fil.
secundogenitus J. II. 213, 296, 297,
3H7, 370, 385, 390, 391, 401, 403,
407. 408, 416, 418, 419, 420, 424,
431. 432, 443, 504, 505. 576, 582,
586, 590, 594, 595, 599, 600, 603,
604, 608, 611, 618, 619, 620, 623,
62o, 627, 628, 635, 640, 739, 796,
801, 802, 804, 805, 820—824, 829,
830, 835, 856. 863, 867, 872, 935
fil del. 503, 825.
Alfonsus X. CasteUe rex 63, 104.
Alfonsus XI. CasteUe rex 801, 863.
Alfonsus rex Castelle (Praetendfut)
176, 450. 451 v. Cerda.
Alf onsus filius (illeg.) Fredericiregis 703.
Algezira, setge de 774.
Algeziras (Alcira) 144.
Alisii comes v. Tiian.
Alla, Frau 366, 367, madona 369.
Almanr-or 756.
Almaria, Almeria, setge de 458, 516,
551, 591, 771, 773, 774, 776, 779,
786, 790, 884, 886, 889, 892, 895.
Almugavares 4, 5, 6, 101, 682, 688.
Alneto, Eobertus de, de Fraucia, come-
stabilis equitum 554.
Alquesar, Dominicus de, de ord. Pi-ed.
mag. in theol. 44.
Alsacia 361, 370.
Altisiodorensis ep. Beraldus de Mercorio
455 V. Autis.
Altopascio 417, 418.
Alvari, Eximinus, de Eada 427.
Amalfia 904. Amalf. mare 67.
Amanatorum societas 15, 28.
Ambianensis ep. 500.
Anielii, Johannes mag. phisicus maior
936.
Amerio, A(maldus) de Araer, ord. Mer-
ced. 114, 115. Petrus de, mag. ord.
laycus 114, 115.
amicus v. Neapoleo de Ursinis.
Ampurias, Empuriarom, Impuriarum
comes 658, 659, 713, 818—820,
827, 827, 831—833. Hugo de 64,
70, 71. Ugucius de 101. Eaymuudus
818. V. Petrus infans.
Analdo, Jannes Torstelletus de 555.
Anania, Anagni, Alaya 28,29,30,59,60,
62, 63, 65, 71, 82, 101, 102, 105, 144.
AnciUone, Sancius de 914.
Ancona, AneoMitana marcha de 126,
127, 389, 435, 437, 570, 733, rector
(K. V, Vaiois) 101 leg. (Napoleon) 86,
Andreas Ungarie rex 112, 233, 241,
242.
s. Andree viila, trans Eodanum 799,
Andronicus Paleologus, Grecorum
iraperator, 249, 403, 741.
Angelina, Comnina et Paliologha Eome-
orum imperatrix 261.
Anglia, Angria, Englaterra, England,
263, 324, 488, 499-501, (.34, 820,
Angleses, cavallers 264, card. de 155,
160 missatge del rey 826 v, Eduardas.
Angularia. BeatrLx de 914. E. d. 89.
Sibilia 345, 346.
Anibaldis, Eiccardus Thebaldi de Eoma
90.
Anibaldus de Cicano (archiep. Neapol.)
presb. card. 434, 435,
Anjou Haus 118.
Auna, Tochter Friedrichs d. Sch. 372.
Annonie comes 491, 507, filia (uxor
Ludonci Bavari) 507, ambax. abbas
491.
Antyochia 438.
Antonini, prior s. (Textoris) Petrus 725.
Apilia, Abeylla, Dabeijlla, Ferrarius de.
ord. Pred. Neopatrensis archiep. 341,
385, 393, 396, 401, 404, 405, 411,
416, 418, 420, 423, 424, 425, 426,
437, 4»9, 492, 493, 501, 504, 505,
510. E. (signum) 591, 594, 595,
602, 605, 606, 608, 611, 614, 618,
C23, 624, b29, 632, 634, 635, 636,
638, 639, 717, 805, 806, 812. v.Neo-
patrensis.
945 —
Appamiarum ep. (Saisset, Bemard) 186.
Apulia 86, 323.
Aque, Aix 579, 609, 619 (arcliiep.
Giiill. de Mandegoto). prep. v. Agarni.
Aquila 436.
Aquilegensis patriarcha 1, 2, 645, 657.
Aquilenido, Poncius de, prior Vatensis
923.
Aquis, Sancius de, hostiarius 762.
Aquitanie dux 500.
Araborum partes 743.
Arago, Aragonia. Aragon, partes, Ara-
gonenses, domus Aragonum (aU-
gemein) 22, 24, 35, 36, 45, 64, 71,
76, 83. 84, 140, 242, 296, 346, 457,
460, 551, 560, 583, 703, 744, 751,
752, 779, 828, 842, 843, 855, 8 6,
888, 933.
Aramania (v. Alamania) 385.
Aran, Darain, Daran, vallis de 124,
158, 159, 452, 456, 458, 460, 461.
Arborea, Alborea iudex, jutge 110, 111,
389, 890, 407, 489, 571, 590, 592,
593, 604, 626, 635, 640. Guilelmus
iudex, testamentimi 110. v. Basso.
Arborensis archiep. 590, 592, 594, 639.
799, 835.
Ardyache (Antiochia), Conradus de 259.
Areblayo, Arrablayo, Rablaya, Johannes
de 469. V. Petrus card.
Arecium, Aritium, Aresso, Daresso,
Arec,-, Aretini, 113, 419, 516, 517,
555, 558.
Argenta 644.
Argentinensis civitas 372.
Argilageriis, Berengarius de archidiac.
UrgeU. 460, 463. v. Agil.
ArgOf^losis, Rambertucius de 272.
Argonia, Pandus de 555.
Ariminium 277. Arirainensis ep. 645.
Ariza v. Farisia.
Arizio, Scotus de, Tuscus 248.
Arles, Propst v. Lerato.
Arlet 163.
Arlotti, dom. Johannis Jacobus, capi-
taneus 326.
Armanacho, Armaniaci, comes de 410,
462. Bernardus comes 195.
Armenia 742, regis embax. 489, 816,
admiral 916, filia v. IsabeUa v. Tar-
tarum. v. Sambat. Ossimus. Livon.
Arnaldus de Falgueriis ep. Sabineusis
229.
Arnaldus NovelU, s. Prisce presb. card.
camerarius pape, c. albus, blanch,
209, 210, 220, 221, 222, 228, 230,
231, 324.
Finke, Acta Aragonensia.
Arnaldus de Pelagrua, s. Marie in Por-
ticu diac. card. 201, 205, 206, 210,
21.5, 219—221, 228, 231, 532-536,
538, 540, 643, 644, 647, 650,652—654,
656, 657, 763, 766, 768.
Arnaldus (Kardinal) Nepote Joh. XXII.
597.
Arnaldus vicarius comitis Romandiole
657.
Arnulfus, fr. ord. Min. 757.
Arpadola, Johan de, vicecauceller 809.
Artesia, Petrus de 459.
Artois, Robert von 458.
AruUs, Jac. de, ord. Pred. nunciusregis
Armenie 742.
AspeUo, Raymundus Atlionis de, Ro-
maniole, Bononie, coinitatus Brec-
tinoni rector 653, 654, comes Ro-
mague 328, 329.
Asperomonte, Robertus de, miles, pro-
^acarius imperatoris 306.
Ast 288, 289, 306, 313.
s. Athanasii mon. in monte sancto 876.
Atenarimi ducatus 749, dux GuaUerus
de Brenna 750, fiUus comitis de
Brenda, 423, ducissa 459.
AveUni comes, dom. de Bausio, senesc.
Provincie 356, 357, Hugo Roberti
regis sen. 330.
Aversa 743.
Aversone, Averson, Aver^o, Naver^o,
Bernardus de, uotarius, sigiUa teneus,
144, 151, 158, 233, 241, 244, 274,
326, 342, 407, 410, 430, 489, 504,
556, 590, 629, 672, 673, 701, 708,
761, 782, 797, 830, 868, 882, 894,
899, 915, 916, 924.
Avinio, Avigno, Avinyo, Avignon 149,
202, 203, 206, 215, 220, 225, 226,
264, 265, 327, 328, 357, 614, 618,
620, 622, 623, 626, 627, 629, 642,
673, 691, 701, 704, 728, 729, 737,
741, 749, 754, 762, 764, 768, 769,
770, 777, 782, 783, 786, 787, 788,
790, 791, 795, 796, 801, 806, 808,
810, 814, 81.5, 816, 818, 822, 825,
828—830, 834, 837, 856, 879, 884,
885, 897, 903.
Avinionensis maior ecclesia 689, Predic.
eeclesia 689, palatiiun Roberti regis
689, contrades 512.
Avinio, cirurgicus 346.
Avinione R. de, Terrachonensis can.
212, 213, 217, 221, 230, prep. 742,
provist de Leyda 804, 805.
Avionionensem, s. Andreas ultra pontem
225.
60
— 946 —
Augusta, Ugucius de 415.
Auditores saci palacii 474.
Augustiner 795.
Avansi, Branclialeo 554,
Aui'asicum 206.
Aurea, Auiia, Aurei, Doria, Oria. domus,
iUi de, 388, 391, 392, 400, 592, 593,
597, 642, plathea illonun de 642,
Antonius 307. Bernabo (zwei) 264,
407, 515, 518, 519, .525, 561, 603,
604, 640—642. Brandia 277, 515,
518 — .521 (e son fyll) ,525. Capita
525. Caspare admiral 635. Corradus
313, 641, 642, 734. Franciscus 312.
Galleottus 386. Lamba 277. Lam-
bertus 641. Nicolaus 369, 426, 428,
552, 553, 565, 599, 639, Paoliuo 489.
Simon 578. Alaonus, Dagnanus,
Fabrianus, Marianus de Aurea 429.
Aurelianis 486.
Aurelianense, ad nemus 484.
Austeriches, Austria, dux de 23! et
soror 329. Australis 413, 417, 575.
AiLstria 372. Austi-ie domus 380,
duces 412. v. Fridericus, Luipoldus,
Albertus.
Austora, 66, castram de 66.
Autisiodorensis precentor v. s. Mauricio.
Aux, Daux, esglesia 588, 589, 590.
Auxio Arnaldusde, caa. Cesaraugustanus
201.
Auxiaco, Reginaldus, de regis Francie
mUes. vicarius Biterrensis 125, 131.
Ax 680 v. Ast.
Azzo mai'chio Estensis et Ferrarie,
Mutine et Regu 514. v. Este.
Babilonia presons del Solda de 752.
V. Soldanus.
Baden (Schweiz) bayns 365, 367.
Badia, P. de la v. Abbacia,
Bagnaria 550.
Bagneolio, viUa de 674.
BagnoUs, castrum de 675.
Baye, Bava, poi-tus de 65, 67, 70.
Bala (Basel) 362.
Balaguerium 907.
Balsemo, iUi de 307.
Banuyl, Berengarius de, magister 131.
Barbant, ducha de v. Brabant,
s. Barbara, lo cors de 756.
Barbaria, Barberia, Berberia. Terrabona
de 148, partes 743, 758, 764, 765,
Maritima 851,
Barbastro, PhiUppus de, ord, Pred. cap.
Napoleonis 602, homines de 856.
Barbetona, Galcerandus de 222,
Barcliinona, Barsselonia, Barcelona, ci-
vitas, ecclesia, 8 — 11, 13, 18, 19,
21, 26, 27, 30, 63, 64, 82,
84, 195, 197, 213, 227, 233 bis
239, 243, 267, 272, 273, 298,
301, 346, 349, 366, 368, 385, 401,
421, 441, 512. 514, 537, 558, 620,
632, 639, 659. 674, 737, 741, 759,
761, 792, 797, 827, 831, 834, 836,
8.38, 840, 843, 851, 859—861, 863.
870, 873, 882, 889. 891, 894, 896,
899, 901—905, 908, 915—917, 921,
922, 923. 929, 936, cort, de 79, 36,
80, 241, ep. 39, 214, 585, 784, 788,
822—824, 859, 869, Poncius 224,
227, 555, 556, 757, 799, sagrista 824,
ai"chidiac. 787, 791. Gasto consang.
regis 799. v. Hugo de Cardona. can.
Marimundo fr. Minor. guard. 30.
Pred. prior 84, 889, (v. Costa) 904.
s. Eulalie hospitale 114, capilla real
243, baxulus 69, officialis 833, palau
920, cambiadors 94, v. de Campo;
de Cumbis.
Bardi, societas an der Karie 145, 376,
636, 691.
Bardis, Dinus de 554.
Barriere, Pierre, Bischof v. Senlis 356.
Bartholomeus cursor 763.
Bartholomeus mag. lapicida, constnictor
operis Terrachonensis ecclesie 905.
Basignana 376, 377.
Basiliensis civ. Basel 264, 351.
Basso, Hugo , vicecomes de iudex, Ar-
borce 590, 594, 618, 639, domini
de 550,
Bastida A.' de 92, 751, G. 30 v. Sabastita.
Batha^ia, domina 257.
Bathefole, Xarolus fiUus comitis de 555,
Bawaria 940. Bavarie dux v, Ludo-
vicus, Otto, Rudolfus, Stephanus,
Bausio, Baux, dom. de, v. Avelini.
Beatrix filia Henrici VIL 316, 317.
Beatrix minor nata CaroU IL 109.
Beatrix soror J. II. 122, 914.
Beaucaire, Seneschall von, BelUquadri,
131, 210, 348, 444, 747.
BelUti-e V. VeUetri.
Beylcavl, Dominicusde, archipresbiter
Morelle 923.
BeUocti, Mettus 526.
Belvacensis ep. 447.
BelUquadri v. Beaucaire.
Bellioco, Guilelmus de, mag, Templi 56.
ReUoloco, monasterii abbas de 193.
BeUoIoco, Simon de 575, 589.
947 -
Bellochiis, Simon 560.
Belluni cap. v. Camino.
Bellum montem, apud 455.
Belrando (Bolrando?), Matheu, germa
de misser Landulf card. 167.
Behis, A. de, fr. 745.
Benaero castrum 935 v. Bonayre.
Benaxi v. Venexi.
Benedictus Gaetani diac. postea presb.
card. (Bonifacius VIII.) 7, 11, 14,
26.
Benedictus Gaetani tit. ss. Cosme et
Damani diac. card. (neposBon. VIII.)
20.
Benedictus papa XI. 152 — 157, 159,
160 Beneet), 161—170. sepultura
del 171—177, 591, 682.
Benedicti, Johannes notarius (Florenz)
527.
Benencasa, Bernat, consul in Bugia 745.
Beneventanus archiep. Benavent arca-
bisbe de 57, 61.
BenuiUa (statt Belleperche?) Uch de, ca-
valer 163.
Beraudus (del Got) ep. AJbanensis 20,
197.
Bergamum, Pergamum, Bergamo 305,
425, Vinturinus de 657.
Berlingard (?) 935.
Berardus subdiac. martir ord. Min. 754.
BerbeziUum, apud, Xanctonensis dioc.
197.
Berengarius Fredoli sen., s. Nerei et
Achillei diac. card., postea ep. Tus-
culanus, card. de Beziere, Besers,
Biterrensis 206, 221, 231, 324, 360,
541, 42, 545, 550, 581, .086, 589,
599, 763, 769, 781, 783, 785, 893,
895.
Berengarius Fredoli iun. ep. Portuensis
798.
Bern 264.
Bemardinus phisicus 640.
Bernaduciis, Bernaducxo, Emigo Arrig-
hus, Henricus de 179, 521, Lucanus
exul 566, unus de B. 555.
Beniardus s. Agathe presb. card. 361.
Bemardus capellanus 472.
Bernardus magister, medicus 937.
Berola mon. 502.
Beronia 385.
Bertran (Vorname Clemens V.) 769.
s. Beiirandi corpus 764.
Bertrandi, Guillelmus ord. Pred. 875.
Bertrandus de Monte f avencio tit. s. Marie
in Aquiro diac. card. 400. 590, 597,
599.
Bertrandus de Pogetto Poyet card. lega-
tus in Italia, 385, 386, 387, 388, 398,
396.
Bethune, Robert v., 473.
Beto 521.
Betzaer pedra 756.
Beziers, Berengarius Fredoli Bischof vou
140, 141, 142, 143, 144, 162 v.Beren-
garius card. Bilerre
Biberstavn, Giinther von, Kanonilcus in
Speyer, 343.
Biescasa, Petrus de. ord. Pred. pape
penitenciarius 163, 184, 187, 538,
545, 550.
Bisarchiensis episcopatus 805.
Biscaya, dom. de 637.
Biscai-ra, Dommicus de 622, scriptor
623.
Bisema, comes de, de Campania 307.
Biserno, Alatheus u. Inghirramus, Graf en
de 621.
Biterre, 143, 265, 760, Biterrensis,
Seneschall 348.
Biterrensis vicarius v. Auxiaco.
Biterris, Bertrandus de, prior Cassiani
195.
Biterris, Olivarius de 183.
Biterris, G. de 194.
Bituri montes 486.
Blanca, Aragonum regina, uxor J. 11
30, 40, 53, 55, 81, 98, 109, 145,
146, 184, 199, 218, 254, 255, 290,
297, 343, 455, 457, 692—694, 908,
909 913 915.
Blanca filia J. II. 344, 387, 850.
Blanca de CasteUa, uxor Ferdinandi
de la Cerda 103.
Blanca fil. Philippi Tarentini pr. 502.
Blanch cardeual, 656 v. Ai-naldus Novelli.
Blaschus, dom. 560.
Blasii, Berardus, fil. Ermengaudi 885.
Biasii Eiinengaudus mag. phisicus 873,
885, 886.
Bleuosch G. de (Plaisians) 290, 291.
Bobaire, dom. de Affrica, nepos regis
de Tunez 755.
Bobonis, Johannis turris (Rome) 326.
Boemia, misatges de 817 v. Johannes
rex.
Boyl, Bohii, Petrus, miles, 172, 173,
515, 672, nuncius 284, 286, magister
racionaUs 522, 691, 796, 877, 899.
Boyl,Gaufridus,proc. inRom. cm-ia 932,
Bolas, Pelegri de 47.
Boleyna, Sancius de cord. Pred. 743.
Boleta, Gandolfo (fiu- Landulf Bran-
cacci) 20.
60*
- 948 —
Bologna, Bolonia, Bononia 101, 305,
311, 329, 376, 385, 387, 436, 437,
561, 565, 628, 644, 646, 648—651,
655, 657, 658. comitatus 431, ep. 645.
Boloniensis comes, Bolunya, Bononie,
ambac. regis Francie 356, 489, 492,
497.
Bomida (?), Hugo de miles 484.
Bonacolsis, Eaynaldus de, vic. Mantue
et Cremone 373, 374.
Bonafidanza (Aretinus) 555,
Bonayre, castell 627, 628 v. Benaire.
Bonatus capelauus 805.
Bonconvent prope Sena 337.
Bonagratia 438.
Boneti, Beniardus 107, 116.
Bonifacius VIII. papa 27, 28, 29, 30,
31, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40,
41, 42, 43, 44, 45, 49, 50, 51, 52,
54, 56, 57, 59, 60, 61, 62. 63, 64, 68
bis 87, 89—97, 101—111, 113-115,
119 — 121, 125, 126, 129 — 144,
149-153, 156—158, 166, 187, 190,
224, 241, 242, 409, 512, 539, 591,
693, 735, 767, 778, 798, 803, 833,
nepotes 160 v. Marchio.
Bonsignoribus,Bonsegnore, Nicolaus de,
de Senis dom. Montisionis, Henrici,
regis vic. 269, Mediolani 269, 276.
Bonottus, cursor, 258.
Bonum castrum 857.
Boquiyenech comanador de 35.
Bordo, Bordoui, Gerardo, Gerardi 521,
522, 523.
Borges v. Bourges.
Borriana, curie scribania, de 249.
Boso, Kastell 524, 627.
Bosanus, ep. 566, Nicolaus de Vare,
ep. 174, 185, 570.
Bosco, Petrus de, paciarius, Ilerdensis
930.
Bosse, Johannes, cancell. Lucanus 526.
Boto, Gregorius, in studio Paduano 242.
Botrintinus, fr. Nicolaus ep. 314.
Boxadors, Boxados, BerengariiLS 366.
Bernardus de 415, 431, 629, 801 bis
804, 806, 808, 811, 814—818.
Brabant, duch de 241, 405, 455, fylla
405.
Brandenbuig 400.
Brandici v. Brundici 108.
Brectinorii comitatus 654 v. SintiUis.
Bremia, Brienne v. Atheuarum dux 750.
Bretonus, Arnaldus 9.
Brixia, Brixa, Brescia 272, 273, 288,
305, 306. Bricxiensis ep. 645.
BrignoUes, Verti-ag von 7.
Britannia 485, soror ducis 480.
Brugensis villa, biu'gimastri, scabini
454 V. Danvill. eccl. s. Donaciani 454.
Brundusio, Rogerius de, fr. 681, 682,
684, 685.
Bruolo, Pannochia de, de Senis 555.
Bruxellis, de 152.
Bucadane 688.
Buchegg, Graf von 381, Bucheli comes
383.
Bueno, don et uxor 868.
Bugia, ciutat 815 regnum 693, rey. 745,
consul 745
Buguerra, Jac. mercator Barchin. 742.
Bulercano,P. de (wohlPetrus Valerianus.)
Buoni, Symun de, civ. Castelle cursor 558.
Burdegalensis archiep. Bertrandus
(postea Clemens VH.) 194, 195, 197,
Bordeaux 198, 242.
Burgeti, Arnaldus, fr. inq. 856, 857,
903.
Burgulo, locus de 579.
Burgetum iuxta Molariam 85.
Burgum de s. Donino 429.
Burgund, Bm'gundia, 357, 484, dux.
348, 468, 471, 475, 505, fr. ducis
459, 460.
Burguadi.Johaimes,sacristaMaioricensis,
can. Valentinus 196—198. 283,
303,311,.358,454,474,475, 513, 574,
672, 760, 768, 770, 780—783, 795,
873, 931, 932.
Buscolis, Nicolaus de 555.
^abastida v. Bastida, Sabastida.
Cabilone, Johannes de, dom. de Arlato
238-240.
Cabilonensis ep. 447.
Qacharias, Thedisius, Januensis 688.
Kaczenellembogen, comes Ditterius 314.
Caffont. Bernardus 853
Cayre 744. 752.
Calabria, Calabra. loca, cahtells 37,
126, 291, 337, 338, 681, 691, 711,
712, 719—725, 727. 734, 736, 916.
duc, dux, V. Robertus.
Calagurritanus ep. 844.
Calamandrana, fr. Bonifaci de 13, 19,
20, 92.
Calatagirone, Bemardus de 555.
Calataiubium Calatayud 12, 14, 27,
451, 500, 846, 847, 861, baiulus 862,
ludei 870.
Calatrava, Calatravenses 38, 41, 158,
187 magister, 115 preceptor
Valentine domus 71, 78.
— 949 —
Calavera, A. de 917 portarius Frederici
regis. Guilermus de, fil. Petri 917.
Calbulo, Fulceriaus de 272.
Calders, Calderiis, Blancha, Planch 366
fills dela dona Blancha de 364—369,
G. d. C. 366.
Caleri, Cayllarji, Callari, Cagliaii, castrum
384, 385, 422, 432, 606, 611, 618,
619, 625, 626, 627, 628, 637-640,
820. Callaritanus portus 339 regnum
Call. 515, 550, 628.
Cahga rubea, Martinus de, mag. phisicus
877.
Calojohan, Bataz imperator 249.
Calocza, Elekt von 112,
Caltabellota 118, 678.
Calvinetum v. Via.
Camarana, Johanne de 311.
Cambilione, Johannes de 348.
Camerlench del papa 182, 534, 535,
536, 540.
Cameracensis, ' s. Maria 454.
Camino, Ricardo de, Taruisiue, Feltri
et Belluni cap. gen. 514, 516.
Campania, 307, 481 comitatus 136,
468, 484, 486.
Campo, Camp, Bundus de, niercator
Pisanus, consul Catalanonim in Neapoli
31, 56, 92, 188, Colus fr. Bundi 56.
Campo, prior de, Barchin. 833.
Canali, Amor de, Dionvsii comitis in
Ungaria fil. 242.
Candia, Crete 658. 659.
CaneUis, Bertrandus de, m. 297, 303,
309, 310.
Canet, E. de, 448 Ferrarius 442, 443,
GuiIIemus senescalcus 486.
Cantavetula 917, bajulus 917.
Cangrande v. Scala.
Canterbury, Thonias von 428.
Cantulius, Bemardus 98.
Qapata, Gondissalvus 433, 437 archid.
Tirasonensis.
(^'apera,Bernat385,Bonanat935.v.Sapera.
Capite pontis, Ombertus de, iudex curie
915, 916, 927.
Caprona, Lippus, de Pisanus miles 579,
580, Guido fil. eius 580.
Capua, Capolia, Capoa, Bartholomeus,
de 62, 63, 69, 70, 80, 145, 199.
Qarago^a 909, v. Cesaraugustanus.
Caramayn v. Osa.
Carata Girono, Johannes de 99.
Carbonelli, Poncius Ir., ord. Min guard.
Barchinon. 671, 715, 717, 718, 721,
722, 724, 725, 860.
Carcassona 210, 504, Carcassone et
Biterrensis senescallus 132, Sene-
schallei, custos portuum et passa-
giorum 348, ep. 447, 485, 486, iu-
([ivs. 857.
Carcassesio, miles de 504.
Carda, prope Tolosam 198.
Cardinales, cardonals, 14, 15, 16, 20,
44, 61, 65, 66, 80, 87, 101, 104,
111, 134, 162, 163, 165, 167, 170,
173—178, 181 -189, 198, 201—204,
210, 211, 213—217, 220-225, 228,
231, 289, 290, 305, 323, 337, 354 bis
356, 360, 361, 378, 474, 494, 496,
510, 512, 533, 535, 537—540, 542, 543,
545 -547, 582, 583—587, 590, 591,
597—599, 619, 633, 642, 672, 691,
692, 704, 710, 7 1 1, 732, 733, 753, 763,
767, 768, 769, 771, 777, 779, 781,
782, 786, 795, 796, 798, 801, 805,
808, 827, 828, 829, 837, 891, 896,
897. Ttalians e Franceses 582, Ci-
tramontani 203—205, 207, 208, 210,
V. Vascones, Italiani.
Caidona, Bereugarius de, TempU ma-
gister in Aragonia 34, 78, 115, 116,
123, 128, 146, 367, 841.
Cardona, Bonanat 364, 366, 367, 368,
Raymundus de 376, 377, 603, 620,
R. de 788, Hugo de, archid. Bar-
chinonensis 746, 747, 841, 850.
Carincionibus, unus de 555.
Carintliie dux Otto 736.
Caritate, prior de 469.
Carniole dux v. Fiidericus.
Carobeii rex Ungarie, nepos Roberti,
296, 323.
Karolus IV (Carliuus) Francie rex 223,
385, 388, 398—402, 404, 405, 406,
409, 413, 416, 472, 476, 483—490,
492, 493, 495-498, 500, 501, 503,
504, 505, 507, 509, 512, 589, 603,
637, 801, 808, 815, uxor eius 836,
fila del rey 503, 506, 825, 826,
nuncii 895, 410, cancellarius 836,
Karolus comes Marchie 476, 836 v.
Francie rex.
Karolus de Valois, fr. Phihppi IV. regis
Francorum, Carles de Valeys, Vallesii.
K. de Francia, 2, 3, 7, 11, 13, 22,
23, 25, 99, 101 (Tuscie paciarius,
rector Romaniole et ducatus Spole-
tani . . . cap. gen.) 103, 108, 118,
211, 290, 348, 358, 399, 401 (filla)
456, (Challes et lemperic) 457, 459,
461—463, 467, 468, 472, 480—482,
484—488, 493—495, 500, 502, 503,
509, 574, 610, 684, 687, 688, 748
- 950
uxor 486, 487, fUius 459, filia 407,
459,486,488,610,748, HaiisValois 483.
Karolus I rex antiquus Sicilie a\i del
rey Robert 288, 328, 733, 735.
Carolus, Carles, Challes, Garulus II.
rex Jerasaiem, Sicilie princeps Salerni
3, 7, 8, 9, 11—19, 21, 24—31, 40,
43, 52, 54, 55, 57, 59, 62, 63, 66,
67-70, 72, 75-78, 80, 82—86,
87, 89, 90, 93, 97, 100, 103, 104,
106, 110, 112, 122, 126, 127, 131,
141, 144, 145, 146, 149, 154—157.
164, 167, 172, 179, 180, 182, 199,
218, 228, 235, 237, 244—246, 254,
255, 267, 288, 289, 308, 452, 456,
515-517, 551, 588, 630, 641. 642,
678-680, 690, 691, 709, 744. 798,
filia 97, 126, 127, 218, figlo 242,
nepos 112, procurator 67, 193, 194,
ambaxiatores 89, curia 122.
Karolus, principis (Tarentini) filius
458, 553.
Karolus dux Calabrie, fil. Roberti 385,
400, 401, 419, 422, 423, 555, 636.
Carolus, Roberti regis filius 266.
Carpentoratensis dioc 751.
Carroc;', Caroccius, cap. in comitatu
Florentie 302, 522, 523, 560.
Carros, Berengar, gubernador de
Serdeyna 627, 628. ^
Cartagena, Cartliagiensis ecclesia, 95,
96, 111, canonici 96.
Cartiliano, Arnaldus de 311.
Casa nadal, (j. de 751.
Caserte comes v. Gaytanus.
Casseretz (?) prior mon. de 227.
Casseris, Dominicus de. paciarius
Ilerd. 930.
Cassiani,Ca(;-ano, Bertrandusde, Biterris
prior 195, 538, 764,
Cassano, Treffen 387.
Casteyl nou v. Castellonovo.
Castela. Xalfonso de, v. Cerda.
Casteletum 509.
Casteilo terra, gente 113.
Castella, CastiUen 40, 72, 87, 96, 104.
157, 160, 173, 501, 507, 537, 587,
765, 76", 777, 865, richos hombres
de 158, milites 102, v. Ferdinandas,
Maria, Sanchius, Alfonso.
Castellamare 57.
CastelHone. dom. de 476, Johanua de,
vidua ducis Athenaiaim 750, filii 750.
Castellonovo, Castell uou, Casteyl nou,
Caslrinovi ^icecomes, Javpertus, Gis-
bertus de, nobilis 141, 148. 168,
242, 470, 679, 746, 748, 851.
Castelloto, Gisbei-tus de, m. 18, 19.
Castellum Castri 339, 550, 572, 573,
640, 934, 935.
Castlacensis decanus 460.
Castlari, P. de 622
Castrinovi ^icecomes v. Castellonovo de.
Castro episcopali, Berengar de, miles
755.
Castronovo, Jacobus de scriptor 249.
Castro Maynardi Corradus de 280, 294.
Ca,strucchius de Interminellis, Castruxias
Castmccio, de Antehn. 385, 407, 410,
417, 423, 435, 436, 565, 579, 607,
608, 609. 611, 612. 622, 623, 630,
631—633, 637.
Castrum Johaunis 353, 718, 719, 723.
Catala. Bonanat. de Barcelona 758.
Catalonia. CataJuuva. Katalonien. Cata-
lani 15, 22, 24.' 27, 30, 36, 40, 43,
48, 54, 56, 63, 64, 71, 86, 88,
98, 112—114, 122, 131. 155.156.251,
267, 296.309, 339,346,364, 365, 401,
486. 517, 523, 529, 559, 560, 575,
579, 582, 583, 606, 618, 636, 638,
640. 656, 659, 681, 688. 716, 741,
742, 744. 749. 765, 774, 841. 843,
curia generaJis 128. consol dels 56,
274, 640, 745, mercatores 453, balli-
starii 71, societas 749, 751.
Catania 34, 71. 74, 88, 99, 736, 887
ep. Leonardus (01.
Catastani, Stephanus in studio Paduano
242.
Catelli, Jacobus, iudex 97.
Catharina, uxor Karoli de Valoys,
imperatrix Constantiuopolitana 29,
450, 457, V. Carolus de Valois.
Catharina v. Oesterreich 388.
Caterina 866. 367.
Cathalana, ena 369.
Cathalanus, portaiius 820.
Qatorre, R. 916.
Catursio, I. de, papa Johannes XXII.
212. 213, 215.
Cavalcabene de Cremona. marchiones,
376.
CauaUinus, ambax. Janue 630.
Cavensis abbas 220.
Ceyilia 81, 108 v. Sicilia.
Cedaldi, Petracius, Florentinus 55^.
Kelavun 7.
Celestinus V. 15, 17, 19, 20, 26, 735.
Celsonensis archidiac. 809.
Celsonensis prep. 132 v. Solsonensis.
CenteUes, Centiges v. Sintillis.
Cepoy, V. Zepoy Mite.
gepta (Ceuta) 773.
951 —
Cerda, Alfonsus de la, A. de Castella,
A. de Hispania archidiaconus Parisi-
ensis85, 124, 126, 158,487, 503—506,
826, 914.
Cerdeyna v. Sardinia.
Cereto, G. de, baiiUus Dertusensis 924.
Ceria, de la, Laceriis, Laceria, Guilel-
mus de Lasera, 146, 151, 158, 164,
165, 169, 176, 179, 181, 183, 186,297,
343, 551, 691.
Cervara 899, Cervarie couventus.
Cervarum prior 857.
Cervie potestas ot capitaneus657, Cervi-
enses 271, ep. 645.
Cervilione, Brunissenda oLLm uxor
Gueraldi de 346.
Cesaraugusta, Saragossa, civ,, eccl. 79,
107, 203, 234, 244, 245, 246, 260,
427, 473, 816, 853, 868, 876, 909,
919, 927, 929, provincia 877, ep.
158, 214, ep. Petrus 799, 853, ep.
Eximinus de Lima 222, archiep.
Terraconensis v. Vergua archiep.
589, 830. — sacrista 762, can. v.
Auxio.
Cesaraugustanus merinus v. Palacini,
Prohomne, Gozmar.
^esco V. Lucas Fieschi.
Cesena, fr. ]\Iichael 448, 676, 677.
Cestollano, Petrus de lOO.
Chiarenti 93 v. Affrancho.
s. Christiue prior, cam. Terrachonensis,
Gar(,'ias prociu'ator 146, 156, 159,
160, 161, 166, 173—175, 177,
185—187.
Cunnichaellis, filius imp. Constantino-
politani 686.
Ciciha v. Siciha,
Ciprus, ChyjDre, Cyi^ern 12, 415, 489,
687, 746, 757, 771, 913, 917. Cypri
gubemator v. Tyri. Cipri soror regis
552, 554.
Ciribe, Jacobus de 259.
Kyi'onensis ep. Facius de Donoratico
335.
Cismarine partes 115, 746.
Cistell, abat de (Robertus) 20.
Citramontani cardinales 354, 356, 357,
efpiites 636.
Civitas Castelle 558, 561.
Civitas vetus, ^^"^'^ta vegia (Civita
vecchia) 34, 307.
Claramonte , Clarmonte , Crerarmunte,
Cremunti, ]\tanfredus, Matfridus de,
comes de Mohac, senescalcus 99, 310,
315, 317, 319, 329, 689. Johannes
de, senescallus, mag. racionalis 374.
Claramonte, Ludovicus de 223, 224,
742. LoYS de Clarmont 399. Cler-
mimt 489.
Clarentinorum societas de Pistorio 28,
51, 52.
Claromonte 71.
ClaueUi, Poncius mag. 261.
Clemencia, filia Carolli MarteUi de
Ungaria, soror regis, postea regina
Francie, neptis Robeiti 210, 216,
296—298, 357, 465, 466, 468, 509.
Clemens IV., 114, 643, 644, 841.
Clemens V. papa, Climent, 149, 150,
151, 155, 191, 194—196, 198, 199,
205, 215, 226, 258, 264-266, 268,
271, 280, 281, 286, 287, 289—292,
298, 300, 303—305, 311, 315, 321,
322,324,325, 327, 332, 333,454, 457,
472, 511, 512, 529, 531—540, 541 bis
550, 588—591, 643, 653—660, 667,
669,670,686, 687, 691, 692, 694,695,
704, 708, 709, 742, 746—748, 753,
760, 783, 790, 792, 798, 803, 838,
850, 873, 874, 878, 879, 884, 885,
888—892, 896, 916.
s. Clemente, Franciscus de 443.
s. Clemente, Nicholaus de, civis Iler-
densis 908.
Cluniacensis abbas 447.
Clusina ecclesia 701.
Ckisio, Manfredus de 555.
Cocentayna, Cossentayna castrum de
32, 765.
Coch, Johannes Guillot 9.
Cocina locus 248.
Coliures, Frances official de Tortosa
847.
Colonienses, iudices, scabini, conciliiun
242.
Coloniensis archiep. 350, 383, diac.
381, prep. 381.
Coliunpna, Colonna, Coloneses, 16, 17,
74, 161, 185, 276, 303, 325, 326,
361, 432, 809. Agapitus 73. Sciarra,
Sarra, Sarras 74, 287, 325, 389. 429,
430. Stephanus 389, 426, 431, 432,
436. V. Jacobus, Petrus.
Coinaclensis dioc. 656.
Comenge, Rogerius de, fil. A.deYspania
452.
Comes, A. ces v. A. de Cumbis.
Comitata, Johannes de, Aritii cursor
558.
Comite, Paulus de 445.
Comitis, P. leg. d. 903.
Compaguie, Katalanische678, 681 — 689.
Compayn, Jacobus 63.
— 952 —
Comum, Como, Ciimmi 305, 426, 507.
Conchis, Berongarius de 118.
Conesa, E. presb. 694, 890.
Constancia mater Jacobi II. regis Ara-
gonum 7, 28, 32, 41, 50, 53, 55,
297, 914.
Konstanze infantissa, filia J. II. uxor
Johannis infantis 278, 348, 821, 867.
Constancia, fiha regis Frederici 415,
702, 703, regina Cipri 440, 443.
Constancia, Johannes de, cursor 354,
362—367, 369.
Constancia, domina (Fi'au des B.de Turri?)
761.
Constantinus imp. 135.
Constantinopel, imperadrice de (Katha-
rina) 29, 456, 457.
Konstantinopel, Patriarch von 751.
ConstantinopoUs 682, 683, 685, 720.
Constantinopolitanum imperium 460,
imperator 403, 435, 630, 682—687,
filius 684, 748, nuncius ep. 748, 749,
V. Andronicus. Kathaiina.
Constanza, Costanra fila del emp.
Frederich, emperadric; dels Grecs
246—249, 346, soror ord. Hosp. 249.
Convenarum civitas 764.
Conuenarum com. fiUa 213.
Qoqueti, Eaymundus 930.
Corallo V. Curralli.
Corbara, eccl. 787.
Corbera v. Martini.
Cordova, Cordubensis ep. 788.
Cornacchini societas, aus Florenz 561.
Cornelii, Petras 913.
Cornetum 41, 429.
Cornovaylla v. Guavastone.
Cornudella, Bertran de, elet de Oscha
804, 805, 809—811
Corradinus rex, Corrali, 25, 842.
Corsica, Corsicha, Corsega. Cor^ega
regnum etc. v. Sardinia.
Cort, GuiUem v. Curia.
Corts, Simon ses 707. 708.
Coruario v. Nicolaus V.
Costa, Guilelmus, Dominikanerprior aus
Barcelona 438, 441, inri. 870.
Costa, P. de27.
Cremona 305, 378, 428. v. Cavalcabene.
Bonacolsis.
Creramunte, Cremunti, Manfred de, v.
Claramonte.
Croaria, P. de 919.
CrodilliSjGilabertus de, prior Agennensis
96. V. Crudillis.
s. Crucum mon. 905, 906, abbas Bo-
nanatus 905, Petrus 905, 907.
Cnidiliis, Guilaberbas de 13, 27.
Cruiyles, en 809.
Cruylles. Gilabert de, bisbe de Gerona
805, 809.
s. Cucuphatis Vallensis mon. 910; abbas
Geraldus 910, 911; Cucui^hatis reli-
quie 910—912.
Cumani 112.
Cumbis, Arnaldus de 207, 208, 21 1—216,
219, 220, 222, 224, 786, 805, 832,
836, archidiac. s. Marie de Mari 834,
can. Barchin. 852.
Cummi v. Como.
Cumo (in Sicilia) 168.
Cunaviensis, Guilelmus ep. 572.
Cimico in LombarcUa, in contractis de
679, 680.
Cunzani castrum comunis Alexandrie
690.
Curia (Cort, de la) Guilelmus de, ord.
Min. GuiUelmus nimcius Bon. YIII.
76-82, 85, 86, 100.
Curralli, Corallo, Michael de, archid.
Darocensis 385, 477—488. 820. v.
Darocensis.
Curtibus, Simon de, scriptor porcionis
domus regis Frederici 311.
Dabeyla v. Apilia.
Dacre v. Accon.
Dayerbe, Jacme Sohn Peters 515.
Dalamanna, Dalamayna, (Alamannia)
865 , 433, enbayxadors de part dels
nobles. 449 princeps v. Alamania.
Dalbi, bisbe Bertrand des Bordes, spater
Kardinal 533.
Damiata 735.
Danvill, Johannes, burgensis viUe Bru-
gensis, borgers de Bniges 454.
Darain, v. Aran, vaUis D. 83.
Darmenia, passatge 489.
Daroca 27, 853, 937, archidiac. 796.
Michael 822, justicia 929.
Dartesa, P. 464. Eximinus 464.
DaspeU, E. At 534, 535 (Eaymimdus
Athonis de Aspello).
Datria v. Atrio.
Daver(,',o v. Aversone.
Danglaterra casa del rey 501 v. Anglia.
Daux V. Aux.
Delfini, Guydo 357, Johannes 357.
Dentensa v. Entenza.
Denbac, G. fr. 745.
Ueo, P. de fr. 805.
Dertusa, Toi-tosa, 27, 128—132, 303,
453, 454, 678, 792, 847, 861, 880,
953
925, ep. 39, 347, 799, 845. Ai-naldus
ep. 44, 156, 841. Petrus ep. 84H,
850, 880. Franciscus sacrista 829,
comanador del Temple 34, 35, baiulus
V. Cereto.
Desio, Turolus de 374.
I)espens,Michaelrectoreccl.deCardacans
936.
Desplugites P., arciach Dalgezii-a e pro-
curador 774.
Dest marques v. Este.
Deutschland 491.
Didacus quondam Cartagiensis ep. 95.
96.
Dimola, fr. P. 830.
Dionvsius rex Portugallie (Diniz) 62,
103, 105, 232, 256, 595, 637.
Dispensarii, Hugo, Dispenser 499.
Doay (Schlacht in Flandern) 453.
Doliensis episcopatus 8*^5.
Doltramar pasage 399.
Dominicus, ord. de Monte Carmeli 772.
Dominicus fr. confessor P. de Ixar
719, 723.
Donati Corso, Donatis, Cursus de, Bona-
cursus 179, 521—528, 525.
Donferrandus, filius regis Maioricensis
688. V. Ferrandus.
Donoratico, Graf von, 550, 640, sparius.
Bonifacius 628. Nere 813. Raynerius
390, 603, 628.
Doria V. Aurea.
Doscha, bisba 425 v. Oscensis.
Dostalric G. fr. 745. v. Austria.
Ducles V. Uclenses.
Dunelmensis ep. 342. Antonius ep.
874, 875.
Durafoi-tis,Durfort C. 14, 27, 232, 233.
Diu'as, Durrazzo, ciutat de 704, 706.
Dusay, Eymerich 744, 745, 751, 752.
Eduardusl. rexAnglie,Anglateri'a,Deng-
leterre 6, 7, 149, 457, fila 6, nuncii
65, 125, 162, confessor v. Gualterius.
Eduardus II. primogenitus 410, 413,
499, 500, rex 258, 501, 502, 695,
808, 814, 875, neptes 512, neboda
501, et barones 324, ambaxatores
428.
Egidii, Johannes, pictor 899.
Egipti terra 683.
Elba 394, 398, 404, 544, 546, 606.
Elyanor uxor Frederici v. Sicilia 737.
Ehas ord. Min. guardian. Neap. 297.
Elisabet, Isabelia, Icabel, Elysabeth,
filia J.'s II., uxor Friderici regis
Romanorum 346—349, 357, 362-365,
367—371, 379, 380, confessor 348,
365, maestro de la cambra Frederich
363.
Elisabeth von Oesterreich, Tochter
Albrecht I. 343.
Eiisabeth, filia Ottonis Carinthie ducis,
uxor Petri regis Sicihe 736.
Elisabeth, filia, quinque annonun Fri-
derici Romanoram regis 372, 940.
Elisende reg. Aragonum 4, uxor Ja-
cobi II. 600, 756, 814.
Elna 792, ep. 84.
Elsass 371.
Empoli 521, 524.
Emi)uriarum v. Ampurias.
Enapolio v. Neapoleo Orsini.
Enbassole, Talano del 522, 523.
Enegus, Martinus host. regine 887
Englaterra v. Anglia.
Enguerrand v. Marigoy.
Enricus fil. Manfredi regis 244—246.
Entien(;-a, RaymundusGuillelmi, Oscensis
can. 189, 193, 194.
Entenza, Denten(,'a, Intencie,Berengarius
98, 194, 641, Belingerius de 683— 688,
Gombaldus 6L
Entessa, G. de 108.
Esgremidor, P. mag. 936.
Esinuni 389.
Espanya 12, 588, reys 774, 777, prelats
de 774 V. Hispania.
P. Espayol v. Ispanus.
Espingala (ballista) 648.
Espinola, Capita 524, 525 v. Spinula.
Espital 95, 916, Espitalers 582 v.
Hospitalis.
Esquerrerii, Scarrerii, Nescarrer, Guil-
lelmus 277, 293—296, 298, 299,
706—708, 748, 749.
Esslingen, Ezzelinga 238, 367, 371.
Este (Deste) 515, marchio 149. Mark-
grafin 642, Azzo 514, 516, 644, Folco
Azzos Enkel 644, Fresco, Frisco, Sohn
Azzos, 644, 649.
Esteve Miquel. procurator Friedrichs
398, 405.
Esterliche v. Friedrich d. Sch.
Eugubii comune 85, 86, 561.
s. Eulalia, F. de 935.
Exaso (?), P. de 469.
Exemeno 761.
Exericha, Jajone, filia 502, Maria 837.
Exernit ('?), R. 501.
— 954 —
Fabre, G. coqua de, 799.
Fabri, Petrus mag. 473, 787.
Fagerdo Dortiguera, Nasco, Templer 752.
Faggiola, Ugucio, della 552, 553, 565.
Falconibus, Falconus de, Messina 387.
Feltri cap. v. Camino.
Famagusta 757.
Fangos portus 640.
Fanum 579.
Fagnerdi, Falcradi, Ges. d. Sultans,
744, 751, 752.
Farga, Fraga v. Montechateno.
Fargis, Beraardus de, arcliiep. Rouen,
Narbonne 589.
Fai-isia 158 (Ariza).
Faro, Riambaldus de, vicarius Gerunde
et Bisuldini 346.
Fai-um 296, 341, 740, 765.
Faseno, GuiUelmus, d. decr. 936.
Fatom Latintara Sarracena, uxor Ali
Abingalip 936.
Favencia 646, Faventinus ep. 645.
Fazelus (III), Pisa(?) Gerardus professor
. . . conti, iudex 545.
Fedangole Bichini, Johannes 676.
Fenolar, Reg. (?) des 64.
Ferdinandus fr. regis Castelle 40, 450
V. Cerda, fihi 63.
Ferdinandus, Ferrando Castelle rex,
Ferrandus, 71, 72, 95, 147, 151,
158, 160, 162, 167, 177, 254-257,
273, 278, 279, 322, 323, 325, 702,
703, 764, 767, 769, 773, 774, 778,
781, 782,875, 876, 882.
Feretranensis ep. 645.
Ferrandez, Maria 19.
Ferrandez, Pedro 933.
Ferrandus, Inf ant v. Mallorca 486, 566.
Ferrandus fr. 908.
Ferraria 327, 643—653, 655, 656, 658,
776, marchiones 633, palacium 651,
652, ep. 645.
Ferrarii, Beruardus, can. Herdensis, 49.
Fesulanus ep. 645.
Fiadone, Homo Deo 512, 529.
Fibla, Pon(,', cambiador de Valencia 852.
Fieschi, 701. v. Flesco.
Figeres 91.
Filangeri, Guidone 99.
Finestres, Berengar de 92.
Finoleriis, Gerardus fr., piec. domus
Temph 167.
Fixich (Fusecchio) 521, 524.
Fermo 389.
Flamenchi, Flamingi 212, 454.
Flandria Flandres 454, 458, 474, 475,
484, 498, mercader de 146, nuncii
474, 475, mihtes 455, Flandrenses
453—455,473—475, 727, 790, comes
454, 471, 472, 487, Kobertus 314,
482,Henricus marescallus 399, procu-
rator Henrici VE. 314, 315, 316,
317.
Flesco, de 358, Fhscatores 642 v.Lucas.
Flor, Roger de 681 v. Brundusio.
Flor de Liz, fUia regis Matfregi 244.
Fiorensa, Florencia, FIoren(,'a 179, 180,
277, 302, 327, 328, 386, 390, 419,
422, 423, 433, 513-520, 524, 525,
527, 553, 554, 556—565, 567, 568,
576, 621, 622. 633, 668, Florentini
105, 177, 179, 326, 328, 410. 417,
419, 436, 491, 492. 512, 524, 552,
553—556, 559—561, 563, 565, 568,
621, 622, 631, 633, 636, 637, 640,
domiaium 419, uuncii 525, 526, 627,
622, 636, priores 422, 423, 520, 522,
527, 529. 559, 621, 637, societates
423, 444, Guelfi 522, 560, 562, ep.
Antonius 491, 551, 555—557, 559,
pla(,'a de s. Johann 521, s. Cascianum
prope F. 326 v. Alfanis, v. Spinis.
Flote, Floto, PetiTis 90, cancellaiius 125.
Foch, Motxa 9.
Foix V. Fuxensis.
Folcra, Folcrandi, Berengar ,502.
Fonollar, Berengar des 847.
FonoUar, Fenolar, FonovHar, Bernat
des 87-41, 48, 60—64, 131, 151,
232, 233, 263, 531, 535, 537, 545,
766—768, 770, 778, 779, 848, 852.
Fonqual(iuerii (statt Forq.), comitatiis,
redditus, 77, 78.
Font, Bernart sa 534.
Fonte, Bernardus de 152.
Fontana, Raymundus de, mag. prior
de Gorreya, modo prior de Saraynena
187.
Foriivium 272, 646, Forhvenses 271.
Fornelh v. Purnerii.
Foresio, comes de 207, 209.
Forest, Johannes comes de 314.
Foroiuliensis ep. 213, 645.
Fraga, Michaelis, Stephanus de, procu-
rator 736, Fr. 736.
Franceses, cardenals 533.
Francia, Fran(,'a, Franceses 83, 121,
127, 162, 190, 205, 207, 210, 211,
225, 356—358, 399, 400, 401, 450,
453, 456-458, 459, 466, 475, 477,
481, 484, 490, 496, 500, 504, 542,
561, 761, 820, 825, casa de 288,
290, 477, 479, 488, 502, 509, eglesias
de 588, reges (allgemein) 467, nobiles
955 —
223, 468 nuncii 263, 356, 382, 474.
475, 787, curia 458, 465, 466, 485,
495, 496, marescallus 476, 498 puella
de domo F. 502 v. Philippus IV.,
V., VI. Ludoviciis X., Karoius IV.
V. Karolus de Valois.
b. Fransciscus 756, Fratres Jacobus
et Henricus 661.
Francisci, Petrus, de Xativa 868.
Franciscus, Min. 10.
Franciscus, fisicus fil Caroli II. 9, 10.
Franciscus de Atiio card. 20.
Franciscus Gayetanus s. Marie in
Cosmedindiac. card. 148, 149, 181, 187
bis 192, 200, 212. 213, 215, 361.
Franciscus Neapoleonis Ursinus s. Lucie
in Silice diac. card. 130 (falsch Marie)
160, 177.
Francolinus 646, 647, 650, 651, 654.
Francorum exercitus 689 in Eomanie
partibus.
Frederich II. emperador, 246 — 249,
634, 727, 734, 735, 772.
Fredericus, Frederic, Freric, Federic,
F.. tertius de Aragonia, rex Sicilie,
Trinacrie, rey de la isola, in regno
Sicihe locum tenees 8, 10, 15, 16,
17, 18, 28, 29, 31, 34, 36, 43,
43, 46, 50, 54, 56—58, 63, 64, 67,
68, 73,-75, 77, 82—84, 88, 100,
102, 103, 106—109, 118, 127, 140,
141 148, uxor 155, 156, 161, 167,
168, 188, 199, 216, 217, 226, 229,
232, 244, 245, 247, 248, 253, 267,
276, 277, 281, 288, 289-297, 300,
303, 304, 312-321, 323, 329, 332,
bis 342, 352, 353, 375, 376, 378,
387, 389, 392, 395, 401, 409, 414,
415, 418—420, 422, 424, 426, 433,
435—437, 439, 440, 442,-446, 456,
471, 477, 515, 554, 561, 563, 564,
574, 582, 599, 630, 631, 636, 637,
640, 660, 667—671, 6 3, 674, 678,
679, 681—683, 686, 688- 693, 701
bis 738, 742, 744, 754, 757, 786,
789, 795, 798, 810, 815, 834, 837,
880-883, 886, 887, 890—898, 903,
916, 932, filia 874, uxor Eogeroni
642, fiiia 834, regina Cypri 436,
Fredericus fil. Manfredi regis 244, 245.
247, 261.
Fredericus, Fridericus, Friedrich der
Schone, ,dux Austrie, dux Esterliche
et Stirie dom. Cainiole, Marche ac
Portusnaoue, Romanorum rex 204,
227, 233, 269, 278, 343, 344, 345,
346, 348, 349, 351—356, 358, 359,
360, 361, 362, 363, uoces 362, 364,
365, 367, 368, 369, 371, 372, 374,
375, 378—383, 395, 410, 412, 413,
416, Fredericus Australis 417, 419,
420, 423, 433, 435, 591, 808, 814,
937—940, filia 384, nuntii 345, 346,*
348, 370, 372, 375, 381, 382, 383,
soror et mater eius 330.
Fredrich, Solm Friedrichs d. Sch. 367.
Frederich maestro de la cambra der
Konigin Elisabeth 363.
Fremig P, clericus 114.
Freoli, jutglar del rey dels Eomans 363.
Fridericus v. Missinensis.
Frisiiun auruiii 913.
Fros, jatglar del rey dels Romans 363.
Fulco decanus Legionensis 97.
Fulchetus 370.
Fulgineode, f r. Fredericus ord. Pred. 571.
Fulit, Berengner 920.
Fulgosii, Gallatius 436.
Fulqueti, P. portarius 277.
Fundi, comitis de, filia 71, 72.
Funtana,Jacobusde,cap.Ferrariensis657.
Furnerii, Fornelli, Andreas, secretarius
Frederici, Manfredi fil. 255, 256,
Fuster, Fusteiii, Bernardus ord. Min.
795, 796, fi. Franciscus 405, fr.
Franchetus 812.
Fuxeusis abbas archid. Terrachonen.sis
Gaufridus 83, 84, 110, 112, 529,
537, 570.
Fuxensis, Foix, 124 comes, comte 213,
763, 795, comitissa 477, 577, Gaston
498, Bogerius Bernardi 452, Grafin,
zwei Tochter imd Schwester Con-
stancia 198.
Gaddus, Minorit 608.
Gaddus, comes, (Gherardeschi) 579.
Gaetani, Gaj-etani (Geschlecht) 355 P.
Boiiifacii VIII. nepos, comes Caserte,
dom. Miliciarum 131, v. Marchio.
Eoffredus 72. v. Pisis.
Gag'etum, Gayeta, Gaeta 50, 54, 66.
Galar^, Guillelmus, eccl. Cartaginensis
proc. 97.
Galcerandi, Gaucerandi, G. 77, 141.
Galli, (?) abbas s. 307.
GaUici, 401, 410, 473, 503, 633, Galli-
corum dominium 19, mos458, equites
410, negocia 790, Galhcus cursor 110.
Gallici cardinales 209, 210, Gallice
partcs 938.
Galliciauo, P. de 488.
Gallifa, Bertran 349.
— 956 —
Gallipolis. Calvpolis, Galipo 684, 685,
686, 688.
Galvayn, G. leg. doctor 27.
Gallucziis, Orlandinus de, de Bononia
\ic. in Florenz 565.
GaUura, Galluria. iudicatus Galiu-o,
386. 514, 515. 592. Ugolinus iudex
515, 526.
GaJlurie, Johanna, Quana, comitissa
filia Ugolini iudicis Gallui'e et tercie
pa.itis regni Callaritani 514, 515, 516.
526.
Gambacurta, (Pisa) Bonacui-sus 545.
Gambatesa, Rizaldus, Seneschall der
Provence 642.
Gargonza 516.
Gan-igans, Jac. fr. de 925.
Garsia, Gar(;-ie, Goudissalbus, Gonvalbo,
consil, 51, 53, 54, 92, 119, 123.
173, 283, 296, 705, 714.
Garsie, Didacus, filia 703, Garsie,
Fernandus, mag. schol. in Cai-tagena
96, 97. fr. Ferrandus, cust. fr. Min.
conv. Valent. 297.
Gascogne, Gascogner 203, 488.
Gastonis, R. mag. can. Valent. 772.
Gatarellus, Gattarello, Vannes, miles
exul civ. Pisaram 513, 515, 516 bis
519 524.
Gatello, Arbertus de 621, 622.
Gathani, Jacobus, de Pisis 513 v. Pisis.
Gauvelm, Gaucelinus, Johannis tit. s.
Marceihni et Petri presb card, 400,
597, 598.
Gaudisii Inseln 47.
GebeUna part v, Gibelina pars.
S. Geminiano 327.
Geneve comes 348.
S. Genovefe abbas (Paris) 447.
Gentilis tit. s. Martini pr. card. 130,
181.
Genua v. Janua.
S. Georgio, Thomas de, magister racionahs
Kai-oh II. 642.
S. Georgiimi, prope (in Sicilia) 99.
Geraldi, Eomeus, repositarius 109,
110, 115.
Gerardinis. Raynaldus de 554.
Gerardo, Enricus de 43.
Gerardus (Gesandter aus Cypern) 746.
Gerardus, Guerardus, Guirart, de Par-
ma, Pahna, ep. Sabinensis 7, 11, 43,
50. 52, 54. 55. 59, 73, 74, 77, 96,
102, 113.
Gerba, Gerbe, 671. 743, 837.
Gerona, Gerunda, Girona, Gerandensis
civ. 116, 204, 214, 262, 755, 810,
814. 857, 859, 906, 907, 922, eccl.
63, 792, episcopatus 41, 214, 347,
348, 805, 809, 812, ep. Bernardus
845, Guilehnus 202—205, caii. v.
Pavo, vicarius v. Faro.
Gerra, en (wohl Enguerrandus de
Marigny) 290. 291.
Gibehna,GebeJlina,Ghibellina,GuibeUina
pars. GibeUini, G. extrinseci, in Italia,
85, 86. 180, 271, 328, 374, 378, 385,
390—392, 395, 397, 405, 416, 418,
425, 432: 477, 480, 491, 515, 517,
519, .527. 561, 567, 579, 603, 615,
616, 630, 642, 656, 657.
Gibellus nions 70.
Gibeltar, strictus, Gubaltari estret 774,
851.
Giga 760.
GU, Johan, pintor, turcimanv del rev
de Tuni(/ 900.
Gilera, Br. 705, wohl Ghilerius, Beren-
garius 274,
s. Giusta 572 v. s. Justa.
Gombertus 7.
Gonterii, Bernai'dus mag. Uluminator
928. 929.
Gorreya v. Fontona.
Got, del, cardenal 534, 536, 545 v.
Eaimimdus.
Gozmar, Pascual de, prior de la sied
de (^arago? a 909.
Gradenico, Petras, Doge 658, 659 v.
Venecia.
Graisbach, Berthold von 388.
Grana, pannum de 152.
Granada, Granata 126, 147, 151, 158, 152,
160. 551, 589. 691, 745, 754, 765,
769, 776, 779, 780—782, 788, 790,
795, 837, 876. 878, rey 147, 158,
3.32, 773. 774. 575, 776, 777, 851.
Gratianopolis 888.
GrauseUo. in 772.
Graz, 371, 373, 380.
Grechs, Grecs, Greci, 566, 686, 706,
744, 750, 756 G. servi de Eomaiiia
698, Grecie decima 101.
Grecie cronica 932.
Grecoram imperatores 686, v. Calojohan,
Andronicus, Constancia.
Grecus ille. (Montferrat. Theodor v.)
403, 690.'
Gregorius IX. 133 X. 173, 178, 207.
Greliaco, GreUi (de Gebelino),Johannes,
de 15, 20.
Griffi, Griffus 554.
Grimaldi 86, 593, 642.
Gros ('?), R. mercator 867,
— 957 —
Grospiqui 369.
Grossis de Ferraria, Petras de 374.
Gualandis, Johannes Rossus de, ambax.
Pis. 514.
Gualandoruni domus (Pisa) 579, 580.
Gualiciano. Petms de 499.
Gualterius, confessor regis, Winterburn
Anglonim fr. tit. s. Sabine card.
162, 189.
Guardia, Raimundus de, com, Mansi
Dei 138, 143.
Guarneriiis comes. pro imperatore Wc.
gen. in Lumbardia 312, 330.
Guasch 533 v. Vascones.
Guascappa, lldebrandinus not. ambax.
Pis 514.
Guastone, Petrus de, comes de Corno-
vaylla 324.
Gubbio V. Eug-ubium.
Guelfa pars 216, 274. 374. 375, 418.
421, 425, 435, 437, 491, 512, 522.
526, 527, 547. 548,556. 557, 564,568,
573, 590, Guelfs, Guelfi 66, 179, 180,
301. 305, 390. 391, 392, 405, 521,
561, 603, 615, 616, 630. 642, 687,
Guelfi Tuscie 514, 517, 553, 568
et Lombardie, Ytalie 636, Guelfi
Lucani 564, cap. partis Guelfomm
559, 560, 565, consilium gen. Guel-
forum 553.
Gueriaco, Gueri, Guvlelmus de, scutifer
Caroli de Valois 477, 478, 479, 480,
483, 486. 487.
Guiamo. en 368.
Guilamutxo 30.
Guilelmi castrum 650.
GuiUelmus Petri Godin s. Cecilie preb.
card. 206, 616, 675, 826 postea
ep. Sabinensis 381, 903.
Guilelmus de Ferrariis. Ferrers 20
prepos. in Marseille, tit. s. Clementis
presb. card. 27, cai'd. de Marsela
30, 93.
Guilelmus, fr., Marlesfeld, tit. s. Sabine
card. 162.
Guilelmus tit. s. CeciUe presb. cai'd. 360.
Guilelmus de Bergamo tit. s, Nicolai
in carcere TuUiano diac. card. 20,
181, 200, 355.
Guillelmus de Mandegoto not. 11 — 13,
ep. Prenestinus, quondam archiep.
Aquensis 206, 210. 360, 780.
Guillelmus, filius Frederici r. 837.
Guiilermus, rev. pater (wer?) 623.
Guirachii, comes Arrigius 310.
Guliacensis (st. JuUacensis comes 372.
Gurna (? 499.)
Gundisalvus ep. Albanensis 59.
Guorga, Guarga archidiac. v. Lupi.
Hanonie, Hanaut, Heimegau 484, conaes
416, soror 480, fvUa Margaretlia,
fyU 405.
Henricus fiUus regis Hencii 247, 248.
Henricus VII. Romanorum rex, em-
perador, rex Alamannie 233, 263 bis
342, 343, 345, 352, 355, 440. 512,
551, 573, 660, 689, 705, 713, 725,
731, 738, los barons de 263, mater
339, fiUa 323, 327, 339, una ex
filiabus 266.
Henricus, rey de Cypre 6, 743.
Henricus Theutonicus conestabiUs 640.
Henricus, fr. b. Fi'ancisci 661.
Hydrontinus archiep. v. Otranto.
Hyspania, Ispania 25, 41, 103, 104,
682, 764, 765, 771, 788, 882, Ar-
naldus de 452, Hispanie magna
cronica 932.
Hispauus, Petrus, auditor 97, referen-
darius 102, v. Petrus Sabinensis.
Hochon, Jude 861.
Homeras 102.
Hoiiandus, dom. (Lucanus) 179, v. Rot-
landus.
Hospitalarii, HospitaUs s. Johannis in
Jerusalem Ospital. Espital, Spital
80, maestre 2, 115 nusquam
clericus 742, 826, 829, 832, 930,
prior 125, frai-es, fr. 6, 38, 41, 71,
325. 766, 771, 818, 819, 830—833,
834.
Hostai-icba 369, v. Friedrich d. Sch.
Hostia, Ostia, Hostieusis. card. v.
Nicolaus de Prato,
HucsoU v. OsoU, KasteU 524,
Huesca v. Osca.
Hugulio, Bavosius de 374.
HumiUs Benoditi de Perusia 676.
Jac (Aci) casteU de, 691, Jacho
casti-um de.
Jacca 117, 920, Dominicus de, fr. ord.
Min. 31, 907_, Egidius 54, abbas 782,
conv. ord. Min, 907.
Jacobus I. rex Aragonum 114.
Jacobi II., Jayme, Aragonum regis filii
296, 403, filie 344, 748, infantes
346, fiUa 409, filia minor 345,
Kinder 81.
Jacobus, primogenitus Jacobi II., infans
343, 716, 767, 914.
— 958
JacohiLS I., Jayme, rex Maioricaram 11.
13, 38, 42, 43. 69, 97, 98. 106. 109.
136, 137. 140, 144, 145. 157. 160,
175, 452, 469, 470, 745, 760. 768.
903, filius maior, primogenitiis 109.
144, 145, 157, 175, 913, filius et
filia 106.
Jacobus, fil. Jacobi I. Maior, regis.
ord. Min. 145.
Jacobus, Jayme II. rex Maioricarum
419.
Jacobus Columpna, Colonna. s. R, e.
card. 11. 14, 17, 18, 200, 204, 212
bis 215, 289. 355, 357, 360, 795,
880, illi de Columpna 155.
JacobusGaetanus (Stephanescbi), Jacme
Gayeta, tit. s, Georgii ad. yelum
aureum diac. card. 289. 355, 395,
397, 400. 489, 591.
Jacobus, ep, Portuensis dudum
Avinion. ep., de Catui"sio, pridem
cancell. Roberti, papa 212, 213, 215,
216, 222.
Jacobus, fr. b. Francisci 661.
Jandun, Johannes de 448.
Jacobus, fr. ord. Pred 242, 243.
Jane castrum 88.
Janua. Genova, Genua, civ., capitaneiis
et popuhis 8. 47. 48, 50, 55. 74, 88,
89. 98. 99, 112. 122, 130. 131. 139.
152, 162. 174, 198. 247, 248, 251,
264. 265. 269, 275—280, 282, 287,
289, 306—308, 310, 313, 329, 331,
358, 370, 376, 388, 391, 400, 404,
407, 409, 435, 447, 500, 515, 523 bis
525, 542, 566, 575, 578, 579, 582,
592. 596, 598, 599, 603, 610, 612, 630,
631, 634—639, 641—643, 690, 705,
720, 732, 878. 879, 915, 924, 935, ex-
trinseci (GebelHni) 388, 389, 402,
404, 476, 591, 593, 597, intrinseci
388, 395—397, 403, 409, 578, 592,
593, 599, 629, 630, 636. de Janua
et Saona 422, 738, ambax. 164,
391, 597-599, 604, 620, 635, 685
bis 688, 691, galee 73, 685, dom.
Min. 278.
Jdronto v. Otranto.
Jeanne d' Evreux (irrig 488 Nevers)
iixor Karoli IV. de Francia 409,
503, 509.
Jeanne, Tochter d. Titularkaiserin v.
Constantinopel 457.
Jhenisalem 746, regni titulus701, pa-
triarcha 182, 183, 757. fr. Menors
759, ord. Pred. 756, loca sancta 747.
sancta casa 751, s.sepulcre755 — 759.
Ilerda, Lerida, Levda, civ., eccl. 27,
37, 43, 83, 98, 141, 167, 185, 201,
202, 333, 439, 671, 804, 805. 838,
841, 863, 869, 872, 899, 900, 910,
919, 920, 923, 926, 931, 932, —
castrum 906, 908, curia et jjaciarii
919, 927, 931, 935, ep. 149, 151,
531, 535, 537, 809, 810, 838, en
Cigo quondam 932. Petnis 845, 909,
917, 918. Poncius 263, 762, 764,
766—769. 799, 850, 926, 927, 930,
931. Raimuudus 859, 863, dec. et
cap. 918, 927, 930, 931, sacrista
453, 838, guard. Min. 900. — stu-
dium generale 918—923, 926, 927,
930, 935 (rector, scolares). Judei
860, cives v. s. Clemente. Penna-
fracta. Turri.
Imbriaceusis, Nikolaus prepos. 383.
Immola 646, Immolenses 271, ep. 645.
Iinpuriis, Huguetas de 77.
Impuriarum comes v. Ampurias.
India, parts de 756.
Innocenz VI. 838.
Insula (Lille)453.
Insula, YUa, Ila, dom. de 213, Jordanus
399, 490, 492. Beraardus Jorda
449, 472, 936, dona de la, Tochter
des Grafen v. Foix 795.
Jane v. Johannes.
Johanna reg. Armenie 742.
Johanue, Fi-ancicus de, mil. 701 , 703, 704,
Johannes XXII. 217—231, 376—379.
381-390, 392 -397, 399-402,
404—411, 413-416, 418, 420-423,
425 — 428, 430—432, 434 — 437,
439 — 442, 444 — 446, 448, 449,
471—477, 486 -497, 504, 507. 508,
510, 574—578, 581—597, 599, 600,
602, 604, 609—619, 621—623, 630,
631. 637, 656, 671—676, 718, 719,
721—729, 731—734, 736, 737, 739,
752, 754, 757, 758, 784, 786-792,
795—799, 801—838, 856, 870, 903
933.
Johannes Bocamathia ep. Tusculanus
96, 181, 189.
Johannes de Castro Coeh tit. s. Vitalis
presb. card. 20.
Johannes Gaietani tit. s. Theodori diac.
card. 422, 427, 436, 440, 441, 618,
639, 739.
Johannes Monachi tit. s. MarceUini
et Petri presb. card. 20, 101, 104,
105, 173, 181, 184.
Johannes de Mora ep. Portueusis 181,
182, 885, 890, 895, 896.
— 959 —
Joharmes Boemie rex 323, 329, 330,
339, 388, 402 , 404, 413, 498, 505,
817.
Johannes, frater r. Roberti, Jane, de
Gravina. 285—293, 299, 305—307,
311, 321, 325, 327, 334, 372, 429,
432, 471, 737.
Johannes Emamielis 589, 863—867.
Johannes fr. Jayme II. 763.
Johannes infans (v. Toletanus) 187, 206,
265, 367, 501, 507, 728, 791, 792.
890, 909, postvilacio 212—214, 217,
219, 220, 222, 225, 227—230, 784,
786.
Johannes Nunii, Nunez, de Castella
105, 146, 778, 875.
Johannes, princeps Acaye 637.
Johannes sacrista Uerdensis 123.
Johannes apothecarius camereregis415.
Johannis casti-um 73, 100.
Johannis Petms ord. Pred. 14.
Johannis, Alfonsus 702.
Johannis, Thomas, paciarius, Ilerd. 930.
Joyosa Guarda, castrum de 628.
Jolant, domina 277, (doch Roberts Ge-
mahlin?) et eius sorores v. Violant.
Jorba, Berenguer de 504, 825, 827, 828
bis 830.
Jornet, G. conf. d, inf. Alfonso 805.
Ispalensis archiep. 600, 864.
Ispanus, Petras, ord. Predicat. 14.
Irminie v. Armenie rex.
Isabella, Elisabeth (s.) regina Portu-
gaUie 103, 725, 733.
Isabella, Elisabeth infantissa fiha J. II.
278, 298 V. Elisabeth.
Isabella, filla del rey Sanxo, uxor
Jacobi II. 12, 19.
Isabela, march. Malaspiua, consors
OpeciBi Spinule 269.
Isabella, regina Angije, uxor Ed. II.,
soror regis Francie 413, 500.
Isabella olim reg. Armenie f ilia, domina
Tiri 746.
Iscla V. Vintimilii.
Iscla,Ischia 14, 29, 32, 34, 67, 73, 86, 300.
Italia, Ytalia, Italici 101, 241, 275, 294,
301, 321, 337, 339, 342, 349, 355,
385, 387, 388, 390, 403, 410, 413,
415 — 417, 423, 430, 431, 433,
477_480, 512, 531, 543, 607, 608,
616, 625, 633, 636, 637, 640, 647,
655, 677, 837, comunitates 265,
feudorum mos 624.
Italici cardinales 200, 203—205, 207,
208, 210, 212, 215, 217, 354, 355,
357, 533.
Juan I. K. V. Aragonien u. Gemahlin
932.
Judaria 860. Judei 697, 698.
S. Justa inSardinea, ep. v. Montegi-anato.
S. Just, Pere de, Komthur in Corbins
78. Komthur in Saragossa 34.
Justinianus imp. 735 lex Greca 699.
Ivar v. Ayvar.
Ixar, Peti-us Ferdiuandi de, Pere Fer-
nandes de, nobilis 671, 719, 724, 725,
855, 856, 932.
Liabadia v. Abbacia, P. de.
Lacera, G. de, v. Cera, de la.
Lacus obscunLS 643, 647.
Lambrecht, Lambert, Abt Otto, 346,
Conrat (?) 344.
Lancaster, Graf Thomas von 428.
Lancea, Lanya, Lanza, Corradus de
Castro Maynardo, Corral, miles 29,
32, 34, 311, 572, 886, Manfred 28.
Landulfus Branccacius, card. de Napols,
s. Angeli diac. card. 20, 55, 63, 66,
69, 70, 74, 76, 104, 116, 117, 130,
152, 158, 159, 164, 167, 170, 171,
174, 176, 183, 187, 192, 199, 679,
763, 771, 873.
Landuniaco, Landunaco, Jvo de 458,
460, 500 cler. regis Fraucie.
Lanfrancis, de, Ganus Chiccolus de,
mil. 545, nobiles de domo 579, 580,
Corbinus 580.
Lanfrancus v. Alafranchus.
Langusco v. Pavia.
Larlato, Simon. de, consol dels Catalans
en Pissa 112.
Lateranensis ecclesia 323, v. Roma.
Latiniacensis abbas, mag. 229.
fr. Latinus (Malabranca) Hostiensis
11, 96.
Latine partes 938.
Latins religioses 756.
Latis, gi-adus de 453, castrum de 467.
Lavardenx 195.
Laurentius lector, ord. Min. Neapol.
297.
Lauria, Lauro, v. Loria.
Lauro, Simon de, Barchinone et Val-
lesii vic. 261.
Lebreto, Amenevo, Nemaneu de, 410,
779.
Ledonis castrum 880.
Legionensis decanus Folchetus, Fulco
131, V. ep. Matzarensis.
Leyda v. Ilerda.
Leminyana 347.
— 960
Lenda, f r. Eximimis de, Komthur v.Orta,
iiJt. mag. Templi 124.
Leo, supprior fr Pred. de Urbeve-
teri 14.
Leodiensis, Legiensis ep. Theobaldus
307.
Leon V. Lyon.
Leonardus ep. Albanensis 181. 189.
191, 192.
Leonart, fr. ord. Min. Rom. prov.
miu. 30.
Leonor v. Kastilieu 767.
leprosi 934.
Lerigi, KasteU 525.
Lerato, Poncius de, prep. Arelat. 708
bis 710.
Lerida v. Herdensis.
Liber, Maiiinus, notarius Monacensis
940.
Libiano, Bernardus de, baiuhis Valencie
248.
Lichtenstein, Rudolf von 346.
Lydoniensis electus fr. Johannes Ta-
lonis 757.
Lienora nata Cai'oli II. 109. v. Elyanor.
Limoges 542.
Liningen, Joffridus de, mag. cirne im-
peralis 314.
Lyon V. Lugdunum.
Livon Armenie rex 591, 742, 747.
Lixboneusis ep. 102, 103. 105.
Liurans, Lop de, ord. Ho.spitalis 744,
751.
Lobet, P., esciia 916.
Lodi 305.
Lodovensis ep. 213.
Loys V. s. Ludovicus, Ludovicus X.
Lombardia, Lombardei. Lombardi 17.
99. 160, 162, 264, 274, 276, 305,
306, 308, 312, 313, 362, 370, 373,
374, 376—378. 384. 385, 387. 388,
389, 393, 395, 421, 426, 429, 431,
436, 437, 476, 477, 491, 515, 574.
575, 579, 623, 630, 680, 687, 807,
Gebelhni de 620, inquisidor dels
heretges de 377, legatus 374, gentes
legati 423.
Lombardie liga 374.
Lombardie leg. v. Matheus.
Lombardus, Johannes, miles 742.
Lomelina 376.
Lorcha, Lorca, Lorc, castnim de 36,
102, Lorcensis aixhidiac. v. Ray-
mundi.
Lauria, Laurea, Loria, Rogerius de,
Roger, almiral 10, 14, 15, 31, 32,
34, 36, 49, 71, 76, 79, 81, 83, 86,
88, 99, 102, 107, 117, 122, 131,
147. 148, 606, 678, 689, 741, 765,
837, 916, Rogeronus de, fil R. de
112, Berengar fil. Rogerii 691, 743,
Karles de 691.
Losana 264.
Lospital, feyt de, 776, v. Hospitalis.
Lotgerio, Joh. fr. de, inq, in Aragonia
853.
Luca, Lucca, Lucani, 66, 177, 179,
180, 270, 277, 300, 302, 326—328,
417, 511, 512, 514, 515-518, 520,
521, 523—527, 538, 546, 548, 561,
565, 567, 573, 574, 607, 620, 622,
646, potestas, cap., sindici (gran con-
seyl) 518, 519, 521, dominus 621,
622, exules 376, 566, 569, Fredi de
565 (Manfredus Noctis), duo de
Opicis 555, v. Malapresa.
Lucencium contrata, Lunigiana 300.
Lucas Fieschi, de Flisco, (^'escho de
FUsco, s. Marie in via lata diac card.
173, 181, 184, 242, 501, 579, 597,
701.
Lucelemburg, Lucpenborc, comitatus
de, 484, 486, comes 455, corona-
tus in regem Alamannie 764, v.
flem'icus VII, Valeramus fr. Henrici
273.
i LuUi. Bernardus 213.
Ludo\icus, Lugdovicus, Loys de Bauera,
duc de B., Romanorum, rex, impe-
rator, Ludwig der Bayer, 351, 355,
358, 359, 361, 370, 372, 381, 382,
384—449, 507. 510, 603, 604, 607,
608, 624, 627, 636, 637, 676. 677, 808,
814, 837, regina 429, 432, Schwieger-
vat"r 416, LudovicusdeRoma937 — 941.
Ludwig, Herzog von Bayem, der
Romer 432, L. V. 405.
S. Ludovicus Francie rex, s. Loj^s, 104,
558, 772, la sepouture 457.
Ludovicus rex Navarre (postea Francie)
357, 455, 456, 459, 467.
Ludovicus X. Francie rex 208, 209, 300,
414, 462, 464, 735, filia 182.
Ludoviei regis defuncti filia 211
V. Marguerite, Clemencia.
Ludovicus, CaroU II. fiUus 9, 20,
21.
Lugdunum. Lucdunum, Leo, Lyon 149,
206, 208, 211, 212, 213, 214, 216,
219, 220, 224, 356, 407, 786, Pred.
domus 207, archiep. Beraldus de
Goth card. 20, 196, 197.
Lugin, (LuU), Ramondus fr. 878, 879,
V. Lull.
961
Luipoldus Austrie dux, LeopoUo Do-
stalrich 372, 374, 406, nuncii 406,
410, 413, 416, 420, 814, 819.
Lulli, Bernardus, 38\ 386, 387, 425,
427, 430, 431, 504, 506, proc. 837,
Guillelmus civis Barchin. 13 — 15,
18. P. 346.
Lulli, Luil, Lul, Raimuudus 878, 879,
899, 900, 901, 902, v. Lugin.
Luna, Gonyalbus Ferrandi de 719, 723.
Luna, Johannes de 500, 501.
Lune, Ferrandus de 559.
Lunel, Baronie 503.
Lupi, Luppi, Johannes, archidiac. de
Guorga in eccl. Jaccensi 206, 207,
212, 214, 217, 218, 222, 322, 354,
360, 903.
Lupi, Michael de Mendia 684.
Luppeti, G. 107.
Luque, Eemiro Pere? de, fr. 745.
Luxemburger Haus 388.
M.acarii, Johannes maresc. pape fam.
et proc. J. 11. 11.
Macerata, Berardus plebanus de 528.
Mach . . . i Nicolau 521.
Machtild Fiirstin v. Achaya 491.
Macina v. Messina.
Madeburgensis marchionatus 393,
Magdebui-g 400.
Madonna la nova in Sicilia 168.
Magalonensis ep. 467.
Maganeria (castrum) 649.
Maguntinus, Maglon^a, Mainz, archiep.
241, 355, 383.
Mailand v. Mediolanum.
Maior, Bernardus Maioris scriptor 915,
916.
Mallorca, Maiorica, ce, insula et Maio-
Uca civitas 7, 26, 42, 157, 486, 796,
917.
Maioricaram reges 631, v. Jacobus,
Sancius, nuncii 443, regnum41, 418,
716, ep. 84 fr. Guido 384, 428, 795,
796, 820, can. v. Matzarensis ep.
Maioricis detentus fr. Minor 795, 796,
(Fusterii).
Maioricensis v. Burgimdi.
Malapresa de Lucha, Rolando, Orlandus
de 274, 521.
Malaspini, Malespine, 300, 376, 513,
519, 520, 523, 526, 561, 627, Azo
rector terre Sassari 934, Azo et
Johannes fr. 639, Johannes (Sassari)
934, Conradus, Curradino (de Villa
francha) 515, 524, Conradus, Mor-
F i n k e , Acta Aragonensia.
roellus, Franceschinus condam Mo-
roeUi 524, 525.
Maleta, Joh. fU. com. camerlengi 99.
Malfitanum v. Amalfitanum.
Mallon, Coraldus, Conradus 630, Ge-
saudter aus Genua. *
Malta 47.
Malaucene 265, 271, 771, 773.
Mamilla, can. de 513.
Mandeburch, marquesat de (Magdeburg)
400.
Mandegoth G. de, notari del papa 12,
13 (v. Guilelmus de M. card).
Mandello, Paganus de 374.
Manfredus rex 25, Manfredom, Maffre,
Matfregus v. Fredericus fil. Man-
fredi.
Manfridus, fUius Friderici regis Tri-
nacrie ti89.
Maniasenssis mon 701.
Manresa, Pere de 871.
Mansus Dei, domus Tempii 138.
Manso, Ber. de 63, 64.
Mantua 305, 370, 374, 651 ep. 645
V. Bonacolsis, v. Passerinus.
Mapheus v. Vicecomitibus.
Mar Major (Schwarze Meer) 687.
Marcabo, Marcamo, castrum 653, 654,
655, 656, 657.
Mar(,:ano Thomas, coraes Squilagii 410.
Marchia 389, Marcha v. Anconitana,
Trivisina.
marchio pape nepos 66, 86, 389.
marchiones de ligua 646.
Marchionis pratum 650, 651.
Marci, Marchi, March, P. 152, 341,
556, 557, 562, 836, 859, 915, 916.
s. Marciali, castrum de911.
Marciaua, Borgarucius comes de 555.
s. Marco 71.
Marcur, lo senyor de, baro 163.
Marello, Garsias portarius 218, 219,
220.
Marguerite de Bourgogne, uxor Ludo-
vici X. regis Navarre 357.
Margarethe v. Daenemarck, fyUa del
rey de Dacia 405.
Margaretha, Alemanie, Romanorimi
regina 268, 273, 278, 283 uxor
Henrici Vll.
Margarita uxor Ludovici Bavari 939
V. Ludovicus.
Mariesfeld, Wilhelm, card. 155, 160,
162.
Mari, de MassiUa, Augerius de 237,
fam. pape, miles Sicilie regis ac cap.
Janue 637.
61
— 962 —
Maria, regina Castelle, 71, 72, 91,
104, 127, 257, 702, fiUa 91.
Maria, 'uxor Jacobi II. 757.
Maria v. Luxemburg, filia del emperador
409, 486, illa de Boemia 488, uxor
Caroli lY. de Francia 480, 481, 483
bis 485.
Maria, regina Sicilie, uior Caroli II,
75, 91 et liberi 112.
Maria nata CaroU II. 109, 144, 145,
157.
Maria iufantissa, filia J. II. 278, 455,
499, 908.
Maria de Valoys 481.
Mariglon, Mario 242.
Marigny,Enguerrannus266, 358 v.Gerra.
Marimundo, Romeus de, cons. Barchinon.
vic.86, Dalmacius deM., can. Barchin.
911.
Marini P. 118, Orlandus iimsperitus
527, 557 (nicht Martini) 561.
Mai-itime maiina 66, 304, castra 71.
Marocco, Marrochs 755, rey 12, 765,
773, 7 76.
Marrochitanus ep. Petrus 755.
Marsela, card. v. Guilelmus de Ferrariis.
Marcilia, Marsilia, MarxiUa, MassUia
86. 500, 593. 695, 799, 878 prep.
camerarius Neapoleonis 180.
MarciUi. MarsiU, MarsiUi, P. fr. ord.
Pred. 771, 773, 779, 884, 888, 889,
890, 899.
Marsilius (von Padua) 447. 448.
Martini. Forhmius, miles 518 bis 526,
771—773, 884.
Martini (Martiniv) .Laurentius, rector
de Corberia 763, 787, 922.
Martinus papa lY. 45, 833.
Marstetten, Berthold von. Generalvikar
in ItaUen 384, 888.
Martorevl, Amau de, jutge de la cort
230. "
MascareUi, Jac. mercator Barchin. 742.
Massit, Bertrandus de (und zwei andere)
Forcaiquerii et Pedemontis senes-
caUus 690.
Masticonensis civitas (Macon) 356 ep.
447.
Materono, PhiUppus de, miles 885.
Matheus de Aquasparta, fr. tit. s.
Laurencii in Damaso presb. card.
11. ep. Portuensis leg. Tuscie etc.
43, 50, 52, 59, 85, 96.
Matheus Rubeus, Matteo Rosso, Ros,
M. Ursi, Orsini, s. Marie in porticu
diac. card. 11, 14, 17, 18, 38, 43,
49, 50, 52, 59, 63, 64, 66, 67, 68,
70, 72, 73, 74, 75, 96, 101. 102,
103, 105, 116, 117, 130, 152, 158
bis 160, 164, 166, 170, 173. 175,
176, 178, 181, 182, 186, 187, 189
bis 193, 198, 355.
Matmontaguta, GuileUnus de 47.
Matzarensis episcopatus 161 Fulco,
Macerensis ep., Catalanus. dec.
Legionensis 161, ep. 725.
Mauricio, Bem. de s., leg. d., Autisio-
dorensis precentor 213.
Maurbach, Gotfridus prior ValUs om-
nium sanctorum in 381, 383, 420,
937—939.
Mazqueffa, fr. R. de, prior fr. Pred.
Valencie 725.
Mediolanum, Mediolanenses, Milan, Mai-
land, 276, 305, 306, 308, 312, 330,
373, 374. 376, 377, 384, 387, 389,
396, 408, 426, 429, 432, 433, 476,
507, 620, 630, ai-chiep. 377. 645,
vicarius v. Bonsignoribus, domini v.
Vicecomitibus.
Mediolano, Isachi de, fiUus Oterolus (?)
374.
Medis (Miedis), fi'. Raymundus de,
custos fr. Min. Valent. 757.
Meyans. de 28.
Meidensis v. Trebis 649.
Meldula 274.
Melendunum, Melondimimi, locus de
466, 469,
MeUines, drap de 363.
MelUtensis abbas 70.
Menabef, FeUp de, de Xipre, Templer
752.
s. Menat 512.
Mendia, Michael Petri 131.
Mercedarier, Orden d. 113, 243.
Mercurio, Beraldus de, ep. Altisiodoreusis
455.
MerescalU, Thomas, comes 499.
Merode. Wernerus, Schiejrvaerch (?)
de, dom. de Hej-mersbach et de
"^Alih-e 243, Wernerus prep. s. Georgii
Coloniensis 243.
S. Merri. Pfarrer 490.
Meni v. Tui'ri.
Messina, Me^ina. Messana 18, 19. 34,
49, 67, 73, 113, 114, 148, 168, 291,
294, 329, 336, 387, 564, 689, 695,
699, 702, 703, 705, 718, 725, 737,
743, 898, prohomens de 671, fr. Pred.
et clerici 740, maritima s. Salvatoris
de lingua Fari 740.
Messana, Reginus de, capeU. 891.
Mettis, Peraltus de, Pemsinus 454.
— 963 —
Messeger, P. 920.
MicaeDis, Romeonim imperator 261.
midrasses 870.
Miquel Paleologo Comneno 681.
Mija. P. de 759.
Milacium 73, 76, r25.
Miliciaram dom. v. Gayetauus.
Milan, Milla v. Mediolanum.
Mimatensis, episcopus 447, 479, 480,
482, 487, prep. v. MirabeUo.
Miniate, Bertoldus de 554.
Minorisa, Raymundus de, vicecan-
cellarius 15, 91.
MinoiTim fr. gen. minister 438, 447,
676, fratres 348, 410. 438, 439, 447,
502, 669, 671—673.
Mirabello, Hugo de, prep. Mimatensis
824.
Miralmomonin Bujahie Zachaiie, fiU de
almir Abhalabbez 900.
Miramonte, Joh. Bernardi de. porterius
265.
Missinensis marchio, Fredericus, comes
Saxonie palatinus 233, 234.
Mite. Thebaldus de 688 v. Cepoy.
Mochola, Johan 167.
Modoecia. obsidio 384, 387, Monza,
Moncia.
Moguls, rey dels et Levantis 743.
Molay Jac. de, mag. Templi 26, 115,
116, 122.
MoUeto. G. de, dec. eccl. Valentine
138, 142, 143. 144.
Molhs pons v. Roma.
Moltonum, castj-um Yenetorum 552.
Monachus casti-um 630. Monaci c. 85.
Monacum (lliinchen) 939, Monacho,
Conradus prior in, ord. Heremitarum
s. Aug. 420. 937.
Monello. P. de, Mimi-Us, \-icecanceU.
iudex ciu-ie 138, 142, 143, 144, 848,
P. de 922, Berengar de 922.
Mondragon, de, passat lo Rose 768.
Monchada, Munchada. Elisende uxor
J. II. 799, Gasto de M. bisbe de
Oscha 804, 805, 810, Not de M. 232,
P. de M. bisbe de Saragoga de
Sicilia 804, G. R. de Monchada 64.
monete magister 843.
Monge, Jacme, jutge de la cort 915.
Mons imperialis 328.
Monsorius, Bernardus 560.
Montalban 138.
Montanee de Pratris 841.
Montanerius nuncius iudicis Arboree
593, 594.
Montblanc 922.
Monte. Dimifrancischus de, de Ursinis,
senator 325.
Monteacuto, Petras de 195.
Moute alacri. Bernardus de 100. 105,
109, 122, 144.
Montechateno, Guilellmus de, dom. de
Fraga 198, (Monchada, Montecathino)
Otto de, 483, 484, 486, 487, 575,
Raymundus Guilelmi de 743, WU-
helm Elekt v. Urgel 28.
Montecatini, Schlacht bei, 552. 574.
Montefeltre, Friedrich. Graf von,
491, 523.
Montegranato. Fr. G. de, in Aruernya
ord. Pred. ep. s. Juste in Sardinea
571.
Monte imperiaU, Manfredus de Scor-
cialupis condam Bernardini 554.
Montmelon. Montemolone, Monmoione,
P, de, mercator Barchin. 841. 342,
732, 788, 874-876, Trinacrie por-
tulanus 671.
Monte OUvo, Symon de, cap. castri
Gerbarum 743.
Montepavone, (Mompahon) Bernai-dus
de, 9, 10, 20, 841 (nicht Berengarius).
Monteorgiali, Gaddeus comes de 514.
Montesa 926.
Montfort, Manfredus de 415, '^^'Uhel-
mus 432.
MontiUis, Carpentoratensis d. 750.
Montis aiagonum. abbas Ravmundus805,
924.
Montis ferrati, marchionatus 680, 690,
Johann Markgr. 680, Theodoricus
261, 403, Grecus, filius Tolande,
eius fiUa 312, 330, 403.
Montis regalis eccl. 739. 914, archa-
bisbe 804, Amaldus 310.
Montis serati, Montserrat 195, prioratus
220. Bernardus prior 298.
Montissoni, castrum 908, 918, ecclesia
s. Marie 918, eccl. s. Stephani 918.
Montoliu, Arnau 792.
MontpeUier, Monspessulanus, Mont-
pusler, Muutp. 36. 76, 91, 133, 136,
138, 152. 162, 163, 198, 221, 2.30,
248, 346, 397, 398. 453, 454. 466,
467, 470, 480, 487, 512, 537, 564,
639, 746, 760, 766, 767, 782, 857,
873, 874, 879, societates de 196, 277.
Montis pessulani baronia 469, 498, 786.
Montepessulano, Ermengaudus de, mag.
phisicus, 885, v. Blasii.
Mon^a 384, v. Modoecia.
Mooya, Bernat de 915.
Morela 269, archipresb. v. Beylcayh
61*
— 964 —
Mornay. Stephanus de, clericus 484.
Moros Dafrica 12, Despanya 774, 775,
795.
Morea'460, 706.
Miihldorf. Schlacht bei 388.
Muhamedaner 751, 771.
Muleti. Leo, offic. Roberti regis 734,
736.
Munchada v. Monchada.
Munels. P. de. v. Monello.
Munsuli, fr. Dalmau 824.
Muntaguda. G. na, 132 C. de na 908.
Muntanarius v. Montanerius.
Muntpesler v. Montpellier.
Murcie regniun 31. 62. 72. 95, 96. 103.
104, 126, 127, 160, procurator 147,
fr. Pred. et Min. 157.
Murconum (?) 267.
Muriveteris. archidiac. G. de Alba-
lato 96.
Muto, mare de 688.
Mutine, dom. v. Azzo.
Naguaria, Mateu de Genoa 747.
Namfos v. Alfonsus.
Napolion, Sohn J. II., 725.
Narbona. Nerbone, Narbonenses, 120,
121, 124, 125, 454, 742, 760, 841,
Amalricus ^icecomes de 136, 137,
140, 419, ecclesia 508, archabisbe
90, 162, 507, 588, 589, 590. Guido
840, societates de 277.
Nar^es, Naraman, avocat d'Espital 830.
Naragona 529.
Navalles, locus de 936.
Navarra. Navarrenses 211. 456. 464.
467, 468, 560, tit. rex468, rey de 290.
Neapoleo Ursinus, Napoleon Orsini,
Napuleonus, .,amicus-' (leg. LnMarchia
Anconitana 86), 96. 100, 104. 130, 155,
159, 173, 174, 181—183, 187, 189,
192, 200, 201, 210, 212, 213, 215,
216, 217, 219, 221, 227, 230, 231,
289, 359. 361, 380, 381. 383, 394,
397, 398. 400. 402—405, 416, 418,
420, 424. 425, 427, 434. 438, 488.
504—506, 508, 510, 517. 576, 578,
589, 590. 592-597, 599. 601-603,
605—615. 617, 618. 620. 622—626.
628, 629, 632, 634. 639, 640, 672.
domus, 674, 6i5, 6<9, 739. 752,
786, 789, 795, 799, 805, 806, 812,
813, 816, 818, 820, 824, 826, 827,
829, 873, 882, 936.
Nazareth (Xazarenum) b. Maria de, 747.
NeapoUs, Napols, Napol 30, 50, 52,
53, 55. 56, 71, 81, 84, 86, 87, 92,
101, 113, 144, 164, 199, 274, 296,
298, 301, 308, 357, 421, 426, 431,
575, 576, 691, 705, 713, 715, 717,
719, 724, 725, 743, 834, 931. 932,
Haus der Spinula 574. Graf Camer-
lench 145.
NeapoHtanus card. 763 v. Landulfus.
Nemausus 51, 52.
Neocastrensis ep. (Nica.stro). Tancredus
69, 700, 701.
Neopatrensis, 444, 488. 506 archiep.
V. ApiUa Ferrarius.
Nerius, Nerus comes (Donoratico) 579,
603. 640.
Nescarrer v. Esquenerii.
Nicia (Nizza) 492.
NichoHnus, coffnomento cardinaUs 630.
Nicholaus Ill.^^papa 663. 830.
Nicolaus IV., papa 1, 2, 3, 6, 8, 11,
12, 13, 91.
NicolausBoccasini card. 60,241, v.Bene-
dictus XI.
Nicolaus V., Petms de Coruaria 438,
439, 441, 442, 448, 449.
Nicolaus de Freauville tit. s. Eusebii
presb. card. 206, 464, 903.
Nicolaus de Nouancours card. tit. s.
Laurentii in Damaso presb. 20.
Nicolaus de Prato, ep. Hostiensis,
Ostiensis card. 155, 160, 162. 177,
181, 182, 184, 200, 204. 221, 231,
277. 278, 280. 294, 357, 518, 519,
529, 536, 538, 545-547, 550, 551,
632, 768, 896, 903.
Nicosia 746, 757.
Nigrono. Manuelis de. 370.
Nigriimpontem, apud 688.
Nimocium 123.
Nisila 760.
Nivemensis comes. primogen. com.
Flandrie 324, 482.
Nivers. bisbe de, 489.
Nocte, Manfredus de, de Maiohca, ori-
undus Lucanus 556, 557, 558, 562,
567, 568.
Nogai'e^, Nogareto, G. de. cavaUer et
savi en dret 163, 459. 463, 464. _
Nogaria, Berengarius de. can.Barchin.85.
Nogera (SiciUa) 113.
Noto, val de 74, Noti vaUis 236.
Novara 305, extrinseci 376, ep. 645.
Novavilla v. VUIanova.
Nusiaco (so liier v. Auxiaco) Reginal-
dus de. vic. Biterrensis 131.
— 965
Obertis, J. de, 118.
Occursius, martir ord. Min. 754.
Oddo ord. Min. martir 754.
Oesterreich v. Austria.
Oliba, A. fr. ord. Min. 823, 890.
Olivaria, Geraldus de, civis Barchin.
658, 755.
OHvarii, P. de 502.
OUveriis, Petrus de 879.
Oliveriis, P. fr., prior Cervarum 857.
OUers, castrum 872.
OUomarii, Oulomarii, GuiUelmus cons.
284, 286, 420, 423, 424, 489, 508,
590. 594, 640, 787—790. Ray-
mundus can. Barchin. 17, 18, lOO.
Olzina, Jacobus f r. de, Maioricensis 925.
Organus, Raynerius de Calabria 555.
Oria V. Aurea.
Oristano 572, 576.
Oriando, Rotlandi caput de 57, .59, 86,
102, 108.
Orsini v. Neapoleon Ursini.
Oria, mon. de, Cist. ord. 764, 908.
Orta V. Lenda.
Oi-ticii, Romeus, miu. fr. Min. 669,
885, 895, 901, 928,
Orvieto v. Urbs vetus.
Osa, Osia, Usia, Dosa, de 832, Arnau
nepos, consU. regis J. 11. vice comes
de Caramavn 213, 381, 805, 806,
813, 832.
Osca, Huesca 27, 118. 255, 256, 810,
845, 863, 890, 910, eglcsia 792, 805.
ep. 421, 440, 737. Gaston canceU.
421. 838, Martinus 845.
Osma (?j 922.
OsoU V. HucsoU (KasteU) 524.
Ospital V. Hospitalarii.
Ordelaffis, Scarpeta de 272.
Ossimus Armenie rex 344, 742.
Ostia, Hostia 49, 52, 92 ep. 632. v.
Nicolaus de Prato.
Otranto, Otrento, Idronto, 742, archa-
bisbe 38, 41, 43, Hydrontmus.
Otto dux Bavarie, comes Reni Palatini
234—237.
Otto dux Carinthie 736.
Ozimiani, castrum comunis Pavie 690.
Pacerinus v. Passarinus.
Padua 242. studium in 241, 242, ep 645,
649, ep. Ildebrandinus 444 — 446,
Paduani 649.
Padus 643. 644, 646-648, 650, 651,
653, 654.
Payteiis v. Poitiers.
Palacio, P. de 59.
Palacini G., scriptor, merinus Cesarau-
gustanus 908, 909.
Palermo v. Panormus.
PaUcio, Damianus de, consil. 311, 414
739.
Pallarensis, comes, R. Rogerii 10.
Pahide, Petrus de, ord. Pred. 903.
Pamplona (cap. gen. ord, Pred.) 903.
904.
Pandonus, Franciscus mUes 52, 267.
PanicaU, Accursius de 269, 273.
Panissars, colles de 30, 346.
Panormus, Palermo, Palerm 4, 7, 18,
34, 99, 433, 575, 715, 738, 933,
arcliiep. 310, 733. Bartholomeus
archiep. 702.
PantaUaria insula 47.
Papia, 306, 312. Papienses 306, terra
308.
Passarinus de Mantua 370, 385, 387,
423, 431, 633.
Parma 305, 329. districtus 429, Par-
nienses 329. ep. Papianus vicecanc.
171, 173, 174.
Paris 124, 149, 413, 416—448, 451.
eccl. 446—448, ep. 446, 447. decan.
canceU. v. Nic. de Nonancours.
Parisiensius universitus 153, 446, 447.
Parisius 208, 211, 212, 266, 324, 460,
461, 465-469, 478, 480—484, 487,
488, 490, 498, 500, 505, 506, 794.
Parisa, Parisi Janucius de 244—246.
Passan. comes. Ritxardus 310.
Passau (Patayiensis d. 381), Bischof
Albert v. Osterreich 231.
Passis, Pazzinus de 521, 527.
Pastorels, factum dels 934.
Paterno 71.
Pavia, PhiUpponus (de Langusco) comes
de 690. V. Papia.
Pavo, Berengarius de, procurator in
Rom. cui-ia, can. in Gerona 65, can.
Valentinus 69, 72.
Paxin, Felippo de, Saona 575.
Pedemoncium loca, 265, 305, 313, 808.
PediUaniun 454.
Pelegri, Peregrini, Bernardus, prior
prov. Pred. 156, 158, 162- 164, 177,
179, 181. 183, 186, 343, 823. 841.
Pelegri, Gerat, de Montpesler 133.
Pelegrinus, Peregrinus, ord. Pred. de
Messana ambax. Friderici 300,
701—704, 725.
Pellagrua v. Amaldus.
Peniscola 35.
Pennaforte, fr. Ramiimdus de 902— 904.
— 966 —
Pennafracta, Petriis de, lapicida Uerd.
906, 907.
Penzaaro, Chicus de 503, 504.
Peralta, Ramon de 432, 433.
Peregrini v. Pelegri.
Pergamum v. Bergamum.
Perosa, Gerart de la, Templer 752.
Perot^us Pisanus 56. '
Perpinianum, Perpignan. Perpinya 30,
125. 332, 407, 418. 457, fr. Min.
guardianus 748, 749 conventus 888
V. Talonis.
Peregrini castiTun 56.
Perrotus, Peratus, cursor 650, 652.
Persia 756.
Perusium, Perugia, Perusa, 14, 26, 74,
164, 169, 170, 173, 174, 175, 177,
182—184, 186, 188, 194, 195, 198,
199. 436, 561, 684, 873, Perusins
178. cap. atque Gelfi 676, duo ex
maioribus 555, casa dels Menors 179,
Preycadors 173.
Perussi, Bankhaus 145.
Petiers v. Poitiers.
Petragoricum 500.
Petragoris , Boso de , pape mares-
calcus 213.
Petri. Alf onsus, maior alcaldus regis de
Tunis 758.
Petri, Jacobus frater Jayme II. 913.
Petro, Abnanda de, 367, v. Sapera.
Petrus de Aquila, Elekt von Valva tit.
s. Cnacis presb. card. 20.
Petrus de Areblavo, tit. s.Susannepresb.
card. 488, 590, 614.
Petras (de Capella) ep. Prenestinus
542. 545, 550, 795.
Petrus Columpa Colonna, Peter 15—18,
200, 210, 212, 215, 289, 356, 357,
359—361, 395, 397, 400, 590, 795,
882.
Petras Hispanus. ep. Sabin-ensis 72, 130,
160, 164, 181, 187. 189, 191, 192,
194, 198, 513, 679, 873.
Petras (Textoris) vicecancellarius et s.
Stephani in Monte Celio presb. card.
726, 730, 733, 736.
Petras Valerianus Duragiierra s. Marie
nove diac. c. 52, 59, 700.
Petrus card. quondam archiep. Vien-
nensis 92.
Petrus III. Pedro rex Aragonum 22,
23, 31. 49, 233, 297, 469, 470, 728,
734, 765, 769, 872, 905—907.
Petrus, Pedro, infans fil. J. II., comes
Eippacurtie, Ampuriarum 428, 440,
490, 501, 5C2, 788, 796, 801, 802,
804.806, 807,812—818, 831-836,
937.
Petras, Pedro Castelle infans 204, 273.
278, 499, 806. 8 v. Petrus.
Petras fil. Caroli II. 553.
Petras primogenitus regis Frederici 310,
316, 317, 323, 339, rex 737.
Petras cursor 455.
Petras martir ord. ]^lin. 754.
Philemon 696.
Phihppus (III.) olim Francie rex 12,
23. 25.
Philippus IV. Francie rex, der Schone,
3, 7, 11. ]3, 21, 27, 30, 40-4.3,
68, 75, 83, 87, 103, 104, 119, 120,
123, 125, 13.5, 136—139, 142, 143.
149, 154, 160, 162, 163, 176, 177,
240, 258, 263, 265, 266, 288—292,
300, 315, 324. 325, 347, 358,
450—455, 458—464, 486, 512, 542,
660, 695, 748. 885, filii 292, 455,
nuncii 87, 90, 123, 187, officiales 848,
Philippus V. Francie rex, comes Pic-
tavensis 206-211, 217. 221, titulus
eius 208, de Francia 211, regens
regnum 216. 220. 223,459,465—469,
471—482, .501, 509, 727, filia 482,
836, ambaxiatores 476.
PhiHppus VI. rex Francie 444, 449,
509.
Philippus de Valoys, Valesio, f il. Caroli
(posteaPh. VI) 477, 481, 485. 487,
497 503 505.
Philippus infans Castelle 702, 703, 866.
Phihppus princeps Tarentinus, fil. Ca-
roH II. 59, 118, 131.288,304.457,
459, 460, 463, 502, 552, 553. 704.
705, 708, 735, Blanca filia 815.
Philippus de Maioricis, Maioricarum
regis fr., monsenvor en Felj^p 221,
229, 341, 419, 717, 725, 787, 788,
793, 794, 816, 834.
Picardia, Addenetus de 455.
Pictave, Poitiers, Petiers, Peyteus 149,
456, 457, 505, 761.
Pictavensis comitatus 505.
Pictavensis, Pictavinus comes v. Phi-
lippus V.
Pictavis, Adamarius de 210.
Pietro a Grado 551.
Pinellus, Corsus 385.
Pilot, spiritus immundus 910.
Pipi, Johan 146, 199.
Pisa, Pise, Piza, Pissa, Pisani, Pisans
66, 110—112, 130—132, 139, 174
179, 180, 277, 300, 304, 312, 313,
320, 328, 331, 336, 339, 384, 385,
— 967 —
388-391. 394. 395. 397, 398, 402
bis 405, 407-409, 422, 424,433,435,
469, 491, 492, 512- 519, 521—529,
532, 534, 538, 540, 542 — 554,
5G1 — 566, 568, 573, 574, 576,
n78_580, 585, 590—595, 600. 605,
607—627, 631. 632, 635, 637—640,
677, 713. 827, 934, 935, embaxadors,
sindici 523, 537. 545. 546, 578, 586,
595. 596, 599-601, 604—606, 609,
612-615, 617—619, 632, 638, 640,
713, stolium 606, 619, 635, socie-
tates 635, Ancianen 546, officiales
550, domine de 573, rebelles 565,
exulum universitas 80, ]-eligioses 595,
consols dels Catalans 112, consol de
Pisa 2, Campo santo 553, comitatus
546, maritima 66.
Pisanus archiep. Simon Saltarello ord.
Pred. 632.
Pisciculns Theutonicus Johannes, ma-
gister 234-236.
Pisa V. Albizus.
Pisis. Piza, Jacobis de, (Gaetani) mil.
Bonifacii Vlll. fam. 26, 110, 111,
131, 179, 180, 184, 187.
Pistova 28, 113, 195, 199, 435, 436,
512, 561, 621, obsidio 511, 512.
Pistorio, Junta de, consocius et secre-
tarius Castrucchios 622.
Pistorium v. Regalibus.
Pla, Jacme de? 692, 694.
PJacentia, Piasen^a 288, 289, 305, 387.
Placentia, Ottobonus de 52, 55.
PJahipa. Plesian, Guillelm de (Plaisians)
163, 464.
Plano, mag. Guill. de 572, 576.
Plazfa, villa de 71.
Plovacensis episcopatus 805.
Pliimbiniun 618, Plonbiua terra 513.
Plutarcus 932.
Podius Bonici, Mons imperiaHs 328,
331.
Podio certoso, B. fr. de, inq. 859.
Podio cuerio, P. de cap. infantis 805.
Podio cerritano, Simon de, fr. ord. Min.
901 902.
Podis '(Puig), Johannes de 846, 847.
Podio, b. Marie de 114.
Podio \iridi, P. de 77.
Poitiers v. Pictave.
Polenta, Bernardinus de 657, Lambertus
655.
Pompiano, R. de, vic, Rossilionis 840.
Ponte, B. de, vic. Ilerdensis 919.
Ponte Lagoscuro bei Ferrara 643.
Ponteves, Isnardus de,(undzwei andere)
Forcalquerii et Pedemontis senes-
callus 690.
Pontibus, Geraldus de 77.
Pontoy 324.
Pontonibus, Dalmacius de, vicecanceU. .
472, 673, 786, 787, 790.
Ponts, R. de 365.
Pontigniacum mon. Cistersii 483, 484.
Popia, fr. Bertran de la 752.
Porcello, Porcell (Portell?), Petrus de
431, 805.
Port Fangos 590.
Poi-tal, Johannes de, Kanzler Karls v.
Valois 479, 480, 487.
Portuensis v. Matheus.
Portugalh regnum 148. v. Dionysius,
Elisabeth.
Portugalensis ep. 102.
Portusnaone v. Friedrich d. Sch.
Postremo (castram) 579.
PozoHs, Ermengaudus de, can. s. Ruphii
470.
Prager Domherr 406,
Pratis, locus de 908.
Prato, V. Nicolaus de, Hostiensis.
Prehicadors, maestre de la orden 779.
cap. geu. 243.
Prenestina civitas 161.
Prenestinus ep. v. Petrus de Capella.
Probohomme. Probohomne, Johannes de,
notar. Cesaraugust. 908, 909, 928,
929.
Procida (Prochida), Johannes de, Ara-
gonie et Sicihe cancellarius 10, 14,
27, 29, 234, 236.
Procida, Proxida, Thomasius de, mil.
cons. 18, 19, 244,457, 931.
Provincia. Provensa, Proen^a 40, 43,
77, 78, 98, 127, 172,205,251,356,
357, 401, 423, 435, 457, 642, 680,
690-692, 701, 702, 710, 713, 717,
888
Pro\incia, Proencja, senescallus 76, 131,
145, 290, 291, 324, 356, 679, 680.
Ricardus de Gambatesa 288, 290,
gabelle 82, milites de 419. v. Avelini,
Provinciales, Proenvais 127, 742.
Provinciales cardinales 210.
Puc, Pug, Jacme de 145, 199.
Puig, Berengar des 847.
PulcroVisu,Berengarde,sacnstaVicensis
14, Gerardus de 20.
Puteo B. de, pictor Barch. 907.
Puxino. locus de, monasterium 461
bis 464.
968 —
Quadraques castrura 833.
Quaterdmi (?) castnim 330.
Quastel bisbal, G. de, fr. 745.
Queralto, G. de, civis et mercator Barchin.
741.
Queralto, Poncius de 77.
Quinto, Nicolaus de 261.
R. V. Apilia.
Eada 427.
Rafburch v. Eavensburg.
Eagona (Aragonia) 551, Eagonesi 517.
Eagusa 74.
Raymundi, G. Lorcensis archidiac. 96.
Ravmundus s. Potentiane presb. card.
360.
Raimundus de Goto s. Marie nove diac.
card. 532—535, 538, 540, 543, 654,
766, 768.
Eaimundus Berenguer enfant fil. J. 11.
825.
Eaimundus Berengarii fil. Caroli II. 9,
20, 21, 164, 188.
Eamon, capela del papa 2, 7.
Eamona, dona 917.
Eandaccium civitas 74.
Eandulf cardinal v. Landulfus 62.
EapoUanus ep. 298.
Eata, marischalchus regis Eoberti Deg-
hus della, Diego 517, 519, 521, 523,
559, 560.
Eavaya, mosse 872.
Eavellensis ep. 46, Johannes, Eevell
bisbe de 76, 80, 81, 85, 100.
Eavelli G. 76.
Eavenna 657, Eavennates 271, terri-
toriimi 653, archiep. 645, dioc. 656,
potestas 655, 657.
Eavensburg, Eafburch, 362, 371.
Eecuperantia v. Yicecomitibus.
Eegalibus , Symon Philippi de Pistorio
689.
Eegina civ., Regium, Eego, Eigio, de
Eeggio 101, 329, 337, 709, 736,
archiep. Gentilis 8.
Eegii dom. v. Azzo.
Reginaldus de la Porte, ep.Ostiensis632.
Regbius ep. 645.
Relosatme 508.
Remigii, Petrus, thesaurainus 509.
Remolins 767.
Remou conversus in Calatayud 861,
862.
Reposito, Am. de, camerarius 912.
Requesen, G. de, cam. Terrachon. pro-
curator 131.
Rerge, Robertus de 513.
Ressis, Latinuccius de 554.
Rhein 264.
Ribagor^a v. Petrus Infans.
Ribalta, Eibancus 9.
Eicart, Bernat 92.
Eichardus de Senis tit. s. Eustachii diac.
card., de genis 181, 182, 184,
189.
Eicherii, G. 866.
Eicla 844.
Eigio V. Beggio.
Kipalta, Petrus de, mil. 76.
Eiparia, Eiperie, 276, 630, 631, R.
Janue 74, 385, 579, 637.
Riperia, s. Romulus in occidentis 641.
Rippis, Bemardus de, sacrista Terrach.
et Cesaraug 762.
Rippacurtie v. Petrus infans.
Ripparia, archidiac. de 791.
RippoLI, R. de, fr., mag. Hospitalis in
Aragonia 841.
Riquerii, B., Baumeister des kgl. Pa-
lastes, 905.
Ei^-iera 519.
Eixano castruni 377.
Eoba, P. 523.
Eobertus. Eubert, Carolill. fil., Calabrie
dux 9, 20, 21, 36, 46, 55—57, 71,
77, 81, 85, 88, 100, 101, 127, 131,
141, 145, 146, 156, 172, 175, 188,
195, 199, 419, 422, 456, 493, 511,
515, 679, 913 et duo fratres 735. et
filii 141, madona la dugessa 113
(v, Violant), nebots 81. rex. Sicilie
213, 215—217, 219, 222, 226, 228,
232, 264, 265, 267, 271, 272, 274
bis 277, 280-282, 286—294, 297,
298, 300, 302—306, 308, 309, 312,
315, 316, 321—323, 327—337, 340
bis 342, 344, 345, 356—358, 371,
378, 379, 385, 388—390, 394—397,
400—405, 407, 413-415, 418, 421
bis 423, 425—436, 440, 445, 471,
475, 477, 491, 493, 509, 551, 552,
554, 555, 560-567, 574—576, 579,
582, 589, 590, 591, 592, 593, 597
bis 599, 603, 609, 610, 612, 613,
615, 617—619, 621—623, 630, 636
bis 638, 640, 643, 656, 689, 691 bis
694, 701, 702, 712, 724, 725, 727
bis 729, 732, 733, 736—740, 754,
773, 775, 789, 795, 810, 815, 834,
935, 917, 932, officiales 271, 272,
curia 306, 331, cancellarius (postea
Johannes XXII.) 212, 213, 215. —
Eoberti frater 429.
— 969 —
Robertus tit. s. Pudentiane presb. card.
20, 181, 182.
Robert sans terre 473.
Rocha, Johannes de 14.
Rochabertino , Rocaberti, Dalmau de,
fr. olim Templi 744, 745, 751, 752,
916, Guillehnus Terrachonensis elec-
tus 770.
Rochaberti, Gerau 792.
Rochaforte 688, Jehan de, 456, 457.
Roda, Petrus de 186.
Rodi, magister 932.
Rodis, insula de 858
Rodrigiie^, Navarro, Johan 759.
Roger, Rogerius, fr. (de Flor) 915.
Rogeronus, fiha Priderici uxor eius 642.
Rolandi, Guillelmus, mariscalcus 555.
Roma. Rom, Romani 29 — 32, 43, 46,
49, 50. 55, 71, 72, 76, 79—81. 85, 87,
90, 91, 102, 119, 133, 155, 162. 167,
173, 179, 217, 274, 276, 286-292,
294, 295, 299, 302—308, 310—312,
321, 325, 326, 335, 337, 355. 378,
385, 399, 405, 411, 425—427, 429,
430—436, 438, 441, 449, 510, 512,
616, 624, 636, 678, 679, 691, 705,
778, apud s. Sabinam 315, 317—320,
322, eastrum s. AngeU 286, 305,
436, pons s. AngeU 307, 308, 312,
Campum dogium 307, Coloxe 307,
Capitolium 326, s. Petri ecclesia 134,
305, 307, 308, 312, 321, s. Johannes
de Laterano 305, 308, Melicie 307,
Pons mollis 321, ponte Mol 302. 304,
308, Pont de Tibre 287, bayUa 276,
senatorie factum 16, senador 289,
291, 292, 335. senatus officium 326,
ambaxatores Romanonma 430, 431.
Romana curia (cort de Roma) 7, 13,
15, 20, 26, 27, 48—50, 63, 69, 72
bis 74, 81, 85, 87, 91. 92. 97, '.^9
bis 101. 112, 119, 122, 123, 127,
129, 132, 141, 144, 151, 161, 162,
164, 166, 167, 175, 186, 188, 194,
203, 206, 214, 224, 225, 227, 229,
230, 284, 288, 300, 301, 323, 343,
354, 356, 358, 360, 378, 883, 389,
402, 405, 408—412, 415, 416, 4l8,
421—423, 434, 437, 438, 471, 473,
475, 482, 489, 491—493, 513, 571,
574. 575, 590, 593, 594, 596, 597,
599, 605, 609, 611, 612, 617, 619,
621, 629, 630, 632, 633, 638, 659,
675, 682, 689, 693, 703, 704. 727,
732, 733, 738. 749, 764, 767, 769,
770, 782, 784, 785, 787, 788. 790,
797, 801, 818, 819, 827, 849, 855,
869, 878, 879, 882, 886, 890, 892,
907, 924.
Romandiola, Romaniola 85, 267, 271,
654, marchia 733, prov. 683.
Romandiole rector v. C. v. Yalois, comes.
(Raimund Athonis de Aspello) 648.
Romandiole leg. v. Matheus.
Romangia, Napoleo de 739.
Romane et Campane partes 445.
Romania, empero 10, 29, 291, 432,
524, 678, 681—683, 686, 689, 698,
716. 741. 748, 749, 757, 876, 915.
Romanorum rex v. Fridericus, Henricus
Ludovicus.
Romanimi imperium 237, 321 — 323,
334, 337, 351, 352, 599.
Romanus, Pred., ep., legatus KaroU II.
642.
Romans 432, 512.
Romeos, los 681.
Romeus v. Orticii.
RondineUi, Verius 526.
Rosa, pas del (Rhone) 20, 531, 768.
Roses, Kastell der HospitaUter 831.
RossiUonis vicarius v. Pompiano.
Rossis, portus de 43.
Rossis, Johannes Beccaxius de, de
Florenc 555.
Rosso, Arrigius 311.
Rosso V. Matheus Rubeus.
Rotlandi, Rotlandi caput v. Orlando.
Rotomagensis, archiep. et archiepisco-
patus. Rouen, 428, 506, 507, 508, 589.
Roumeine, Romenie 457.
Rubeis,Bernardus de527.Jacobus del79.
Rudolf von Habsburg 233.
Rudolfus Baverie dux, comes Palatinus
Reni 314, bone memorie 939.
Rufiis, Martinus de 895.
Ruphii can. v. PozoUs.
Rustichelii, Johannes iudex (Florenz)
52o.
Ruvira, G. et P. sa, mercatores Bar-
chin. 741.
Sabastida Amau, maestre racional 132,
G. nebot de A. 133, G. 916 v.Bastida.
Sabaudia, Savova, 283, 264, casa de
289-291, coines 348, 390, 455, 475,
493, 888, Amadeus V. 172, 269, 314,
663, filie 480, Ludovicus et filia
122, Lude\*icus Urbis senator, Loys
287, 288, 299, 314, Lodoysu fr. 307.
Philippus 312, 690.
SabeUis, Sabella, SaveUi, Pandulfus de
287, 632, Petrus 429, Jacobus 429, 430.
— 970 —
Sacce (nicht Saete), et Caltabellota 118.
Sacer, Sacenim v. Sassari.
Sachsenhauser Appellation 611.
Sagnibene, Stricha de 554.
Sahona, Saona v. Savona.
Salamoncellis, de, uniLS 555.
Salernum, Salern 43. 52, 54, 62, 66,
67, 433, 913, mare Sal. 67, princeps
V. Carolus II.
Saltorello, Simon, archiep. Pisanus 632.
Salvo, Santorus de, iudex Messanensis
167.
Salugius, Symeon mil., cons. 734.
Saluciarum, Saluzzo, territorium mar-
chionis 542, 680. 690, marchio,
filius Fredericus 680, germans de
marches de .^15, Beatrix 643, Phi-
lippus 347, 348, 627,Manfredmarchio
in Ax. 642, 643, 680.
Sambat, Armenie rex 742, 743.
Samperatis, Raynerius (?), iuris per.
amb. Pisanus 514.
Sampolo, comes de 90.
Sanoelon (wo?), castrimi de 259.
Sancii, Dominicus cons. ac alcaldus
dom. Bobaire 758.
Sancii, P. Egidius 905.
Sancliius de Aragonia, 682, 683, 684,
913, illegit. Sohn Pedrosm., Kas-
tellan von Emposta.
Sancius Castelle rex 3, 10, 11, 12, 25,
26, 62, 103, 104, 127, 777, filii 103,
104.
Sancius, Sancho, rex Maioricarum (v.
Jacobus I.) 97, 230. 332, 333, 3-^3,
419, 465, 466, 469. 486, 497, 498,
791, 794, 821, 834, 857, 898.
Santeris v. ScintiUis.
Santius. cursor 672, 673.
Sapera, Alamanda Nalamanda. (Qapera)
362, 366, 367, 368.
Saragossa v. Cesaraugusta.
Saraynena v. Fontona.
Sardinia, Cerdenia, Serdeya, Serdinya,
Sardi. Sardinie regnum, Sardinia et
Corsica. 33, 42, 45, 90, 101, 110,
111, 124, 129, 130, 132, 139, 157,
158, 166, 167 171, 174, 175, 176,
179, 180, 185, 212, 222, 227, 229,
265, 266, 273, 274, 277, 295. 297,
298, 313, 327, 339, 385, 389-391,
394, 403—405, 407, 409, 411, 422,
489, 511—517, 523. 524, 526, 527,
529, 536, 539—542, 544, 546, 547,
549, 550, 551, 556, 562-564, 566.
570—640, 693, 705, 716, 718,
747, 766, 782, 798, 799, 801—803,
805, 810, 812 (bisbats), 813—815.
820, 823, 827 — 829, 861, 935, v,
Corsica.
Saronichi partes 688.
Sarraceni, Sarrahins, regio. terra 56, 80,
83, 322, 551. 578, 584, 659, 683,
691, 696, 697, 704, 7_34, 735, 746,
755, 757, 758, 765, (66, 768, 771,
774, 775, 781, 790, 795, 801, 850,
878, 882, 884, 887, Sarrains Da-
friqua 776.
Sarriano, Sorriano, Sorria, Bemardus
de, thesaurarius, ammiratus 30, 32,
43, 47. 92, 94, 244, 332, 375. 575,
576, 691, 710, 713, 904, 916.
Sassari, Sacer. Sacerum 248, 524, 570,
fj25, 627, 640, 935.
Savelii, v. Sabellis.
Savona. Sahona, Saona, Saonenses 376,
385, 386, 388, 395, 424, 437, 575,
591, 633, 635, 638, 935, GhibeUinen
637.
Savoyen v. Sabaudia.
Scala, de la, Escala, Canis et Fran-
cischinus fr., Bartholomei fihi, dom.
Yerone 269, Canis vic. imperii 370,
373, 374 (titulus) 379.
Schwarzburg, Albert von, Johanniter.
406. 417,
Scintilhs v. Sintillis.
Sclauenia 242.
Sconditis, Nicola de 555.
Scorcialupis, de v. Monte imperiah.
Scotorum rex 727.
Seguim, Bernardus, capit. 75t.
Semenaria 720.
Semons, Henricus de 447.
Sene v. Siena.
Senis, Petrus de, olim Petri Catalani
555,
Senonis , Dvonisius de , mag. cler.
Philippi IV. 119, 121, 125.
Sergne, Andreu de, Isemia, Andreas
de, consil. Roberti 704.
Seva, Georgius de 690.
S. Severine, Severini comes 55, 71, 308,
familia 55.
S. Severo , dom. de (wer? Kardinal?)
229.
SibiUo^^?) 368.
Siciha, CecUia, 3—7. 10. 12, 14, 16,
23, 23, 26, 28, 29, 33, 36, 38, 39,
42, 44, 57, 58, 60, 65—69, 71, 73,
bis 77, 84, 85, 87, 88, 93, 97, 98
102, 106, 113, 127, 140—146, 148,'
199 (titol rev) 247, 267. 288, 292,
294, 312, 313, 335, 339, 340, 353,
— 971 —
400, 413, 414, 422. 423, 426, 444,
452, 519, 554, 576, 667—669, 671.
674, 678, 679. 681—683, 685. 693,
694, 695, 697, 700, 704, 706. 707,
708, 710, 711, 712, 713, 715, 716,
717, 718, medietas, titulus 718, 721,
722, 725, 732, 733. 735-739, 744.
780, 804, 815, 873, 886, 887, 906,
9l6,castra 716, ecclesiel61.804, 886,
rex V. Carolus, Fredericus, Robertus.
Siculi, Secilians, Seziliauos 8, 18, 19,
32, 34, 73, 76, 77, 82, 83, 127, 637,
643, 671, 672, 690—692, 7()7, 708.
Siena, Sena 162, 512, 519—521, 524,
561, 565, 621, Senenses 326, 328.
Signulfo, Sergius de, de Neupoli, am-
miratus 188.
Silvestri, Dinus. civis Barchinonensis,
511, 512, 517—526, 687, frare 512.
Simaning. Hervord von 346.
S. Simeoii. lo brac de 756, S. et Jude
reliquie 910, 911.
Simon de Archiaco, tit. s. Prisce diac.
eard. 492.
Simon de Beaulieu, Erzb. Boiu-ges 20,
card. ep. Prenestinus.
Siinon prior de Cliaritate tit. s. Bal-
bine presb. card. 20.
S^Tniana. Guiraudus de, (imd zwei
andere) Forcalquerii et Pedemontis,
senescallus 690.
Simon, proc. Frederici regis 216.
Synionis, Bernardus 101.
Siutilles, Scintillis, Santeris, Centeylies,
Centelles, Centiges, Guilibertus, Gila-
bertus de, niiles, cons. in prov.
Eomaniola . . . vic. gen. 149, 267,
270, 271, 273, 274, 297, 302, 326,
514, 515, 551, 693.
Siracusa 52, 54, 74, Siracusanus epis-
copatus 74, 161, fr. Dominicus pen.
pape ord. Pred. Portugalensis ep. 161.
Sivrana, castnun (Siverana) 9.
Sixena, Sexena (Sigena) mon. 271, 499,
Blanca Priorin v. 850.
Soldanus, Soldan, Soudan, Soldant,
Sultau 49, 496, 735, 744, 745, 751
bis 756, 758, 765.
Solanis, G. de,scriptor 15,29, 30, 52, 56.
Soles, bishat de 872.
Soler. A. de 231.
Solerio. P. de 550.
SoUiacho. Sori dom. de. Henricus 208,
476, 791.
Solsonensis, Selson. prep. 38.
Sorana (Sora) ep. 805.
Sorgie pons 361.
de Sori, dom. v. SoIIiaco.
Sorianis, A^alentmus de 554.
Sorria, Sorriano v. Sarriano.
Spania(?) 387.
Spanien 678, Legat in 675, v. Ispania..
Speyer, Kanonikus Giinther v. Biber-
stayn 343. v. Spira.
Spinis, Gerius, Gerinus, de Florencia,
274. 277, 521, 527, 557, Guilelmus
555, Rogerius miles 528.
Spinula, Spinola, Spillula, domus 358,
388, 392, 400, 592, 597, 642. 643,
Anfrronus de 687, Christianus 88,
90, 98. 131, 155. 198, 275, 275,
.301, 307, 311, 327, 329, 374, 384,
396, 475, 523, 597. 599, 634. 635.
641, 642, 679, 686, 687, 878, filii
386, Gabriel 641, Gerardus 376, 378,
Gerardinus 378, Guidetus 641, Opi-
zinus de Luculo capitaneus 264.
269. 641. 642, Nicolaus 578, Obertus,
275. sein Enkel Obertinus 275,
Raynaldus 642.
Spiritualen 661 — 677, 717.
Spira, Spirensis (v Speyer), civitas
351, 358, Jutenkiichhof 351. 361,
Spital 158 v. Hospitalis.
Spoletum, Expoletum 182, 183, ducatus
85, 86, rector 101.
Spoletanus ep. Nicolaus (spater card.
Ostiensis) 160.
Squarzaficus , Scaryaf ica . Franciscus
98, 131.
Squilagium v. Margano.
Stancucii, Ciones de Colle 555,
Stephani, Petrus decr. d., cantor s.
Satumini 728, 784.
Stephano, Stephanus de, in studio Pa-
duano 242.
Stephanus, Ludovici regis Romanorum
(Lud. d. B.) nepos (?) 427, filius
L. 940.
Stephani, Michael, Steve, Esteve Fre-
derici proc. 378, 408, 412, 415.
Stiria V. Friedrich d. Sch.
strictus maris 884.
Strigoniensis (Gran) electus 112.
Siidfrankreich 405.
Suesionensis ep. 356.
Swevia 361, 370.
Sulcitan. ep. Angelus fr. 812, 813.
Sus, AjTnericus de 118.
Taffarus, Notar 26.
Tallaferre, Rogerius, terre de Plonbine
513.
972
Talonis. Johannes de Perpiguano, ord.
Miu., Lydoniensis electus 757.
Tarazona v. Tirasona.
TarascoQ 225.
Tarentinus v. Philippus.
Tarvisine cap. v. Camino.
Tarragona v. Terraco.
Tartaro, Angelus 392, 397. 400. 401,
597—599.
Tartaros, Tartres 179, 180, Tartarorum
embaxatores 86, 747.
Tavernolis, s. Saturnini de. ahbas Rai-
mundus 763.
s. Tecle reliquie 742.
Tedericus ep. Prenestinus 173; civ.
Papalis 181.
Temple, cases de 58, (9. 80, 95, ca-
pitol 147.
Templarii 79, 325, 458, 516, 538 745,
766. 768, 780,849,908,918, capcio671.
Templer Doltramar mayestro 2, 38,
41, 79, 86, magister nusquam clericus
115, V. Molay.
Templariorum hona, hens 93, 226. 227,
229, 347, 5S2, 718, 782, 795, 837.
Teotonici.Teutonici.Theotonici,Todeschs,
Tudeschs mihtes 323. 324. 387, 400,
401, 417, 432, 481, 484, 523, 552,
553, 573, 555, 573, 575, 611, 618,
619, 640, in curia 358. magnates 236,
Theutonicorum furia 395.
Terdoua 306.
Terifa 777.
Teroi V. Turolium.
Terrach, P. civis et mercator Barchin.
741.
Terraco. Tamgona, civ. vel campus 15.
17, 27, 158, 206, 213, 227, 230,
231, 841, 843, 845. 846. 848, 856,
859, 869, 870, 889, 905 ecclesia
207, 221, 228, 229, 784, 838, archiep.
et cap. 83, 189, 206, 231, 341.
347, 453, 473, 477, 658, 709, 710,
712, 717. 791, 823, 830, archiep.
Roderichus 7.^4, 841—846, 848, b. m.
Rodericus 213, 762, 776, 780, 852,
858 archiep. Eximinus 742. 799,
851. 853, 855, 858, 859, 860. 861,
868, 869, proviucia 842, 843. 851,
857 provinciale concilium 823, 841
bis 846. 851, 852, 853, 858,
859, 861, 863, prep. et cap. 206,
787^ prep. Guilelmus 762. 763, archid.
V. Puxensis, camerarius v. Christine
prior, Requesens, sacrista v. Rippis,
can. V. R. de Avinione, Pred. prior
952, procurator 212, 213, ludei 859.
Terranova 625, portus 618.
Terra sancta (passagium) 4, 14, 46, 65,
80, 132, 316, 337, 493-495, 496,
578, 635, 724, 729, 735, 742, 743,
746, 757, 764, 768, 770, 771, 772,
774. 798, 883, 917.
Tervisinus ep. 645.
Testis, Astoldus de 555.
Thcdaldi castrum 643, 644, 646, 650,
652, 654, 655.
Theodor, Palaeologe 680.
Therinum, ChastiauThierri, castrum 505.
thesaurarius pape et card. 193.
Thessalonissense regnum 403.
Thomas de Ocra, tit. s. Cecilie presb.
card. 20.
Tiber 46.
Tio, G. 94, 95.
Tirasona, Taragona 27, 66, 809—811,
868, ep. 345, 347. sacrista 761. archi-
diac. v. Capata. v. Urrea.
Tyri, Tiri, Amauricus dom. ac regni
Cypri gubernator 745, 746. v. Isabella.
Tirimce (Tlemessen), rey de 815,
Christenalkalde von 917.
Tisiimi (Armenien) 742.
Titus Livius, Uber 931, 932.
Todeschs, Tudeschs v. Teotonici.
Toletanus, Tholefcmus archiep. 426, 428,
507, 508. Johannes primas. Castelle
canceUarius 444, 587—589. 675, 728,
729, 742. 79^, 838, 856, 860,
863 — 866. V. Johannes infaus.
Tolosa 402, 405, 457, 478, 480. 497,
499, 512. 603, 763, 873, 874, comes
727.
Toreela, Jacme (Jacobus Torrel) batle
de Gerona 259.
Tores v. Turritana.
Tornaquintes. Beringuerius de 1(9.
Tornagiis, Cardelinus de 554.
Torralba, Sancius fr. de, ord. Pred.
Calatavubii ac . . . inquisitor, prior
862.
Torrey, (?) F. de 29^
TorreyUes, Narnau v25.
Torres, Berengarius de. mercator Barch.
741.
Tortosa v. Dertusa.
Tosa, Rubeus, Rosso de la 521, 522,
527, Pinus de la T. 554.
Toscana v. Tuscia.
Toulon, Seegefecht 635.
Trapani 591.
Trausnitzer Vertrag 384, 412.
Trebis, Onufrius de, dec. Meldensis
644. 648. 649, castrum 65.
— 973 —
Trecensis ep. G. 725, 726.
Treverensis, Trevarensis, Trevy archiep.
241, 314, 330, 372.
Trian, A. de, comes Alisii, nepos 80.5.
Tridentinus ep., Henricus cancellarius
394.
Tridento, Trinto, parlamentum in 385.
Trinacria, Trinaclia v. Fredericus.
Tripoli, Triple 12, Thomas de, regis
Armenie in cismarinis partibus pro-
curator 742,
Trivisana, Marchia 85, 755, leg. v.
Matheus.
Truhendingen, Frieirich von 388.
Tulle, Tutelensis, Amald von, Abt 644,
648.
Tunicium, Tuni^, Tunez, ciutat, regnum
L'52, 253, 341, 671, 691, 715, 717,
718, 743, 758, 788. 789, 900, 901
— rey, Tunicii rex 251—253, 743,
757. guaid. fr. Min. 902.
Timiciiun, consul Cathalanorum 745.
Tiu-chi 80, 688.
Turdi, Lapus de soc. Ammanatorum 15,
28.
Tui'icella, Jacobus 238.
Turillis, castinm 833.
Turinum 99.
Turolium, Terol, 13, 27, 876, 889.
Turri, Andreas de, magister, pictor,
civis llerdensis 906.
Turri, mag. (de Merri), Bartholomaeus
de, canonicus in Vich 345, 350,
760.
Tim-itana, Torretana, ecclesia 430, 432,
805, 812, archiep. 431, Tedisius 513,
570, 571, episcopi provincie 570,
archipresb. 513.
Tulellensis v. TuUe.
Tuscia. Toscana, Tuxia, 17, 85, 113,
179, 188, 274. 275, 294, 327, 343,
385, 387, 389, 417, 436, 511—513,
516, 518—520, 522, 523, 554. 560,
561, 567, 574, 608, 620, 621, 630,
comuns, civitates 299, 302, 303, 551,
vicariatus 328, 331.
Tusci, Toscani 307. 311, 327, 330, 331,
387, 528, 551, 576, Guelfa pars 559,
561, 621, blanchi 527.
Tuscie rex (Jayme II.), paciarius (K.
V. Valois) 101, 105, fratres de pro-
vincia T. 666, 668, marescal de T.
Dego della Eatta 302.
Cbertinus, Hubertinus, de Casali 617,
668, 672, 674, 675.
Uclenses 38, 41, 158, Uclensium domus
78, Uclesii frater quidam 102. Uc-
lesiorum mag. nusquam clericus 115.
Ugolinus V. Gallura
Ugoroggerus, (?) Pepo, de Senis
capitaneus in Pisa 546.
Uliano, Bemardus de 69.
Ulma, Schlacht bei 376.
Ulmis, Bartholomeus de 851.
Ultramare 635. v, Terra sancta.
Ultramarinorum nobiiium embaxatores
86.
Ultramontane gentes 275, railites 330,
e(juites 328.
Ungarie, Ongarie partes, regnum 212,
234. 241, 242, 914.
Urbs V. Eoma.
Urbs vetiis, Orvieto 162, 436, 437. 561
V. Leo.
Urgel 498, 838.
UrgeUensis comes 28, 363, v. Alfonsus,
comitatus, dominium 84, 218, seu,
ecclesia 574, 763, 792, 810, Elekt
V. Montecatheno, ep. 84, 504, 834,
fr. G 841, Eaimundus 857, 868,
archidiac. 458, 460, v. ArgUageriis,
V. Villarono.
Urrea, Teresia Eximciii de, Priorissa,
Schwester des Konigs 347.
Urrea, Pedrode, elet de Tara^ona 804,
805, 809, 812.
Urria, Johannes de, 345.
Ursi V. Eosso.
Ursini, Urcini, de filiis Ursi, Orsini,
Orsins, domus de Eoma 16, 17, 276,
287, 303, 305, 307, 325, 326, 359,
389, 432, Gentilis mil. regni Sycihe
mag. iusticiarius 932, Xapoleon For-
tebracchia 414, Napoleon, domiceUus
505, 506, Napoleon einer der Defen-
soren 432, Ponxellus 426, 431,
V. Neapoleo card. v. de Monte.
Usia V. Osa.
Tuvir (in Portugal) 148.
Valencia 13, 22, 24, 27, 31, 44, 97,
109, 115, 140, 203, 204, 247, 250,
2r,5, 260, 264, 267—269, 282, 283,
301, 304, 325, 346, 629, 669, 708,
745, 765, 810, 812, 815, 862, 877,
878, 890, 907—909, 926. ep. bisbede
107, 112, 132, 161, 162, 173, 214,
293, 537, 570, 658, 740, 770, 774,
867, 869, 890, 936, 909. ep. Eaimun-
dus cancellarius 31, 32, 36, 39, 156,
148, 159, 196—198, 283, 284, 762,
974
841, 845, 848, 868. decauus v. Mol-
leto eanonici v. Abbatia, Albalato
Burgnndi. Gastonis, Matzerensis.
Pavo. Valentina domus v. Calatrava.
Berengar de. del ordre del Temple 11.
Yalentinus iusticia 851, baiulus v.
Libiano, regne 114. 765. 831,
842.
Valencia (Valence) 354, 355, 356, 357,
359, 360. Bischof und Kapitel 359,
Benediktinerinnen 359, ecclesia 473.
Valejamus de Luccenborg 273, v. L
Valeros, Zai-aig de, Sarracenus tinctor
868.
Valldauria, domus 86.
Valle, Bernardus de, 906. -R. mag.
805. 836.
Vailemoletum. apud 866.
Valles 855.
Vailesenicii, Petrus de, archipr. Cesar-
august., procurator 116. 118, 120,
121, 123, 124. 125.
Valsee, Heinrich von. 346.
Valva electus v. Petrus de Aquila.
Vannes v. Gattarello.
Vare v. Bosanus.
Vasatensis 355, v. Vitalis.
Vasconia 196, 197, 213, 410, 500,
Vasco 355.
Vascones cardinales 200. 210.
Vatensis v. Aquilenido.
Weissenburg. Abt 307.
Vellante, Gualtenus de 99.
Velletranus. Johannes 18.
VeUetri (BeUitre) 29.
Velu, Florentinus de, prec. Templi 56.
Vene(^ia. Venencia. Venetorum comune
1, 2, 101, 241, 435, 437, 579, 643,
644. 655. 656, 658. 687.
Veneti 646—654, 657—660, 687, 688,
713, 7(1, Veneciamm dux et com-
mune 319, 320, 655, 656, galee 688,
737.
Venexini, Venexi, Benaxi, comitatus
198, 199, 324, 733.
"^enzeslaus IL, Boemie rex 112, con
so figlo 241.
Verbehang, Konrad von, Deutsch-
ordenskomtur 344.
Vercelensis civitas 261, 376.
Verdalia, Petrus de, decr. doctor 931.
Vergua. . . . de 745, Fortunius de,
Cesai-aug. 856, Guarcias de 687.
Vermundi, fr. P. ord. Pred. 10.
Verona 305, 370, 374, 386, 651.
Vert, Xanni del 113.
Via, A. de. Nepot 400.
Via. P. de 213, 381, 798, 805, 815,
nepos pape, dom. Villemuri et Cal-
vineti.
Viana. dalfinus 348, uxor (filia Philippi
regis). Guido de 523.
vicecanceUarius pape. \-i&can(;eUer 171,
174, 473, 761. 763 779, 782, 787.
Vicecomitibus deMedioIano, Galeaz, Oa-
leatius 376. 378. 38(3—389, 408. 432,
G. filius 633, March, Marchus 387,
408.-432, Mapheus (Matheas) de 373,
374. 377. 379, 476, 578, 579, 638.
fiUi 377.
Vicecomitibus, de Pisis, Guillelinus de
Recuperantia de 179, 180. 514.
Vico, Paganellus de. iudex 233, 234.
Vicensis ep. 158, 220, ep. Poncius,
coUector 132, 845, 934, episcopatus
792, 869, capitulum 84, sacrista v.
Pulcrovisu, can. v. Turri.
Vicentia 370, 374, ep. 645.
Vicencius. fr. Min. 8, cum socio.
Vienna, Vjana 281, 285. 289, 290, 293,
36 (, 8v4, archiep. 494, conciUum
570, 766. 850. v. Petnis.
TVien. Schottenkloster. Abt WUhelm 343.
VignaUs, castrum 690.
Vignolo. villa de 386.
Villabertrau 91.
Vilalba, G. de, Templer 744, 757.
VUla ecclesie 595, 603, 606. 608. 625,
935.
ViUafrancha 15. 859, F. de. alguazirius
regis 752, fr. de 745.
VUaiiaguto, Berengarius de 47, 835.
VUamur, Pon? de 768.
ViUanova, Apparicius de 118, 887.
ViUanova, XovaviUa, Anialdus de, Ar-
naut, magister, phisicus, consiUarius
102. 105. 124. 127. 342, 450—453,
692 — 695, 701. 702, 705-708,
872 — 881, 883 — 887, 890-896,
914.
VUIanova. VitaUs, Vidal de 129. 131,
132, 146, 151, 157. 158. 162, 164,
165. 169, 173, 176, 178, 181. 183,
186, 188, 212, 214, 224. 227—230,
259, 269—271, 343, 378, 379, 530,
531, 538, 539, 542, 546, 548, 549,
576, 581. 582, 585. 586, 588—591,
594, 617, 639, 656, 705, 748, 752,
770, 775—777, 780-782. 784, 788,
791, 797, 798. 814. 889, 925, maior-
domus Blanche regine 550.
Villanova. R. de 32, Bernardus fr. 717.
Vilar, en 2.
ViUamau, Domiuicus de 887.
— 975 —
Villarono, Berengar de, archidiac. Ur-
geU. 31.
ViJla rasa, Petrus de, iudex carie
518—526.
Vilas, P. dez 916.
VilJemuri, dom. v. Via.
Villers Cotterets 501.
Vincentio, Berengariiis de s. 137, 421.
Vinci, Kastell 565.
Vincianum 137.
Vinnenberg v. Virneburg
Vintimilii, Franciscus comes, Giracii
et Iscle maioris, 374, 733, Venti-
migiia.
Violant, Jolant, domina, filia J. 11.
477—481, 483, 484, 486, 488, 499,
500, 503.
Violante, uxor Eoberti ducis Calabrie
26, 40, 53, 55, 85, 91. 113, 235,
236.
Virgilius quidam 71, poeta 933.
Vimeburch, Johannes de, prep. Ker-
pensis 381, Rupertus de 381, 383.
Visai, Guillermus, can. Paduanus 242.
Viscaya, Johannes de 825, 867.
Visconti, 396, v. Vicecomibus.
Vitalis, Bemardus 890.
Vitalis, tit. s. Martini in montibus
presb. card., origine Vasatensis, 355,
360.
Viterbium 164, 325, 334, 436.
Vives, Jssachus, Judeus 915.
Volta, Obei-tus de 329.
Volterra 522, Vulterris, nobiles de 555.
Voltre, Antonius de 504.
Vorlande 367, 369.
Votensis (?) ecclesia 924,
Vultri, Voltri 388.
Wiirtemberg 369.
Wiirzburger Archidiakon 406.
Xacha (?) Arrigius. de 311.
Xanaveres, Guy de 146.
Xativa 852, 868, 926.
Xipri regis ambax. 86, v. Ciprus.
Zepoyo, Cepoy, Theobaldus de, mil.,
118, 688, V. Mite.
Zifalonie comes 566.
Zufalu, capud de 99.
DP
130
.3
kU
1903
Bd.2
Finke, Heinrich (ed.)
i-cta Aragonensia
PLEASE DO NOT REMOVE
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET
UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY